Операторлар және ішкі программалар (Delphi программалау ортасы)

Жоғарғы деңгейлі программалау тілдері жарыққа шыға бастағаннан бері көптеген программалау тілдері пайда болды. Қазіргі кезде олар процедуралық, логикалық және объектілі – бағдарлы болып үш түрге бөлінеді. Мысалы, дәстүрлі (“классикалық”) процедуралық программалау тілдері-Фортран, Бейсик, Паскаль, логикалық тілдер- ЛИСП, Пролог. Есептеуіш техниканың қарқынды дамуы және программалық жабдықтауды тиімді дайындауға қажеттілік нәтижесінде соңғы кездерде Windows ортасында жарыққа шыққан және объектілі – бағдарлы программалау (ОБП) негізінде құрылған программалау тілдері- Borland C++ for Windows, Object Poscal және визуальды Microsoft Visual Basic, Borland Delphi.
Процедуралық программалау тілдерінде программаның жұмысы операторларды ретімен орындау бойынша , ал, логикалық программалау тілдерінде ол қатаң логикалық ережелерге сәйкес өзгертулер енгізу ретінде қарастырылған болатын. Объектіге бағдарлы оқиғалық программалау тілінде программаның жұмысы негізінен оқиғалар тізбегіне және түрлі объектілердің осы оқиғаларға жауабынан тұрады. Олардың визуальды түрлері - Visual Basic тілі Q Basic программалау тілі негізінде Windows операциялық жүесін басшылыққа алып құрылған (Visual- көзбен көру, экрандық). Олар , әсіресе, Delphi программалау тілі – кез келген қосымшаны дайындауға болатын жылдамдығы тез , қуатты тіл.
Delphi-де Паскаль тілінде орындау мүмкін және мүмкін емес күрделі процестерді программалауға болады. Delphi-дің негізгі ерекшелігі – онда қосымша құруда компоненттік және объектілік тәсілдер пайдаланылады (Windows ортасында пайдаланатындықтан, Delphi-де программаны көбінесе қосымша деп атайды). Бұл программалау технологиясында нағыз революция жасады деуге болады. Компонеттік тәсілдің мәнісі жеңіл: әр қосымша кітапханасы программалау ортасында дайындалып, арнайы іс-әрекеттерді орындайтын компонеттер элементтерінен жинақталады. Олар жеткіліксіз болса, объектіні өңдеуге арналған үстеме программа құрылады. Delphi-де қолданылатын негізгі кітапхананы визуальды компонеттер кітапханасы (VCL , Visual Component Library) деп атайды . Компонеттер панеліне топ – тобымен жинақталған, жүздеген класстарға тиісті, стандартты компонеттер бар. Пайдаланушы жаңа компонет дайындап, оны осы понелге қосуына да болады.
Delphi Windows жүйесінде программалаудың ыңғайлы құралы. Онда көптеген операторларды пайдаланып прграмма дайындау, программа мәзірін құру, анимация, мультимедия процестерін ұйымдасиыру, OLE технологиясын пайдаланып, басқа офистік қосымшаларды шақыру, олармен жұмыс істеу және т.б. іс-әрекеттерді орындау да мүмкін. Көптеген операторлардың жазылуы Турбо Паскальдағы сияқты.
Delphi құрамында дайындалған компилятор әдеттегі Р – кодқа емес, бірден машиналық кодқа компиляциялайды . Осы себепті, қазіргі кезде ол дүние жүзіндегі компиляторлардың ең жылдамы. Оның компеляциялау жылдамдығы Паскальда компиляциялаудан 10 еседен артық, бір минутта шамамен 120 мың жолдан асады.
Delphi 2 түрде дайындалған: біріншісі - күрделі қосымшаны бірлесіп дайындаушылар үшін (Delphi Client - Server), екіншісі – қалған программалаушылар үшін (Delphi for Windows). Соңғысы ыңғайланып, қысқартылып алынған түрі . Ол тек маман программалаушылар емес, барлық Delphi – мен жұмыс істеушілерге
        
        Операторлар және ішкі программалар (Delphi
программалау ортасы)
Жоғарғы деңгейлі программалау тілдері жарыққа шыға ... ... ... тілдері пайда болды. Қазіргі кезде олар процедуралық,
логикалық және объектілі – бағдарлы болып үш ... ... ... ... ... программалау тілдері-Фортран, Бейсик,
Паскаль, логикалық тілдер- ЛИСП, Пролог. ... ... ... және ... ... ... дайындауға қажеттілік
нәтижесінде соңғы кездерде Windows ортасында жарыққа шыққан және ... ... ... (ОБП) ... құрылған программалау тілдері-
Borland C++ for Windows, Object Poscal және визуальды Microsoft ... Borland ... ... тілдерінде программаның жұмысы операторларды
ретімен орындау бойынша , ал, логикалық программалау тілдерінде ол ... ... ... ... ... ... қарастырылған
болатын. Объектіге бағдарлы оқиғалық программалау тілінде программаның
жұмысы негізінен оқиғалар тізбегіне және ... ... осы ... тұрады. Олардың визуальды түрлері - Visual Basic тілі Q Basic
программалау тілі ... Windows ... ... ... ... (Visual- ... көру, экрандық). Олар , әсіресе, Delphi
программалау тілі – кез ... ... ... ... ... ... ... тіл.
Delphi-де Паскаль тілінде орындау мүмкін және мүмкін емес күрделі
процестерді программалауға болады. Delphi-дің негізгі ...... ... ... және ... ... ... (Windows
ортасында пайдаланатындықтан, Delphi-де программаны көбінесе қосымша деп
атайды). Бұл ... ... ... ... ... ... ... тәсілдің мәнісі жеңіл: әр қосымша ... ... ... арнайы іс-әрекеттерді ... ... ... Олар ... ... ... арналған үстеме программа құрылады. Delphi-де қолданылатын
негізгі кітапхананы визуальды ... ... (VCL , ... Library) деп атайды . Компонеттер ... топ – ... ... класстарға тиісті, стандартты компонеттер бар.
Пайдаланушы жаңа компонет дайындап, оны осы ... ... да ... Windows ... программалаудың ыңғайлы құралы. Онда көптеген
операторларды пайдаланып прграмма ... ... ... ... мультимедия процестерін ... OLE ... ... ... ... ... олармен жұмыс істеу және
т.б. іс-әрекеттерді орындау да ... ... ... ... ... ... ... дайындалған компилятор әдеттегі Р – кодқа емес,
бірден машиналық ... ... . Осы ... ... кезде ол
дүние жүзіндегі компиляторлардың ең жылдамы. Оның компеляциялау жылдамдығы
Паскальда ... 10 ... ... бір минутта шамамен 120 мың
жолдан асады.
Delphi 2 түрде дайындалған: біріншісі - ... ... ... үшін (Delphi Client - Server), ...... үшін (Delphi for ... ... ыңғайланып,
қысқартылып алынған түрі . Ол тек ... ... ... ... – мен ... істеушілерге арналған . Әдетте пайдаланатыны – екінші
түр.
Delphi-ді Паскаль ... ... ... ... ... ... ... келтірмейді. Бірақ, прграммалауды үйрену үшін объект, оқиға,
қасиет түсініктерімен еркін танысып, онда ... ... ... ... ... ... білу қажет.
Delphi-де пайдаланылатын оқиғалар және түрлі кластарға, ... ... ... көп. ... ... шешу программаларын
құруды үйрену арқылы ғана Delphi-де программалауды үйренуге болады.
Delphi программалау ортасы
1.1 Delphi-ді іске ... Delphi ... ... ... Delphi-ді іске қосу командасы:
Іске қосу-Программалар-Borland Delphi 7 → Delphi 7
Экранда Delphi ортасының үш ... ... ... Delphi ортасы
1- Delphi 5-тің негізгі терезесі;
2- Форма ... ... ... ... (Object ... ортада программа құруға арналған төртінші, модуль терезесі де
іске қосылады (Unit1.pas). Форма терезесінің астында орналасатындықтан, ... ... ... терезесінің құрамына негізгі мәзір, аспаптар панелі
және компоненттер ... ... ... ... мәзір
пунктерінде (ішкі мәзірлерге) Delphi-де
1.2-cурет Delphi-дің негізгі
трезесі
жұмыс істеу командалары, ... ... ішкі ... ... ... ... ... орналастырылған.
Стандартты түймелер:
-New (Жаңа);
-Open (Ашу);
-Save (Сақтау);
-Open Progect (Проектіну ашу);
-View Form (Форманы көрсету);
-Run ... ... ... file Project (Проектіге файл қосу), т.б.
1.2. Проект. Форма.Қасиеттер. Қасиеттер терезесі
Delphi-де ... ... ... ... деп аталады. Форма –
программаны дайындау алдында ашылатын, программаның ... ... ... рет іске ... ... ... Form1 атауымен (тақырыбымен)
көрінеді (1.1 сурет). Оның жиектеріне тышқан көрсеткішін ... ... ... ... ... айналған кезде жылжыту және қалдыру тәсілі бойынша
форманы кеңейту не қысу қиын емес.
Құрылатын программада пайдалану үшін ... ... ... ... ... Негізгі компоненттердің кейбірі ... қоры ... ... ... ... енгізілген
түймелер сияқты. Олар Delphi терезесінің компоненттер ... ... ... ... көрінбеуі мүмкін. Оны экранға шығару
үшін View-Forms командасын беру жеткілікті.
Форманың және формаға ... ... ... ... тақырыптарды қараңыз ) түрлі қасиеттері бар ... ... деп те ... ... ...... ... түрі. Олар обьектінің
түрлі мүмкіндіктерін сипаттап, ағымдық күйін анықтайды.Мысалы, ... ... ... тақырыбының мәтіні, өлшемі,экранда орналасуы,
түсі т.б. Delphi іске қосылған кезде форма қасиеттеріне ... ... ... ... не онда ... ... ... құру үшін дайындау
оның кейбір қасиеттерінің мәндерін өзгертуден басталады. Қасиеттер ... ... (Object ... ... ... ... ... шығару үшін сәйкес ... ... не ... ... ... бір шерту арқылы таңдау керек. ... ... ... ... ... ... да ... қойылады.
Мысалы, Delphi іске қосылған кезде форманың ашылған қасиеттер ... ... ... ... екі қосымша беті бар: Properties
(Қасиеттер) және Events ( ... ... ... екі ... ... ... оның Properties бөлімі ашылулы тұрады(1.1-
сурет). Бірінші бағанда көрінетіндер – ... ... ... ... ... – олардың мәндері.
Форма
қасиеттері:
Name (Атау) ─ формаға берілген атау. Ол Delphi ... ... ... ... ... ... істеуі
кезінде ол объктіні осы атау бойынша ажыратып таниды. Delphi-дің ... ... ... рет ... ... (Form 1) ... басқа
атау беруге болады. Форманың іс-әрекеті атауынан белгілі болуы үшін атауды
мазмұнға жақын етіп енгізген жөн. ... ... ... ... ... ... Form 1 ... KvTend атауын енгізу. Ол үшін ... Name ... ... жаңа ... клавиатура арқылы теріп ... ... атау Name ... оң ... ... қойылады.
Font (Шрифт) ─ формаға енгізілетін мәтін шрифтін орнату қасиеті. Оны
таңдап, оң жағында көрінген көп көп ... (...) ... ... ... ... ... терезесі көрінеді (1.3─ ... ... ... ... ... ... таңдап (мысалы, Times Kaz, 10),
OK түймесін шерту керек.
1.3- Шрифт таңау терезесі
Caption ... ... ... ─ форма терезесінің тақырыбына
енгізілетін ... ... ... қасиеттер терезесінің Caption
қасиеттеріне тақырып үшін Form 1 ... ... Оны ... ... ... ... Name қасиетіне мән меншіктеу ... ... мәні ... соң КҚ ... қайтару , енгізу) клавишін басып
қойған жөн).
Cоlor (Түс) – ... ... ... ... Ол таңдалған кезде оң
жағында тілсызық түймесі ... ... ...... ... ... белгісі. Тілсызық белгісін шерткен кезде мәндер (түстер)
терезесі ашылады. Тізімді көрінген қалаған түсті шерткен соң форма ... ... ... (Ен), Height ... – пиксель өлшем бірлігімен берілген
форманың ені мен биіктігін орнату қасиеттері (бұл ... ... ... не сығу ... де автоматты түрде орнатылып қойылады).
Объект қасиетін программа (программалық код) ... ... да ... ... ... ... өлшемін 14 ету үшін программаға
Form1.FontSize := 14 меншіктеу операторын енгізуге болады.
Жалпы, бір ... ... ... үшін оны қасиеттер терезесінде
таңдап, F1 клавишін басу ... ... ... ... керек. Ол
түсініксіз болса, экранда орысша аудармасын көрсететін “Сократ 97” сияқты
арнайы дайындалған ... ... жөн ... ... оны пайдалану қиын емес).
Экранда қасиеттер терезесі көрінбесе, оны шығару үшін View-Object
Inspector командасын беру жеткілікті. Ол F11 ... ... ... ... Жаңа ... іске ... ... алдымен Delphi Direct
терезесі іске қосылуы мүмкін. Терезеден Delphi News ... ... ... Програмалық код терезесі.
Windows-тағы сияқты ... ... ... ... ... ... программа құру үшін ... ... ... ... не ... ... ... тышқан арқылы
шертуі мүмкін. Оның әр іс-әрекеті оқиға ... ... ... ... ... ... кезінде объект жағдайының өзгеруі.
Delphi-де әр оқиғаға атау беріліп қойылған. ... ... Button ... ... формада орнатылған Button1 компонентін
шерту Click (Шерту) оқиғасын шақырады (1.5.4-тақырыпты қараңыз).
Әр объектіге байланысты ... ... ... ... ... саны – 35 ... Олар ... терезесінің
Events қосымша бетіне енгізілген. Терезеде ... ... ... On
префиксі (қосымшасы) тіркестіліп жазылған. Ол – ... ... ... ... ... жиі ... ... Click – тышқан түймесін бір рет басу;
On Dbl Click- тышқан түймесін екі рет ... Down – ... ... KeyUp – ... ... ... Mouse Down – ... түймесін басу;
On Mouse Up – тышқан түймесін босату;
On Mouse Move – ... ... ... Greate – ... екі рет ... ... программа (проект) екі бөлімнен тұрады : алғашқыда ... project1 атау ... ... ... ... ... және unit1.pas
атауы берілетін модуль. Олар жеке ... ... ... сәйкес іс- ... ... ... мәтіні
(процедуралар) енгізіледі (олар 1.4-тақырыпта кең түрде қарастырылған).
Программа мәтінін программалық код деп, ... ... код ... қысқаша редактор терезесі деп те ... 1.1- ... , Delphi іске ... ... ол форма терезесінің астында
көрінбей тұрады. Оны ... ... ... :
- ... жабу ( жабу ... шерту);
- код терезесінің бір шеті форма астында ... ... оны ... ... ... да ... процедура дайындамасы (үлгісі) көрінеді. Оның
тақырыбы нүкте арқылы бөлінген класс және ... ... ... ... формадан код терезесіне өту және код терезесінен формаға өту
үшін F12 клавишін басу ... ... ... ...... ... процедура дайындамасы. Оқиғаға байланаысты құрылатын
процедура оқиғаны өндеуіш не ... ... ... ... ... жазылу түрі:
Pocedure ( Sender : TObject);
сипаттау бөлімі
begin
поцедура денесі
end;
мұндағы Sender ... ... ... қай класқа тиістілігін
анықтайды.
Терезенің сол бөлігінде – браузер терезесі. Онда ... ... ... ... ... шығаруға болады
1.5- сурет. Редактор терезесі. Онда көрінген ... ... ... ... Негізгі модуль. Модуль.
Әдіс
Кез келген программа program сөзінен басталатын проект файлы мен ... ... ... ... да, ... құрылатын программа модуль
ішінде енгізіледі. Проект файыл dpr, модуль pas ... ... ... файлын негізгі модуль деп аталады. Негізгі ... ... ... ... ... Delphi іске қосылған кезде
оны ол автоматты түрде дайындап шығады. ... ... ... ... ... ... нұсқаулар енгізудің қажеті ... ... ... ... 1 in ... ... }
begin
Application. Initialize;
Application.Create Form (Tform1, Form1);
Application. Run;
end.
мұндағы,
Project1- негізгі модуль (проект) атауы. ... ... жаңа ... ... ... ол ... ... алмастырылып қойылады;
Uses (қолдану) – Турбо Паскальдағы сияқты, қызметші сөз. Оның ... ... ... ... Forms ... ... ... алғашқы рет меншіктеген атауы (Unit1) жазылған. ... соң оның ... ... ... ... (in ... және онымен
байланысты форма атауы көрсетіледі ({Form1}).
{$R*.RЕS}- ... Ол ... ... (Windows ... ... ... қор сипаттамаларын, ... ... ... ... және ... пайдалану
керектігін көрсетеді ( файылдың кенейтіліуі - .res );
Вegin- end ... ... ... ... ...
қосымшаның алғашқы жүктелуін ... ... ... ( Delphi- ... ... ... процедура, функция және командалар әдістер
делінеді):
Application.Initialize – қосымша объектісін инициалдау ( ... рет ... ... Form- ... ... ... ... дайындап,
экранда көрсерту әдісі (сreate-құру);
Application.Run- программаны іске қосу ды қамтамасыз ету әдісі.
Delphi- де әдістің командалық түрде жазылуы:
.
Мысалы, ...... ... ... ... ... бөлімге проект сақталатын бума атын ... ... қою да ... ... Delphi–де программаның орындалуы автоматты түрде негізгі
модульді орындаудан басталады.
Модуль – ... ... ... ... программа бөлімі.
Модуль тақырыбы Unit (модуль) қызметші сөзінен басталып, соңына әдеттегідей
нүкте үтір (;) ... ... ... ... жазылады. Delphi–дің
модульге алғашқы рет меншіктейтін атауы: Unit1. Жаңа проект ашылған ... ... да ... ... ... Unit1;
interface
uses
Windows, Messages, Sys Utils, Classes,
Graphics, Controls, Forms, Dialogs;
type
TForm 1 = class(TForm)
Private
{Private declarations}
public
{Public ... 1: TForm ... *. ... (interface) бөлімі interface кілттік сөзімен басталады да,
оған келесі ... ... uses – ... ... пайдаланатын бөлім
сияқты, оған стандартты модуль атаулары жазылады, бөлімге пайдаланушы
дайындаған ... ... ... қою да ... Одан әрі, ... форма muni сипатталады (онда өрістер, қасиеттер, компоненттер
сипатталып, олардан соң модульде жазылатын ... мен ... ... ... ... ... ... бөліміне тек ағымдық модульге тиісті
элементтер енгізілуі мүмкін ... - ... ... ... мен
оқиғалар); Public (көпшілік) бөлімінің ішінде ағымдық ... ... ... кез ... ... не модульдің көрінетін элементтері,
облыстары енгізіледі. Олар класқа енетін элементтердің ... ... ... ... ... (көп ... олар бос ... (іске асыру, орындау) бөліміндегі {SR*. DFM} - ... ... ... ... ... нұсқауы. Ол модульді оған
сәйкес форманың ... ... ... ... ... жазылып қойылған. Ол формада орнатылған компоненттер қасиеттерінің
де сипаттамаларын бойында ... ... ... Object Inspector
терезесінде көрінеді). Одан соңғы қатарларға программалаушы Delphi тілінде
қажетті процедураларды ... ... ... ... ... ... процедуралардың тақырыптары модульдің интерфейс бөлімінде автоматты
түрде жазылып қойылады, мысалы, 3. 7. 4, 3.11 – ... ... ... үшін ... ... құрылған.
Кейде модульдің соңында инициалдау (initialization) бөлімі
енгізіледі. Бөлім модуль ... ... ... ... ... ... үшін қажет. Егер ол толтырылса, бұл бөлім басқаруды
программа денесіне ... ... ... ... ... begin ... ... сөздерінің арасына енгізу керек. Жоғарыда көрсетілген сияқты,
бөлім толтырылмаса, begin сөзі ... оған тек end. Сөзі ... ... ... соңын білдіретін кілттік сөз.
1.5. Берілгендерді енгізу және шығару
1.5.1. Берілгендерді енгізу. InputBox функциясы.
Типті түрлендіру функциялары
Delphi-де айнымалы ... ... ... үшін Турбо ... Read (оқу) ... жоқ. ... ол үшін ... ... мүмкін:
1) меншіктеу командасы;
2) енгізу терезесін пайдалану;
3) форманың Edit компоненті өрісін пайдалану.
Меншіктеу командасының ... ... ... ... х ... ... Delphi – дің ... Input Box функциясының
терезесі. Программада Input Box (енгізу қорабы) функциясын ... ... ... Input ... мәні енгізу терезесіне енгізілетін жолдық типті
айнымалы атауы (Input Box ... мәні әр ... ... ... Мән меншіктелетін айнымалы (х) программада х:
string; түрінде ... ... ... терезесінің тақырыбы ретінде жазылатын ... ... ... ... жазылатын түсініктеме
мәтін;
мән – енгізу терезесі көрінген кезде оның ... ... ... ... оны бос ... етіп енгізеді. Мысалы,
х:= 4.7 ... ... Input Box ... ... түрде беруге болады:
х := Input Box(‘Аргумент ... ‘x=’ ... ... ... ... ... 1.6-суретте
көрсетілген. Терезенің енгізу өрісіне 4,7 мәнін енгізіп, ... ... ... (не КҚ клавишін басуға да болады).
Ескерту. Windows-тың күйге келтіріліп ... ... сан ... үтір (,) ... бөлініп енгізілуі мүмкін.
Ол меншіктелетін айнымалы (х) ... ... ... ... оны ... типті етіп түрлендіру керек.
Стандартты типті түрлендіру функциялары:
1.1 - кесте
|Функция ... іс - ... ... ... ... типті болатын х |
| ... ... ... ... ...... ... жолдық типті ету |
|FloatToStrF(x,f,s,o) |х ... ... ... ... |
| ... ... ... f- |
| ... ... ... Ол |
| ... ... не ... ... ... |
| ... ... саны ... |о- ... ... соң ... ... саны ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... х ... ... ... ... ... |
| |Х ... ... ... ... ету|
| ... Integer to ... ... ... ... ... форматын (f) ffExponent түрінде
жазуға болады.Ол санды экспонеттік етіп дөңгелектейді.
2.Delphi-де Турбо ... ... Str(x,s) және оған кері ... ... түрлендіру процедураларын да пайдалану мүмкін. Мысалы,
x=25 болса, Str (x,s) ... ... ... ... ... Val(s,x, ... орындалу нәтижесі :x=54, code=0.
1.5.2. Берілгендерді шығару. ... ... ... ... ... ... процедурасының
терезесіне шығаруға болады. Процедураның (оператордың) жазылу түрі:
ShowMessage(s);
Мұндағы s-жолдық ... ... Егер ол ... ... ... оны ... ... үшін s аргументінің орнына типті түрлендірудің сәйкес функциясын
енгізу ... ... s ... типті сан болса, оны шығару терезесінде
көрсету операторының мынадай ... ... ... ... ... операторды оқып шығып, жеті цифрдан тұратын ... ... ... шығару терезесінде көрсетеді.
1.5.3. Қарапайым пограмма құру
Процедуралар оқиғалық және жалпы (оқиғаға байланыссыз) болып екі ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ол
бір процедурадан ғана тұрады.
Мысал. х=4,8 үшін у=2х+5/3 функциясының мәнін есептеу керек. х мәні ... ... ... ... у мәні ... ... көрсетілсін.
1. File-New Application командасын беріп, жаңа проект ашу.
Form1 ... ... екі рет ... ... атаулы модуль құрылады да,
код ... OnCreate ... ... ... ... ... Код терезесі
Дайындаманы қасиеттер терезесін пайдаланып орнату:
Дайындаманы ... ... ... де ... ... қасиеттер терезесінен Events (оқиғалар) қосымша
бетін ашып ,On Create ... ... ... оң ... ... ... ... КҚ пернесін басу.
Код терезесінің бірінші жолында көрінгені процедура тақырыбы. Мұндағы:
Procedure - процедураның басталуын білдіретін ... ... - ... екі рет ... ... жауап ретінде құрылатын
процедураның құрама ... Ол ... ... ажыратылған екі бөлімнен
құралған: біріншісі –класс атауы (TForm1) ... ... ... ... ... ... ... программалар тобы класс деп, олардың біреуі
класс ... ... ... ... ... кеңірек баяндалған 1.12-
тақырыпты қараңыз); ...... өз аты. Ол ... және ... қосындысынан тұрады (оқиға атауының алдында On қосымшасы
жазылмайды).
Компонеттер палитрасына ... әр ... жеке ... ... ... ... ... индекс қосылып, класс атауын алады. Барлық
клас атауларын Т әріпінен бастап жазу келісілген. ... Т Form1 ... ... үлгісі бойынша құрылған клас атау, мұндағы 1- оның
индекісі.
1.7-суретте ... ... ... жағы ... ... екі ... ... Unit 1. Pas модулін тип сипаттамсы мынадай түрде
жазылғаны ... ... ... жайт : құрылатын оқиғаны ... ... ... түрде модульдің сипаттамасына жазылып
қойылады. (формаға орнатылған компонеттерде осында сипатталып қойылады ,
мысалы, төменде ... ... ... FormCreate (Sender:TOject);
Private
{private declaration}
Public
{public declaration }
end;
var Form1:TForm1;
Типке енгізілген ... жолы ... TForm ... ... ... (TForm ... тудырған) TForm1 ішкі класын
анықтайды; FormCreate – процедура ... Sender ...... көзі
болатын объектіні (TOject) бойында сақтайтын шақыру ... ... ... қатар процедура тақырыбы делінеді.
Sender параметрін программа мәтіні ішінде шақыру да ... ... ... Button1 ... ... ... ... тексеру үшін
оған,
If Sender= Button1 Then …
шартты операторын енгізсе болғаны.
Ескерту. Егер ... Button1, Edit1, Label1 ... ... ... екі рет шертілген болса, онда модуль терезесінде ... ... ... мынадай етіп жазылған болар еді:
type
TForm1= class (T Form)
Button1 : TButton ... : ... : T ... button 1 click (sender: TObject);
End;
мұндағы Button 1: T button ... Button 1 ... Button ... тиісті (клас данасы ) екенін көрсету, т.с.с.
Жоғарғы ... ... ... ... ... ... қортынды: Delphi-
де форма мен код арасында тығыз байланыс орнатылған. Формада орнатылған
автоматты ... ... және ... түйме формадан өшірілген де оның
сипаттамасы алынып тасталады.
Тапсырма. ... ... ... іс ... ... ... ... модульде (Unit.pas) сипатталған типпен салыстырып шығыңыз.
3. 1.7 –суретте көрсетілген процедура дайындамасына процедура денесін жазу.
Procedura Tform1 . FormCreate(sender: TObject ... x,y: real; ... ... ToStr (y));
End;
Бұл – форманың екі рет шерту(On Create) ... ... ... ... процедурасы.
Көбінесе программа әр қайсысы нақты оқиғаны өңдеуге арналған процедуралар
мен ағымдық іс ... ... ... ... ... ... программа – процедура, функсиялардың енгізілуіде мүмкін.
Прогаммалаушы ... ... ... ... тиіс екенін өзі шешеді.
4. Іс қосу командасын беру. Ол RUN-Run командасы арқылы не Ғ9 ... ... іске ... ... ... оған арналған RUN
түймесіде бар .
5. Терезеге 4,8 мәнін енгізіп, OK түймесін шерту. Project1 ... ... ... ... мәні ... ... терезесі
көрінеді(1,8-сурет). Оның ОК түймесі шертілсе терезе жабылады.
Ескерту. Егер ... ... ... ... тақырыбында осы проект аты
көрінеді.
Программаның жұмысын ... үшін ... жабу ... ... ... ShowMessage(Float ToStr (y,ffgeneral, 7, 3))
операторын енгізіп, программаны іске ... ... ... ... ... ... енгізілген шығару терезесі
Ескерту. 1. Программада Input Box ... ... ... ... (х:=4,8;)
алмастыруға болады. Ол кезде одан соңғы жазылған типті өзгерту командасын
алып тастау ... ... ... ... ... терезесінен басқа Message Dlg
атаулы ... де бар ол ... ... ... ... енгізу және шығару.
Визальды программалау негіздері
Компонеттер панелінен формаға оқиғаларды өңдеуіш процедуралар ... ... ... ... ... программа нәтижесін
форма терезесінде көрсету – ... ... ... ең ... ... ол үшін компонеттер панелінің Standard бетінен мәтіндермен
жұмыс істейтін TEdit, мәтін енгізілген ТLabel1 және ... ... жиі ... ... ... Edit1 ... өрісін
орнатып, оның Text қасиеті арқылы не іске қосу командасын ... соң ... ... клавиатура арқылы бір жолдық мәтін енгізуге және ... ... (Оны ... буфер арқылы формада орнатылған екінші
Edit өрісіне көшіру де мүмкін).
Label1.Caption:=‘Біз студенттерміз’;
Edit1 өрісіне енгізілген қарапайым мәтінді (S) Label1 ... ... ... үшін процедура денесін мынадай етіп алу жеткілікті (Edit1.Text - Edit1
объектісінің Text ... ... ... ... ... S: ... ... Caption:=s;
end;
Формада TВutton (түйме) компонентін орнатып, оны программаның іске ... ... ... қиын ... ... ... мысалды формада орнатылған компонеттерді
пайдаланып шешу керек .
1. Delphi-ді іске ... ... (Form1) ... ... (не,Form1
қосылулы болса, File-New Application командасын беру);
1.9-сурет.Компаненттер орнатылған ... ... Standard ... ... Edit1, ... компаненттерін ретімен таңдап, көрсеткіш арқылы оларды қалаған
өлшем бойынша формада орнату (1.9-сурет);
Ескерту. 1). Delphi-де форма және онда ... ... ... ... ... ... мен әдістері жеткілікті. Программа құру
барысында объект аты жазылып, ... ... ... ... жүйе автоматты
түрде олардың тізімі жазылған терезе шығарады.
2. Форма және оның компанеттерінің қасиеттерін орнату:
|Компанент ... ... мән ... |Font |Times Kaz,11 |
| |Caption ... |
| |Name |Func1 ... |Text ... ету) |
|Label1 |Caption ... ету) ... |Font |Times Kaz,10 |
| |Caption ... қосу ... Іске қосу ... компанентін екі рет шерту. Click оқиғасы
процедурасының дайындамасы көрінеді. Оның ... TForm1. ... (Sender ... ... денесін енгізу:
Procedure TForm1. Button1Click (Sender :TObject);
Var x: string; ... ... ... ... ... х мәнін енгізу
y:= 3*StrToFloat(x)+5/3;
Label1.Caption :=’Функция мәні’=’13+FloatToStr(y); //Мәнді Label1
өрісіне жазу
end;
Процедураға енгізілген #13 - КҚ клавишінің коды. Яғни одан соң ... ... ... жолынан жазылады (#13 орнына chr (13) кодын енгізуге
болады). Фигуралық жақшалар ішіне ({ }) ... ...... ... ... ... бір жолдық тусініктемені қос көлбеу
сызықтан (//) соң жазуға да болады (процедураны қараңыз).
5. Іске қосу комондасын беру ... ... ... соң, жүйе ... ... ... ... шығарады;
6. Курсорды Edit1 өрісіне орналастырып (көрсеткіш арқылы шертіп), оған
х мәнін енгізу (4,8);
7. ... ... ... түймесін шерту.Label1 өрісіне
Функция мәні=
16,0666666666667
нәтижесі жазылып қойылады (1.10-сурет).
1.10-сурет.Нәтиже шығарылған форма
Ескерту. 1). Нақты ... ... ... ... үшін ... ... FloatToStr(y,fffixed, 6, 2) не осы сияқты формат
параметрі енгізілген функцияны пайдалануға болады.
Delphi Edit, Label өрістеріне орнатылған сандық мәндерді жолдық ... ... ... ... ... істеу кезінде, жоғарғы
процедурадағы сияқты, алдымен оны сәйкес типке түрлендіріп алу ... ... Edit ... ... да ... ... жоғарғы мысал үшін
формаға Edit2 компанентін орнатып, нәтижені Label1 өрісіне шығару
командасын,
Edit2.Text := ... ... ... Object ... ... ... өрісіне форма мен формада
орнатылған объектілердің (компанеттердің) атаулары жазылып қойылған.
Өрістің тілсызық түймесін шертіп, олардың тізімін шығаруға ... ... ... ... оның ... ... көрінеді.
Тапсырма. ‘Мен студентпін’ мәтінің форманың Edit өрісіне енгізіп, Label
өрісіне шығаратын Button1Click ... ... ... ... ... керек.
Сонымен, Delphi-де визуальды программалау тәсілі процестен тұрады: форма
не онда орнатылған компаненттер арқылы программаның визуальды орындалуын
құрастыру және оларды ... ... код ... Проектіні сақтау және ашу
Проектіні дайындап болған соң оны сақтау үшін File-Save Project As не
File-Save Project All командасын беру керек. Егер ... ... ... жатса, онда модульді сақтауды сұралатын Save Unit1 As ... ... ... ... үшін ... бума ... болса, ол Project
(C:\Program Files\Borland\Delphi5\Project) бумасында сақталады. Бірақ
пайдаланушы Сақтау терезесінде жаңа бума құрып, проектіні сонда ... Ол оны ... ... ... Жаңа бума құру ... ... сұралатын терезенің Жаңа бума құру түймесін шерту. Бума
белгішесі терезеде орналастырылып қойылады;
- клавиатурадан бума атын енгізу;
- буманы екі рет ... ... ... Файл аты ... модуль атауын енгізіп, Сақтау түймесін
шерту. Модуль .pas кеңейтілуі бойынша сақталып қойылады да, экранда проект
аты сұралатын терезе көрінеді;
- Файл аты ... ... атын ... ... түймесін шерту. Проект
файлы .dpr кеңейтілуі бойынша сақталады да, Негізгі модуль атауы осы
атауға өзгертіледі. Ол ... ... ... ... ... терезесі
Мұндағы ескеретін жайт: модуль мен проектіні бірдей атау ... да ... ... ... Func1.dpr. Бірақ молульді басқа
проектілерде де пайдалану мүмкін. ... ... ... ... ... ... проектіні ашу үшін File-Open Project командасының берілуі
тиіс. Көрінген терезеден қажетті буманы ашып, онда ... ... ... рет ... болғаны.
Ескерту. Файл атауы латын әріптері, ... және ... ... ... ... оның ... басталуына рұқсат етілмейді.
1.7. Программаны компиляциялау.
Жаңа құрылған программаны ... ... соң, оны іске қосу ... ... Ол үшін берілетін команда: Project-Compile Project
(Проект-Проектіні ... ... ... ... ... іске қосу ... ... кезде компиляциялау барысы
Compling сұхбаттық ... ... ... (1.12 ... ... барысын көрсету терезесі
Компиляциялау командасы берілген кезде Compling терезесі экранда
көрінбеуі ықтимал. Оны ... ... ... ... Options ... ... командасын беру.
Enviroment Options терезесі ашылады;
- терезесінің Preferences (Орнату) ... ... ... Compling ... ... және ... ... орналасқан Show Compiler progress
(компиляциялау барысын көрсету) жалаушасын орнату (1.13 сурет).
1.13-сурет. Компиляциялау параметрлерін ... ... 1. ... ... ... ... ... оның
жүрісі аяқталмаса, алғашқы қалыпқа өту үшін Run мәзірінің белсендірулі
тұрған Program Reset ... ... ... не ... Жабу түймесін шертуге
болады.
2. Программада синтаксистік қателерден басқа семантикалық
(мағыналық), алгоритмдік қателердің кездесуі ... ... 5 ... 15
жазылған, нұсқау дұрыс берілмеген, т.б.). ... ... ... ... ... ... шыққан дұрыс.
Программаны тестілеуге де ... ... ... синтаксистік қате болмай, қате оның
алдындағы жолда жіберілуі де ... ... оған ... ... ... үтір (;) таңбасы қойылмаған, т.б.
Қате түзетіліп болған соң Іске қосу ... ... ... не Run-Step Over ... ... бастап) командасын беруге
болады.
Егер программада синтаксистік қате бар ... ... Delphi қате ... ... код ... ерекшелеп
көрсетіп, қате жіберілген орынға ... ... және ... ... төменгі бөлігінде орналасқан ... ... ... ... ... жайт: компилятор бір қатені төменгі терезеде
екеу етіп көрсетеді: ... - ... қате ... ... - ... ... және ... хабарлау.
Сабақтың мазмұны:
- студенттердің өзіндік жұмысы
Студенттерге карточка түрінде жеке тапсырмалар беріледі, олар ... ... ... ... ... бойынша орындайды:
1-тапсырма
1. Ер адамдарда гемоглобин мөлшері қалыпты (13,8-18,5%). Егер гемоглабин
мөлшері қалыптыдан көп ...... ал аз ...... ... ... ... анемия диагностикасының алгоритмін
құрыңыз:
А) сөздік;
В) графикалық;
С) Delphi тіліндегі программасын .
2. Қандағы эозинофил мөлшерінің 2-4 ... ... ... одан ... аллергиялық аурудың туындағанына дәлел.
Аллергия диагностикасына алгоритм құрыңыз:
А) ... ... Delphi ... ... .
3. D ... қысым. Егер D = 7080 – ... D > 80 – ... D < 70 – ... ... ... белгілі болса, қысымды ... ... ... қысымды анықтау алгоритмін құрыңыз:
А) сөздік;
В) графикалық;
С) Delphi тіліндегі программасын .
4. Жаңа ... ... ... ... ... ... ... – норма, егер М3,500 – салмағы асып кеткен.
Жаңа туған балалардың салмағын анықтау алгоритмін құрыңыз:
А) сөздік;
В) графикалық;
С) Delphi ... ... .
2 ... құрыңыз:
А) сөздік;
В) графикалық;
С) Delphi тіліндегі программасын .
1) Енгізілетін ... ... ... 1-ден 9-ға дейінгі сандар квадраттарының қосындысын анықтау.
- оқытушымен бірігіп жасалатын жұмыс:
Оқытушы әрбір студентті сұрай отырып, өзіндік жұмысын тексереді, СӨЖ
нәтижелерін талқылап, ... ... ... ... ... тәжірибеде тақырыпты қолдану сұрақтарын баяндайды.
- білімнің бастапқы және соңғы деңгейлерін бақылау
Студенттер ... ... ... ... шығу ... ... 1 ... жұмыс "Delphi интерфейсінің элементтері"
1. Жалпы сұрақтар
Delphi – қңдеудің интегралданған ортасы (IDE – ... ... ... визуальды құрастыру стилінде оған қандай да бір
визуальды элемент қолданып ... ... ... ... 10 терезе бар, алайда жүктеуден кейін бес ... ... ... бас ... (Delphi7 – Project1 ... ... ... үшін қолданылатын формасы бар терезе (Form1
атауы),
• объектілер инспекторының терезесі (Object Inspector),
• формалар редакторының терезесі (Unit1.pas).
• объектілер ... көру ... — Object ... 1. Бас ... ... ... проектілерін басқарудың негізгі
функцияларын жүзеге асырады.
• Тақырып жолы
• Меню жолы
• Саймантар тақтасы
• Компоненттер палитрасы
Бас терезенің тақырып жолы осы уақытта ашық ... ... ... ... ... бойынша проектінің қай режимде ашық тұрғанын
анықтауға болады.
|Тақырып мәтіні ... ... ... 7 – Project1 ... ... 7 – Project1 |Орындау ... | ... ... ... ... және ... үшін ... командалар
бар және олар кез келген стандартты Windows-меню сияқты қолданылады.
Саймандар ... ... бас ... ... командаларын
орындайды.
Бұл панельде проектіні дискіде сақтау ... ... ... ... жіберу батырмалары бар.
Компоненттер палитрасы пиктограммалар жинағы ... ... ... визуальды компоненттер кітапханасын құрайды (VCL – Visual
Component Library). Компоненттердің бірнеше ... бар, ... өз ... бар. ... палитрасы көмегімен формада
компоненттер экземплярларын ... ... ... 2. ... ... ... – компоненттер палитрасында бар
компоненттер программалар жиналатын басты орын. Форманың өзі – ... ... ... ... ... орнына объект – таңдалған
тип компонентінің экземпляры қойылады.
1. 3. Объектілер инспекторының терезесі (Object Inspector) – тышқанды
шертумен ... ... да бір ... ... форманың өзінің
қасиеттерін бейнелейді. Шақырылған компонент аты терезе тақырыбының астында
орналасады.
Бұл ... екі ... бар – ... ... ... ... ... компоненттің атрибутын анықтайды, мысалы, батырма өлшемі
немесе белгі шрифті.
• Оқиға, мәселен, тышқанның батырмада немесе ... ... ... әрекеттерді білдіреді.
1. 4. Жұмыс барысында жүйе Pasсal ... ... ... ... Кодтар редакторының терезесінде қалыптастырады. Delphi
жүктелгеннен кейін бұл терезе форманың терезесінің артында ... оны көру үшін ... ... Toggle ... ... ... программаның мәтінін өз бетінше немесе объектілердің формада
орналасу кезінде жүйенің ұсынысы бойынша ... ... ... ... ... файлын құру және сақтау
Менюдің әрбір пунктінде ... ... бар. ... ... ашық менюі бейнеленген.
1-сурет
Кейбір командаларды қарастырайық.
New командасы
New Items терезесін ашады, оның көмегімен ... ... ... ... ... немесе форманың шаблонын құруға болады.
New/Form командасы
Жаңа форма және оған сәйкес модульдің терезесін ашады және ... ... ... ... ... файлынан және екі файл: UNIT1.PAS модулі
және UNIT1.DFM формасының файлынан тұратын жаңа ... ... Бұл ... ... ... және код ... терезелерін бейнелейді.
Проектілеушінің терезесі ағымды болады, одан ... жаңа ... ... ... керек.
Open Project командасы
Ашылатын файл таңдалатын Open Project сұхбаттық терезесін ашады.
Save командасы
Ағымды файлдарды өз аттарымен ... Егер файл ... ала ат ... онда Delphi файл атын ... қажет болатын Save As сұхбаттық
терезесін ашады.
Save Project As ... ... ... ... ... қажет болған жағдайда, басқа каталогта
сақтауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... сақтау үшін
сқхбат терезесі пайда болады. Файлға бірден PAS кеңейтілуі Файл ... ... Өз ... ат ... OK ... ... ары
қарай файл проектісін сақтау үшін келесі (DPR – Delphi Project
кеңейтілуімен) сұхбат терезесі ашылады. Проект атын беріп, ОК ... ... ... ары ... сақтау үшін Save командасын орындау
жеткілікті.
Тапсырма
1. Жаңа проект құрыңыз. Ол үшін File – New ... ... ... ... Run батырмасын басып, программаны орындаңыз.
Программа компиляцияға жіберіледі, экранда көмекші терезелердің ... ... ... торы жоқ ... Delphi ортасына қайта келу – Alt + ... ... ... Ол үшін File – Save Project as ... ... ... өз ... сақтауға арналған жаңа бума құрып
алыңыз. Delphi-ді жабыңыз.
5. Delphi-ді ... File – Open Project ... ... және атын ... көрсету (пункт 4)
арқылы өз проектіңізді жүктеңіз.
7. 2 және 3 пункттерін қайталаңыз.
№ 2 ... ... ... ... ... ... қойылымы
Келесі командаларды орындауға мүмкіндік беретін программа құрыңыз:
Программаны жүктегеннен кейін, тышқанмен "Приветствие" батырмасын
басқаннан кейін "Первые ... ... ... ... ... шығу үшін тышқанмен Выход батырмасын басу керек.
Рисунок 3.
4-сурет.
Түсіндірмелер: Бұл жұмыста Standard компоненттер ... ... Button ... ... және батырмаға (Button) басу арқылы
оқиғаның өңделуі жаңалық ... ... ... ... ... Жаңа ... ... Формада келесі компоненттерді орналастыру: Label белгісін және Button
екі батырмасын (4-суретті қара).
3. Button2 батырмасын басып, Object ... ... ... ... Caption ... табу және Button2 ... Выход
тақырыбына өзгерту.
4. Events (оқиғалар) парағына өту Object Inspector, OnClick ... ... оң ... екі рет ... шерту. Программа кодына келген ... ... Button2 ... ... дайындығында (в
заготовке) тек бір команда: Close ғана жазу ... Close -дан ... ... ... үтір қою ... Проектіні, мысалы, Pr1.pas және Pr1.dpr атымен сақтау
6. Программаны жүктеу, одан соң ... ... ... ... терезесін
жабу.
-----------------------

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нысанды-бағдарланған программалаудың негізгі принциптері5 бет
Norton Commander операциялық қабыршығы11 бет
Norton Сommander сипаттамасы8 бет
WINDOWS’98 операциялық жүйесI18 бет
«Ақпараттық технологиялар» пәні8 бет
Банктік операциялар жүйесінде клиенттерге қызмет көрсетудің ақпараттық жүйесін тұрғызуды жобалау68 бет
Вирустың түрлері4 бет
Екілік кодында берілген екі жылжымалы үтірлі сандарды екі разряд бойынша талдап көбейту17 бет
Несиелік операцияларды басқарудың ақпараттық жүйесін тұрғызу59 бет
Паскаль тілі туралы жалпы түсінік21 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь