Паскаль тілі туралы түсінік

Жоспар

Кіріспе.

1 тарау
1.1 Паскаль тілі туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

Негізгі бөлім

2 тарау
2.1 Турбо Паскальды іске қосу. Компиляциялау. ... ... ... ... ... ... ...8
2.2 Программа құрылымы. Қарапайым программа ... ... ... ... ... ... 13
2.3 READLN, WRITELN операторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.4 Тармақталу. Циклдер. Жай шарт. Құрама шарт ... ... ... ... ... ..18
2.5 Есептер шығаруда қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
Кіріспе

XXI ғасырдың 20 жылдарында Ч.Бэббидждің (автоматты) цифрлық есептегіш машиналардың автоматты түрде еспетеу, яғни программалау үлкен өзгеріс әкелген идея болды. Бэббидждің программаларды Жозеф Мари Жаккардың ойлап шығарған тігін станоктары қызметін басқаратын перфокарталарға жазуды қолданған әдісі техникалық жағынан қазіргі ЭЕМ-дегі программаларды сақтаумен еш қатысы болмаса да осы кезеңнен программалаудың дамуы басталды. Ч.Бэббидждің замандасы болған Аду Лавлейс аналитикалық машинаны дұрыс бағалап, дүние жүзіндегі бірінші программист атанған. А.Лавлейс есептеудің әрі қарай жалғасуын басқарудың кейбір тәсілдерінің жолдарын теориялық негіздерін жасаған. Бұл программалау тілі, яғни цикл (айналым) кең қолданылып келеді.
Прогаммалау тілдерінің даму тарихында Пенсильваний университетінің қызметкері Джон Маучли ұсынған машиналық командаларды арнайы символдар көмегімен кодтау жүйесі үлкен жаңалық әкелді.
Маучли ұсынған кодтау жүйесі өзінің барлық өмірін компьютер мен программалауға арнаған сол компанияның қызметкері Грейс Мюррей Хоппердің назарын аудартты. Кейін Г.Мюррей Хоппер дүниежүзіндегі цифрлық компьютер әлеміндегі үшінші программист атанғанын есіне алады. Кейін ол былай деп жазады: “Мен компьютерді техника ретінде де, есептеуіш машина ретінде де толық меңгеруім, сондықтан оның қалай жұмыс жасайтынын басынан аяғына дейін білемін”.
“Марк-1” компьютерімен жұмыс жасағанда Г.Хоппер мен оның тобына үлкен кедергілерге тап келді. Сондықтан олар қосымша (қосалқы) программаларды ойлап шығарды. Қазір кез-келген программист қосалқы программалар аппаратын программалаудың кез-келген тілінде қолданады.
Бірде 1945 жылдың ыстық жаз күнінде “Марк1” компьютері кенет жасамай қалады. Анықтай келгенде, бір реленің қызметінің дұрыс емес екені анықталған.
Г.Хоппер: “Бізге офицер келіп, немен айналысып жатқанымызды сұрағанда, біз компьютерді жәндіктерден тазартып жатқанымызды айттық” деп есіне алады. Содан бері
(отладка) термині компьютер қызметі бұзылғанда немесе программалау жүйесін де жиі пайдаланылады.
Компьютер ғасырында машиналық код адамның компьютермен жұмысындағы жалғыз орталық болып табылады. Программалар тілін жасаушы құрастырушылардың үлкен жетістігі жасалған программалау тілдерінің машиналық код-қа өздігінен айдарылуы болып табылды.
40 жылдың аяғында Г.Хоппер Д.Маучлидің фирмасына келгенге дейін Д.Маучли “Short cate”жүйесін құрастырған. Бұл жүйе программалау тілдерінің жоғары дәрежелі түрі болды. Онда программист математикалық формула түріндегі есептеудің шешімін жазған, кейін арнайы кестені қолдану арқылы символды символ арқылы ауыстырған, осы формулаларды екі литерлік кодқа түрлендірген. Келешекте компьютердің арнайы программасы осы кодтауды екілік машиналық кодқа ауыстырған. Дж Маучлидің жасаған жүйесі бірінші примитивті интерпретатордың бірі болған.
1951 жылы Г.Хоппер әлемде бірінші компиляторды жасап, осы терминді енгізген. Хоппер компиляторы барлық командалардың қызметін біріктіріп, компьютер жадының бөлінуіне, жоғары дәрежелі командалардың жасақталуына жағдай жасады. Қосалқы программалар “Компьютер кітапханасында тұрады, ал сіз кітапханадан материал алсаңыз ол – компиляция деп аталады” деп түсіндірді Г.Хоппер.
1954 жылы Г.Хоппер басқарған топ программалау тілі мен компилятор енгізілген жүйесін жасап шығарды, кейін ол Матн-матіс деген атқа ие болды. Матн-матіс-ті жасаудағы сәтті істен кейін Г.Хоппер және оның тобы жаңа тілдегі және крмпилятор жасауға кірісті. Бұл программа тұтынушыға кәдімгі ағылшын тіліне жақын тілде программалауға көмектесті. Аталған жүйенің қажеттілігін Хоппер былай түсіндірді: “Адамдар түрлі есептерді шешуі керек, олардың кейбіреуі таңбаларды (символ) өңдеуге байланысты, кейбіреулері сөзді өңдеуге байланысты және оларға басқа типтегі тілдер керек., біз оларды математиктерге айналдыра алмаймыз”.
1958 жылы FLOW-Matic (компен) құрастырушы пайда болды. Фортран тілінен басқа ғылыми ұсыныстар үшін FLOW – MATIC коммерциялық деректерді өңдеу есептері үшін бірінші тіл болған. Осы бағытта жұмыс жасау КОБОЛ тілінің пайда болуына әкелді. (COBOL – Common Business Oriented Language). Осы тілді құру кезінде бірден – бір консультант Грейс Мюррей Хоппер болды.
50 жылдың ортасы программалау аймағында талпынған прогресс болып сипатталды. Машиналық командада программаның рөлі төмендей бастады. Машина мен программист арасында жетекші рөлін атқаратын, программалау тілінің жаңа типтері құрыла бастады.
Көптеген кең тарағандардың біріншісі және алғашқысы Фортран болып табылады., 1954 жылы IBM фирмасындағы программистер тобымен жасалынған.
60 жылдар ортасында Дартутск колледжінің математика факультетінің Томас Курц және Джон Кемени атты қызметкерлері қарапайым ағылшын тілінің сөзінен тұратын арнайы жасалынған программалау тілін құрды. Жаңа тілді “бастауыштар үшін әмбебап символдық код”. (Beginners All- Purpose Symbolic Instruction Code немесе, қысқаша BASIC). 1964 жылы жаңа тілдің туған жылы деп есептеуге болады. Қазіргі таңда әмбебап Бейсик тілі әлемдегі әртүрлі категориядағы ЭВМ қолданушылар арасында кең тараған және үлкен жетістікке жеткен. Мәндік өлшемді дербес компьютерде Бейсикті құрамдас тіл ретінде қолдана бастады.
60 жылдың басында барлық жоғарғы деңгейлі программалау тілдерін саусақпен санарлықтай болған еді, бірақ оның саны үш мыңға жетті. Құрушылар тілді кластың әр түрлі есептеріне бағдарлаған, сол және басқа да мақсатта ЭВМ архитектурасына байланыстырған. 60-шы жылдары осы әмбебап программалау тілдерін құру жолымен бірнеше жағдайлар қарастырылған. Осындай бағыттың алғашқысы болып 1967 жылы Ph/1 табылды. Кейін осы ролге Алгол – 68 (1968жыл) тағайындалған. Кейбір тілдер өрби бастайды және жетілдіріледі және басқа қалғандарын қарастырылды. Алайда осы айналымның бірде – біреуі бүгінгі күнге дейін сәтті болмады. Тілдің программистің көз қарасы бойынша конструкцияның қиындығы, компилятордың тиімсіздігі әділетсіздікке әкеледі.
Прогаммалау тілі әр түрлі мақсатта қызмет етеді және оның таңдауы қолданушының ыңғайымен анықталады. Компьютерге арналған есептер әр бейнелі болады; есептеуіш, экономикалық, графикалық, экспертті және тағы басқа. Осындай әр типті компьютермен шешілген есептер программалау тілінің әр бейнелілігін анықтайды.
Компьютер процессоры – бұл үлкен интегралды микросхема. Ол барлық командалар мен деректерді электрикалық сигнал түрінде қабылдайды. Нақтылы процессор жеткілікті қарапайым электронды элемент – транзистор түрінде қарастырады. Транзистор үш шығарымда болады. Екі шеткісіне күш түсіріледі, себебі транзисторда электрлік ток құру қажет, ал ортаңғы шығаруға – транзистордың ішкі кедергілерін басқара алатын күш түсіріледі., яғни токты және күшті басқару шығаруда қарастырылады.
Электроникада транзисторлар үш қолданылудан тұрады: электронды схемада автотербетілетін қасиеттері күшейткіш құру үшін және электронды қосқыштардан. Соңғы тәсіл сандық есептеу техникасында қолданылады. Компьютердің процессорында транзисторлар микроэлементте топтастырылған тиггер және вентил деп аталады. Триггерлер – екі орнықтылық жағдайда болады. /ашу – жабу/ және біріншісінен екіншісі не электрикалық сигналмен қосылады. Осы орнықтылық жағдаймен математикалық 0 немесе 1 түсінігі сәйкес келеді. Вентилдер қиынырақ – олар бірнеше енгізуден тұрады және қарапайым арифметикалық және логикалық операцияларға қызмет атқарады.
Процессорда оның шинасы арқылы жабдықталатын командалар электрикалық сигнал болып табылады, алайда оны 0 мен 1 –дің ұғымы деп алуға болады. әр түрлі командаға әр түрлі сандар сәйкес келеді. Сондықтан процессор жұмыс жасайтын программасын, санның тізбегін білдіретін машиналық код деп атайды.
Компьютерді басқару анықталған алгоритммен жүзеге асырылады. Алгоритм – бұл әрекеттің тізбектелген түріндегі нақты анықталған тәсілдің сипаттамасы. Мұндай сипаттау формалды деп аталады. Көрсетілім үшін алгоритм компьютерге түсінікті түрде программалау тілі қызмет етеді. Нәтижесінде программмалау тілінде алгоритмнің толық, аяқталған, деталды сипаттамасы – программаның мәтіні жазылады. Бұдан кейін бұл программаның мәтіні арнайы қызметші қосымшалары трансляторы деп аталады немесе машиналық кодқа ауыстырылады немесе орындалады.
Машиналық кодта программаны жазу қиын, бұл қиындық программаның өлшеміне қарай және жұмыс көлеміне қарай өсіп отырады. Егер программаның өлшемі бірнеше байтқа көтерілмесе және операцияда қолмен енгізу/шығару деректері қажет болмаса, онда машиналық код қабылдауы шартты. Сондықтан бүгінгі таңда практикалық түрде барлық программалар программалау тілі көмегімен құрылады. Теориялық түрде программаны қарапайым адам тілі құралымен жазуға болады. Бұл метатілде программалау деп аталады, бұндай программаны машиналық кодта әзірге табиғи тілінің жоғарғы бірмәнсіздігі әсерінен автоматты аудару мүмкін емес.
Программалау тілі – жасанды тіл. Ол табиғи тілден ерекшеленеді, себебі трансляторға түсінікті мәні болады және /қатаң тәртіпте/ оператордың жазбасы болады.

Ал әрбір команданың мағынасы және тілдің өзге конструкциялары оның семантикасын білдіреді. Программаның жазба формасы бұзу транслятор операторының тағайындалуын түсіне алмауына және семантикалық қате түрінде хабар беруіне әкеліп соғады, ал дұрыс жазылған бірақ алгоритмге жауап бермейтін тілдің командаларын қолдану семантикалық қатеге әкеліп соғады. Программада қате іздеу үрдісі – тестілеуде, ал қатенің орнатылуы – жөндеу деп аталады.
Программалау тілі көмегімен дайын емес программалар қолданылады, ол тек оның мәтіні, ерте жасалынған алгоритмі бейнеленген. Жасалып тұрған программаны алу үшін мәтінді автоматты түрде машиналық кодқа аудару керек және содан кейін алғашқы мәтіннен бөлек қолдануға болады, немесе программаның мәтінінде көрсетілген тілдің командаларын орындау қажет. /бұнымен – интерпретаторы программаларды айналысады).
Интерпретатор программа мәтінінен тілдің операторын алады, оның құрылымын талдайды және содан кейін орындайды. Ағымдағы оператор ойдағыдай орындалса, интерпретатор келесісіне көшеді. Осы арқылы егер бір және сол оператор программада бірнеше рет орындалатын болса, интерпретатор бірінші рет кездескендей әр уақытта да орындалып отырады.
Басқадай интерпретатор виртуал – есептеуіш машинаны моделдейді, процессордың элементарлы емес командасына қызмет ететін базалық құрылысы, ал операторлар программалау тілі болып табылады.
Компиляторлар түгелімен программаның барлық мәтінін өңдейді. (кейде оны алғашқы код деп атайды). Синтактикалық қате іздеу кезінде қарастырылады. (кейде бірнеше рет), анықталған мәндік талдау орындайды және кейін автоматты түрде машиналық тілге аударады. Машиналық кодқа генерациялайды. Кей жағдайда әдістер жинағы көмегімен тиімді орындалады, программаның тез әрекеттенуін жоғарлатуына рұқсат береді. Нәтижесінде аяқталған программа компактты және тиімді болады, интерпретатор көмегімен орындалғаннан программада жүз есе тез жұмыс жасайды, машиналық кодқа сәйкесті расталатын, басқа компьютерге процессормен берілуге болады.
Компилятордың негізгі жетіспеушілігі – программалау тілінің еңбек сыйымдылығын аудару, қиын құрылымды деректерді өңдеуге бағытталған, алдын – ала белгісіз емес немесе программамен жұмыс кезінде динамикалық өзгеретін. Сонда машиналық кодқа көптеген қосымша тексерулер қою қажет, ресурстың операциялық жүйесіне талдау, оны динамикалық түрде иемдену және босату, компьютердің жадында (қиын объектілерді) формалдайды және өңдейді. Интерпретатор көмегімен, керісінше, программаның жұмысын кез – келген уақытта тоқтату мүмкін., жадта құрылғандарды тексеру, диалогты қолданушымен ұйымдастыру, деректерді күрделі түрлендіру, орындау тиімді және бұл арқылы программалы – аппаратты ортада қоршалған қалып – күй үнемі бақылап отырады. Интерпретатор әрбір операторды орындау кезінде операциялық жүйенің көптеген мінезділігін тексеріп отырады және қажетті жағдайда кездескен кедергілерді өңдеушіге жеткізіп отырады. Сонымен қатар, интерпретатор кез – келген өзге тілдің операторының жұмыс принципін түсінуге рұқсат береді, себебі оны программалауды оқуда қолдану тиімді.
Программаның ерекше жүйесінде технологиялар және компиляциялар және интерпретациялар араластырылған. Жөндеу үрдісінде программа қадам бойынша орындалуы мүмкін, ал нәтижеленетін код машиналық болуы міндетті емес – ол тіпті алғашқы код болуы да мүмкін, өзге программалау тілінде жазылған немесе әртүрлі компьютерді архитектурада интерпретатор көмегімен орындала бастайды немесе машиналық кодқа сәйкес құрылатын абстрактілі процессордың аралық машина тәуелсіз кодымен орындалады.
әртүрлі типті процессорлар әртүрлі команда жинағын құрайды. Егер программалау тілі процессордың нақты типіне бағытталған болса және оның ерекшелігін есептесек, оны программалау тілінің төменгі деңгейі деп аталады. Жалпы жағдайда “төменгі деңгей” яғни “нашар” деген емес. Назарға алсақ, тілдің операторлары машиналық кодқа жақын және процессорды нақты командаларына бағытталған.
Ең төменгі деңгейлі тіл ассемблер тілі болып табылады, себебі жәй машиналық кодтың әрбір командасын көрсетіп отырады, бірақ сан түрінде емес, мнемоника деп аталатын, символдық шартты мағынасы көмегімен беріледі. Ассемблердің транслитерациясы деп аталатын бір командасы бір мәнді түрлендіруде болады. Инструкцияның жинағы процессордың әрбір моделінде ерекшеленетін болса, ассемблер тілінде нақты компьютерлік архитектура сәйкес келеді және онда жазылған программа тек осы ортада ғана қолданылуы мүмкін.
Төменгі деңгейлі тілдер көмегімен өте тиімді және компакты программалар құрылады, себебі өңдеуші процессордың барлық мүмкіндіктеріне қатынаса алады. Басқа жағынан, компьютердің құрылымын тиімді өте жақсы түсіну қажет, себебі үлкен қосымшаларды жөндеуде қиындыққа тіреледі, ал нәтиже беретін программа компьютерге процессордың өзге типімен ауыстырылуы мүмкін. Басқа да тілдер әдетте аз ғана жүйелік қосымшаларды жазу үшін қолданылады, драйвердің құрылуы, стандартсыз жабдықпен модулін түйістіру, маңызды талап ету құрамдылық болса, тезәрекеттену және аппаратты ресурсқа тікелей қатынас болады. Кейбір аймақта, мысалы: машиналық графикте тиімді жүзеге асырылатын талап етілетін алгоритмнің бейнесін жөндеуін есептеуде ассемблер тілінде кітапханалар жазылады.
Программалау тілінің жоғарғы деңгейі компьютерге қарағанда адамға түсінікті және мағыналары жақын. Нақты компьютердің архитектура ерекшелігі онша ескерілмейді, сондықтан бұл тілдің трансляторы үшін құрылған басқа платформаларға жеңіл ауыстырылған. Жоғары деңгейлі тілде түсінікті және нақты командамен программа құру жақсырақ, ал программа құру кезінде аз ғана қателіктер кездеседі.
Программалау тілі бес буынға бөлініп қарастырылған. Тілдің бірінші буынына 50 жылдың басында құрылған алғашқы жарыққа компьютерлер жатады. Бұл “бір – инструкция – бір жол” принципімен құрылған алғашқы тіл ассемблер тілі. Программалау тілінің екінші буынының жарыққа шығуы 50 жылдың аяғы мен 60 жылдың басында болды. Айнымалылары мен түсінікті символикалық ассемблер құрыла бастады. Ол программалау тілінің алғашқы толық қамтылғаны болды. Оның дамуына байланысты программаның сенімділігі мен құру жылдамдығы байқалып өсіп отырды.
Программалау тілінің үшінші буынының өмірге келуі 60 жылдарға сәйкес келеді. Осы уақытта жоғарғы деңгейлі әмбебап тілдер өмірге келе бастады, осының көмегімен кез – келген аймақтағы есептерді шешуге болады. Жаңа тілдің осындай сапасы, қатысты қарапайымдылық ретінде, нақты компьютерден тәуелсіздігі және мықты синтактикалық конструкцияны қолдану мүмкіндігі программисттің еңбегінің өнімділігін жоғарылатуға рұқсат берді. Бұл тілдің құрылымы көптеген қолданушылардың түсінігі компьютерді емес аймақтағы мамандарды шағын программа жазуға әкеліп соқтырады. Осы буынның көптеген тілдері қазіргі таңда жеткілікті қолданылады.
70 жылдың басынан бастап қазіргі уақытта тілдің төртінші буынының дамуы жалғасуда. Олар әдетте қолдану аймағына арналып бағытталған, мұндағы (әмбебап қолданбай) жақсы нәтижеге жетуге болады., ал кедергі – бағытталған тілдер жіңішке пәндік аймақты түсінікпен зерттеледі. Тәртіп ретінде бұл тілдер мықты операторға құрамды бағытталады, яғни тілде кіші буынға керек алғашқы кодтың мың жолы қажет етуді жүзеге асыру үшін осындай функционалдықты сипаттауға болады.
Тілдің бесінші буынының жарыққа келуі 90 жылдың ортасында орын алған. Сонымен қатар бұған программалаудың білімінсіз, көрсетілетін құрылғыларды құру көмегімен, мүмкін программаның автоматты жүйесін құруы жатады. Осы тілге қатыстың басты ойы - әмбебап программалау тілінің автоматты пішімделетін нәтижелі мәтіні мүмкіндік береді.
Fortran (Фортран). Бұл бірінші компиляцияланатын тіл, 50 жылдары Джим Бэкус құрған. Ассемблерде құрылған программаларды программистер жоғары өнімді тілдің жоғары деңгейде пайда болу мүмкіндігіне көптеген сенімсіздіктер білдірді, сондықтан Фортран компиляторын құруда негізгі критерий – орындалған кодтың тиімділігі болып табылады. Фортранда программалау тілінің маңызды түсінік қатары жүзеге асырылғанымен, программалаудың құрылуының жайлылығы, машиналық кодтың тиімділігін алу мүмкіндігі өмірін қиюға әкеліп соқты. Бірақ бұл тіл үшін кітапхананың үлкен санын құруға әкеледі, статистикалық комплекстен бастап, спутникті басқару пакетінен аяқтайды, сондықтан Фортран көптеген мекемелерде қолданылуы жалғасуда, ал қазір 2000 жылда жарыққа шығатын Фортран F2k стандартты түрі жұмыс жасалуда. Фортран HPF стандартты версиясы параллелді суперкомпьютер үшін жасалынған.
Cobol (Кобол). Бұл компиляцияланатын тіл, экономикалық аймақта қолдану үшін және бизнес есептерді шешуге арналған. Ол үлкен “көпсөзділік” – тен ерекшеленеді. – оның операторлары кейде ағылшын фразасы түрінде көрінеді. Коболда үлкен көлемді деректермен жұмыс жасайтын өте мықты құрылымдар жүзеге асырылған, яғни әртүрлі ішкі тасымалдағыштары сақталады. Бұл тілде қазіргі таңда толық қолданылатын өте көп қосымшалар құрылған. АҚШ – та жоғарғы еңбек ақыны Коболда – да жұмыс жасайтын программистер алады деуге болады.
Algol (Алгол). Компиляцияланатын тіл 1960 жылы құрылған. Ол Фортранды ауыстыру үшін шақырылған, бірақ өте қиын құрылым әсерінен кеңінен тарай алмады. 1968 жылы Алгол 68 версиясы құрылды.
Pascal (Раскаль). Паскаль тілі 70 жылдар соңында Никлаус Вирттің жаңа программалау ойымен құрылған. Көптеген жағдайда Алголды еске түсіреді, бірақ онда программаның құрылымын талап ету қиын және ірі проектілерді құру үшін қолданылатын мүмкіндіктері бар.
        
        Жоспар:
Кіріспе.
1. тарау
1.1 Паскаль тілі ... ... ... ... Турбо Паскальды іске ... ... ... ... ... программа........................13
3. READLN, WRITELN ... ... ... Жай ... ... шарт ... ... шығаруда ... ... 20 ... ... ... ... есептегіш
машиналардың автоматты түрде еспетеу, яғни программалау үлкен өзгеріс
әкелген идея болды. ... ... ... Мари ... ... тігін станоктары қызметін басқаратын перфокарталарға ... ... ... ... ... ... ... еш қатысы болмаса да осы кезеңнен программалаудың дамуы басталды.
Ч.Бэббидждің замандасы ... Аду ... ... машинаны дұрыс
бағалап, дүние жүзіндегі бірінші программист атанған. ... ... ... ... ... кейбір тәсілдерінің жолдарын ... ... Бұл ... ... яғни цикл (айналым) кең
қолданылып ... ... даму ... ... университетінің
қызметкері Джон Маучли ұсынған машиналық командаларды ... ... ... ... ... ... әкелді.
Маучли ұсынған кодтау жүйесі өзінің барлық өмірін компьютер мен
программалауға арнаған сол ... ... ... ... ... ... Кейін Г.Мюррей Хоппер дүниежүзіндегі цифрлық компьютер
әлеміндегі үшінші программист атанғанын есіне ... ... ол ... деп
жазады: “Мен компьютерді техника ретінде де, есептеуіш машина ... ... ... ... оның қалай жұмыс жасайтынын басынан аяғына дейін
білемін”.
“Марк-1” компьютерімен жұмыс жасағанда Г.Хоппер мен оның тобына үлкен
кедергілерге тап ... ... олар ... ... ... ... ... кез-келген программист қосалқы программалар аппаратын
программалаудың кез-келген тілінде қолданады.
Бірде 1945 жылдың ыстық жаз күнінде “Марк1” компьютері кенет ... ... ... бір ... ... ... емес екені
анықталған.
Г.Хоппер: “Бізге офицер келіп, немен ... ... ... ... ... ... ... айттық” деп есіне алады.
Содан бері
(отладка) термині компьютер қызметі бұзылғанда немесе программалау
жүйесін де жиі пайдаланылады.
Компьютер ғасырында ... код ... ... ... ... ... табылады. Программалар тілін жасаушы құрастырушылардың
үлкен жетістігі жасалған программалау тілдерінің машиналық код-қа өздігінен
айдарылуы болып табылды.
40 жылдың ... ... ... фирмасына келгенге дейін
Д.Маучли “Short cate”жүйесін құрастырған. Бұл жүйе ... ... ... түрі ... Онда ... ... ... есептеудің шешімін жазған, кейін арнайы ... ... ... ... ... ... осы формулаларды екі литерлік кодқа
түрлендірген. Келешекте компьютердің арнайы программасы осы кодтауды екілік
машиналық кодқа ауыстырған. Дж ... ... ... ... ... бірі ... жылы Г.Хоппер әлемде бірінші компиляторды жасап, осы ... ... ... ... ... қызметін біріктіріп,
компьютер жадының бөлінуіне, жоғары дәрежелі командалардың ... ... ... ... “Компьютер кітапханасында тұрады, ... ... ... ... ол – компиляция деп ... ... ... жылы Г.Хоппер басқарған топ программалау тілі мен ... ... ... ... ... ол ... деген атқа ие болды.
Матн-матіс-ті жасаудағы сәтті істен кейін Г.Хоппер және оның тобы ... және ... ... ... Бұл ... тұтынушыға кәдімгі
ағылшын тіліне жақын тілде программалауға көмектесті. ... ... ... ... ... ... түрлі есептерді шешуі керек,
олардың кейбіреуі таңбаларды (символ) ... ... ... ... байланысты және оларға басқа типтегі ... ... ... ... ... алмаймыз”.
1958 жылы FLOW-Matic (компен) құрастырушы пайда болды. Фортран тілінен
басқа ғылыми ... үшін FLOW – MATIC ... ... ... үшін ... тіл ... Осы бағытта жұмыс жасау КОБОЛ ... ... ... (COBOL – Common Business Oriented ... ... құру ... ... – бір консультант Грейс Мюррей Хоппер болды.
50 ... ... ... ... ... прогресс болып
сипатталды. Машиналық командада программаның рөлі төмендей бастады. Машина
мен программист арасында жетекші рөлін ... ... ... ... ... ... кең тарағандардың біріншісі және алғашқысы Фортран ... 1954 жылы IBM ... ... ... ... ... ортасында Дартутск колледжінің математика факультетінің
Томас Курц және Джон Кемени атты қызметкерлері ... ... ... ... ... ... программалау тілін құрды. Жаңа тілді
“бастауыштар үшін әмбебап ... ... ... All- Purpose ... Code ... ... BASIC). 1964 жылы жаңа тілдің туған жылы
деп есептеуге болады. Қазіргі таңда әмбебап Бейсик тілі ... ... ЭВМ ... ... кең ... және ... ... Мәндік өлшемді дербес компьютерде Бейсикті ... тіл ... ... ... ... ... ... деңгейлі программалау тілдерін
саусақпен санарлықтай болған еді, бірақ оның саны үш мыңға ... ... ... әр түрлі есептеріне бағдарлаған, сол және басқа да мақсатта
ЭВМ архитектурасына байланыстырған. 60-шы жылдары осы ... ... құру ... ... ... ... ... бағыттың
алғашқысы болып 1967 жылы Ph/1 табылды. Кейін осы ... ...... ... ... тілдер өрби бастайды және жетілдіріледі
және басқа қалғандарын қарастырылды. Алайда осы айналымның ...... ... ... ... ... ... программистің көз қарасы бойынша
конструкцияның қиындығы, компилятордың тиімсіздігі әділетсіздікке әкеледі.
Прогаммалау тілі әр түрлі ... ... ... және оның ... ... ... ... арналған есептер әр бейнелі
болады; есептеуіш, экономикалық, графикалық, экспертті және тағы ... әр ... ... ... ... ... тілінің әр
бейнелілігін анықтайды.
Компьютер процессоры – бұл үлкен интегралды микросхема. Ол барлық
командалар мен деректерді ... ... ... ... ... ... ... электронды элемент – транзистор түрінде
қарастырады. Транзистор үш ... ... Екі ... күш ... ... ... ток құру ... ал ортаңғы шығаруға ... ішкі ... ... ... күш ... яғни ... ... басқару шығаруда қарастырылады.
Электроникада транзисторлар үш қолданылудан тұрады: электронды схемада
автотербетілетін қасиеттері күшейткіш құру үшін және ... ... ... сандық есептеу техникасында қолданылады.
Компьютердің процессорында ... ... ... және ... деп ... ... – екі ... жағдайда
болады. /ашу – жабу/ және біріншісінен ... не ... ... Осы ... ... математикалық 0 немесе 1 түсінігі сәйкес
келеді. Вентилдер қиынырақ – олар бірнеше енгізуден тұрады және қарапайым
арифметикалық және ... ... ... ... оның ... арқылы жабдықталатын командалар электрикалық
сигнал болып табылады, алайда оны 0 мен 1 –дің ұғымы деп ... ... ... командаға әр түрлі сандар сәйкес келеді. Сондықтан процессор жұмыс
жасайтын программасын, санның тізбегін білдіретін машиналық код деп ... ... ... алгоритммен жүзеге асырылады. Алгоритм
– бұл әрекеттің тізбектелген түріндегі нақты ... ... ... сипаттау формалды деп аталады. Көрсетілім үшін алгоритм
компьютерге түсінікті түрде программалау тілі ... ... ... ... ... толық, аяқталған, деталды сипаттамасы –
программаның мәтіні жазылады. Бұдан кейін бұл программаның мәтіні арнайы
қызметші ... ... деп ... ... ... ... немесе орындалады.
Машиналық кодта программаны жазу қиын, бұл қиындық программаның
өлшеміне қарай және ... ... ... өсіп ... Егер программаның
өлшемі бірнеше байтқа көтерілмесе және операцияда қолмен ... ... ... онда ... код ... ... Сондықтан
бүгінгі таңда практикалық түрде ... ... ... ... құрылады. Теориялық түрде программаны қарапайым адам ... ... ... Бұл ... ... деп ... бұндай
программаны машиналық кодта әзірге табиғи тілінің жоғарғы бірмәнсіздігі
әсерінен автоматты аудару мүмкін емес.
Программалау тілі – ... тіл. Ол ... ... ... ... ... мәні ... және /қатаң тәртіпте/ оператордың
жазбасы болады.
Ал әрбір команданың мағынасы және ... өзге ... ... ... ... жазба формасы бұзу ... ... ... ... және ... қате түрінде
хабар беруіне әкеліп соғады, ал дұрыс жазылған ... ... ... ... ... қолдану семантикалық қатеге әкеліп соғады.
Программада қате іздеу үрдісі – тестілеуде, ал қатенің орнатылуы – ... ... тілі ... ... емес ... ... ... оның мәтіні, ерте жасалынған алгоритмі бейнеленген. Жасалып тұрған
программаны алу үшін мәтінді автоматты түрде ... ... ... ... ... ... алғашқы мәтіннен бөлек қолдануға болады, ... ... ... ... командаларын орындау қажет.
/бұнымен – ... ... ... ... ... ... ... алады, оның құрылымын
талдайды және содан кейін орындайды. Ағымдағы оператор ойдағыдай орындалса,
интерпретатор келесісіне көшеді. Осы ... егер бір және сол ... ... рет ... ... интерпретатор бірінші рет
кездескендей әр ... да ... ... ... виртуал – есептеуіш машинаны моделдейді,
процессордың ... емес ... ... ... ... ... ... программалау тілі болып табылады.
Компиляторлар түгелімен программаның барлық мәтінін өңдейді. ... ... код деп ... ... қате ... ... ... бірнеше рет), анықталған мәндік талдау ... және ... ... ... ... ... ... кодқа генерациялайды.
Кей жағдайда әдістер жинағы көмегімен тиімді орындалады, программаның тез
әрекеттенуін жоғарлатуына рұқсат ... ... ... ... және тиімді болады, интерпретатор ... ... жүз есе тез ... жасайды, машиналық кодқа сәйкесті расталатын,
басқа компьютерге процессормен берілуге болады.
Компилятордың негізгі жетіспеушілігі – ... ... ... ... қиын ... ... ... бағытталған, алдын –
ала белгісіз емес немесе программамен жұмыс ... ... ... ... кодқа көптеген қосымша тексерулер қою қажет, ресурстың
операциялық жүйесіне талдау, оны ... ... ... және босату,
компьютердің жадында (қиын объектілерді) формалдайды және ... ... ... ... жұмысын кез – келген
уақытта тоқтату мүмкін., жадта құрылғандарды тексеру, диалогты ... ... ... түрлендіру, орындау тиімді және бұл арқылы
программалы – аппаратты ортада қоршалған қалып – күй ... ... ... ... ... орындау кезінде операциялық жүйенің көптеген
мінезділігін тексеріп отырады және қажетті жағдайда ... ... ... отырады. Сонымен қатар, интерпретатор кез – келген өзге
тілдің операторының жұмыс принципін түсінуге рұқсат ... ... ... ... ... тиімді.
Программаның ерекше жүйесінде технологиялар және компиляциялар ... ... ... ... программа қадам бойынша
орындалуы мүмкін, ал нәтижеленетін код ... ... ... емес – ол
тіпті алғашқы код болуы да мүмкін, өзге ... ... ... ... компьютерді архитектурада интерпретатор көмегімен ... ... ... ... ... құрылатын абстрактілі процессордың
аралық машина тәуелсіз кодымен орындалады.
әртүрлі ... ... ... команда жинағын құрайды. Егер
программалау тілі процессордың нақты типіне ... ... және ... ... оны ... ... ... деңгейі деп
аталады. Жалпы жағдайда “төменгі деңгей” яғни “нашар” деген емес. Назарға
алсақ, тілдің ... ... ... ... және ... нақты
командаларына бағытталған.
Ең төменгі деңгейлі тіл ассемблер тілі болып табылады, себебі жәй машиналық
кодтың әрбір командасын көрсетіп ... ... сан ... ... ... аталатын, символдық шартты мағынасы көмегімен беріледі. Ассемблердің
транслитерациясы деп аталатын бір командасы бір мәнді түрлендіруде ... ... ... ... ... ерекшеленетін болса,
ассемблер тілінде нақты компьютерлік ... ... ... және онда
жазылған программа тек осы ортада ғана ... ... ... ... ... өте тиімді және компакты
программалар құрылады, себебі өңдеуші процессордың барлық ... ... ... ... ... ... тиімді өте жақсы
түсіну қажет, себебі үлкен қосымшаларды жөндеуде ... ... ... ... ... компьютерге процессордың өзге типімен ауыстырылуы
мүмкін. Басқа да тілдер әдетте аз ғана ... ... жазу ... ... ... ... ... модулін түйістіру,
маңызды талап ету құрамдылық болса, тезәрекеттену және аппаратты ресурсқа
тікелей қатынас болады. ... ... ... ... ... тиімді
жүзеге асырылатын талап етілетін алгоритмнің бейнесін жөндеуін есептеуде
ассемблер тілінде кітапханалар жазылады.
Программалау ... ... ... ... ... ... және мағыналары жақын. Нақты компьютердің архитектура ерекшелігі
онша ескерілмейді, сондықтан бұл ... ... үшін ... басқа
платформаларға жеңіл ауыстырылған. Жоғары деңгейлі тілде ... ... ... ... құру ... ал ... құру ... аз ғана
қателіктер кездеседі.
Программалау тілі бес буынға бөлініп қарастырылған. ... ... 50 ... басында құрылған алғашқы жарыққа компьютерлер жатады. ...... – бір ... ... ... ... тіл ... Программалау тілінің екінші буынының жарыққа шығуы 50 жылдың аяғы мен
60 ... ... ... Айнымалылары мен түсінікті символикалық ассемблер
құрыла бастады. Ол программалау ... ... ... ... ... ... ... программаның сенімділігі мен құру жылдамдығы
байқалып өсіп отырды.
Программалау ... ... ... өмірге келуі 60 жылдарға сәйкес
келеді. Осы уақытта жоғарғы деңгейлі әмбебап тілдер өмірге келе ... ... кез – ... ... есептерді шешуге болады. Жаңа
тілдің осындай сапасы, ... ... ... ... ... және мықты синтактикалық конструкцияны ... ... ... ... жоғарылатуға рұқсат берді. Бұл тілдің
құрылымы көптеген қолданушылардың ... ... емес ... шағын программа жазуға әкеліп соқтырады. Осы буынның көптеген
тілдері қазіргі таңда жеткілікті қолданылады.
70 ... ... ... ... ... ... төртінші буынының
дамуы жалғасуда. Олар әдетте қолдану аймағына арналып бағытталған, мұндағы
(әмбебап қолданбай) жақсы ... ... ... ал ...... ... ... аймақты түсінікпен зерттеледі. Тәртіп ретінде ... ... ... ... ... яғни ... кіші буынға керек
алғашқы кодтың мың жолы ... ... ... ... үшін ... ... ... бесінші буынының жарыққа келуі 90 жылдың ортасында орын ... ... ... ... ... көрсетілетін құрылғыларды
құру көмегімен, мүмкін программаның автоматты жүйесін құруы ... ... ... ... ойы - ... ... ... автоматты
пішімделетін нәтижелі мәтіні мүмкіндік береді.
Fortran (Фортран). Бұл бірінші компиляцияланатын тіл, 50 ... ... ... ... ... программаларды программистер
жоғары өнімді тілдің жоғары деңгейде ... болу ... ... ... ... Фортран компиляторын құруда ...... ... ... ... ... ... тілінің маңызды ... ... ... ... ... жайлылығы, машиналық кодтың тиімділігін алу
мүмкіндігі өмірін қиюға әкеліп соқты. Бірақ бұл тіл үшін кітапхананың ... ... ... ... ... ... спутникті басқару
пакетінен аяқтайды, сондықтан Фортран көптеген ... ... ал ... 2000 ... ... ... Фортран F2k стандартты түрі
жұмыс жасалуда. Фортран HPF стандартты версиясы параллелді суперкомпьютер
үшін ... ... Бұл ... тіл, экономикалық аймақта қолдану үшін
және ... ... ... ... Ол ... ... – тен
ерекшеленеді. – оның операторлары кейде ағылшын фразасы түрінде ... ... ... ... ... ... өте мықты құрылымдар
жүзеге асырылған, яғни әртүрлі ішкі тасымалдағыштары сақталады. Бұл тілде
қазіргі таңда толық қолданылатын өте көп ... ... АҚШ – ... еңбек ақыны Коболда – да жұмыс жасайтын программистер алады деуге
болады.
Algol (Алгол). Компиляцияланатын тіл 1960 жылы құрылған. Ол ... үшін ... ... өте қиын ... ... ... ... 1968 жылы Алгол 68 версиясы құрылды.
Pascal (Раскаль). Паскаль тілі 70 жылдар соңында Никлаус Вирттің жаңа
программалау ойымен ... ... ... Алголды еске түсіреді,
бірақ онда программаның құрылымын талап ету қиын және ірі ... ... ... ... ... ... Турбо Паскальды іске қосу. Компиляциялау
Өрнектерді өңдеуде дәстүрлі Паскаль, ... ... ... ... ... ... ... Паскальдың өз альфавиті,
синтаксисі, семантикасы ... ... ... бар. ... ... пайдаланылатын түрлі символдар (әріптер, цифрлар, таңбалар және
басқа ... ...... ... ... ... ... функцияларды, деректер мен өрнктерді жазу
ережелері. Олар – ... ... ... ... ... отырып
жазылатын үлгілер. Паскаль альфавитінің символдары:
1. Латын алфавитінің бас және кіші ... Араб ... ... ... + - * /
4. ... ... = - < > =
5. ... ... : ; ' (Бос орын – бір ... ашық ... , ! ? ... бойынша санның бүтін және бөлшек бөліктерін бөлетін үтірдің
орнына нүкте қойылады.
Паскальда меншіктеу белгісі := ... ... ... ... ... жоқ. Дәрежелеу санды өзіне өзін көбейту арқылы
беріледі.
- Мәтіндер мен символдар Бейсик тілінде пайдаланылатын ... ... (« ») ... ... ... ... ... және функцияларды жазуда пайдаланылатын
латын алфавитінің әріптері. Оларды бас не кіші әріптермен ... ... ... ... жай және күрделі типті айнымалылар енгізілген:
1) жай типтер: скалярлық (стандартты скалярлық, санақты), шектеулі
(аралық);
2) ... ... жиым ... тип), жол ... ... файл, жиын;
3) сілтеме (көрсеткіш).
Типтер жүйесіндегі негізгі тип – жай типтер. Басқа типтер осы типтерден
белгілі ереже ... ... ... ... ... жататын
айнымалылар бүтін, нақты, символдық және бульдік ... төрт ... ... ... пайдаланылатын стандартты атаулар:
INTEGER, REAL, CHAR, BOOLEAN
(integer – бүтін, real – ... ...... Boolean ... – [-32768; 32767] ... бүтін сандық мәндеді қабылдайтын
айнымалының типі. Оның [0; 255] ... ... ... ... ... ... BYTE ... типті деп атайды. BYTE тек ... ... үшін ... себебі INTEGER типі арқылы сипатталған айнымалыға
жадтан 2 байт ... BYTE ... ... ... 1 байт ғана
бөлінеді.
Бүтін типке мәндері [0....65535] аралығында жататын WORD типті және мәндері
[-2147483648......2174483647] аралығында жататын LongInt ... ... ... ... ... мәндері [2.9 Е-39; 1.7 Е +38] ... ... ... ... ... процессоры бар әмбебап компьютерлерде бүтін,
нақты типтердің басқа нұсқалары да бар.
Паскальда тиянақты нүктелі нақты санның бүтін және ... ... ... Мысалы: 0.681 санын Бейсиктегідей .681 түрінде компьютер жадына
енгізу мүмкін емес.
CHAR – мәні символ болатын ... ...... ... не ... ... ... логикалық
(бульдік) өрнектің типі. Мысалы: шарттың сақталуын тексеру нәтижесінің (=,
, =, And ... or ... not ... xor ... ... тең емес ... ғана ақиқат болатыны шарт) екі ғана
мәні бар: True не False ... не ... ... ... үшін ... ала оны ... қою ... программаның VAR бөлімінде жүргізіледі. (variable – айнымалы:
қызметші сөз). Ол компьютердің айнымалы ... ... ... ... ... сақтап қою үшін қажет. Айнымалының сипаттау үлгісі:
Var : ;....
: ;
Мұндағы ; ... ... – бір ... ... ... ... ... Бір типпен сипатталатын айнымалы атаулары үтірлер арқылы
бөлініп жазылады.
Атау (идентификатор) үшін қызметші ... мен ... ... ... ... не цифрлар мен астын сызу ... ... ... болады. Турбо Паскальда 63 символдан, ал жай Паскальда 6-8 ... ... ... ... ... ... тез ... табуға көмектесетіндей
етіп, оны 5-6 символдан тұратын етіп таңдап алу ... К – ... ... ... ... ... (к=1, 2, ... программаға енгізілген а1:=5247; a2:=306; a3:=79; ... «k» ... ... үшін ... ... сипатталуы тиіс:
Var a1, a2: integer; a3: byte;
а4: real; sm : ... а3 ... INTEGER ... сипаттап, а1, а2, а3: integer; деп
жазу да ... INTEGER ... ... REAL типі арқылы сипаттауға да болады.
Керісінше, нақты типті айнымалыны INTEGER типі ... ... ... ... INTEGER ... ... айнымалыларды бір – біріне бөлуде шығатын
нәтиже REAL типі арқылы сипатталуы тиіс. ... а1:=20; а2:=5; ... ... ... ... b мәні 4-ке тең ... ... b-
ның сипатталуы : var b : real ... ... мен ... IBM ... ... ... ... Паскальда жазылу түрлері 1-кестеде көрсетілу (кейбір операторлар
басқа үлгіде жазылуы да ... олар ... ... ... ... әрекет |IBM Бейсикте ... ... ... ... |CLS |CLRSCR ... |INPUT |READ ... |PRINT |WRITE ... басу |LPRINT X ... ... соңы |END |END ... өту |IF THEN ELSE IF THEN |IF THEN ELSE IF THEN ... не, емес |AND, OR, NOT |AND, OR, NOT ... |ON GOTO |CASE END ... ... |WHILE WEND |WHILE P DO ... ... |DO LOOP UNTIL |REPEAT UNTIL ... ... |FOR NEXT |FOR TO DO |
| | |FOR DOWNTO DO ... ... |GOSUB RETURN ... |
|Көмекші пр.-функ. |DEF FN ... ... ... ... ... ... 2-кестеде көрсетілген.
2 кесте
|№ |Функция, әрекет ... ... не ... мән |
|1 |Sinx |Sin(x) |x- ... |
|2 |Cosx |Cos(x) ... |
|3 |Arctgx ... |х>0 |
|4 |Lnx |Ln(x) ... х ... |
|5 |ex |Exp(x) ... |
|6 |x2 |Sqr(x) ... сан |
|7 |x |Sqrt(x) |х>0 |
|8 |absx |Abs(x) ... абс ... |
|9 |4 ... ... бүтінге дейін дәлдіктеу |
|10 |3 ... ... ... ... ... |3 |Int(x) ... бүтін бөлігі ... |0.78 |Frac(x) ... ... ... ... ... |PI |pi ... ... ... беру ... Егер х ... INTEGER типіне жататын ... Sqr(x), ... да INTEGER ... Round, Trunk ... REAL ... мәндерде INTEGER типіне
өзгертеді, ал Int – REAL типінде ... ... ... функциялар қатарына жатпайтын тригонометриялық
функция мәнін есептеу үшін алдымен оны ... ... ... алу ... ... оң ... тұратын xn дәрежесін ln және Exp функцияларын
пайдалнып есептеуге болады ... [y= ... lny =nlnx; ... ... стандартты функциялар да бар:
1) Ord('x') - 'x' символының кодын анықтау. Мысалы: Ord('А') =65; [Бейсик
программалау тілінде ол – ASC түрінде ... Chr (n) – коды ... ... ... ... chr(66)='B'; [Бейсик
программалау тілінде ол - CHR$(N) түрінде жазылады].
3) Succ(x) – REAL ... ... ... ... тізімінде соңғы мәнді
анықтау. Мысалы: succ(46)=47; succ('a')='b'.
4) Pred(x) – succ(x)-ке кері функция. Мысалы: pred(47)=46; pred('b')='a'
Өрнек – ... ... Егер ол ... ... ... ... ... жүргізіліп, мән өндіріледі. Арифметикалық ... ... ... ... ... бір жолда жазылады. Мысалы:
Арифметикалық өрнегінің Паскальда жазылу түрі: y:=4/(3*x+1) [Бейсикте ол
y:= 4 / (3*x+1) түрінде жазылады.]
Оның ... үшін ... ... ... ... мен ... мәнінің
типтері бірдей болуы тиіс.
Әдетте Турбо Паскаль Norton Commander жүйесінің С: түбірлік каталогына
енгізіліп қойылады. Турбо ... іске қосу және ... ... істеу
жолы:
1) ТР (TURBO) каталогын іске қосу.
2) ТР –ның құрамындағы turbo.exe файлын іске қосу. ... ... ... F3 ... ... Машина файл атын сұрайды.
4) Файл атын өзгерту.
Машина атау берілген файлды ... ... де, ... оны жадқа
енгізіп, экран тазаланып, жоғарғы жағында жаңа файл аты жазылып қойылады;
5) жаңа программа теру. Теруді аяқтаған соң ALT + F9 ... ол ... ... ... Құрылған программада
синтаксистік қате кеткен болса, компилятор экранның жоғарғы жолында ... ... қате ... ... оң жағына курсорды орналастырып қояды.
Қатені жөндеп, программаны ... ... ... ... ... экранға шығатын хабар - Press any key (кез келген пернені басу);
6) F2 пернесін басу (программаны ... ... (SAVE) ... CTRL + F9 ... басу ... іске қосу (RUN – ... Бұл ... компьютер программаны орындап, программа ... ... ... ALT + F5 ... ... Бұл ... ... терезені экранға
шығарып көрсету командасы. Осыдан соң программа ... ... ... ... үшін ... ... ... болғаны.
Келесі программамен жұмыс істеуге көшу үшін ... ... 3 – ... ... ... жеткілікті не Файл – Жаңа (File
– New) командасын беру керек.
Ескерту. Алғашқы ... ... ... толық жабылмай,
белсендірілмеген күйде қалып қояды. Оларды жабу ... ... ... ... жабу (Window – Close All) ... ... ... Турбо Паскальдан
NC – ке қайтып өту командасы: ALT + X.
Турбо Паскаль терезесінде ... ... ... тікелей есептеу үшін CTRL + F4
командасын беру керек. Бағалау және түр ... ... ... ... ... ... өрнекті енгізіп, Енг пернесін басу жеткілікті.
Мысалы: 5*4,2-3+2,7 Енг. Нәтиженің ... ... – 20,7. ... ... үшін ESC ... ... ... Программа құрылымы. Қарапайым программа
Паскальда программаның жалпы түрде жазылуы ... ... ... (input, output); ... ... (label);
Тұрақтылар бөлімі (const); Типтер бөлімі (type);
Айнымалылар бөлімі (var);
Процедура және функцияла бөлімі (procedure, function)
Операторлар ... Program ... ... ... ... бірінші жолды
программа тақырыбы деп атайды. Ол программаның келесі бөлімдерінен нүктелі
үтір арқылы ажыратылып жазылады. Атау – программа аты. Атау ... тіл ... ... ... ... ... не ... тізбегін
алуға болады. Оны PROGRAM сөзінен соң ашық жер қалдырып жазу ... ... соң ... ... ... – операторлар
бөлімі. Ол программа денесі делінеді. ... ... ... ... ... бөлімдердің енгізілуі міндетті емес. ... ... ... ... Program ... программаны оқуға
ыңғайлы болу үшін жазылады. Егер программаға айнымалылар енгізілген болса
ғана, VAR бөлімі оларды сипаттау үшін ... ...... орындалу бөлімі. Ол BEGIN – ... END ... ... да, олардың аралығына нүктелі үтір арқылы
ажыратылған орындалушы операторлар жазылады. ... үтір - әр ... және ... ... ... ... ... соңына
нүкте қойылуы тиіс, ол – программаның ... ... BEGIN ... ... – ашу, жабу ... ... ... қызметші сөздер. Егер
тармақталу, таңдау не ... ... ... ... кем ... тұрса, олар құрама оператор деп аталады, мұндай операторлар
да міндетті түрде begin - end ... ... ... да, ... соңына әдеттегідей нүктелі үтір қойылады (жалпы, begin - end
операторлары математикада пайдаланатын ашу, жабу ... ... х ... ... ... Read (х) ... арқылы, ал жадтан
мәнді монитор экранына шығару Write (х) операторы арқылы орындалады ... ... ... ... ... read(х) ... оқып ... аргумент мәнін енгізуді күтіп, тоқтап ... ... ... операторлары мәнді пернетақтадан енгізіп, Енг пернесін басқан соң
ғана орындалады. Ал, х, у ... ... ... ... ... – write (х, у). ... ... Write ... не аргументтері деп те атайды. Параметрлер үтір ... жай ... ... ... Write операторы түрлі түрде жазылуы мүмкін, мысалы:
1) write (x);
2) write (x, ' ' , y) ;
3) write (3*x + 5, ' ' ... write (x: n: ... write ... write (Ist, ... 6 – ... ... үшін алдын ала х, у айнымалыларының
мәндері ... ... ... ... ... ... ... экранға х мәнін шығару. Егер х параметрінің типі Real болса, экранда
сан 16 символдық ... ... ... нүктелі түрде
көрінеді (оның соңғы төрт символы санның ретін көрсетеді, алғашқы 11
символы – ... ... ... ... ... ... 2.5342760347Е+02;
2) экранға х, у мәндерін шығару. (Олардың ... ... Бос орын ('
' ) ... ... ... ... үшін пайдаланылды);
3) жақшалардың ішіндегі екі өрнектің мәндерін экранға шығару;
4) Real ... ... ... ... ... үлгі ... тиянақты
нүктелі түрде шығару. n: m – ... ... ... тұрған жерінен
бастап n символдық орынға шығару белгісі; m – оның бөлшек ... саны (0

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Паскаль програмалау тілі туралы түсінік29 бет
Паскаль программалау тіліне жалпы түсінік28 бет
Паскаль тілі туралы жалпы түсінік21 бет
Паскаль тілінің алғашқы түсініктері33 бет
Паскаль тілінің негізгі түсініктері27 бет
Turbo Pascal программасының негізгі түсініктері17 бет
Turbo Paskal-да символдық ақпаратты өңдеу19 бет
«Турбо паскаль жүйесінде бір өлшемді массивтерді ұйымдастыру технологиясы»25 бет
Алгоритмдерді Паскаль программалау тілінде әзірлеу10 бет
Бейсик және Паскаль тiлдерiнде программа құру ерекшелiктерi23 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь