Өндірістік улар және олармен улану


Химиялық заттардың жұмысшыларға әсері түрлі кәсіптік салада жұмыс жасау кезінде табиғи шикізатты өңдеу және алу, өндірістік өнімдерді дайындау мен тасымалдауда, транспортта жұмыс жасау барысында, ауылшаруашылығында және басқа да еңбек ету аясында байқалады. Әсіресе түрлі қоспалармен жұмыс жасау химиялық өндірісте байқалады,шикізат өнімдері,аралық қосылыстар жүмысшылардың денсаулығына зиянды әсерін тигізбей қоймайды. Бірақ өндірістің кейбір салаларында,тау-кен,машина жасау,мұнай,жеңіл өнеркәсіпте т.б өндірістік алқаптарда да жұмыс жасау барысында,белгілі бір химиялық өңдеуден химиялық заттар бөлінеді.Олар адам ағзасына енуімен бірге тері қабатын зақымдап, кәсіптік улану туғызуы мүмкін. Қазірде 7 млн.астам химиялық заттан түрі мәлім. Оның 600 мыңдайы ғана кең көлемде қолданыста. Халықаралық нарықта жыл сайын 500-ден 1000-ға дейін жаңа химиялық қоспалар мен қосылыстардың түрлері шығарылуда.Еңбек ету барысында адам ағзасына әсер етіп,оның жұмыс жасау қабілетін төмендететін немесе денсаулығына нұқсан келтіретін-химиялық заттардың қатарына өндірістік немесе кәсіптік улану жатады. Олар өндірістік улану немесе токсиндік заттар/токсиканттар деп аталады. «Өндірістік улану» ұғымына да кең мағынада жұмсалатын термин «зиянды зат» ұғымы. Зиянды заттар құрамында улар да, фиброгенді негіздегі аэрозолдар да кездеседі.
Экотоксикология - өндірістік уларды зерттейтін пән болып табылады.Ол өндірістік улардың ағзаға әсер етуін, қауіптілігі мен зияндылық деңгейін, гигиеналық тазалық сақтау нормативтерін шараларын ұйымдастырып нұсқау беріп отырады.
Өндірістік улар қатарына көп жағдайда,шикізаттық,аралық және өндірістің қалдық өнімдері жатады, сондай-ақ қоспалар, қосалқы заттар да өндірістік улар қатарына жатқызылады. Мысалы, химиялық зауыттарда шикізат ретінде бензол, күкірт көміртегі, анилин, хлор және басқа да улы заттарды қолданады.
Улардың әсер етуі жалпы резорбтивті немесе тікелей болуы мүмкін. Жалпы әсер етуі қанға удың сіңірілуі нәтижесінде пайда болады. Мұндағы жағдайда салыстырмалы таңдау жиі болады. Сол дене мүшесінің ерекше зақымдануы болады. Мысалы, марганецпен уланған нерв жүйесі ,бензолмен уланған - қан айналым мүшелерін айтуға болады.
Тікелей әсер етуде удың тиген жерінде ұлпаның зақымдануы,ісу,тері және шырышты қабаттың іріңдеуі – әсіресе, қышқыл және сілтілік ерітінділермен және бумен жұмыс жасау барысында туындайды. Тікелей эсер ету түрі нерв талшықтарының рефлекторлық реакциялануы және ұлпа ыдырау барысындағы өнімдерді сорып алуға қатысты жалпы құбылыстармен сипатталады.
Әдебиеттер:

• Демеген А.А. , Мусаев К.М., Сүлейменова Б.С., Нұрбаева Ф.К. “Қоршаған ортаны ластайтын улы заттар мен өндіріс қалдықтары” – Ақтау: КМТжИУ, 2010 ж

• Бозшатаева Г. Т.,Оспанова Г. С. «Экология». Алматы – 2002

• Бродский А. К. «Жалпы экология». Алматы – 1997

• Жатқанбаев Ж. Ж. «Экология негіздері». Алматы – 2003

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Өндірістік улар және олармен улану
* Адам ағзасына улардың түсу жолдары
* Экологиялық жағдайлардың адам денсаулығына тікелей әсері
* Денсаулық үшін зиянды органикалық және бейорганикалық заттар

Өндірістік улар және олармен улану

Химиялық заттардың жұмысшыларға әсері түрлі кәсіптік салада жұмыс
жасау кезінде табиғи шикізатты өңдеу және алу, өндірістік өнімдерді
дайындау мен тасымалдауда, транспортта жұмыс жасау барысында,
ауылшаруашылығында және басқа да еңбек ету аясында байқалады. Әсіресе түрлі
қоспалармен жұмыс жасау химиялық өндірісте байқалады,шикізат
өнімдері,аралық қосылыстар жүмысшылардың денсаулығына зиянды әсерін
тигізбей қоймайды. Бірақ өндірістің кейбір салаларында,тау-кен,машина
жасау,мұнай,жеңіл өнеркәсіпте т.б өндірістік алқаптарда да жұмыс жасау
барысында,белгілі бір химиялық өңдеуден химиялық заттар бөлінеді.Олар адам
ағзасына енуімен бірге тері қабатын зақымдап, кәсіптік улану туғызуы
мүмкін. Қазірде 7 млн.астам химиялық заттан түрі мәлім. Оның 600 мыңдайы
ғана кең көлемде қолданыста. Халықаралық нарықта жыл сайын 500-ден 1000-ға
дейін жаңа химиялық қоспалар мен қосылыстардың түрлері шығарылуда.Еңбек ету
барысында адам ағзасына әсер етіп,оның жұмыс жасау қабілетін төмендететін
немесе денсаулығына нұқсан келтіретін-химиялық заттардың қатарына
өндірістік немесе кәсіптік улану жатады. Олар өндірістік улану немесе
токсиндік заттартоксиканттар деп аталады. Өндірістік улану ұғымына да
кең мағынада жұмсалатын термин зиянды зат ұғымы. Зиянды заттар құрамында
улар да, фиброгенді негіздегі аэрозолдар да кездеседі.
Экотоксикология - өндірістік уларды зерттейтін пән болып табылады.Ол
өндірістік улардың ағзаға әсер етуін, қауіптілігі мен зияндылық деңгейін,
гигиеналық тазалық сақтау нормативтерін шараларын ұйымдастырып нұсқау беріп
отырады.
Өндірістік улар қатарына көп жағдайда,шикізаттық,аралық және
өндірістің қалдық өнімдері жатады, сондай-ақ қоспалар, қосалқы заттар да
өндірістік улар қатарына жатқызылады. Мысалы, химиялық зауыттарда шикізат
ретінде бензол, күкірт көміртегі, анилин, хлор және басқа да улы заттарды
қолданады.
Улардың әсер етуі жалпы резорбтивті немесе тікелей болуы мүмкін.
Жалпы әсер етуі қанға удың сіңірілуі нәтижесінде пайда болады. Мұндағы
жағдайда салыстырмалы таңдау жиі болады. Сол дене мүшесінің ерекше
зақымдануы болады. Мысалы, марганецпен уланған нерв жүйесі ,бензолмен
уланған - қан айналым мүшелерін айтуға болады.
Тікелей әсер етуде удың тиген жерінде ұлпаның зақымдануы,ісу,тері және
шырышты қабаттың іріңдеуі – әсіресе, қышқыл және сілтілік ерітінділермен
және бумен жұмыс жасау барысында туындайды. Тікелей эсер ету түрі нерв
талшықтарының рефлекторлық реакциялануы және ұлпа ыдырау барысындағы
өнімдерді сорып алуға қатысты жалпы құбылыстармен сипатталады.
Өндірісте қолданылатын химиялық қосылыстар қойылатын мәселенің
шешіміне қарай түрліше жіктеу арқылы бағалануы мүмкін. Организмге ағзаға
әсер етуіне қарай 12.1.007-76 ГОСТ бойынша зиянды заттарды қауіпті 4 топқа
жіктейді: Aca қауіпті, қауіптілігі жоғары, қауіптілігі шектеулі,
қауіптілігі төмен. Бұл жіктеу өндірісте aca қауіпсіз және зиянды заттардың
өндірісте зияндылық деңгейін анықтауда aca маңызды.

Адам ағзасына улардың түсу жолдары

Өндірісте адам ағзасына удың түсуі тыныс алу жолдары мен тері қабаты
арқылы жүзеге асады. Ішек-қарын жолы арқылы өте сирек түседі. Өндірістік
улану көп жағдайда токсиндік газды, буды, тұманды, аэрозолдарды жұту
барысында болып жатады. Бұған өкпе ұлпасының газды тез арада қабылдауға
бейімділігі осылайша удың қанға жедел тарауы себеп болады. Жұтылатын aya
арқылы дене мүшелеріне удың әсерін таратпау мақсатында қосымша
тосқауыштардың болмауы да қиындық тудырады. Қосымша жұмысты жоғары
қысымдағы өкпе желдеткіші және өкпенің жұмыс жасау барысындағы
қанайналымның күшеюі, әсіресе физикалық жұмыс барысында басты орын
алады.Токсиндік заттардың ауадан қанға тез тарауына олардың суда ерігіштігі
себеп болады.
Кейбір қосындылар,өкпедегі артерия қанына түскеннен соң организмнің
басқа мүшелеріне қарай жылжиды да, олармен де жақсы әсерлеседі.
Тез әсер тигізудің бұл түрі қысқа уақыт аралығында, егер олар жай
метаболизацияланатын болса, ұлпаны қанықтырады және керісінше. Жәй әсер
тигізу заттары неғұрлым баяу артериядан ұлпаға жылжиды да, олардың біраз
уақытқа артериядағы концентрациясы қан тамырларындағыға қарағанда aca
жоғары болады.Ұлпаның қанығуына қарай бұл айырмашылық басылады, жұтатын
ауадағы заттардың концентрациясы жұтынған aya концентрациясына жақындайды.
Тез әсер еткіш заттар ылғалды шырышты қабаттың үстіңгі жағында-ақ ыдырауға
түседі және қанға айналым өнімдері (метаболиттер) түрінде
сіңіріледі.Олардың ерігіштік қабілеті неғұрлым жақсы болса,соғұрлым бұл
қосылыстар жоғары тыныс алу жолдарында да тез сіңіріледі.
Удың тері арқылы түсуі тек терінің ерітінділермен ластануынан ғана емес,
токсиндік заттардың шаң-тозаңымен де түседі: соңғылары тері арқылы және
ауада токсиндік газ бен бу болған жағдайда сіңіріледі ,өйткені тері тыныс
алу процесіне қатысады.Сондай-ақ ауадан токсиндік бу мен газ тері
арқылы,майлы қабат арқылы және нәтижесінде сол арқылы кейін сіңіріледі.
Tepi арқылы түсу майда және май тәріздес заттарда
(липоидтереритін көмірсутегі,хош иісті аминдер,бензол,анилин,эфир
байланысы арқылы түзілетін) еритін токсиндік заттар үшін маңызды мәнге ие
болады. Бұл заттар үшін олардың ауадағы төменгі концентрациясы
қарастырылады.,тері кабатын қорғау шаралары, жұмыстан соң душ кабылдау
міндеті қойылған.
Удың асқорыту жүйесі арқылы түсуі түрлі себептермен жүзеге асады. Оның
ең басты түрі токсиндік заттарды жұтқыншақ пен тыныс алу жолының жоғарғы
жағында шаң түрінде кідірістеуі болып табылады .Оның жартысы
сіңіріліп,асқазанға түседі.Удың мұндай жолмен түсуінің кейбір ерекшеліктері
бар. Ол асқазанның қышқылы ортасында ерігіш болып, ішекте - аз сілтіленуі
мүмкін. Удың асқазан мүшесіне түсуі оның шырышты қабатын,секрецияны бұзуы
ықтимал. Соңында улар көп мөлшерде қанға түсіп,бауыр тосқауылы арқылы
өтеді.Бауыр уды зиянсыздандырудың ең активті мүшелерінің бірі болып
табылады,бірақ удың әсерін айналып өте алмайды.

Экологиялық жағдайлардың адам денсаулығына тікелей әсері

Адамның денсаулығының төмендей, ауруға шалдығуын ағзаның ортаға толық
бейімделе алмауымен, қолайсыз әсерлерге берген теріс жауабы ретінде
қарастыру керек. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ВОЗ) анықтамасы
бойынша, денсаулық дегеніміз — бұл тек аурудың болмауы емес, ол толық
физикалық, психологиялық және әлеуметтік қолайлылық.
Ғалымдардың есептеулері бойынша адамдардың денсаулық жағдайы 50—52%-ы
— өмір сүру салтына, 20-25%-ы — тұқым қуалау факторларына, 18—20%-ы —
қоршаған орта жағдайларына, ал 7—12% ғана денсаулық сақтау саласының
деңгейіне байланысты болады. Антропогенді факторлар бұрын болмаған, жаңа
техногенді ауруларды туғызады.
Адамның денсаулығына зиянды әсер ететін факторлардың ішінде әр түрлі
ластаушы заттар бірінші орын алады. Адамның іс-әрекеті нәтижесінде
биосфераға, оған тән емес 4 млн.-нан астам заттар шығарылады. Сонымен
қатар, жыл сайын қоршаған ортаға мыңдаған жаңа заттар шығарылады. Олардың
көпшілігі ксенобиотиктер (грек тілінен аударғанда хеnos —бөтен) адам мен
басқа да тірі ағзалар үшін бөтен заттар.
Аурулардың көбеюі сонымен қатар табиғи ортаның әр түрлі
трансформацияларымен, оның толық бұзылуы, өнеркәсіптік кешендерге, бір
типті тұрғын жерлерге және т.б., яғни үшінші табиғатқа айналуына
байланысты. Денсаулыққа әлеуметтік және экономикалық жағдайлардың әсері
артып отыр. Табиғи және физико-химиялық тұрғыдан алғанда таза орта болса
да, қолайсыз ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Өндірістік улар және олармен улану себептері
Өнеркәсіп улары және улану туралы
Қорғасын қосындыларынан улану
Пестицидтермен улану
Өндірісте химялық диоксинмен улану
Фтор және оның қосылыстарымен улану кезінде жүргізілген токсикалық анализ
Қорғасынмен улану
Тамақтан улану
Вирус және олармен күрес
Компьютерлік вирустар және олармен күресу
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь