Қарақұмық селекциясы

ЖОСПАР
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Морфобиологиялық ерекшеліктері
2. Генетикасы
3. Селекция бағыттары мен мәселелері
4. Бастапқы материал
5. Селекция әдістері
III. Қорытынды
Қарақұмық – бағалы және маңызды азық-түлік дақылы. Басқа жармалық дақылдардың ішінде азық-түліктік құндылығы бойынша ол бірінші орынды иеленеді. Азық-түліктік мақсатқа ол негізінен жарма түрінде, шамалы мөлшерде ұн түрінде қолданылады. Қарақұмық жармасы жеңіл қорытылатын ақсылдарға, майларға, минералды заттар мен дәрумендерге бай. Ол жоғары калориялығымен, жақсы дәмдік сапасымен ерекшеленеді және диетикалық қасиеттері бар.
Қарақұмық шамамен 2,5 мың жыл бұрын Азияның шығыс бөлігінде ылғалды аудандарында мәдени өсімдік ретінде қалыптасқан. Қазақстанда ол өткен ғасырдың 60-жылдарында (тың игеру жылдары) кең тарады. Негізгі егістігі Павлодар мен Шығыс Қазақстан облыстарында шоғырланған және орташа астық өнімі тиісінше – 3,5-6,7 ц/га құрайды. Қазақстанның әртүрлі аймақтарында сортсынау телімдерінде оның астық өнімі 13,5-19 ц/га дейін жетеді.
Қарақұмықтың өнімділігі жоғары емес және жыл сайын ауытқиды, оны қанша күтіп баптағанмен қолайсыз жылдары 2-3 ц/га дейін өнім береді, қолайлы жылдары ол көрсеткіш 10-12 ц/га дейін барады. Қарақұмық үшін қолайсыз жылдар тозаңдану жүрмей, тұқым аз байланатын салқын және дымқыл жылдар болып табылады. Қолайлы жылдар болып жаз ыстық және жауын-шашын жеткілікті ылғалды жылдар саналады.
Дүние жүзінде жыл сайын қарақұмық 3,5 млн гектар егістікте өсіріледі. Қазақстанда соңғы 10 жылда орта есеппен 70 мың га алқапта өсіріліп, орташа астық өнімі шамамен 5 ц/га болды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Частная селекция полевых культур, Ю.Б. Коновалов, Л.И. Долгодворова, Л.В. Степанова – Москва: Агропромиздат, 1990.- 543 с.
2. Өсімдік шаруашылығы, Қ.К. Әрінов, Қ.М. Мұсынов, А.Қ. Апушев – Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2011.-632 б.
3. http://www.baraev.kz, Лаборатория селекции крупяных культур.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

АГРОНОМИЯЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
КАФЕДРАСЫ
РЕФЕРАТ
Тақырыбы:
Қабылдаған: ... ... ... ... ... ... Морфобиологиялық ерекшеліктері
* Генетикасы
* Селекция бағыттары мен мәселелері
* Бастапқы материал
* Селекция әдістері
* ... ... - ... тарихындағы елеулі жетістіктердің бірі деуге болады. Қазіргі кезде қолданыста жүрген өсімдіктердің көпшілігі адамның жүздеген, мыңдаған жылдар бойы ... ... ... ... ... бірінші кезекте шешімін табуды қажет ететін міндеттердің бірі ретінде жоғары ... ... ... мен зиянкестерге төзімді, өнім сапасы жоғары, интенсивті технологиялармен өсіруге бейім сорттар шығару тұр.
Қарақұмық - ... және ... ... ... ... жармалық дақылдардың ішінде азық-түліктік құндылығы бойынша ол бірінші орынды ... ... ... ол ... ... ... ... мөлшерде ұн түрінде қолданылады. Қарақұмық жармасы жеңіл қорытылатын ақсылдарға, майларға, ... ... мен ... бай. Ол жоғары калориялығымен, жақсы дәмдік сапасымен ерекшеленеді және диетикалық қасиеттері бар.
Қарақұмық шамамен 2,5 мың жыл ... ... ... ... ... ... ... өсімдік ретінде қалыптасқан. Қазақстанда ол өткен ғасырдың 60-жылдарында (тың игеру жылдары) кең тарады. Негізгі егістігі Павлодар мен Шығыс Қазақстан ... ... және ... ... ... ... - 3,5-6,7 ц/га құрайды. Қазақстанның әртүрлі аймақтарында сортсынау телімдерінде оның ... ... 13,5-19 ц/га ... жетеді.
Қарақұмықтың өнімділігі жоғары емес және жыл сайын ауытқиды, оны қанша күтіп баптағанмен қолайсыз жылдары 2-3 ц/га дейін өнім ... ... ... ол ... 10-12 ц/га ... барады. Қарақұмық үшін қолайсыз жылдар тозаңдану жүрмей, тұқым аз ... ... және ... жылдар болып табылады. Қолайлы жылдар болып жаз ыстық және жауын-шашын жеткілікті ылғалды жылдар саналады.
Дүние жүзінде жыл ... ... 3,5 млн ... ... ... ... ... 10 жылда орта есеппен 70 мың га алқапта өсіріліп, орташа астық өнімі шамамен 5 ц/га болды.
Морфобиологиялық ... ... - бір ... ... ... сабағы борпас және бұтақты, биіктігі 30-150 см, қолайлы жағдайларда сабақта 10-12 бұтақтар қалыптасады. Жапырақтары ... ... ... жебе ... ... келеді де төменгілері ірі, ал жоғарғы бөлігіндегілері біршама ұсақ. Тамыр ... ... ... тамыр мен одан тараған ұзын бүйір тарамдарынан және жеткілікті ылғалды жылдары сабақтан төменгі ... ... ... ... тамырлардан құралған. Тамырлары топырақтың 70-90 см тереңдігіне дейін бойлауға қабілетті, алайда ... ... ... ... ... ... (25-30 см) орналасады.
Қарақұмықтың гүлдері қосжынысты, ақ, қызғылт немесе қызыл ... және ... хош ... Олар ... ... жинақталған, жоғарғы бөлігінде қалқан немесе жартылай шатыр қалпында болады. Бір ... ұзын ... мен ... аналықтар, ал екіншілерінде ұзын аналықтар мен қысқа аталықтар қалыптасады ... ... ... мен ... ... ... Бір өсімдікте 500 және одан да көп ... ... ... - ... жаңғақ, 1000 санның массасы 18-32 г. Қарақұмық өсімдіктерінің 10-15% ... ғана ... ... дәлелденген.
Ұзын бағаналы аталықтардың ұзын аналықтарға және қысқа бағаналы аталықтардың қысқа аналықтарға құйылуынан жеміссалу үдерісі жақсы жүреді (легитивті ... ал ... ... ... ... ғана ... ... да, өнім төмен болады (иллегитивті тозаңдануда).
Қарақұмық жылу ... ... ... ... Оның ... 7-8ºC топырақ температурасында өне бастайды, алайда өскіндердің дамуы 15-30ºC аралығында жақсы жүреді. Оның егін көгі бозқырауға сезімтал және -2-3ºC ауа ... ... ал ... өсімдіктер мүлде опат болады. Гүлдену-жеміссалу кезеңінде қарақұмық ... ... өте ... өз ... ол ... ... теріс әсерін тигізеді. Бұл кезеңдегі ауаның оңтайлы температурасы 19-25ºC аралығында және салыстырмалы ылғалдылығы 50%-дан кем ... жөн. ... - ... ... Бір ... ... зат қалыптастыру үшін тарыға қарағанда 3 есе, арпа мен ... ... 2 есе ... ... шығындайды. Оңтайлы температурада оның егін көгі топырақтың 20-30% ылғалдылығында пайда болады. Қарақұмықтың ылғалға ең жоғарғы ... (50-60%) ... ... алғашқы екі-үш аптасына сәйкес келеді. Транспирациялық коэффиценті 500-600 ... тең. ... ... салу ... жарыққа талабын күшейте түседі. Бұл ерекшелікті тұқымның себу мөлшерін белгілегенде ескеру қажет. Тұқымның артық мөлшері ... ... ... ... ... және ... ... күрт төмендейді.
Қарақұмық қысқа күннің (16-18 сағат) өсімдігіне ... ... ... 70-85 ... ... ... өзгереді және қысқа күн жағдайларында ол қысқарады. Ауа температурасы ... ... және ... ылғалдылығы 24%-дан төмендегенде тозаңдану мен тұқым байлау нашарлайды, өсімдіктің өнімділігі төмендейді.
Гүлдеу биологиясы. Қарақұмық өсімдігінің гүлдеуі егін көгі ... соң бір ... ... ... 5-6 ... ... ... болып төменгі гүлшоғырдың гүлдері ашылады. Ақырындап гүлдеу ... ... ... бөлігі мен бұтақтарда жүре бастайды. Төменгілері жоғарыға қарағанда ұзағырақ гүлдейді: 12-29 күн аралығында. Әр кезекті гүлшоғыр 1-4 күн ... ... ... ... ... ... 800-ге жуық гүл ... оның жартысына жуығы негізгі сабақта орналасқан, ал ... - ... ... ... оқщаулағыштарда өсімдік 2000 гүлге дейін құрастырады.
Тозаңдануы. Қарқұмыққа гетероморфты сәйкессіздік тән. ... ... ... ... ... тұқым байлау легитимді тозаңдану жағдайында ғана (ssxSs) жүзеге асады.
Танаптық жағдайда тозаңдану аралар мен басқа да жәндіктер ... ... ... ... ... бірнеше тозаңдану түрлерін қалыптастырады: легитимді (ұзынаналықты өсімдік пен қысқасының айқас тозаңдануы ... ... ... (гүл ... ... ... айқас тозаңдануы) және өздігінен тозаңдану. Бұл тозаңдану түрлерінің әрқайсысында әртүрлі тұқым байлау деңгейі байқалады. Қолайлы ауа-райы жағдайында ... ... ... ... ... саны 40%-дан асады, ал иллегитимді тозаңдану типінде жекеленген тұқымдар ғана байланады. ... ... ... ... ... ... тұқым байлайды.
Қарақұмықтың үйлесімділігіне температура жағдайлары әсерін тигізеді. Өздігінен тозаңданғанда ауа температурасын төмен болса (12ºC) тұқым байлауды жоғарылауына мүмкіндік болады. Ал, ... ... ... жоғарылағанда) үйлесімді тозаңданудың өзінде тұқым байлау деңгейі төмендейді.
Генетикасы
Мәдени қарақұмықтың диплоидты түрлерінде 2n=16, ал мәдени қарақұмық ... ... ... ... 4n=32 ... жиынтығы бар.
Хромосома жиынтығының біркелкілігіне қарамастан (2n=16), қарақұмықтың диплоидты түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... ірі хромосомалар мәдени қарақұмықта (6,97-3,78 мкм) , кішіректері татар қарақұмығында (3,3-2 ... ... жеке ... морфологиясы анықталған. Қарақұмықтың тұқым қуалайтын белгілерін зерттеу сәйкессіздік құбылысымен күрделі, ... буын ... ... ... ... ... ... Сондықтан мұндай будандарды белгілерді бақылайтын аллельді гендер мен олардың санын орнату үшін талдаушы будандастыруға тартуға жиі тура келеді.
Төмендегі ... ... ... ... ... белгілер келтірілген.
Тұқым қуалаудың моногенді сипаттағы белгілері
Геннің белгісі
Генотип
Өсімдіктің фенотипі
d (determinant)
ag (aplegrum)
gc (green corolla)
br (branch)
S-сәйкессіздік гені
dd-гомозиготалы рецессив
DD-гомозиготалы доминант
agag- гомозиготалы ... ... ... ... ... гомозиготалы доминант
brbr- гомозиготалы рецессив
BrBr- гомозиготалы доминант
ss- гомозиготалы рецессив
Ss-гетерозигота
Шамалы боймен детерминантты ... ... ... тип
Жапырақтың ашық жасыл реңі
Жапырақтың қарапайым мутантты емес реңі
Жасыл гүлді форма
Гүлдің қарапайым мутантты емес реңі
Бір сабақты (бұтақтанбайтын) форма
Қарапайым бұтақтанатын ... ... ... ... ... шамалы боймен детерминантты тип, жапырақтың ашық жасыл реңі, жасыл гүлді форма, гүлдің ұзынаналықты формасы. Бұлардан ... ... ... ... мен ... ... да ... тип болып табылады. Қарақұмықта гүлшоғырының түсі полимерия түрімен ұрпаққа беріледі. Қызыл және ақ гүлді формаларды будандастырғанда бірінші будан ұрпағында ... ... түсі ... ал ... ... ... байқалады 15:1.
Қарақұмықта S сәйкессіздік генінің құрылымына байланысты зерттеулер жоғары қызығушылық ... ... ... ... ... тығыз байланысқан 5 субгеннен тұрады: G -- ... ... ... Is -- ... мойнының сәйкесіздік реакциясы, Iр -- тозаңның сәйкессіздік реакциясы, Р -- тозаң дәндерінің көлемі, А -- ... ... ... гетеростилді формалармен салыстырғанда жоғары самофертильділігімен ерекшеленетін гомостилді формалар кездесетініне ... ... ... ... ... ... емес және әртүрлі жолмен пайда болатыны анықталған: не ... ... ... ... ... болуы да мүмкін, не S-геннің модификатор гендерінің аллельдері өзгеруі нәтижесінде. Ұзынаналықты мен қысқааналықты өсімдіктерді будандастырғанда шығу тегі ... ... ... ... ... тұқым қуалайды.
Селекция бағыттары мен мәселелері
Өндіріске қарақұмықтың суаруға, көктемде себуге, кеш себуге ерте және ... ... ... қажет. Интенсивті технологияларды қолдану осы мақсаттарға жарамды сорттарды шығаруды қажет етеді.
Гектарынан 3 т дән беретін, сонымен қатар ... ... (15-16%) ... ... 75% шамасында қамтамасыз ететін интенсивті типтегі сорттарды шығару - селекцияның ... ... ... ... ... ... параметрлері:
* жоғары потенциалды өнімділік, оңтайлы вегетациялық кезең, шектеулі түптенумен қоса ... ... ... ... тыңайтқыштың көтеріңкі дозасына жоғары төзімділік (60-90 кг/га және одан көп).
Осыларға байланысты ... ... ... ... ... түптенетін формаларды іздестіру керек. Қарақұмық сорттары ылғал мен жылу, азот пен хлордың тапшылығына сезімтал ... ... ... ... қалмайтын жоғары дәнді формаларды іріктеу бірінші реттік ... ие. ... ... мен түпкі гүлшоғырларының жоғары орналасуы, біркелкі пісу механикаландырылған егін жинау үшін өте маңызды. Қарақұмық селекциясында төмендегі негізгі белгілерді басшылыққа ... ... ... бұл ... ... бір ... өсімдіктің жалпы саны және өсімдіктегі тұқымның саны мен массасына тәуелді. ... ... саны ... ... ... ұсақ ... ... ал ірі дәнділерде тұқым саны азырақ, бірақ 1000 дән массасы жоғары болады. Қара топырақты емес зоналар үшін жоғары ... ... тез және ... ... ... ... жарамды. Екпе сүрі танапқа себілген тез пісетін сорттар 2 т/га дейін дән өнімділігін қаматамасыз ете ... ... ... (1000 ... массасы, тегістілігі, жарманың шығуы, ақуыз мөлшері) өнімділіктен кем емес маңызға ие. Қарақұмық дәнінің ... ... ... ірілігі, пішіні және қауыздылығы әсер етеді. Ірі, тегіс ... ... ... ... ... Жақсы сорттарға жоғары тегістілік (90%) тән және оларда жарманың шығуы 75% шамасында. Бұл талаптарға Татар ауыл шаруашылық ҒЗИ, ... ... және ... ... ... ... сай келеді. Қарақұмық дәнінің қауыздылығы 18-24% аралығында ауытқиды. Ол 18-20% ... ... ... ... ... қарағанда тетраплоидтыларда қауыздылық бірнеше пайыз жоғары болады.
Қарақұмық топырақ-климат жағдайлары әртүрлі аудандарда өсірілетін ... ... ... ... ... болып табылады. Қара топырақты емес зоналар үшін вегетациялық кезеңі 90-100 күн және одан жоғары болатын кеш ... ... ... Осы және ... ... ... ... орташа және тез пісетін сорттар сәйкес келеді. Қайталап себуге де көктеу мен гүлдеу кезең ұзақтығы 18-24 күн ... ... ... буын саны көп болмайтын, тез пісетін сорттар ... ... 81 ... екпе сүрі ... ... ... ... себуге болатындай 1-5 тамызда жинап алуға болады.
Механикаландырылған жинауға жарамдылығы өсімдіктің жатып қалмауымен, ... ... ... ... ... ... гүлшоғырларының жоғары орналасуымен байланысты. Жатып қалмауына селекция жұмыстарын жүргізу үшін қарақұмықтың қысқасабақты формалары таңдалады: Майская сортынан Орловский карлик, Аэлит сортынан ... ... ... ... ... ұзақ ... көтере алмайтындықтан, ал тұқымдары температурасы төмен топырақта өнбейтіндіктен селекцияда оның суыққа төзімділігі бақыланады. Гүлдеу мен тұқым ... ... ... температура өсімдіктің дәнділігіне кері әсерін тигізеді. Егін көгі 10-12ºC орнына 7-8ºC-та пайда болып, өсімдік температураның 2ºC төмендеуін көтеру үшін ... ... ... ... негізгі мәселе болып отыр.
Бұл дақыл жәндіктермен де тозаңданатын болғандықтан селекцияда қарақұмық гүлдерінің шірне өнімділігі де есепке алынады. Жоғары ... ... ... Искра сорттарын атап өтуге болады.
Аурулар мен зиянкестерге төзімділігі. Қарақұмық басқа дәнді дақылдарға қарағанда аурулар мен зиянкестермен аз зақымданады, алайда егістерде ... ... ... вирусты мозаика, жапырақтардың дақтылығы, солу мен шірік ... ... ... материал
Қарақұмықтың БРӨШИ коллекциясы жергілікті және селекциялық сорттар мен ... 2000 ... жуық деп ... ... ... екі ... бар: vulgare және ... Соның ішінде кең тараған vulgare түршесі төрт экотипке бөлінеді. Ылғал мен жылуға жоғары ... және ... ... Үнді, Қытай, Жапониядан тараған, вегетациялық кезеңі 110-130 күн болатын көпжапырақты қарақұмық ерекшеленеді. Беллоруссиядан жеткен қарақұмықтың вегетациялық кезеңі 65-70 күнді, ... 70-90 ... ... Солтүстік үлгілер мен сорттар ерте піскіштігімен ерекшеленеді (Скороспелая 81, ... ... ... ... ... ... ... 1000 дәннің массасы 18-41 аралығында ауытқиды. Біршама ірі дәнді формалар Жапония, ... ... ... тетраплоидтылар арасында кездеседі. Сібір, Белоруссия жақтан тараған солтүстік үлгілер мен диплоидты үлгілер ұсақ дәнділігімен ерекшеленеді. Ірі дәнділік көбею коэффициентін ... ... ... ... ... себеп болатыны байқалған. Солтүстік жағдайларда топырақтағы қоректік заттар мен ылғалдың жетіспеуінен ерте піскіштікке табиғи сұрыптау шектелетіндіктен, ірі дәнділікті ерте ... ... ... әдістерінде қол жетімді бола бермейді. Ірі дәнділігімен азиялық сорттар мен үлгілер, әсіресе, жиекті қарақұмық ерекшеленетінін айта кеткен ... қиын ... ... ... қауыздылығы жатады. Ол бір сорт өсімдіктерінің өзінде 12-ден 33% аралығында ауытқуы мүмкін. Кең тараған Богатырь сорты 20%-ға жуық ... ие. ... ... ... ... ... тән. Бұл ... аймақтық жағдайлар, жемісқаптың қалыңдығы мен тұқым қанатының ені әсер етеді. Жіңішке қауызды үлгілерге Аромат, Демская, ... ... ... ... ... да ... мен ... формаларда әртүрлі болып келеді. Шашылуға жоғары төзімділік тетраплоидтыларға, ал диплоидтылардан Богатырь, Сумчанка, Калининская сорттарына тән.
Жатып қалуға төзімділік шығыс-азиялыққа ... ... ... төменірек, сонымен қатар қысқа сабақтылар мен детерминантты формалар және жиекті қарақұмық төзімді келетіні анықталған.
Механикаландырылған жинауға маңызды белгілердің бірі бірінші ... биік ... ... ... ... ... - ... өнімділікте ірі дәнділігімен, жоғары тегістілігімен және жарманың мол шығуымен сипатталатын селекциялық сорттар ұсынылады. Алғаш боп кең аудандастырылған орташа мерзімде пісетін ... ... ... ... ... ие. ... осы ... қатысуымен Шатиловская 4, Шатиловская 5, Орловчанка, Бирская 3 және ... сол ... ... ... Скороспелая 81 сорты - вегетациялық кезеңінің қысқалығымен, Чишминская - құрғақшылыққа төзімділігімен ерекшеленеді, ал ... ... ... ... ... ... ... сорттары ірі және тегіс дәнді, жарманың шығуы да жоғары.
Минчанка, Искра, Большевик 4 ... ... ... көктемгі аязға, жатып қалуға және дәндерінің шашылуына төзімділігі жоғары, дәндері ірі, бірақ диплоидтыларға қарағанда қауыздылығы біршама жоғары ... ... ... ... және ... мутант формалар жоғары қызығушылық тудырады: қысқасабақтылар, шектеулі бұтақтанумен, гомостилді, жатып қалуға төзімді, пісіп жетілу кезінде сабақтар мен жапырақтардың ерте құрғауына, ... ... ... ... минералды тыңайтқыштарды белсенді сіңіруге қабілеттілігімен және т.б. Мутанттардың көбі ... ауыл ... ... шығарылған.
Селекция әдістері
Қарақұмық селекциясының бастапқы кезеңдерінде жаппай сұрыптауды қолданды. Алайда қазіргі уақытта бұл ... ... ... ... физикалық және химиялық мутагендер, полиплоидия және басқа да әртүрлі сұрыптау әдістерін бір-бірімен үйлестіріп қолданады.
Будандастыру және оның ... ... ... үшін ... ... ... ... басталғаннан кейін ыдыста будандастыруда аналық ретінде қолданатын ұзынаналықты өсімдіктерді қалдырады. Ерте байланған ... мен ... ... ... алып ... ... ұзын аталықтарды (1,2-1,3 м) қойып, өсімдікті бөзбен оқшаулайды. Басқа ыдыста будандастырудың аталық сыңары ретінде қызмет ететін қысқа аналықты гүлдері бар ... ... ... ... ... күні ... ... ашыла бастағанда қысқа аналығы бар гүлдерді пинцетпен үзіп алып, ақырын аналық өсімдіктің аналығына басады. ... ... ... ... ... ... ... үйлесімді тозаңдану жүзеге асады.
Индуциялық мутагенез. Бұл әдіспен жұмыс жасау үшін әр сорттың 5000-нан кем емес тұқымы керек. Радиациялық мутагенез ... ... Лада және ... ... ... ... мутаген нитрозоэтилмочевинаның 0,006% концентрациясымен тұқымдарды өңдеу арқылы Орбита сорты шығарылған. Этиленимин мен гамма-сәулеленуді үйлесімді қолданып виктория ... ... ... ... ірі ... ... ... алуға мүмкіндік туған.
Қарақұмықта мутанттарды алуда лазерлі сәулеленуді де сынайды. Гүлшанағының ... ... ... ... ... ... мутагендермен өңдеу және олармен ұзын аналықты өсімдіктерді ... жаңа ... ... селекциясында мутагендерді қолдану тәжірибесі бұл әдістің тек қана тиімді емес, сонымен қатар аз уақытта жақсы нәтижелер бере алатыны көрсетті.
Полиплоидия. Мәдени ... ... ... аз ... Жасанды тетраплоидтарды алуда алғашқы жұмыстарды кеңес зерттеушілері А. Р. Жебрак пен В. В. Сахаров жасады.
Тетраплоидтарды алу үшін бір күндік өскіндерді ... ... ... ... ... бір күн ... өңдейді. Бұл әдісті доза мен өңдеу уақытысына қарай түрлендіруге болады. Гетерозисті будандардың өнген тұқымын өңдеу жақсы ... ... ... 1000 дән ... (30-40 г) және ... (27-28%) ... ... қалуға және суыққа төзімділігімен ерекшеленеді. Автополиплоидия қарақұмықта гүл, тұқым, тозаңды дәндердің көлемінің ұлғаюымен, саңылауларды тұйықтаушы жасушаларда хлоропласттардың санының ... ... ... ... тетраплоидтарды анықтауда қосымша белгілер ретінде қолданады. Хромосома санын есептеу плоидтық деңгейін соңғы бағалау үшін қажет.
Биотехнология ... ... ... кейде жасыл қалемшелерді қолдану жолымен қарақұмық өсімдіктерін клондауға тура келеді. Жоғарғы қалемшелер мен жапырақтардың үшінші қабатындағы қалемшелер жақсы тамырланады.
Көбінесе ... ... ... ... ... сияқты лампасы бар жасанды климатты камераларда гүлдеу кезеңіндегі 16 сағаттық ... ... ... үш ... орналастырады. Отырғызуды өнген дәндермен жүргізеді.
И. М. Суриков пен В. М. Мазур қарақұмық тұқымын (перикарписіз) B5 ... ... ... (2% ... ... мен ... В1, В6, РР ... қосындысымен 0,7% агар,) өсіруді жүзеге асырды. 3-5 күннен соң каллус түзілуін байқаған. Оларды 26 күннен соң көшіргеннен ... ... ... ... ... ... бұл әдісті каллусты культура регенеранттар алуға мүмкіндік беретіндіктен құнды ... ... үшін ... ... ... Қарақұмықпен жұмыс жасағанда сұрыптау әдісін таңдау үшін белгілердің ауытқу деңгейін, оларды зерттеу сипатын, гетерозис ықпалын білу маңызды болып ... ... ... ... ... мен ... арасындағы арақатынасқа негізделген. Бұл әдістің кемшілігі - алынған өсімдіктерді ұрпағы бойынша тексеру мүмкін ... ... ... ... ... ... ... сорттары жаппай сұрыптау әдісі арқылы алынған. Жаппай сұрыптау әдісінің бір жетістігі - бұрынғы ... ... ... ... ... сортының шығарылуы. Осыдан 80 жылдай бұрын шығарылған ол қазіргі кезде де осы ... ең ... ... ... ... ... ... - генотиптерді сұрыптау тек аналық линия бойынша өткізілетініне байланысты оның біржақтылығы және оның ... ... ... генетикалық әсерге негізделгендігінде.
Жекелей сұрыптау қарақұмық селекциясында туыстық (Глория сорты шығарылған), туыстық-топтық (Краснострелецкая сорты) және туыстық-жеке ... ... ... ... Туыстық-топтық әдісті қолдану қарақұмықтың бірқатар ерекшеліктерін есепке алуды талап етеді. ... жылы туыс ... ... ... азайту үшін туыстарды бір қатарлы жер телімдерінде ... ... ал ... жылы оларды генетикалық айырмашылықтарын сақтау үшін көп қатарлы жер ... себу ... ... ... ... жасағанда әр элиталық өсімдіктің тұқымын жанұя бойынша жеке оқшауланған алаңшаларға себеді. Туыстарды бағалағаннан кейін олардың ең ... ... және ... ... ... кезеңі барысында келесі фазаларды қарастырады: көктеу, алғашқы нағыз ... ... және ... гүлдеу, жеміссалу және пісу. Фазаның басталуын өсімдіктердің 10-15%-ы енгенде ... ... ... ... кейін және жинар алдындағы өсімдіктердің орналасу жиілігін есептейді, жатып қалуға және аурулар мен зиянкестерге ... ... ... ... баулық материалдарға талдау жүргізіп, дәннің сапа көрсеткіштерін және шашылуға төзімділігін бағалайды.
Дәннің қауыздылығын анықтау үшін ВПГ-1М дән ... ... ... ... үшін - әртүрлі диаметрдегі сит жинағын, жарманың шығуын - ... ... ... ... ... ... шашылуға төзімділігін тербегіштің көмегімен өсімдікті механикалық сілку арқылы анықтайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Солтүстік Қазақстанда жармалық дақылдар селекциясының негізін ... ... ... ... ... ... салған. Көкшетау облысынан жиналған қарақұмық үлгілерінен жаппай сұрыптау әдісі нәтижесінде 1959 жылы ... ... ... ... ... шығарылған. Соңынан Дамсинка және Шортандинская крупнозерная сорттары шығарылды. 1995-2000 жылдары қарақұмықтың Шортандинская 1 және ... 2 жаңа екі ... ... ... ... ... сорты Қазақстанның солтүстігінде және Ресейдің далалы аймақтарында 1994 жылдан бастап аудандастырылды. Жоғары өнімділігімен, ерте пісуімен және ... ... ... ... ... ... және ... сапасы өте жоғары.
Шортандинская 2 сорты 2004 жылдан бастап аудандастырылды. Орташа мерзімде піседі (86-91). Жарманың шығымы 66-67%. Солтүстік ... ... ... ... ... ең ... ... Потенциалды өнімділігі 44 ц/га.
Қарақұмық селекциясына полиплоидия әдісінің енгізілуі А. Р. Жебрак пен В. В. Сахаров профессорлардың жұмысымен байланысты. Бұл ... ... Е. С. ... Н. В. Фесенко, Н. Н. Петелина, Е. Д. Горина, Ф. Е. Замяткин, И. П. Захаров және басқа ғалымдар үлкен үлес ... ... ... ... ... Орловчанка, Аромат, Нектарница сорттары шығарылған Бүкіл Одақтық ... және ... ... ҒЗИ байланыстырады. Сонымен қатар, қарақұмық селекциясындағы ірі жетістіктер Богатырь, Шатиловская 4, Шатиловская 5 сорттары шығарылған Шатилов атындағы мемлекеттік ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... сорттары:
Сумчанка. Украина дәндібұршақ және жармалық дақылдар ғылыми зерттеу институтының Сумы мемлекеттік облыстық ауыл шаруашылығы стансасында ... ... ... ... ортадан ерте пісетін сорт, жапырылуға және шашылуға төзімді. Сорттың технологиялық, жармалық сапа көрсеткіштері жоғары, дән ... 19-20%, 1000 ... ... 27-31 г. Ақтөбе, Алматы, Шығыс және Батыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, СҚО, Павлодар облыстарында өсіріледі.
Богатырь. Ресей федерациясының П. И. ... ... ... ауыл ... ... ... ... Алята түршесі, орташа мерзімде піседі, жапырылуға және шашылуға төзімділігі орташа, технологиялық және жармалық сапасы жоғары, жармасының ... 65-75%. 1000 ... ... 22-24 г, ... 20-24%. ... ... ШҚО, ... Қостанай, СҚО, Павлодар облыстарында өсіріледі.
Шортандинская крупнозерная. Қазақстанның АШМ-нің АҚ-ның ЖШС-де шығарылған. Алята түршесі, орташа мерзімде ... ... ... ... ... ерекшеленеді. Басқа сорттармен салыстырғанда дәндері ірі. Технологиялық және жармалық сапасы жоғары. Ақмола, Солтүстік ... ... ... рұқсат етілген.
Шортандинская 2. ҚР АШМ-нің АҚ-ның ЖШС-де шығарылған. Сорт өсімдіктерінің биік ... ... ... ... піседі. Жарма шығымы 66-67% және жоғары дәмділік құндылығымен сипатталады. Солтүстік ... ... ... ... ... ... ... (44ц/га). Ақмола, Павлодар облыстарында өсіріледі.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Частная селекция полевых культур, Ю.Б. Коновалов, Л.И. ... Л.В. ... - ... ... 1990.- 543 ... Өсімдік шаруашылығы, Қ.К. Әрінов, Қ.М. Мұсынов, А.Қ. Апушев - Алматы: ЖШС РПБК , ... ... ... ... селекции крупяных культур.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
Ауыл шаруашылық малдарының эмбриондарын трансплантациялау69 бет
Аңшылық трофейлерін сараптау8 бет
Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыпталу4 бет
Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау6 бет
Жоңышқаның құнды белгілері мен қасиеттері және селекция әдістері мен нәтижелері68 бет
Кадмийге сезімтал CHLAMYDOMONAS REINHARDTII мутантты штамдарын алу және оларды қолдану48 бет
Микробалдырлар туралы34 бет
Микроорганизмдердің өндірістік штамдарын алудың жаңа тәсілдері13 бет
Селекция туралы жалпы түсінік14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь