Бюджетаралық қатынас: жағдайы мен дамуы

ЖОСПАР

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I.Нарықтық экономика жағдайындағы бюджетаралық қатынастардың мәні мен мазмұны
1.1 Бюджетаралық қатынас және бюджет саясаты туралы түсінік ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Бюджетаралық қатынастың принциптері, реттеу нысандары ... ... ... ... ... ... .8
1.2 Шет елдердегі бюджетаралық қатынастар саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11

II.Қазақстандағы бюджетаралық қатынастарға талдау
2.1 Мемлекеттік қаржы жүйесіндегі бюджетаралық қатынастың орны мен
Рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.2 Бюджетаралық қатынастарды реттеу саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.3 2009.2011 жылдарға бюджетаралық қатынастар жүйесіне талдау ... ... ... ... ..17

III.Бюджетаралық қатынастарды қамтудағы мәселелері және оны шешу жолдары
3.1 Бюджетаралық қатынастарды дамытудағы өзекті мәселелер ... ... ... ... ... ...20
3.2 Бюджетаралық қатынастарды жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

Қосымшылар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26.27
КІРІСПЕ

Нарықтық қатынастардың тұрақты дамуы жағдайында Қазақстан Республикасында бірқатар қаржы-экономикалық, бюджеттік үдерістерді нығайту және әрі қарай дамыту бюджетаралық қатынастарды жетілдірусіз мүмкін емес. Нақты теория негізінде бюджетаралық қатынастар жүйесін түбегейлі қарастыру талап етіледі.
Нарық қатынастарының тұрақты дамуы барысында мемлекеттік бюджеттің рөлі де өзгереді. Мемлекеттік бюджеттің мағынасы көбінесе экономиканың әр түрлі буынындағы табыстарды шоғырландыру мүмкіндіктерімен, экономикалық саясаттың және одан тыс бағыттарымен оның орталықтандырылған бөлінуімен жиі байланыстырылады. Жаңа бюджет және салық саясатын жүзеге асырудың алғы шаралары әр түрлі бюджет деңгейлерінде шоғырландырылатын қаржы ресурстары мөлшерінің оңтайлы жағдайы және әрбір деңгейдің бюджетінен қаржыландырылатын шығындар көлемі және билік деңгейлері арасындағы бюджетаралық қатынастардың іс-әрекетке қабілеттілік механизмін жасау болып табылады.
Қазіргі кезде жүріп жатқан Қазақстан Республикасындағы терең саяси – экономикалық қайта құрулар ұстанымпазды және бюджетаралық қатынастар жүйесін құру мен бюджет құрылғысының проблемаларын шешуге дәлелді көзқарастарды жасау және бюджет жүйесін реформалауға бағытталған белгілі бір шаралар жиынын жүргізу қажеттілігін шарттады. Бюджетаралық қатынастар жүйесі арқылы жүзеге асатын бюджет мәселелерін шешу бойынша әдіснамалық ұсыныстар мен теориялық зерттеулердің негізделуі өз уақытында және маңызды болып көрінеді.
Қазіргі бюджет-салық саясатының бірден бір басты мәселесі болып республикалық және жергілікті бюджеттердің табыс базасын кеңейту мен нығайту, қолданыстағы салықтар мен төлемдерді қысқарту арқылы салық ауыртпалығын төмендету, салық салудың халықаралық тәжірибесінің үдемелі әдісіне жақындау болып табылады.
Тұтастай алғанда Қазақстандағы әр түрлі билік деңгейлері арасындағы қаржы-бюджет қатынастарының жүйесі көптеген өзгертулерге қарамастан, толығымен тұрақты дамушы нарықтық экономикаға сәйкес келмейді. Бұл жағдайдағы маңызды мәселе биліктің орталықсыздандырылуы.
Курстық жұмыстың мақсаты Қазақстандағы бюджетаралық қатынастардың принциптері мен реттеу нысандырмен теориялық жағынан толық танысу, ұғыну және де келешекте өз жұмыс тәжірибемде қолдану.
Осы мақсатқа жету үшін төмендегі мәселелерді қарастыру керек:
- бюджетаралық қатынас және бюджет саясатын мәні мен мазмұның айқындай;
- бюджетаралық қатынастың принциптері, реттеу нысандарын зерттеу;
- шет елдердегі бюджетарылық қатынастар саясатымен танысу;
- Қазақстандағы бюджетаралық қатынастарға талдау жасау, мемлекеттік қаржы жүйесіндегі бюджетаралық қатынастардың орны мен рөлін айқындау;
- Бюджетаралық қатынастардың реттеу саясатын қарастыру;
- Бюджетаралық қатынастардың дамуындағы мәселелерді зерттеу;
- Бюджетаралық қатынастардың дамуын жетілдіру жолдарын қарастыру.
Курстық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланған әдебиеттерден және қосымшалардан тұрады.
Курстық жұмысты жазғанда қаржы-бюджет механизмі, бюджет құрылығысы мен бюджетаралық қатынастар жүйесінің теориялық және тәжірибелік аспектілерінің дамуы көрнекті авторлар еңбектерін пайдаландым, атап айытқанда К.К. Ильясов, В.Д. Мельников, С.М.Найманбаев,С.С.Сартаев, Л.У.Мырзабай, Д.Тлеужановалар және тағы басқалар.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. ҚР-сы ‡кіметінің 2007-2009 жылдарға арналған орта мерзімді фискалдық саясаты //Егемен Қазақстан.-2006.-25 шілде.-б 5-6
2. Әпсәләмов Н. Ә. , Исабеков Қ., Сұлтанов ¤. Экономикалық теория негіздері: Оқу құралы.-Алматы: Ғылым, 1999.-570 б.
3. Нәдіров М.Н. Шет мемлекеттер қаржылары: Оқу құралы.-Алматы: Экономика, 2006.-240 б.
4. ¤тебаев Б.С. Мемлекеттік бюджет: Оқулық.-А.: Экономика, 2006.-320б
5. Сартаев С.С. Найманбаев С.М. Бюджеттік құқық. Оқулық.-Алматы: Жеті жарғы , 2006.-360 б.
6. Махмутова М. Совершенствование механизма межбюджетных отношений в Казахстане.-Алматы: 2001.-30б.
7. Мырзабай Л.У. Мемлекеттік қаржы жүйесіндегі бюджеттік процедураның орны мен рөлі //Альпари.-2004.-№1.-64-68 б.
8. Мырзабай Л.У. Бюджетаралық қатынас – бюджет процесін дамытудың бірден бір қайнар көзі //Альпари.-2004.-№4.-100-103б.
9. Оңалтаев Д.О. Нарықтық экономиканың дамуы жағдайында бюджетаралық қатынастарды жетілдіру. Автореферет.-2006.-30б.
10. Тлеужанова Д.А. Жергілікті бюджеттерді қалыптастырудағы салықтардың реттеушілік механизмін жетілдіру. Автореферат.2006.-24б.
11. Тлеужанова Д. Бюджетаралық қатынастардың тұжырымдамалық негіздерін реттеуш салықтар көмегімен оңтайландыру //Қаржы қаражат.-2003.-№4.-59-64
12. ¤ткен жылғы бюджеттің атқарылуы, биылғы бюджеттің өзгерістері қаралды //Егемен Қазақстан.-2006.-21 маусым.1-2 б
13. Ілиясов Қ.Қ. Қаржы: Жоғары оқу орындарына арналған оқулық.-Алматы:2005.- 552 б.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе……………………………………………………………………………………3
I.Нарықтық экономика жағдайындағы бюджетаралық қатынастардың мәні мен
мазмұны
1. Бюджетаралық қатынас және бюджет ... ... ... ... ... ... ... нысандары…………………….8
2. Шет елдердегі бюджетаралық қатынастар саясаты………………………………11
II.Қазақстандағы бюджетаралық ... ... ... қаржы жүйесіндегі бюджетаралық қатынастың орны мен
Рөлі……………………………………………………………………………………13
2. Бюджетаралық қатынастарды ... ... ... ... ... қатынастар жүйесіне талдау………………17
III.Бюджетаралық қатынастарды қамтудағы мәселелері және оны шешу жолдары
1. Бюджетаралық қатынастарды дамытудағы өзекті мәселелер…………………..20
3.2 Бюджетаралық қатынастарды жетілдіру ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасында бірқатар қаржы-экономикалық, бюджеттік үдерістерді нығайту
және әрі қарай дамыту бюджетаралық ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жүйесін түбегейлі қарастыру
талап етіледі.
Нарық ... ... ... ... ... бюджеттің
рөлі де өзгереді. Мемлекеттік бюджеттің мағынасы ... ... ... буынындағы табыстарды шоғырландыру мүмкіндіктерімен, экономикалық
саясаттың және одан тыс бағыттарымен оның орталықтандырылған бөлінуімен ... Жаңа ... және ... ... ... ... алғы
шаралары әр түрлі бюджет деңгейлерінде шоғырландырылатын қаржы ресурстары
мөлшерінің оңтайлы ... және ... ... бюджетінен
қаржыландырылатын шығындар көлемі және ... ... ... ... іс-әрекетке қабілеттілік механизмін жасау болып
табылады.
Қазіргі кезде жүріп жатқан Қазақстан Республикасындағы терең саяси –
экономикалық ... ... ... және ... қатынастар
жүйесін құру мен бюджет ... ... ... ... ... және ... ... реформалауға бағытталған белгілі
бір шаралар жиынын жүргізу қажеттілігін шарттады. Бюджетаралық ... ... ... ... ... ... шешу бойынша әдіснамалық
ұсыныстар мен теориялық зерттеулердің негізделуі өз ... және ... ... ... ... ... бір басты мәселесі болып
республикалық және ... ... ... базасын кеңейту мен
нығайту, қолданыстағы ... мен ... ... ... салық
ауыртпалығын төмендету, салық салудың халықаралық тәжірибесінің ... ... ... ... ... ... әр түрлі билік деңгейлері арасындағы
қаржы-бюджет қатынастарының жүйесі көптеген өзгертулерге ... ... ... ... ... ... келмейді. Бұл
жағдайдағы маңызды мәселе биліктің орталықсыздандырылуы.
Курстық ... ... ... ... қатынастардың
принциптері мен реттеу нысандырмен теориялық жағынан толық танысу, ұғыну
және де келешекте өз жұмыс тәжірибемде қолдану.
Осы ... жету үшін ... ... ... керек:
- бюджетаралық қатынас және бюджет саясатын мәні мен мазмұның айқындай;
- бюджетаралық ... ... ... ... ... шет елдердегі бюджетарылық қатынастар саясатымен танысу;
- Қазақстандағы бюджетаралық қатынастарға ... ... ... ... ... қатынастардың орны мен рөлін айқындау;
- Бюджетаралық қатынастардың реттеу саясатын қарастыру;
- Бюджетаралық қатынастардың дамуындағы мәселелерді зерттеу;
- Бюджетаралық қатынастардың дамуын ... ... ... ... кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланған
әдебиеттерден және ... ... ... жазғанда қаржы-бюджет механизмі, бюджет құрылығысы мен
бюджетаралық қатынастар жүйесінің теориялық және ... ... ... ... ... ... ... К.К. Ильясов, В.Д. Мельников, ... ... және тағы ... ... ... ... БЮДЖЕТАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ МӘНІ МЕН
МАЗМҰНЫ
1.1. Бюджетаралық қатынас және бюджет саясаты туралы түсінік
Бюджеттік ... ... ... және ... ... ... арасындағы қатынастарды бюджетаралық қатынастар деп есептейді.
Бюджетаралық ... ... және ... ... ... атқару, сондай-ақ бюджеттік процесс ауқымындағы ... ... ... билік органдарының бюджеттік құзыретін (құқықтарын)
нақтылы ... және ... ... ... ... ... сақтау жөніндегі Қазақстан Республикасының тиісті
мемлекеттік билік органдары мен ... ... ... ... (бюджеттік) қатынастардың жиынтығынан тұрады.
Бюджетаралық қатынастар бюджеттік жүйенің қаржылық ресурстарын пайдалану
және басқару тиімділігін арттыруды нысаналайды, ... ... ... ... ... тиімділігін
арттыруға қолайлы жағдай жасауды көздейді.
Сонымен, республикалық және жергілікті ... ... ... ... бюджетаралық қатынастар болып табылады.
Бюджетаралық қатынастар – бұл тұрақты немесе ұзақ мерзімді негізде елдің
бюджеттік жүйесіне түсетін ... ... ... ... тұрақты
және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... бюджеттік реттеу тәртібі бойынша жоғарғы ... ... ... қаржыларды қайта тарату, қосымша шығындар туғызған
шешімдер қабылдаумен немесе ... ... ... ... ... ... ... арқылы және ақысыз негізде ... ... ... ... ... ... деңгейлері және бір билік
деңгейінің әртүрлі мүддесінде, шығындарды қаржыландыру үшін ... ... ... ... барысында мемлекеттік және муниципалдық
билік органдары арасында пайда болатын, экономикалық-құқықтық қатынастар.
Берілген анықтаманың ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға болатын, бюджеттік
үдеріс барысында пайда болатын қатынастардың толық тізімі келтірілген;
- екіншіден, берілген анықтамада бір ... ... ... да ... ... ... ... – мемлекеттік бюджеттің қызмет етуінің ұйымдастырушылық
нышаны болып ... Бұл ... ... ... ... әділеттілік
принципін сақтау қажеттілігімен, мүмкін болатын икемділікті қамтамасыз ету
маңыздылығымен, бюджет қаржыларын ... ... ... ... – мемлекетті басқарудың негізгі мәселелерінің бірі.
Саяси тұрақты қоғамды және өнімі өспелі ұлттық экономиканы құру аумақаралық
айырмашылықтарды теңестіру ... ... ... ... ... ... алғанда мыналар жатады:
- жеке әлеуметтік және экономикалық ... ... ... ... және ... ... ... бөлу және
заңдық тағайындауға негізделген шығыстарды тарату;
- бюджеттік жүйенің ... ... ... өкілеттіктерге бара-бар
шығындар шамасын негіздеу;
- барлық деңгейдегі бюджеттер ... ... ... ... ... көздетін кірістерді тарату.
Бірден ескеретін маңызды жайыт, ... ... ... ... ... ... бар ... бюджеттерімен өзара
тікелей қатынастарына жол берілмейді.
Мәселен, облыстық бюджеттің, республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... бюджеттермен,
республикалық маңызы бар қалалар бюджеттерімен өзара қатынастарына, сондай-
ақ бюджеттік ... ... ... ... маңызы бар қалалар)
бюджеттерінің бір-бірімен өзара қатынастарына тыйым салынады.
Қазақстан Республикасының үкіметі мен орталық мемлекеттік ... ... ... ... органдары заңнамада көзделген жағдайларды
есепке алмағанда, ... ... ... ... ... астананың және аудандардың (облыстық маңызы бар қалалардың)
бюджеттік процесіне араласа алмайды.
Бюджетаралық қатынас мән-жайына орай ... ... ... ... ... бір деңгейінен екіншісіне беру тек Қазақстан
Республикасының Бюджет кодексіне ... мен ... ... ғана ... ... ... қатынастар жүйесі – ол басқару субъектілерінің
әрекеттесуін реттейтін бас механизмдерінің бірі, яғни ... ... ... пен ... ... деңгейлері арасындағы өзара әрекеті.
Олар әр түрлі ... ... мен ... ... және ... арқылы мемлекет бюджеттік өзара байланыстар мен
бюджеттік ағындарды тағайындайды және бір ... ... ... ... ... заңмен айқын тағайындалған мемлекеттік
басқару деңгейлері арасындағы өкілеттік пен ... және ... ... ... ... ... халыққа қызмет көрсетудің бірыңғай
стандарттарын қамтамасыз ету, түсімдерді ... ... ... ... бөлу және ... ... анықтайтын
әдістердің бірлікті және ашық болуына негізделеді. ... ... бұл ... негізгі мақсаттарды шешуін қамтамасыз етуге тиісті:
- мемлекет көрсететін қызметтер минимумын елдің барлық аумағындағы
барлық азаматтарға кепілдемелі қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... ету;
- бюджет деңгейлері арасындағы қаржылық ағындарды ретке келтіру;
- аумақтардың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ету.
Қаржылық сияқты, бюджеттік қатынастар да тікелей ... ... ... ... ... ... осындай жалпы
қасиеттер тән. Қаржылық сияқты, бюджеттік қатынастар да ... ... ... беру ... ... ... әрдайым ақшалай түрде іске
асырылады және жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді қанағаттандыру ... ... ақша ... ... мен ... ... бюджет әрқашан да әлеуметтік сала мен ... әсер ... ... ... ... ... Оның көмегімен мемлекет,
ұлттық табысты қайта бөлуді іске асыра отырып, ... ... ... шаруашылық етудің нәтижесіне әсер ете, әлеуметтік
жаңартулар енгізі алады.
Қаржы ... ... ... ... ... оның ... мен қоғамдық бағытталуымен шартталған қоғамдық өндірістің аумақтық
және салалық ... ... кең ... ... ... ... дамуы жағдайында мемлекеттік бюджет өз
рөлін жоғалта алмайды және ... ... ... өндіріске бюджеттің
ықпалының әдістерінде ... ... ... Бұл ... ... ... қайта құру мен жаңа қағидалы бюджет механизмін
қалыптастыру керек.[4, 64]
Бюджет ...... ... ... кәсіпорындар
арасында пайда болатын қаржы қатынастары деген ұстанымды ... ... бір ... ... ... ... мен ... қаражаттарын
ала отырып, мемлекет бұл қаражаттарды өз иелігіне жұмылдырады және өзінің
мемлекеттік қызметін орындауға ... ... ... ... емес ... ... әсер етуге және тұтастай экономиканы
реттеу қызметіне пайдаланады.
1.2. Бюджетаралық қатынастың принциптері, реттеу нысандары
Қазақстан Республикасының Бюджеттік ... ... ... келесі принциптерге негізделеді:
- облыстар, республикалық маңызы бар қалалар, астана ... ... ... ... ... ... ... түсімдерді шектедің келесі критерийларын сақтай отырып оларды тиімді
бөліп тарату;
а) сыртқы ... ... ... емес және ... ... емес ... ... тұрған бюджеттер бойы бекіту;
ә) мемлекеттік ... ... ... үшін ... ... және салықтық емес түсімдер осы ... ... ... есепке алынады;
б) қайта бөлу сипаты мен бір қалыпты емес жайғастыру салықтық базасы бар
салықтар ... ... ... ... ... ... ... салықтар мен басқа да міндетті түрдегі төлемдерді ең жоғары дәрежеде
жиналуын қамтамасыз ету ... ... ... бекіту;
г) айқын аумақтық байлауы бар салықтық база бойынша жиналатын салықтарды
жергілікті бюджеттер артынан бекіту;
- ҚР әкімшілік-аумақтық бірліктерінің минималды бюджеттік қамтамасыз ету
деңгейлерін ... ... ... органдарының мөлшерлес деңгейдегі мемлекеттік
қызмет көрсетуін қамтамасыз ету;
- Мемлекетік ... ... ... және ... ... ... ... ету мүмкіншілігі бар билік деңгейі бойынша ... ... ... ... ... ... ... мен
нәтижелігі;
- Бюджеттік қызметтер сапасын жоғарлату мен ... ... ... ... сол ... атқаруын бюджет жүйесінің
неғұрлым төмен деңгейіне ... ... ... ... ... алушыларға максималды жақындату;
- Әрбір бюджет деңгейінің алынған ресми трансферттер мен ... және ... ... ... ... бюджетаралық қатынастырды реттеу формалар түрлері
ретінде келесілер көрсетілген:
- республикалық бюджет пен облыс, ... ... бар қала ... ... арасында – ресми трансферттер мен бюджеттік несиелер;
- облыстық бюджет пен ... ... ... бар қала ... - ... ... ... несиелер мен кірістер бөлу
нормативтер.
Бюджеттік реттеу бюджет ресурстарының нақты ағындарын есепке ... іске ... ... ... бюджеттік ресурстарды пайдалану
бағыттарына ... ... ... ағын мен ... ... ағындарға
бөлінеді. Жоғары көтерілуші ағын арқылы республикалық бюджет ... ал ... ... ағын жоғары тұрған ... ... ... ресурстардың қосымша түсімдерін қамтамасыз етеді.
Сондықтан, әр ... ... ... ... ... реттейтін
нақты механизмдері анықталады.
Бюджет қаражаттарының ... ... ... реттеу механизмдері
мемлекеттің салық саясатында анықталады және салықтық ... ... ... ... ... ... ... деңгейлері бойынша салықтық потенциал, аймақтар бойынша
бюджеттік ... ... ... ... ... және халықты мемлекеттік қызметтермен қамтамасыз етудің
бірыңғай стандарттары есепке ... Ал ... ... ... ... орта ... фискалдық саясатқа сәйкес
тағайындалады.
Төмен түсуші ағын қозғалысын реттеу әр түрлі ... ... ... дотация, бюджеттік несие, ресми ... ... іске ... – ақшалай қосымша көмек – ол жоғары тұрған бюджеттен ... ... ... ... үшін ... ... шараларды
қаражаттандыруға берілетін ақша құралдары.
Несиелік бюджет ... – ол ... ... ... ... ... ... пайызбен немесе пайызсыз міндетті қайырылатын
ақша құралдары. Бюджеттік несиелер заңнамалар мен ... ... тек қана ... ... іаке ... беріледі.
Ресми трансферттер – ол гранттардан басқа ақысыз және ... ... ... ... ... ... ... бөлектеулер нормативтері бірыңғай әдістеме
пайдалану арқылы тағайындалады. Оларды есептеу ... ... ... ... жасайды, себебі, кірістер бөлу нормативтері тек
қана бюджет жүйесінің облыс және аудан деңгейлері арасында қолданылады.
Төмен тұрған бюджеттерге ... ... ... бірыңғай әдістерін
қолдану арқылы елдің әр түрлі аймақ тұрғындары мемлекеттік ... ... ... ... ... ету ... бюджеттік теңестірудің маңызы болады. Сондықтан көлбеулі
бюджеттік теңестіру механизмі ... ... ... ... деңгейі мен әрбір билік деңгейі үшін сол ... ... ... ... ... әр түрлі әдістер пайдалануына
негізделеді.
Ең көп таралған әдіс – ол ресми трансферттер ... ... ... ... ... мақсатты ағымдағы трансферттер және дамуға
арналған мақсатты трансферттерге бөлінеді. ... ... ... ... ... атқарушы органдармен тек қана ... емес ... ... ... Қаржылық жыл бойы
пайдаланбаған немесе мақсатты емес белгілеулерге ... ... мен ... ... ... ... ... жоғары тұрған
бюджетке қайтарылады.
Жалпы сипаттағы ресми трансферттер манында бюджеттік субвенциялар мен
бюджеттік алып ... ... ... ... ... ... ... бюджеттерде бекітілген сома көлемінде жоғары тұрған
бюджеттен төменгі бюджетке ... ... ... ... ... жыл ... абсолюттік сомамен тиісті ... ... мен ... ... айырмашылық ретінде анықталады. Жалпы
сипаттағы ресми ... ... ... ... ... ету мен ... деңгейде мемлекеттік қызмет көрсетуге
тең ... ... ... ... ... ... ... ресми трансферттер көлемін есептеу әдісі, бюджеттік
субвенциялар және бюджеттік алып тастаудың төлем ... мен ... ... ... ... ... ... Жалпы сипаттағы ресми
трансферттер көлемін есептеуде мемлекет бақылап реттей алмайтын ... ... ... ... ... ... ... жоғары тұрған бюджеттен төменгі
бюджетке берілетін бюджеттік алып тастау немесе субвенциялардан басқа ... ... ... ... іске асыруға арналған бекітілген
сома көлеміндегі ресми трансферттер қарастырылады. ... тек ... ... және ... ... мен ... немесе
жергілікті атқарушы органдардың қорынан қаражатталатын ... ... ... арналған мақсатты трансферттер болып жоғары тұрған бюджеттен
томенгі бюджеттерге республикалық немесе ... ... ... ... іске ... берілетін бекітілген сомалар көлеміндегі
ресми трансферттер табылады.
Кейбір бюджеттің өз кірістері мен басқа да бюджеттік ... ... ... ... ... өтеу үшін ... және ... дотация ретінде бюджет қаражаттары беріледі. Ал, ... ... ... ... ... мақсатты шығындарын өтеуге ақысыз және
қайтарымсыз негізде бюджет қаражаттары берілсе, онда олар ... ... Шет ... ... ... ... елдерде бюджет пен мемлекеттік органдарды қаржыландыруға қажетті
қаражаттарды ... үшін ғана ... ... ... ... қолдауға аймақтар арасындағы табыстарды ішінара қайта бөлу
үшін де қажет.
Мемлекетің ... мен ... ... елде көп ... басқару
жүйесін құруды қажет етеді. Экономикалық Ынтымақтастық және Даму ¦йымының
қалыпты бюджет әдістемесіне сәйкес басұарудың үш ... бар: ... ... ... ... ... ... кандондар,
Канадада провинциялар, Жапонияда префектуралар және т.б.) және анағұрлым
ұсақ әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... Әрбір
басқару деңгейінің өз бюджеті болады және олар ... ... ... әрекет етеді. Нақты тұжырымдалған нормаларға
негізделген әр түрлі билік деігейлері бюджетінің дербес ... етуі ... ... ... ... ... ... құрайды.
Барлық деңгейлер бюджетінің өзара әрекет етуі және барлық елдегі бюджет
жүйесінің ... ... ... ... ... салықтардың
қайта бөлінуі есебінен қамтамасыз етіледі. Жекелеген бюджет деңгейлері
арасындағы салықтарды бөлуге тәсілдер әр ... ... ... ... ... әр ... бюджет жүйесі деңгейінің өзара
әрекеттері жүзеге асады.
Бюджеттік реттеудің әдістері болып: бюджет жүйесіне ... ... ... ... ... бөлу; жекелеген бюджет ... ... ... ... ... ... реттеудің әлемдік тәжірибесінде көптеген елдер теңестіруші
қорларды пайдаланады. ... олар ... ... ... ... та
кейбір елдерде, мысалы Данияда аумақтық биліктермен жеке құрылады.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жапондық формуласы болуы мүмкін. Мамандардың ... ... оның ... жоқ. ... ... аумақтық
биліктермен (префектурамен, жергілікті биліктермен) алатын жеңілдетілген
теңестыруші трансферт ... ... = қ – ... Т – ... трансферт,
Қ- базистік қаржы қажеттіктері,
t- базистік қаржылық табыстар.
Бұл жерде ... ... ... ... ... қаржылық
табыстар базалық кезеңге аумақ бюджетінің нақты орындалуымен ешқандай
ортақтығы жоқ.
Көптеген елдер теңестіру ... ... ... бюджет шығыстарын
көрсетуден бас тартады.Өйткені, ол қаржы қажеттіктерінің ... ... ... ... ... ... ... құзыреті
шегіндегә шешімдерді қабылдау үдерісіне араласпауы, әр ... ... ... ... етуінің бұзылуы ұстанымпазды маңызыды болып
саналады. Мақсатты және сондай-ақ теңестірүші ... ... ... ... ... ... күшейтумен жүргізіледі.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей бюджеттік жүйенің барлық деңгейлерінің
ұзақ мерзімді баланстануын және дербестігін жоғары ... ... ... және ... ... ... ... бөлу көмегімен
төменгі деңгейдегі бюджеттерге қаржылық көмек көрсету ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қажет.
Германия тәжірибесіне көңіл аударуға болады. Мұнда жерлердің жанбасылық
салықтық ... ... ... ... ... ... қосылған құнга салық бөлігін жерлер арасында бірыңғай формула
бойынша таратудан басталады (жерлердегі бір тұрғынға есебімен). Бұл ... сол ... ... ... ... ескеруге мүмкіндік
береді. Нәтижесінде, әрбір жерде бөлінген қосылған құн сомасы мен сәйкес
аумақтарда жиналатын немесе ... ... ... жалпы көлемі
арасындағы қатынасты қарастырса, онда алынған проценттік үлестер барлық
жерлер үшін бірдей емес, дифференциалды ... ... ... ... ... ... басқарудың әкімшілік-
әкімшілік жүйесімен жүретін елдер ... ... ... ... ... ... жүйесі экономикалық, әлеуметтік
өмірдің, сонымен қатар қаржылық саланың барлығын тікелей директивалық ... ... ... ... ... мақсаты – мемлекеттік жоспарға сәйкес
қаржылық ресурстардың ... ... ... деңгейде қамтамасыз
ету.
Әлемдік тәжірибеде жиналатын салықтарды бөлу проблемаларын шешудің үш
жолын ... 1) ... алу ... өкілеттілікті шектеу және оларды
белгеле билік деңгейіне бекіту; 2) ... салу ... ... ... ... үлестік бөлу.
Салықтарды және салықтық өкілеттіктерді шектеу мәні, ... ... ... өзінің салықтарын жинауға және тағайындауға толық
құқық және ... ... ... Бұл ... ... ... ... алуға жәнепайдалануға ғана емес, сонымен
қатар салықтар мөлшерлерін бекітуге және ... салу ... ... болады.
II. ҚАЗАҚСТАНДА БЮДЖЕТАРАЛЫҚ ҚАТЫНАСТАРҒА ТАЛДАУ
2.1. Мемлекеттік қаржы жүйесіндегі бюджетаралық қатынастың
орны мен ролі
Бюджетаралық қатынастары – мемлекетпен, халық, мекемелер, кәсіпорындар
арасында ... ... ... ... ... ұстанымды ұстайтын болсақ,
онда бір жағынан мемлекет кәсіпорындар, мекемелер, мекемелер мен ... ала ... ... бұл ... өз иелігіне
жұмылдырады және ... ... ... ... ... ... және ... емес салаларға, халыққа әсер ... ... ... реттеу қызметіне пайдаланады. Әсер ету нысандары әр
түрлі болуы ... ... ... және қаражаттандыру;
мемлекеттік инвестицияларды іске асыру; өнеркәсіптің қорғаныс ... ... ... ... ... қайта құруына
әсер ету. Мұнда кіріс немесе шығыс баптарын ұлғайту немесе азайту қатынасы
саяси кеудемсоқтыққа байланысты ... ... ... жасау қаупі
туындайды. Осыған орай, бюджет ... ... оның іске ... ... ... тек ... даму ... ғана байланысты
емес, сондай-ақ саяси кеудесоқтықты көрсетеді.
Егер, бюджет саясатының бағытталуы экономиканың дамуы заңдылықтарының
анықталуы негізінде ... ал ол ... ... пен ... ... ... онда мұндай бюджет саясаты тұрақты болмай, үнемі
өзгеру үстінде болады, яғни тек ... ... ... ... ғана ... сондай-ақ биліктің осы немесе өзге ... ... ... маңызды құралы болып бюджет саясаты
табылады, ол салық салу мен ... ... ... ... ... ... ... әсерін көрсетеді.
Мемлекеттік бюджет санатына белгілі бір өзіндік ерекшелік тән, бірақ та
қаржының ... ... ... ... ... ... оны ... басқа буындары мен салаларын ерекшелейтін айырмашылықтарға
ие. Бұл жерде біз құндық бөлудің айырмашылықты саласы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет мемлекет құзырындағы ұлттық табыстың бір бөлігін
оқшаулаумен және барлық қоғамның, оның жекелеген мемлекеттік-аумақтық
қалыптасуының ... ... ... ... қайта бөлу қатынастарының ерекше экономикалық түрі ... ... ... ... ... яғни ... ... халық
шаруашылығы салалары, ел аумақтары, қоғамдық қызмет салалары арасында
қайта бөлунуі жүреді;
- қаржының басқа буындарына қарағанда бюджеттік ... бөлу ... ... ... ... ұдайы өндіріс қажеттіліктерімен
және қоғам алдында оның ... ... даму ... тұрған
мәселелермен анықталады.
Қазіргі кезде орталықтандырылмаған қаржы ... ... ... ... ... жүйесіне қайта құру
қажеттелігін анықтайды және құрылуы екі ... ... ... болжайтын жаңа бюджет механизмін қалыптастырады. Біріншіден,
нарықтық жүйені құрумен ... ... ... негіздеріне
түбегейлі өзгертулер қажет; екіншіден, мемлекеттік билік қызметінің қатаң
құқықтық реттеу мен ... ... ... мүдделеріне бағынуы
қажет.[8, 23]
Мемлекеттік бюджет әрқашан да әлеуметтік сала мен экономиканың ... ... ... ... ... келді. Оның көмегімен мемлекет, ... ... ... іске ... ... ... өңдірістің құрылымын
өзгерту, шаруашылық етудің нәтижесіне әсер ете, ... ... ... бюджеттің халық шаруашылығы үйлесімдерін ... ... ... ... ... оның мемлекетке қоғамдық өңдірістің өсу
мәселелеріне жауап беретін үлесімді салалық және аумақтық ақша ... ... ... бөлу ... ... ... тұрақты дамуы жағдайында мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... Қоғамдық өңдіріске бюджеттің
ықпалының әдістерінде өзгерістер ... ... Бұл ... ... ... қайта құру мен жаңа қағидалы бюджет ... ... ... ... тек мемлекеттік органдарды қаржыландыруға қажетті
қаражаттарды шоғырландыру үшін ғана ... ... ... ... ... аймақтар арасындағы табыстарды ішінара қайта бөлу
үшін де қажет.
Бюджет экономикаға бюджет ... ... әсер ... ... әсер ету ... ретінде бюджеттің бөлі және ... ... ... ... ... ... негізгі құралы ... ... ... ... ... біріктіреді. ‡лкен қаржы
ағындарымен басқарудың қажеттілігі осымен шартталған.
2.2. Бюджетаралық қатынастарды реттеу саясаты
Республика үшін ... ... ... өте көкейкесті және
күрделі проблемаға проблемаға айналып отыр. Бюджетаралық қатынастардың
жетілдірілмеуіне ... ... ... ... ... қаржылық мәселелері өрщуде. Қаржыларды орталық бюджетке
шоғырландыру, ... ... ... арасында қарсы қаржылық
ағындардың болуы, ... ... ... ... ...... барлығы жергілікті билік органдарын халықтың өмірлік
маңызды проблемаларын шешу ... ... ... ... ... ... салықтық-бюджеттік саясатты жүргізуге кедергі жасайды.
Бюджеттік жүйе деңгейлері бойынша салық алеуетін таратуды үйлестіру сияқты
бюджетаралық ... ... ... әлі ... жоқ.
Аймақаралық деңгейде, бюджетаралық реттеудің тиімсіз әдістерін қолдану,
аймақтардың өздерінің ... ... ... ... ... жиналу деңгейінің төмендігі аймақтық бюджеттердің
трансферттердегі қажеттілігін жоғарылатады және оның ... ... ... өз ... ... қысқартуға тырысуы меншікті
кіріс жетіспеушілігімен сиптталады. Осы жерде бюджеттік жүйенің тігінен
баланстану деңгейі ... ... ... Егер ... деңгейде тағайындалған
шығыс өкілеттіктер жалпы бюджеттік ресурстарға жауап берсе, бюджеттік жүйе
тігінен баланстандырылған ... ... ... ... ... беретін, әдістер бар.Үлестік негізде бюджеттік жүйе деңгейлері
арасында кірістерді тарату ... және ... ... ... және ... тиімділік тұрғысынан жергілікті өкіметке
берген жөн.[8, 100]
Кейбір аумақтардың реттеуші салықтарының салық әуелеті ол ... ... ... ... ... ... ... мүлдем
қаржылық көмек сұрамауға мүмкіндік жасайды. Мұндай шешім ... ... ... ... ... ... ... және бюджеттік алып қоюлар жүйесін ... ... ... ... тұрақтандырылады. Бірақ қабылдаған шара аяғына ... ... ұзақ ... ... ал субвенциялар және алып
қоюлар бойынша бүл ... ... ... ... ... «Бюджет жүйесі» туралы Заң ... ... ... реттеуші салықтардан бөлулер нормативтері сәйкес жылдың
«Республикалық бюджет туралы» Заңында жыл ... ... 1999 ... ... ... ол үзақ ... ... өзгертілмейтіні
шешіліп, «Бюджет жүйесі туралы» Заңмен бекітілді. Жеке тұлғалардан табыс
салығы және ... ... 100% ... ... ... ... ... 50% республикалық, 50% жергілікті бюджетке
түсетін заңды ... ... ... және 50% республикалық, 50%
жергілікті бюджетке түсетін арақ өнімдері бойынша акциздер пайдаланылды.
Реттеуші ... ... ... ... ... ... ... проблемаларын шешпеді. Осыған орай, 2001 жылдың
аяғында «Бюджет жүйесі ... ... ... ... бастады. Заң
жобасы орталық және аймақтар арасындағы бюджеттік қатынастардың салықтық
кірістерді қайта ... ... ... алып ... және ... ... ... жолымен түзетулер жасауға негізделді. Саяси
тұрғыдан өзгеріс кірістерді дұрыс саралап, жергілікті ... ... ... ... ... ... мүдделі. Сонымен
2002 жылы бюджет жүйесіне өзгерістер енгізген: заңды тұлғалардан ... ... ... ... ... ... кейбір түрлері
және қоршаған ортаны қорғаудан түсетін табыстар толығымен жергілікті
бюджет ... көзі ... ... ... ... ... ... табыс салығы әр түрлі өзгерістерге ұшырауға ... ... ... ... ... беру ... түсімдердің тұрақтылығын қамтамасыз етуге болғандығымен, акциз
сияқтя ... ... ... ... деңгейде жүргізу
тиімділігімен, акциздерді толығымен жергілікті бюджетке қалдыру ... ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігінің
өзара әрекетін, аталмыш механизм қалыпты әрі ... ... ету үшін ... ... және ... ... тұтастай теңестіруді қамтамасыз ету.
Бюджеттік реттеудің әдістері болып:
- бюджет жүйесіне енетін жекелеген бюджет түрлері арасындағы шығыстарды
бөлу;
- жекелеген бюджет түрлерінің ... ... ... ... ... ... ... табыстарын белгілеу;
- бюджетаралық дотация;
- бюджетаралық несилендіру.
Жыл сайын заңдық тәртіпте Қазақстан Республикасының республикалық
бюджеті бекітіледі, ... ... ... ... ... мен бюджеттік үдеріс жүзеге асырылады.
2.3. Қазақстанда 2009 – 2011 жылдардағы бюджетаралық
қатынастарға талдау
Қазақстан Республикасы аймағының жеке ... бұл – ... ... дербес буыны, яғни жергілікті бюджет «Бюджет ... ... ... мемлекет құру ... ... 1 ... мәліметтермен сипатталады.
1-кестені талдасақ, 2007 жылда 2011 жыл аралығында республикалық бюджтте
орталықтандырылған қаражаттар деңгейі 2007 жылы 55,4 % дан 2011 жылы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы әрбір
бюджет деңгейлері бойынша табыстарды бөлу ... ... 2010 ... 2011 ... ... ... 8 пайызға бюджет табыстарының
ұлғайып отырғанын байқаймыз, яғни атап айтқанда 2010 жылы республикалық
бюджет ... ... сол ... ... ... үлес салмағы
61,6 пайызды құрап отыр, сәйкесінше 2011 жылы бұл көрсеткіш 69,7 ... ... өсу ... ... келе, табыс бойынша
республикалық және жергілікті бюджеттердің үлесі ... ... ... ... ... ... табылады.
2-кесте де көрсетілгендей, анағұрлым белгілі ауытқуды Қазақстан
Республикасы ... ... ... 2010 ... 2011 ... яғни ... бойынша республикалық бюджеттің ... ... ... Осы ... кезенде өсу қарқыны 176,2%-ды құрады.[9,
20]
Жергілікті бюджеттің өзіндік табыстары бұл – ... ... ... ... ... ... қажетті шарты,
жергілікті бюджет табыстары қалыптасуының жаңа ... ... ... ... ... ... ... бекітілген көлемін
орналастыру керек, бұл табыстар аймақ бюджетін ұзақ ... ... тиіс және жыл ... ... республикалық бюджет туралы
заңға тәуелсіз болуы қажет.
2011 жылы Қазақстан Республикасы ... ... ... ... бюджеттің табыс бөлігінің орындалуында елеулі ауытқулар
болған жоқ.
2009 жылдан бастап ... ... ... ... түсімдердің
саны қықарды, атап айытқанда 2007 жылдан бастап корпорациялық ... ... ... ... ... алынатын салығы республикалық бюджетке
түсетін болды. Сондай-ақ, жергілікті бюджеттен ... ... ... ... үшін алым және ... тіркеуге жатқызылмайтын
акциялар шығарудың ұлттық сәйкестендірме ... ... ... түсім,
жол салығы (алымы), халықаралық сауда және ... ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, бюджеттік құрылғыны қайта
үйымдастыру ... ... ... және аймақтық буындары
арасындағы өзара қатынатсрды жетілдірумен шектелмейді, өйткені бұл төменгі
тұрған ... ... ... бюджетін құру және орындалу
мәселелеріндегі нақты ... ... ... алып
келмейді. Осыған байланысты ... ... ... жетекші бағыттары болып қызметтерді және субсидиарлық
принципке сәйкес ... ... ... ... ... ... пен жергілікті басқару органдарының арасындағы қаржы
ағындарын бөлу ... ... ... ... ... ... ... шеше алмайтын мәселелер ... ... «бір ... ... ... , яғни ... ... билік деңгеймен
рұқсат етілген жағдайда ғана, көрсетілген ... ... ... ... ... ... бір ағымдағы жылмен келесі ағымдағы жылдың
жергілікті бюджетінің салықтық түсімдерін салыстырғанда бірыңғай жер ... ... алып ... ... ... ... көрсеткіш көрсетуде.
Ал, акциз салығы тіпті тұрақсыздықты көрсетеді, ... ... ... және ... бюджеттерге бөлінісуін арқасында деп түсінуге
болады. Және де 2004 жылдан бастап қосылған құнға салынатын ... ... ... ... ... ... ... кезде Қазақстанда жергілікті басқару органдары өз ... салу ... ... ие бола ... және ... ... әсер ... бұл дегеніміз жергілікті салықтық түсімдер арқылы әр
кезде қарыздар бойынша төлемдерді ... ете ... ... ... ... ... ... және осыған байланысты өзінің барлық табыстарының көлемі арқылы
табыс бөлігін қалыптастыру бойынша нақты мүмкіндіктерді жергілікті бюджетке
ұсыну ... ... ... ынталандырады және осыдан кейін ғана
муниципалдық облигациялар сияқты қаржы құралдарын ... ... ... бюджеттер бағалы қағаздар нарығына шықпастан бүрын
ең алдымен бірқатар ұйымдастырушы-қаржылық шараларды іске ... ... ... және жергілікті басқару органдарының әрекеттеріне тікелей
қатысты және ұсыныстарды жергілікті бюджетті нығайту үшін жүргізу ... ... соң ... алыс ... ... ... ... деңгейде қаржы саласын орталықсыздандыруға бағытталған
заңдарды қабылдау керек. Бұл жергілікті әкімшіліктерге өзінің ... ... ... ... ұлғайту үшін әр түрлі құралдарды
пайдалануға ... ... ... ... органдары есептілік және өзінің ... ... ету ... ... ... ... теріс қарым-қатынас, бюджеттің «айқындылығының» жоқ болуы ... және ... ... ... ... ... ... мақсаттардың болцына алып келеді.
3. Жергілікті басқару органдарының несиені өтеу ... ... ... ... ... ... ... Жергілікті басқару органдары азаматтардың өздері тұрып жатқан
аумақтардың дамуына жинақтарды ... ... үшін ... ... қажет.
Мемлекеттегі және аймақтардағы экономикалық және әлеуметтік үдерістердің
дамуындағы жергілікті бюджеттердің алатын ... көру үшін ... ... ішкі ... ... ... қажет. 4-кесте.
Егер, 2006 жылы жалпы ішкі өнімдегі жергілікті бюджеттердің үлес салмағы
12.1% болса, 2007-2008 ... бұл ... 10,4%, ал 2009 жылы 10, ... 2010 жылы ... құрады.
Жалпы ішкі өнімді қайта бөлудегі жергілікті бюджеттердің ... ... ... және ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органдарының әсерін күшейтуді
куәландырады. ... ... ... шоғырландыру және
пайдалану халықтың әр түрлі әлеуметтік топтарының, аймақтардың әлеуметтік
және ... ... ... негізгі қаржы құралы ретіндегі жергілікті
бюджеттердің болуымен шартталатын әр түрлі меншік нысанындағы кәсіпкерлік
құрылымдар мүдделерімен байланысын ескеру ... ... ... ... ... ... рөлінің
төмендеуі туралы қорытындыны растайды.
Қазіргі кезде жергілікті басқару деңгейіндегі бюджеттік қатынастар
тұрақсыз ... ... ... ... ... және бұл ... ... әкеледі. Сонымен, бюджеттік реформалар ... ... бөлу ... ... ... ... бюджеттерді атқаруды жетілдірудің ... ... ... көптеген мәселелер бюджеттік жүйе деңгейлері бойынша
кірістік түсімдер және шығыстық функцияларды бөлу қағидаларына тіреледі.
III. ... ... ... МӘСЕЛЕЛЕР ЖӘНЕ ОНЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
3.1. Бюджетаралық қатынастарды дамытудағы өзекті мәселелер
Қазіргі кезде жүріп ... ... ... ... саяси-
экономикалық қайта құрулар ұстанымпазды жаңа бюджетаралық ... құру мен ... ... ... ... дәлелді
көзқарастарды жасау және бюджет жүйесін реформалауға бағытталған белгелі
бір ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асатын бюджет мәселелерін шешу бойынша әдіснамалық
ұсыныстар мен ... ... ... өз ... және маңызды
болып көрінеді.
Қазіргі бюджет-салық саясатының бірден-бір басты мәселесі ... және ... ... ... ... ... ... қолданыстағы салықтар мен төлемдерді қысқарту ... ... ... салық салудың халықаралық тәжірибесінің үдемелі
әдісіне жақындау болып ... ... ... ... ... бюджет жүйесі
ұтымды қызмет ете алмайды, ал салықтар болса мемлекеттік бюджеттің ... ... оның ... ... ... ... ... Республикадағы
өндіріс көлемінің ұлғаюы, жалпы ішкі өнімнің өсімі, ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын
пайдаланатын ... ... жеке ... ... ... ... ... бюджет және салық саясатының жүзеге асуының алғы шаралары болып әр
түрлі деңгейдегі ... ... ... ... ... жағдайы және әрбір бюджет деңгейінен қаржыландырылатын ... және ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін құру табылады.
Қазақстанда жаңа бюджетаралық қатынастар ... ... ... ... ... мәселелер көрсетеді:
- барлық бюджет жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... экономикасын реттеудің
қуатты құралы және мемлекеттің ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және инвестициялық бағдарламаларды бірлесіп қаржыландыруға
жергілікті және республикалық бюджет ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... бөлудің қолданыстағы жүйесінің кемшіліктері
мұқтаж ... ... ... ... ... бюджетті тиімді
реттеуді жүргізетін бюджетаралық қатынастардың ұстанымпазды жаңа механизмін
жасау қажеттігін келтіреді. Егер, қазақстандық ... мен ... ... ... ... ... қатынастарда тең
құқылы серіктес болуға рұқсат етпесе, онда олардың өзара қатынастарындағы
бағынышты ... ... ... ... ... тұрған бюджеттермен қарым-
қатынастарда олардың құқытарының кепілдігі мен құқытарын тұжырымдау қажет.
Қандай жағдай болмасын, ... ... ... үлгісіне тәуелсіз,
төменгі бюджет деңгейіндегі үлкен тапшылықтың шоғырландырылуы мемлекеттік
аймақтық саясат пен аймақтарға ... ... ... аймақтардың
объективті бюджеттік қажеттіктерімен ... ... ... ... ... үшін ... ... реттеу өте көкейкесті және
күрделі мәселеге айналып отыр. Бюджетаралық ... ... ... ... ... органдарының көптеген қаржылық
мәселелері өршуде. Қаржыларды орталық ... ... ... ... ... ... ... болуы, жергілікті
бюджеттердің меншікті кірістері деңгейінің ...... ... билік органдарының, халықтың өмірлік маңызды мәселелерін шешу
мүмкіндігінен айырады, сонымен қатар ... ... ... ... саясатты жүргізуге кедергі жасайды.[9, 20]
Қазіргі бюджеттік мәселелерді шешу және деңгей аралық ... ... ... үшін ... ... барлық деңгейлеріне
салықтардан бөлулер немесе салықтарды бекіту жүйесін жетілдіру қажет.
Салықтарды бекіту жүйесінің негізін салушы ... ... ... ... ... ... және ... бекітудің
оңтайлы түрлеріне қол жеткізу не тәжірибелік, не теориялық тұрғыдан мүмкін
емес. Қағидаларды таңдау ... жүйе ... ... ... ... қаржылық ағымдарды оңтайландыру кезінде бюджет
жүйесінің қандай да бір деңгейін жетілдіруге басым күш жұмсау өте ... ... ... ... Бюджетаралық қатынастарды жетілдіру
бойынша ... ... ... бюджет жүйесінің тек қандай да бір
деңгейінің жұмысы үшін ... ... ... ... ... Деңгейаралық бюджеттік қаржылық ағындарды оңтайландырудың мұндай
бір жақты көзқарасы ... ... ... ... ... Бюджеттік нормалар және ережелер, тек қандай да бір белгілі ... ... ... жалпы бюджеттік жүйе алдында тұрған
проблемаларды шешу қажеттілігінен шығуы қажет.
3.2.Бюджетаралық ... ... ... ... ... ... серпінінде зерттеу, Қазақстанның
нарыққа өту жағдайында, оның ішінде ... ... ... ... ... ... мен ... заңдалықтарын
көрсету және бюджетаралық ... ... ... ... ... ... белгілеу табылады және олардың негіздері
болып:
1) Қаржы-бюджет және салық заңнамасын әзірлеуді жетілдіру. Бұл ... ... ... а) ақша ... реттеуге мемлекеттің
араласуы, қаржы ресурстарын салық жүйесі арқылы қайта бөлу ... ... ал ... жағдайларды бюджет жүйесінен
операциялық шығыстарға да ... б) ... ... ... көзқарас қалыптастыру, жинақтарды капиталдандыру және ... ... ... рөлін күшейту;
2) Осы кезеңде бюджет жүйесі шығыстарын қалыптастырудың ... ... ... сақтау және мемлекеттік шығыстарды оңтайландыру қаржы
ресурстарының тапшылығы ... ... ... ... ... ¤йткені, осы мақсаттарғы бөлінетін бюджеттік
қаржы бөлулер жалпы ... ... бола ... ... ... мақсатында оларды бюджет ... ... және ... және ... ... ... ... әрі
тиімді жұмсалуының пәрменді бақылау жүйесін құру маңызды боып табылады.
4) Қазақстан Республикасы Конституциясымен көзделген, ... ... ... ... ... мен ... іс-әрекеттерін бөлуден
шығатын жергілікті басқару органдары бюджетімен және республикалық
бюджет арасындағы шығыстарды ... ... ... ... ... ... ... республикалық салықтардың аударымдардың белгіленген
сараланған нормативтеріне бірдей есептеу принциптері мен біртұтас
әдіснаманы ... ... әр ... ... ... әр ... ... саны
бар, басқарма мен олардың билік органдарының сіңірген еңбегіне немесе
оның кінәсі бойынша емес әр ... ... ... емес ... ... ... ... 6]
Осыған байланысты бюджетаралық қатынастар мәселелерін шешу жолдарының
негіздеуі болып:
-жергілікті және республикалық билік ... ... ... және ... ... жергілікті және республикалық билік
органдары экономика, қаржы және салық ... ... кең ... үшін әр түрлі деңгейдегі бюджет шығыстарын бөлу. Шығыстардың бөлінуі
мынадай түрде жүзеге асырылуы ... ... ... ... ушін жүзеге
асыратын және сол арқылы олардың қажетсіз орталықтандырылуынан алшақтатуды
жүргізетін сол әкімшілік-аумақтық ... ... үшін ... ... ... қаржының тұрақтығы және аймақтардың экономикалық дамуына
теңестіру үшін ... ... және ... аймақаралық экономикалық
және әлеуметтік бағдарламаларды ... ... ... ... ... орталықтандыруды жүзеге асыру;
- жергілікті салықтар мен алымдар және олардың ... ... ... ... органдарына заңдық рәсімдеу бойынша құқық
беру.
Осы айтылғандардың барлығы, аумақтарға ... ... ... және ... ... сондай-ақ қаржылық көмекті қажет
ететін ... ... ... ... ... ... бақылауды күшейтуде іске асырады.
Бюджеттік құрылғы мен бюджетаралық ... ... шешу ... ... ... ... нарықтық экономика жүйесін басқаруды және ... ... ... ... ... ... мақсаты
мемлекеттік басқарудың барлық деңгейлеріне бекітіліп берілген мемлекеттік
басқарудың барлық деңгейлеріне бекітіліп ... ... ... көрсетуі және өздеріне жүктелген функцияларды жүзеге ... ... ... қаржы қаражатымен қамтамасыз ету болып табылады.
Бюджетаралық қатынастар Бюджет Кодексінде ... ... ... мен ... бюджет деңгейлері арасында бөлінуінен бастау
алады әрі өзара қатынастардың, ең ... ... ... мен ... қамтамасыз етуге, әрбір басқару деңгейінің
дербестігін ... ... ... ... ... ... Бюдет Кодексіне сәйкес бюджетаралық қатынастар ресми
трансферттер мен бюджеттік ... ... ... ал ... ... бюджеттер арасында бұдан басқа, кірістерді бөлу нормативтерімен
реттеледі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Бюджет – қаржы жүйесінің ... ... ... мемлекетің
экономикалық саясатын жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... бөлуді жүзеге асыра отырып, қоғамдық
өңдіріс құрылымын өзгертеді, ... ... әсер ... ... қайта құруларды жүзеге асырады. Нарықтық экономикаға өту
барысында мемлекеттік ... өз ... жоя ... және ... ... ... ... әсер етулердің әдістері ғана өзгереді. ... ... ... ... ... ... мен ұстанымпазды
жаңа бюджет механизмін құруға қызмет етуге шақырады.
Бюжеттік әсер ... ... ... ... осы жүйенің
мәніне жету деңгейі, оның дамуын анықтайтын факторларды білумен ... ... ... бюджетінің қызмет етуінің ұйымдастырушылық нысаны
болып әкімшілік-бөлу жүйесімен қатар нарық жағдайларында ... ... ... ретінде шығатын бюджет жүйесі және бюджет
ресурстарын тиімді пайдалануды қамтамасыз етудің маңыздылығымен ... ... ... ... ... ... жаңа ... механизмін құру мен орталықтандырылған
қаржы жүйесінде олардың қайта құрылуының қажеттігін анықтайды. Жаңа ... құру екі ... ... ... ... ... нарықтьқ жүйенің тұрақты дамуын құру мен шаруашылықтандырудың
қондырма негіздерін түбегейлі қайта құрады; ... ... ... және ... ... қоғамның экономикалық мүддесіне қатаң
құқықтық шектеу.
Бюджет жүйесін орталықсыздандыруда республикалық бюджеттің рөлі елеулі
болып қалады. Ол ... ... де және ... ... ... мемлекеттік
шаруашылықты ұйымдастыруда да үйлестіруші буын болады.
Қаржылық әсер етудің бөлінбес элементі ... ... ... деңгейдің бар болуы жекелеген әкімшілік құрулардың ауқымында
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... түрде көрсетеді.
Бюджеттер арасындағы қайта бөлудің қазіргі механизмі белгілі бір
нормамен ... ... ... ... бөлу ... ... үлестеудің басымдылығы болып аумақтың билік ... бір ... ... ... ... бар ... ... табылады. Жергілікті бюджет табыстарын ... ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған орта мерзімді ... ... ... ... 5-6
2. Әпсәләмов Н. Ә. , ... Қ., ... ¤. ... ... Оқу ... ... ... б.
3. Нәдіров М.Н. Шет мемлекеттер қаржылары: Оқу құралы.-Алматы: Экономика,
2006.-240 б.
4. ¤тебаев Б.С. ... ... ... ... ... Сартаев С.С. Найманбаев С.М. Бюджеттік құқық. Оқулық.-Алматы: Жеті жарғы
, 2006.-360 б.
6. Махмутова М. Совершенствование ... ... ... ... ... ... Л.У. Мемлекеттік қаржы жүйесіндегі бюджеттік процедураның орны
мен рөлі //Альпари.-2004.-№1.-64-68 б.
8. Мырзабай Л.У. Бюджетаралық қатынас – бюджет ... ... ... ... көзі ... ... Д.О. ... экономиканың дамуы жағдайында ... ... ... ... Д.А. Жергілікті бюджеттерді қалыптастырудағы салықтардың
реттеушілік механизмін жетілдіру. Автореферат.2006.-24б.
11. Тлеужанова Д. Бюджетаралық ... ... ... ... ... оңтайландыру //Қаржы қаражат.-2003.-№4.-59-64
12. ¤ткен жылғы бюджеттің атқарылуы, биылғы ... ... ... ... ... ... ... Қ.Қ. Қаржы: Жоғары оқу орындарына арналған ... 552 ... ... 1 - Қазақстан Республикасындағы әр түрлі бюджет деңгейлері
бойынша табыстарды бөлу құрылымы (млн.тенге)
|Бюджет |2007 жыл |2008 жыл |2009 жыл |2010 жыл |2011 жыл ... | | | | | |
| ... |% ... |% ... |115,4 |127,7 |135,5 |176,2 ... | | | | ... |97,9 |126,0 |125,3 |123,0 ... | | | | ... ... 4 - ... ... көлемінің жалпы ішкі өніммен ара
салмағы (млн.тенге)
|Атауы |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 ... ішкі ... ... ... ... ... |
|өнім | | | | | ... ... ... ... ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... |12,1 |10,4 |10,4 |10,6 |10,3 ... | | | | | ... ішкі | | | | | ... ... | | | | ... | | | | | ... ... 3 - ... ... ... бюджеттің
салықтық түсімдерінің өсу қарқынының серпіні, (%)
|Салық түрлері ... ... ... |2010/11 |
|Жека табыс салығы |112,8 |120,5 |105,6 |124,8 ... ... |107,7 |117,8 |106,5 |117,4 ... ... |116,8 |111,2 |116,1 |118,2 ... ... |98,8 |102,0 |108,1 |116,2 ... құралдарына |79,4 |100,9 |117,6 |118,1 ... ... | | | | ... жер салығы |94,3 |99,5 |93,6 |99,5 ... құн ... |104,8 |96,4 |89,0 |- ... |501,5 |98,2 |102,5 |108,6 ... және басқа да |1684,9 |141,4 |120,6 |158,7 ... | | | | ... үшін | | | | ... | | | | ... және |56,2 |128,0 |121,7 |118,4 ... | | | | ... үшін | | | | ... | | | | ... ... |329,6 |128,7 |147,9 |263,7 ... мәні бар | - |159,9 |119,8 |88,0 ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... алынатын | | | | ... ... | | | | |

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бюджетаралық қатынас- бюджет процесін дамытудың бірден-бір қайнар көзі7 бет
Бюджетаралық қатынастар7 бет
Бюджетаралық қатынастар және бюджеттік саясат30 бет
Бюджетаралық қатынастарды реттеу құралы ретіндегі салықтық реттеудің єлеуметтік-экономикалық мазмұны жєне теориялық аспектілері74 бет
Муниципалды басқаруды жүзеге асыруда бюджетаралық қатынастарды жетілдірудің рөлі23 бет
Салық - бюджетаралық қатынастарды реттеуші механизм ретінде24 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
Аймақтардың дамуын мемлекеттік реттеуді жетілдіру жолдары6 бет
Бюджет жүйесі және бюджет құрылымы74 бет
Бюджеттік жүйе19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь