Өндірістік улар және олармен улану

Химиялық заттардың жұмысшыларға әсері түрлі кәсіптік салада жұмыс жасау кезінде табиғи шикізатты өңдеу және алу, өндірістік өнімдерді дайындау мен тасымалдауда, транспортта жұмыс жасау барысында, ауылшаруашылығында және басқа да еңбек ету аясында байқалады. Әсіресе түрлі қоспалармен жұмыс жасау химиялық өндірісте байқалады,шикізат өнімдері,аралық қосылыстар жүмысшылардың денсаулығына зиянды әсерін тигізбей қоймайды. Бірақ өндірістің кейбір салаларында,тау-кен,машина жасау,мұнай,жеңіл өнеркәсіпте т.б өндірістік алқаптарда да жұмыс жасау барысында,белгілі бір химиялық өңдеуден химиялық заттар бөлінеді.Олар адам ағзасына енуімен бірге тері қабатын зақымдап, кәсіптік улану туғызуы мүмкін. Қазірде 7 млн.астам химиялық заттан түрі мәлім. Оның 600 мыңдайы ғана кең көлемде қолданыста. Халықаралық нарықта жыл сайын 500-ден 1000-ға дейін жаңа химиялық қоспалар мен қосылыстардың түрлері шығарылуда.Еңбек ету барысында адам ағзасына әсер етіп,оның жұмыс жасау қабілетін төмендететін немесе денсаулығына нұқсан келтіретін-химиялық заттардың қатарына өндірістік немесе кәсіптік улану жатады. Олар өндірістік улану немесе токсиндік заттар/токсиканттар деп аталады. «Өндірістік улану» ұғымына да кең мағынада жұмсалатын термин «зиянды зат» ұғымы. Зиянды заттар құрамында улар да, фиброгенді негіздегі аэрозолдар да кездеседі.
Экотоксикология - өндірістік уларды зерттейтін пән болып табылады.Ол өндірістік улардың ағзаға әсер етуін, қауіптілігі мен зияндылық деңгейін, гигиеналық тазалық сақтау нормативтерін шараларын ұйымдастырып нұсқау беріп отырады.
Өндірістік улар қатарына көп жағдайда,шикізаттық,аралық және өндірістің қалдық өнімдері жатады, сондай-ақ қоспалар, қосалқы заттар да өндірістік улар қатарына жатқызылады. Мысалы, химиялық зауыттарда шикізат ретінде бензол, күкірт көміртегі, анилин, хлор және басқа да улы заттарды қолданады.
Улардың әсер етуі жалпы резорбтивті немесе тікелей болуы мүмкін. Жалпы әсер етуі қанға удың сіңірілуі нәтижесінде пайда болады. Мұндағы жағдайда салыстырмалы таңдау жиі болады. Сол дене мүшесінің ерекше зақымдануы болады. Мысалы, марганецпен уланған нерв жүйесі ,бензолмен уланған - қан айналым мүшелерін айтуға болады.
Тікелей әсер етуде удың тиген жерінде ұлпаның зақымдануы,ісу,тері және шырышты қабаттың іріңдеуі – әсіресе, қышқыл және сілтілік ерітінділермен және бумен жұмыс жасау барысында туындайды. Тікелей эсер ету түрі нерв талшықтарының рефлекторлық реакциялануы және ұлпа ыдырау барысындағы өнімдерді сорып алуға қатысты жалпы құбылыстармен сипатталады.
Әдебиеттер:

• Демеген А.А. , Мусаев К.М., Сүлейменова Б.С., Нұрбаева Ф.К. “Қоршаған ортаны ластайтын улы заттар мен өндіріс қалдықтары” – Ақтау: КМТжИУ, 2010 ж

• Бозшатаева Г. Т.,Оспанова Г. С. «Экология». Алматы – 2002

• Бродский А. К. «Жалпы экология». Алматы – 1997

• Жатқанбаев Ж. Ж. «Экология негіздері». Алматы – 2003
        
        Өндірістік улар және олармен улану
* Адам ағзасына улардың түсу жолдары
* Экологиялық жағдайлардың адам денсаулығына тікелей әсері
* Денсаулық үшін зиянды органикалық және ... ... улар және ... ... ... ... әсері түрлі кәсіптік салада жұмыс
жасау кезінде табиғи шикізатты ... және алу, ... ... мен тасымалдауда, транспортта жұмыс жасау барысында,
ауылшаруашылығында және басқа да еңбек ету аясында байқалады. Әсіресе түрлі
қоспалармен жұмыс жасау химиялық өндірісте ... ... ... ... ... ... қоймайды. Бірақ өндірістің кейбір салаларында,тау-кен,машина
жасау,мұнай,жеңіл өнеркәсіпте т.б ... ... да ... ... бір ... өңдеуден химиялық заттар бөлінеді.Олар адам
ағзасына енуімен бірге тері қабатын зақымдап, кәсіптік улану туғызуы
мүмкін. Қазірде 7 ... ... ... түрі мәлім. Оның 600 мыңдайы
ғана кең көлемде қолданыста. Халықаралық нарықта жыл сайын 500-ден 1000-ға
дейін жаңа химиялық қоспалар мен қосылыстардың түрлері ... ... адам ... әсер ... ... ... қабілетін төмендететін
немесе денсаулығына нұқсан келтіретін-химиялық заттардың қатарына
өндірістік немесе кәсіптік улану ... Олар ... ... ... ... деп ... ... улану» ұғымына да
кең мағынада жұмсалатын термин «зиянды зат» ұғымы. Зиянды заттар құрамында
улар да, фиброгенді негіздегі аэрозолдар да кездеседі.
Экотоксикология - ... ... ... пән ... ... улардың ағзаға әсер етуін, қауіптілігі мен зияндылық деңгейін,
гигиеналық тазалық сақтау нормативтерін шараларын ұйымдастырып нұсқау беріп
отырады.
Өндірістік улар қатарына көп ... ... ... өнімдері жатады, сондай-ақ қоспалар, қосалқы заттар да
өндірістік улар қатарына жатқызылады. Мысалы, химиялық ... ... ... ... көміртегі, анилин, хлор және басқа да улы заттарды
қолданады.
Улардың әсер етуі жалпы резорбтивті немесе тікелей болуы мүмкін.
Жалпы әсер етуі ... удың ... ... ... ... Мұндағы
жағдайда салыстырмалы таңдау жиі болады. Сол дене мүшесінің ерекше
зақымдануы болады. Мысалы, марганецпен уланған нерв жүйесі ,бензолмен
уланған - қан ... ... ... ... әсер ... удың тиген жерінде ұлпаның зақымдануы,ісу,тері және
шырышты қабаттың іріңдеуі – әсіресе, қышқыл және сілтілік ерітінділермен
және бумен жұмыс жасау барысында туындайды. ... эсер ету түрі ... ... реакциялануы және ұлпа ыдырау барысындағы
өнімдерді сорып алуға қатысты жалпы құбылыстармен сипатталады.
Өндірісте қолданылатын химиялық қосылыстар қойылатын мәселенің
шешіміне қарай түрліше ... ... ... ... Организмге /ағзаға
/әсер етуіне қарай 12.1.007-76 ГОСТ бойынша зиянды заттарды қауіпті 4 топқа
жіктейді: Aca ... ... ... қауіптілігі шектеулі,
қауіптілігі төмен. Бұл жіктеу өндірісте aca қауіпсіз және зиянды заттардың
өндірісте зияндылық деңгейін анықтауда aca маңызды.
Адам ағзасына ... түсу ... адам ... удың ... ... алу ... мен тері қабаты
арқылы жүзеге асады. Ішек-қарын жолы арқылы өте сирек түседі. Өндірістік
улану көп жағдайда токсиндік ... ... ... ... ... болып жатады. Бұған өкпе ұлпасының газды тез арада қабылдауға
бейімділігі осылайша удың қанға жедел тарауы себеп болады. Жұтылатын ... дене ... удың ... ... ... қосымша
тосқауыштардың болмауы да қиындық тудырады. Қосымша жұмысты жоғары
қысымдағы өкпе желдеткіші және ... ... ... ... ... әсіресе физикалық жұмыс барысында басты орын
алады.Токсиндік заттардың ауадан қанға тез ... ... суда ... ... ... ... қанына түскеннен соң организмнің
басқа мүшелеріне қарай жылжиды да, олармен де ... ... әсер ... бұл түрі қысқа уақыт аралығында, егер олар жай
метаболизацияланатын ... ... ... және ... Жәй ... ... ... баяу артериядан ұлпаға жылжиды да, олардың біраз
уақытқа артериядағы концентрациясы қан тамырларындағыға қарағанда aca
жоғары болады.Ұлпаның қанығуына ... бұл ... ... ... ... ... жұтынған aya концентрациясына жақындайды.
Тез әсер еткіш заттар ылғалды шырышты қабаттың ... ... ... және ... ... өнімдері (метаболиттер) түрінде
сіңіріледі.Олардың ерігіштік қабілеті неғұрлым жақсы ... ... ... ... алу ... да тез сіңіріледі.
Удың тері арқылы түсуі тек терінің ерітінділермен ластануынан ғана емес,
токсиндік заттардың шаң-тозаңымен де түседі: соңғылары тері ... ... ... газ бен бу ... ... сіңіріледі ,өйткені тері тыныс
алу процесіне қатысады.Сондай-ақ ауадан токсиндік бу мен газ тері
арқылы,майлы қабат арқылы және нәтижесінде сол арқылы кейін сіңіріледі.
Tepi ... түсу ... және май ... ... ... ... аминдер,бензол,анилин,эфир
байланысы арқылы түзілетін) еритін токсиндік заттар үшін маңызды мәнге ие
болады. Бұл заттар үшін олардың ауадағы төменгі концентрациясы
қарастырылады.,тері ... ... ... ... соң душ кабылдау
міндеті қойылған.
Удың асқорыту жүйесі арқылы түсуі түрлі себептермен жүзеге асады. Оның
ең басты түрі токсиндік заттарды жұтқыншақ пен тыныс алу ... ... шаң ... ... ... ... ... жартысы
сіңіріліп,асқазанға түседі.Удың мұндай жолмен түсуінің кейбір ерекшеліктері
бар. Ол асқазанның қышқылы ... ... ... ... - аз ... Удың ... ... түсуі оның шырышты қабатын,секрецияны бұзуы
ықтимал. Соңында улар көп мөлшерде ... ... ... ... уды ... ең ... мүшелерінің бірі болып
табылады,бірақ удың әсерін айналып өте алмайды.
Экологиялық жағдайлардың адам денсаулығына тікелей ... ... ... ... шалдығуын ағзаның ортаға толық
бейімделе алмауымен, қолайсыз әсерлерге берген теріс жауабы ретінде
қарастыру керек. ... ... ... ... (ВОЗ) ... ... дегеніміз — бұл тек аурудың болмауы емес, ол толық
физикалық, психологиялық және әлеуметтік қолайлылық.
Ғалымдардың есептеулері ... ... ... ... ... өмір сүру салтына, 20-25%-ы — тұқым қуалау факторларына, 18—20%-ы —
қоршаған орта жағдайларына, ал 7—12% ғана ... ... ... ... ... ... факторлар бұрын болмаған, жаңа
техногенді ауруларды туғызады.
Адамның денсаулығына зиянды әсер ететін факторлардың ішінде әр түрлі
ластаушы заттар бірінші орын ... ... ... ... оған тән емес 4 млн.-нан астам заттар шығарылады. Сонымен
қатар, жыл сайын қоршаған ортаға мыңдаған жаңа ... ... ... ... (грек тілінен аударғанда хеnos —бөтен) адам мен
басқа да тірі ағзалар үшін бөтен заттар.
Аурулардың көбеюі ... ... ... ортаның әр түрлі
трансформацияларымен, оның толық бұзылуы, өнеркәсіптік кешендерге, бір
типті тұрғын жерлерге және т.б., яғни «үшінші табиғатқа» айналуына
байланысты. ... ... және ... жағдайлардың әсері
артып отыр. Табиғи және физико-химиялық тұрғыдан алғанда таза орта болса
да, қолайсыз ... ... ауру мен ... ... өмір көрсетіп отыр. Әлеуметтік-экономикалық жағдайдың нашарлауы
адамның психологиялық күйі мен стресстік ... ... әсер ... ... ... мен ... ... қолайсыз әсер
ететін және ауруларға әкеліп соқтыратын заттарды төмендегідей топтарға
бөліп көрсетуге ... ... ... ... ... cancir — рак, ...
шығу тегі) қатерлі ісіктер туғызады. Қазіргі уақытта шамамен 500 осындай
заттар белгілі. Олардың ішіндегі ең ... ... және ... ... ... ... ультракүлгін сәулелер, радиоактивті
изотоптар, эноксидті смолалар, антриттер, нитрозаминдер, асбест және т.б.
жатады;
2) мутагендер (латын тілінен аударғанда mutasio — өзгеру) ... саны мен ... ... әкеліп соқтырады. Оларға:
рентген сәулелері, гамма-сәулелер, нейтрондар, бензо(а)пирен, ... ... және т.б. ... ... ... ... аударғанда teras , teralos — қ ұбыжық)
— жеке дамуда кемістіктерге әкелетін, кемтарлықтардың пайда болуына
әкелетін заттар. Тератогендерге әсер ететін ... ... ... ... ... ... ... тератогендерге мутагендер, сондай-ақ
пестицидтер, тыңайтқыштар, шу және т.б. ластаушылар жатады.
Сонымен қатар, эмбриогендерді де ... ... ... ... ... аударғанда embryo – ұрық) эмбрионалдық даму кезінде зақымдануларға
әкелетін заттар. Эмбриогендерге ... ... және ... ... ... ... ішімдіктер, есірткі заттар және т.б.) жатады.
Адам қызметінің нәтижесінде жаңа, бұрын болмаған аурулар пайда ... ... ... ... ... ... ... Оларға
қорғасын («сатуризм»), кадмий («ита-ита»), сынап қосылыстарымен
(“минамата”) және т.б. уланудан пайда ... ... ... үшін зиянды органикалық және бейорганикалық
заттар
Көптеген органикалық заттар улы және ... ... ... ... Олар көбінесе канцероген, мутаген, тератоген немесе басқа
аурулардың пайда болуын ... ... ... ... галогенді көмірсулар мен
полициклді ароматтық көмірсулар (ПАК) қауіпті.
Галогенді көмірсулар. Бұл топқа бір немесе бірнеше көміртегі атомдары
хлор, бром, йод ... ... ... ... қосылыстар жатады.
Хлорлы көмірсулар кең таралған. Олардың көпшілігі тұрақты, ағзалар оларды
жеңіл ... және ... ... мен ұлпаларда жиналуға қабілетті.
Мысалы, поливинилхлорид (ПВХ), полихлорды бифенилдер (ПХБ), ДДТ (пестицид),
тетрахлорфенол және тетрахлорэтилен (еріткіштер). Бұл топқа өте улы зат ... де ... мен ... ... ... ... тері, сүйек пен аяқ-қолдың
зақымдануынан көрінетін винилхлоридтік ауруды туғызады. Ұзақ уақыт бойы
винилхлорид қауіисіз деп есептеліп келді. Оны аэрозоль баллондарында газ-
тасымалдаушы және ... ... ... ... ... Тек 70-жылдары
ғана оның улы қасиеттері анықталды.
Белгілі ДДТ (дихлордифенилдихлорэтан) да хлорлы көмірсуларга жатады.
1939 жылы Моллер бұл ... ... ... ... ... 15 млн. тоннасы жер шарының барлық дерлік аймақтарында
қолданылған. ... ... ... 25 мың ... ДДТ ... ДДТ май ... мен ана ... жиналатыны белгілі болды. 70-
жылдардан бастап бұл инсектицидті қолдануға тыйым салынды. Бірақ жоғары
дәрежеде тұрақтылығына байланысты (ыдырау мерзімі 50 жыл) ол ... әлі де ... ... ... ... ... қазіргі белгілі улы заттардың ішіндегі ең күштілерінің бірі.
Диоксиннің канцерогенді, мутагенді, тератогенді әсері ... ... бала туу ... әсер етеді. Диоксиннің көп бөлігі (шамамен 200
кг) қоршаған ортаға ... ... ... ... ... ... тек ... ғана зардап шеккен жоқ
шамамен 20 мың американдықтарды да қамтыды.
Фенолмен улану бауырды, бүйректі, қанды ... ... ... қасиетіне де әсері анықталған. Сонымен қатар канцерогенді және
тератогенді әсер етеді.
Халықтың денсаулығына метанол немесе метил спирті өте ... ... иісі ... оны этил ... ... өте қиын улы зат. 30—100 ... адамның өліміне әкеліп соқтырады.
Формальдегид химия өндірісінің маңызды өнімдерінің бірі ... ... ... ... реакциялар туғызуы мүмкін. Сонымен қатар оның
канцерогендігі туралы да мәліметтер бар. Адам мен басқа да тірі ағзалар бұл
затпен үнемі әсерлесуде болады ... ... ... ... ... түтіні т.б.). Дүние жүзінде ондаған миллион
тоннасы өндіріледі. Қазір бұл затты тұрмыстық мақсатта қолдануды шектеуге
бағытталған шаралар жүргізілуде.
Ауыр металдар. Көптеген ауыр ... ... ... ... микроэлементтер тобына жатады. Оларға цинк, мыс, марганец, темір және
т.б. кіреді. Сонымен ... олар тірі ... үшін улы. Ауыр ... ... ... майда еріп, жинақталады. Ауыр металдардың
қоршаған орта мен ағзада жинақталуының негізгі көзі — отынды жағу,
пестицидтер, кейбір ... ... ... ... және ... ... бойынша (Вронский, 1996) антропогенді заттар
есебінен қоршаған ортаға қорғасынның 94-97%-ы, кадмийдің — 84-89%-ы, мыстың
— 56-87%-ы, никельдің — ... ... — 60%-ы ... ... көзі — ... ... ... табылады. Қорғасынның
көп бөлігі металлургия кәсіпорындары мен ауыл шаруашылығында пестицид
ретінде мышьякты) қорғасынды қолдану ... ... ... қорғасынның артуы, әсіресе, өнеркәсіптік революцияның
басталуымен тығыз байланысты. XX ғ асырдың қала тұрғындарының қаңқасындағы
қорғасынның мөлшері 1600 жыл бұрын өмір ... ... ... есе ... ... немесе «сатуризмнің» белгілері мынадай: тез шаршау, кешке
көру қабілетінің ... қан ... ... ... жүрек ауруы,
уақытынан бұрын босану, түсік тастау.
Кадмий. Ауыр ... ... ең улы ... ... ... ... тас көмірдің шаңы, химиялық тыңайтқыштар,
пластмассалардың қалдықтары мен жану өнімдері, темекі түтіні. Қорғасынға
қарағанда кадмий топырақтан өсімдікке жеңіл ... ... ... ... баяу ... ... бүйректі (бүйректе жиналады), жүйке
жүйесін, жыныс мүшелерін зақымдайды, тыныс алу жүйесіне зиян. “Ита-ита”
ауруын туғызады.
Сынап. Қоршаған ортада кеңінен таралған. Дүние жүзіндегі сынаптың ... 10 мың т. ... Ол ... ... ... ... ... қолданылады.
Металдық (элементарлық) сынап іс жүзінде ағзаға зиянды емес. ... ... ... ... қауіпті. Ағзаға тамақпен не тері арқылы енген
сынап тұздарының қауіптілігі жоғары.
Сынаптың металлорганикалық қосылыстары (әсіресе метил сынап) ағза үшін ... және ... ... ... ... назарын өзіне аударып отыр. Ұсақ
асбест шаңы — ... ... ... Өкпе ... ... ... ... Демеген А.А. , Мусаев К.М., Сүлейменова Б.С., Нұрбаева Ф.К. “Қоршаған
ортаны ластайтын улы заттар мен өндіріс қалдықтары” – ... ... ж
* ... Г. Т.,Оспанова Г. С. «Экология». Алматы – 2002
* Бродский А. К. «Жалпы экология». Алматы – 1997
* Жатқанбаев Ж. Ж. ... ... ... – 2003

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндірісте зиянды заттардың шекті рауалы концентрациясын (ШРК) қамтамасыз ету бойынша іс-шаралар9 бет
Өнеркәсіп улары және улану туралы4 бет
Ет және ет өнімдеріне токсикологиялық баға беру.17 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Ауыл шаруашылығы саласында қолданылатын токсиндік заттардың жануарлар организіміне түсу жолдары және токсиндер4 бет
Азықтан улану кезіндегі алғашқы ветеринариялық көмек7 бет
Ағзаның қорғасынмен улану жағдайындағы иммунокоррекциялық препараттардың әсері8 бет
Ақ «Ұлар үміт» ЖЗҚ жағдайына қаржылық талдау15 бет
Вирус және олармен күрес26 бет
Жіті уланулар3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь