Бағалы қағаздар нарығы және оның экономикада қалыптасуы

Жоспар


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I. Бағалы қағаздар нарығы және оның экономикада қалыптасуы
1.1 Бағалы қағаздар нарығының жалпы түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Бағалы қағаздар, оның мәні, жіктелуі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.3 Бағалы қағаздар нарығы . қаржы нарығынын құрамдас бөлігі
II. Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығы
2.1 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.2 Бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттің қызметі ... ... ... ... ... ... ..14
2.3 Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының құқықтық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
ІІІ. Бағалы қағаздар нарығын жетілдіру және дамыту жолдары
3.1 Қазақстандағы бағалы қағаз нарығының даму деңгейі
3.2 Бағалы қағаздар рыногын дамытуда шетелдік тәжірибені пайдалану мәселелері
3.3 Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығының жетілдіру жолдары
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

Қосымша
КІРІСПЕ

Бағалы қағаздар кез келген мемлекеттің төлем айналымында маңызды орын алады, себебі олар арқылы мемлекеттің инвестициялық қызметі жүзеге асырылады. Дәлірек айтқанда, бұл күрделі қаржы тікелей халық шаруашылығының ең тиімді саласына жіберілді, яғни оларды нарық жүйесіндегіең өміршең субъектілер ғана ала алады.
Өзінің ұйымдық және құрыламдық ерекшелігіне орай бағалы қағаздар қаржы институттары, қаржы нарықтары және оларды реттейтін құқықтық ережелермен қатар мемлекеттің қаржы жүйесінің тұтас бір бөлігін құрайды. Мұдай жүйе біздің мемлекетімізде нарық қатынастарын қалпына келтіру қажеттілігі туындаған кезде, яғни 90-жылдардың басында құрыла бастады.
90-жылдардың экономикалық тәжрибесі дәлелдегеніндей шаруашылықты жетілдірудің нарықтық әдістерін қалпына келтірудің және оны одан әрі дамытудың басты құралы – бағалы қағаздар екені талассыз ақиқат. Бағалы қағаздар ақша түріндегі капиталға да, заттай капиталға да меншік құқын бекітіп, тек бағалы қағаздар арқылы ғана мемлекеттік меншік акционерлік қоғамдардың, яғни жекеменшік иелері – халықтың меншігіне айналдыру мүмкін. Бағалы қағаздар нарығында өзіне тән жүйесі қалыптасып, оларда экономикалық өрістеудің қаржы көздері шоғырланып және инвестициялық қорларды бөлу қатынастары жүзеге асады.
Курстық жұмыстың өзектілігі. Қазақстан Республикасының мемлекеті бағалы қағаздар нарығын құру және оны одан әрі өрістеу мақсатында қажетті шараларды жасауда. Қазақстандағы меншікті мемлекет иелігінен алу және жекеменшіктендірудің Ұлттық бағдарламасы бағалы қағаздар нарығының негізгі элементтерін құру процесін жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар түрінде қайта құру олардың инвестиция тартудың ең тиімді механизмдерінің бірі – акция шығаруды пайдалану мүмкіндігін ашты. Бағалы қағаздар нарығының механизмі экономиканың барлық субъектілеріне инвестиция көздерін алуға мүмкіндік жасайды. Акция шығару осы ресурстарды шектеусіз алуға мүмкіндік туғызса, ал облигация шығару ақша ресурстарын, оларды банктерден алудан гөрі, тиімді жағдайда алуға мүмкіндік береді. Мемлекет бюджет кемшілігін толтыру мақсатында да ақша белгілерін эмиссияламай, мемлекеттік бағалы қағаздар шығарумен айналысады. Бағалы қағаздар нарығының күрделі ұйымдық – экономикалық жүйесі көптеген өзара байланысты элементтерден тұрады:
• эмитенттер, яғни әртүрлі бағалы қағаздаар шығаратын шаруашылық субъектілері;
• инвесторлар, яғни уақытша бос ақша иелері – заңды және жеке тұлғалар;
• бағалы қағаздар нарығының кәсіби мамандары: брокерлер, дилерлер, инвестициялық басқарушылар.
• инвестициялық компаниялары, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, және тағы басқа қорлар;
• қор биржалары, депозитарийлер, клирингтік және басқа бағалы қағаздарды тіркейтін, сақтайтын ұйымдар.
Осы күрделі құрылымдардың қызметін ұйымдастыратын, басқаратын және реттейтін заңдар мен ережелер және мемлекеттік органдар қажет.
Айтылған мәселелердің барлығы мемлекетіміздің экономикалық дамуының бүгінгі кездегі сатысында Қазақстан халқының жас буыны алдында жаңа , тіпті ерекше бағыт, яғни бағалы қағаздарды шығару және сол қағаздар нарығындағы операцияларды меңгеру міндеті пайда болғаны айқындайды. Бұл өте терең экономикалық және құқықтық білімді, математикалық және бағдарламалық жағынан қамтитын және жинақтаған дағдыны ұғынуды талап ететін күрделі де қиын кәсіпшілік. Сондықтан бағалы қағаздармен қызмет жасайтын жоғарғы білімді мамандар дайындау – уақыт талабы.
Курстық жұмыстын мақсаты мен міндеті Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының жағдайын білу.
Алға қойған мақсатқа жету үшін төмендегілерді қарастырамыз:
1. Бағалы қағаздардың мәні мен түрлерін аңықтау, Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының қалыптасуы мен дамуы.
2. Қазіргі кездегі бағалы қағаздар нарығы және қор нарығындағы банктің іс-әрекеті.
3. Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының болашағы мен проблемаларын зерттеу.
Зерттеу жұмысының маңыздылығы бағалы қағаз саудасы биржа қоры аркылы жүргізіледі оның, құнды қағаз жөніндегі Ұлттық комиссия бекіткен өз талаптары бар. Ол тараптар биржа аралық қатынастың сенімділігіне, қаржы мәселесіне тіреледі. Биржа арқылы құнды қағазын өткізген әрбір кәсіпорын көпшілік хабардар болып отыруы үшін, өзінің қаржы жағдайын экономикалық ахуалы, басқарма органдары, алдағы жоспары хақында ақпар беріп тұруға міндетті. Үкімет облигацияларын шығаратын Қаржы министрлігі, болмаса ресми мекемелердің бірі, ал корпорацияның облигациялары инвесторлары қолма-қол немесе коммерциялық банктердің брокері арқылы тартылады. Қазіргі кезде Қазақстанның көптеген кәсіпорындары акционерлік қоғамға айналып жатыр. Өздерінің купонын инвестициялық жекешелендіру қорына өткізу арқылы азаматтар олардың акцияларын алуына болады. Инвестициялық жекешелендіру қоры — акционерлік қоғам мен азаматтар арасындағы дәнекер десек те, делдал десек те болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Рынок ценных бумаг и его финансовые институты: Учебное пособие/ Под.ред. В.С. Торконовского, 1994.
2. Сборник нармотивно-законадательных актов по ценным бумагам в РК – Алматы. РЦ БК. 1997.
3. Баян Көшенова «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» Жалпы оқу құралы – Алматы 2000.
4. Ценные бумаги и фондовый рынок /Г.С. Сейткасимова и др. – Алматы. 1998.
5. Шалгимбаева Г.Н. Рынок ценных бумаг. Механизмы государственного регулирования. Алматы. 1997.
6. Русско-казахский толковый экономический словарь предпринимателя. – Алматы. 1993.
7. Кошерова Б. «Бағалы қағаздар нарығы». Алматы. 1999.
8. «ҚР Ұлттық банкі туралы» ҚР Президентінің заң күші бар жарлығы. 1995.
9. Карагусов Р. Ценными бумаги и регулирование их обращения в РК. Алматы. 1995.
        
        Жоспар
Кіріспе..........................................................................................................................3
I. Бағалы қағаздар нарығы және оның экономикада қалыптасуы
* Бағалы қағаздар нарығының жалпы ... ... ... ... оның мәні, жіктелуі және түрлері....................................6
1.3 Бағалы қағаздар нарығы - қаржы нарығынын құрамдас бөлігі
II. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының пайда болуы..........................................................................................................................12
2.2 Бағалы қағаздар нарығындағы мемлекеттің қызметі..........................14
2.3 ... ... ... ... ... ... негіздері .....................................................................................................................16
ІІІ. Бағалы қағаздар нарығын жетілдіру және дамыту жолдары
3.1 Қазақстандағы бағалы қағаз нарығының даму деңгейі
3.2 Бағалы ... ... ... шетелдік тәжірибені пайдалану мәселелері
3.3 Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығының жетілдіру жолдары
Қорытынды ............................................................................................................22
Қолданылған әдебиеттер............ .......................................................................23
Қосымша
КІРІСПЕ
Бағалы қағаздар кез келген мемлекеттің төлем айналымында ... орын ... ... олар ... ... ... ... жүзеге асырылады. Дәлірек айтқанда, бұл күрделі қаржы тікелей халық шаруашылығының ең ... ... ... яғни ... ... ... өміршең субъектілер ғана ала алады.
Өзінің ұйымдық және құрыламдық ерекшелігіне орай бағалы қағаздар қаржы институттары, қаржы нарықтары және ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы жүйесінің тұтас бір бөлігін құрайды. Мұдай жүйе біздің мемлекетімізде нарық қатынастарын қалпына келтіру ... ... ... яғни ... басында құрыла бастады.
90-жылдардың экономикалық тәжрибесі дәлелдегеніндей шаруашылықты жетілдірудің нарықтық әдістерін қалпына келтірудің және оны одан әрі ... ... ... - ... қағаздар екені талассыз ақиқат. Бағалы қағаздар ақша түріндегі капиталға да, заттай капиталға да меншік құқын бекітіп, тек ... ... ... ғана ... ... ... қоғамдардың, яғни жекеменшік иелері - халықтың меншігіне ... ... ... қағаздар нарығында өзіне тән жүйесі қалыптасып, оларда экономикалық өрістеудің қаржы көздері шоғырланып және инвестициялық қорларды бөлу қатынастары жүзеге ... ... ... ... Республикасының мемлекеті бағалы қағаздар нарығын құру және оны одан әрі ... ... ... ... ... ... ... мемлекет иелігінен алу және жекеменшіктендірудің Ұлттық бағдарламасы бағалы қағаздар нарығының негізгі элементтерін құру ... ... ... кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар түрінде қайта құру олардың инвестиция тартудың ең тиімді механизмдерінің бірі - акция шығаруды пайдалану ... ... ... ... нарығының механизмі экономиканың барлық субъектілеріне инвестиция көздерін алуға мүмкіндік жасайды. Акция шығару осы ресурстарды шектеусіз алуға мүмкіндік ... ал ... ... ақша ... ... банктерден алудан гөрі, тиімді жағдайда алуға мүмкіндік ... ... ... кемшілігін толтыру мақсатында да ақша белгілерін эмиссияламай, мемлекеттік бағалы қағаздар шығарумен айналысады. Бағалы қағаздар нарығының күрделі ұйымдық - ... ... ... ... ... ... тұрады:
* эмитенттер, яғни әртүрлі бағалы қағаздаар шығаратын шаруашылық субъектілері;
* инвесторлар, яғни уақытша бос ақша иелері - ... және жеке ... ... ... ... кәсіби мамандары: брокерлер, дилерлер, инвестициялық басқарушылар.
* инвестициялық компаниялары, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, және тағы басқа қорлар;
* қор биржалары, депозитарийлер, ... және ... ... ... ... ... ұйымдар.
Осы күрделі құрылымдардың қызметін ұйымдастыратын, басқаратын және реттейтін заңдар мен ережелер және мемлекеттік органдар қажет.
Айтылған мәселелердің барлығы мемлекетіміздің ... ... ... ... ... Қазақстан халқының жас буыны алдында жаңа , тіпті ерекше бағыт, яғни бағалы қағаздарды шығару және сол қағаздар нарығындағы операцияларды ... ... ... ... ... Бұл өте ... ... және құқықтық білімді, математикалық және бағдарламалық жағынан қамтитын және ... ... ... ... ... ... де қиын ... Сондықтан бағалы қағаздармен қызмет жасайтын жоғарғы білімді мамандар дайындау - уақыт талабы.
Курстық жұмыстын мақсаты мен міндеті ... ... ... ... ... білу.
Алға қойған мақсатқа жету үшін төмендегілерді қарастырамыз:
* Бағалы қағаздардың мәні мен түрлерін аңықтау, Қазақстандағы ... ... ... қалыптасуы мен дамуы.
* Қазіргі кездегі бағалы қағаздар нарығы және қор ... ... ... Қазақстандағы бағалы қағаздар нарығының болашағы мен проблемаларын зерттеу.
Зерттеу жұмысының маңыздылығы ... ... ... биржа қоры аркылы жүргізіледі оның, құнды қағаз жөніндегі Ұлттық комиссия бекіткен өз талаптары бар. Ол тараптар биржа ... ... ... ... ... ... ... арқылы құнды қағазын өткізген әрбір кәсіпорын көпшілік ... ... ... ... ... ... жағдайын экономикалық ахуалы, басқарма органдары, алдағы жоспары хақында ақпар беріп тұруға міндетті. Үкімет облигацияларын шығаратын Қаржы министрлігі, болмаса ресми ... ... ал ... ... ... ... немесе коммерциялық банктердің брокері арқылы тартылады. Қазіргі кезде Қазақстанның көптеген кәсіпорындары акционерлік қоғамға ... ... ... ... ... ... қорына өткізу арқылы азаматтар олардың акцияларын алуына болады. Инвестициялық жекешелендіру қоры -- ... ... мен ... арасындағы дәнекер десек те, делдал десек те болады.
I. БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОНОМИКАДА ҚАЛЫПТАСУЫ
+ ... ... ... жалпы түсінігі
Бағалы қағаз нарығы субъектілерінің қатынастары экономикалық-құқықтық механизмге негізделеді. Бұл бағалы қағаздардың материалдық түрі ... оның ... ... ... бағалы қағаздардың маңызы онымен шектеліп қоймайды. Бағалы қағаздар кез-келген мемлекеттің төлем ... ... орын ... себебі олар арқылы мемлекеттік инвестициялық қызметі жүзеге асырылады. Дәлірек айтқанда, бұл күрделі қаржы тікелей халық ... ең ... ... ... яғни ... ... ... ең өміршең субъектілер ғана ала алады.
Өзінің ұйымдық және құрылымдық ерекшеліктеріне орай бағалы қағаздар қаржы институттары, қаржы нарықтары және ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің тұтас бір бөлігін құрайды. Мұндай жүйе біздің мемлекетімізде нарық ... ... ... ... ... кезде, яғни 90-шы жылдардың басында құрыла бастады.
90-шы ... ... ... дәлелдегеніндей шаруашылықты жетілдіргендей нарықты қатынастарды одан әрі ... ... ... - ... қағаздар екені талассыз ақиқат. Бағалы қағаздар ақша түріндегі капиталда, заттай капиталға да меншік құқын бекітіп, тек ... ... ... ғана ... ... акционерлік қоғамдардың, яғни жеке меншік иелері - халықтың меншігіне айналдыруы ... ... ... нарығында өзіне тән қаржы институттары жүйесі қалыптасып, оларда экономикалық өрістеудің қаржы көздері шоғырланып және ... ... бөлу ... ... асады. Қазіргі өндірістің жалпы құлдырап, қысқаруы кезінде мемлекеттік жалпы ұлттық өнімдегі өндірістік инвестицияның үлесін арттыру бағалы ... ... ... ... ... іске асуы ... емес.
Қазақстан Республикасының мемлекеті бағалы қағаздар нарығын құру және оны одан әрі ... ... ... шараларды жасауда. Қазақстандағы меншікті мемлекет иелігін алу және жеке меншіктендірудің Ұлттық бағдарламасы бағалы қағаздар ... ... ... құру процесін жеделтті. Мемелекеттік кәсіпорындарды акционерлі қоғамдар түрінде ... құру ... ... ... ең бір тиімді механизмдерінің бірі - акция шығаруды пайдалану мүмкіншілігін ашты. Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... субъектілеріне инвестиция көздерін алуға мүмкіндік жасайды. Акция шығару осы ресурстарды шектеусіз алуға мүмкіндік туғызса, ал облигация шығару ақша ресурстарын, оларды ... ... ... ... ... лауға мүмкіндік береді. Мемлекет бюджет кемшілігін толтыру мақсатында да ақша белгілерін эмиссияламай, мемлекеттік бағалы қағаздар ... ... ... мемлекеттерде экономикалық өрлеуді қаржыландырудың басты жолы бағалы қағаздар нарығы болып табылады. Бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... өзара байланысты элементтерден тұрады:
* эмитенттер, яғни әртүрлі бағалы қағаздар шығаратын
шаруашылық субъектілері;
* инвесторлар, яғни уақытша бос ақша ақытша бос ақша әне ... ... ... нарығының кәсіби мамандары: брокерлер,
диллерлер, инвестициялық басқарушылар және т.б.;
* инвестициялық компаниялары, сақтандыру компаниялары, зейнетақы ... және т.б. ... қор ... ... ... және басқа бағалы қағаздарды тіркейтін, сақтайтын ұйымдар.
Осы күрделі құрылымдардың қызметін ұйымдастыратын, басқаратын және реттейтін заңдар мен ережелер және мемлекеттік ... ... ... ... ... компаниялардың акциялары және адамдардың облигациялары, мемлекеттік облигациялар, банктердің сертификаттары, казначейлік вексельдер. ... ... ... қазанға ақша төленген соң, пайдаға ортақтасуға және корпарация капиталын бөлісуге қақалақ ... ... Олар ... ақша ... ... ... ... және жеке-дара мекемелер арқылы сатылады.Сондай-ақ құнды қағазды шығарушылардың да, инвесторлардың да ... табу үшін ... ... ақша ... жеке ... ... ... Оның нарықтық бағасын анықтайтын соны шығарған кәсіпорындар мен инвесторлар, ал ол қағаздың болошақ ... ... ... қағаздың бағасы қымбаттауы кәсіпорындардың экономикалық, жетістігіне тәуелді, мәселен, зауыт пайданы ... көп ... ... ... ... де өсе ... Егер ... (құнды қағаз шығарушылар) шығынға оотырып қалса, оның акциясының құны да арзандап, акцияны сатып алған ... да ... құр ... ... мүмкін. Сондықтан акцияны шығарған кәсіпорындардың экономикалық өндірістік жағдайы жолында әрқашан хабардар ... ... қалт ... ... бір ... - сатып алған жеке адамдардың инвестордың эмитентке берген карызы ... ... ... ... алу арқылы қарызға ақша құяды, ал эмитент алдағы уақытта оның қарызын өсімімен қайтарады деген сөз. Үкімет орындары да ... ... ... ... ... табыс сияқты оны да ... ... ... ... отырған, ұйымдардың мұқжатына жұмсайды. Сонымен, бағалы қағаз жеке-дара, ... - ақ ... үшін ... көзі ... табылады. Ал, инвесторлар пайда табамын деп ақша шығарғанымен, оны қайтарып ... өсім ... ... ... бере ... көп ретте пайда табудың орнына тақыр жерге отырып қалуы да мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... ... ... кез-келген бара бермейді, барған өкінбейді. Түптеп келгенде, ... ... ... ... ... араласқан басқаларға да түсер пайда көп. Тұтас алғанда бұл экономиканы көтерудің бір жолы өйткені, бағалы қағаздан түскен қаржыны ... ... ... ... ... бұдан бүкіл Қазақстан ұтады, жұмыссыздық саны азайып, халықтың тұрмыс жағдайы да ... ... ... қағаз саудасы биржа қоры аркылы жүргізіледі оның, құнды қағаз жөніндегі Ұлттық комиссия бекіткен өз ... бар. Ол ... ... ... қатынастың сенімділігіне, қаржы мәселесіне тіреледі. Биржа арқылы құнды қағазын өткізген әрбір кәсіпорын көпшілік хабардар болып отыруы ... ... ... ... ... ... басқарма органдары, алдағы жоспары хақында ақпар беріп тұруға міндетті. Бұл ақпар ... ... ... 3 ... ... ... есептің негізінде тумақ. Бағалы қағаз саудасын қолма-қол жеткізуге биржа ... ... ... да, одан ... пайдадан жалақы төлеп тұрады. Сол сияқты бұл іске диллердің тартылуы ... ... ... де ... ... диллер жалақы алмайды, түскен пайдаға белгілі мөлшерде еншілер. Үкімет облигацияларын шығаратын Қаржы министрлігі, болмаса ... ... ... ал ... ... инвесторлары қолма-қол немесе коммерциялық банктердің брокері арқылы тартылады. ... ... ... көптеген кәсіпорындары акционерлік қоғамға айналып жатыр. Өздерінің ... ... ... ... ... ... азаматтар олардың акцияларын алуына болады. Инвестициялық жекешелендіру қоры -- акционерлік ... мен ... ... ... ... те, ... ... те болады. Әрине азаматтар ақшасын кәсіпорындарына өздері салуына да болады, ... ... ... қоры (ИЖҚ) одан гөрі ... қызметкерлері коньюнктураның құйтырқысын жақсы біледі, оның үстіне олар облигацияны анағұрлым арзанға алуы мүмкін.Бүгінде Қазақстан үкіметі көптеген кәсіпорындарын дотация ... және ... ... ... ұстап отыр. Ертең олар жекеменшікке ауысқанда соларға ... ... ... ... ... ... ... елдің экономикасын көтеруде бағалы қағаздың маңызы зор.
1.2 Бағалы қағаздар, оның мәні, жіктелуі және түрлері
Бағалы қағаздардың негізгі және ... ... ... ... ... ... облигациялар, вексельдер және бағалы қағаздардың басқа түрлері кіреді. Соның ... ... - ... ... ... куәлндыратын бағалы қағаз. Ол иемденушісіне компанияның капиталының, мүлкінің, кірісінің бір бөлігіне заң жүзінде меншік құқын береді. Компания ... ... ... ... ... ... да ... уақыт қолданылады. Бірақ осы уақыт ішінде акцияның иесі сан рет өзгеруі мүмкін. Акционердің акцияны шығарған компанияға ... құқы жоқ. ... ... бөлінбейді. Акционер оны тек екніші нарықта сатуына ... ... ... мына ... ... ... ... яғни акционерлік қоғам құрып, оның жарғылық капиталын қалыптастырғанда;
* бар компанияны акционерлік қоғам ретінде қайта құрғанда;
* жарғылық капиталды қосымша молайтқанда.
Атап ... ... ... ... ... акциялардың бастапқы жиынтық құны. Ол, өз кезегінде, айналымдағы капитал (жәй және артықшылықты акциялар) және компанияның портфелінде қалған бағалы қағаздар болып ... ... ... ... ... өз ... пайдалана алады. Акция бір жағдайда акционерлік қоғамның өз капиталын ұлғайтуға және оны инфляциядан қорғау үшін жұмсауға болатын бағалы қағаздардың бірден-бір ... ... ... ... ... бір ... бір ... басқа беруге беру тәсілі бойынша: атаулы және иесі ұсынушы болып екіге бөлінсе, екінші жағынан ... ... ... ... бойынша - жәй және артықшылықты ... деп ... ... Корпорация тек өзінің жарғысында берілген акцияларды ғана шығара алады.
* Атаулы акция - иесі міндетті ... ... ... тіркелуі тиіс акция.
* Ұсынушыға арналған акция - иесінің аты-жөні корпорация кітабында ... ... Жәй ... ... ... ... ... мөлшеріне байланысты девиденттер алу құқы, жиналыстарда дауыс беру арқылы корпорацияны басқаруға қатысу құқы және корпорация жабылып қалған жағдайда несие ... есеп ... ... ... бір бөлігін алу құқы бар.
* Артықшылықты акциялар (немесе ... - ... ... ... ... Олар корпорация пайдасының деңгейіне қарамастан белгілеген мөлшерде неғұрлым нақты дивидент төлеуін ... ... ... ... дауыс құқын бермейді. Ол дауыссыз бағалы қағаз. Оған байланысты артықшылық дауыс құқы жоқтығының орнына төлеу ретінде жүреді.
Облигация деп ... ... бір ... орындауға, яғни алған ақша сомасын қайтаруды және белгіленген ... ... ... ... ... ... айтады. Ол корпорацияның активіне қарсы қойылады. Облигация арқылы тартылған капитал акционарлік капитал деп ... ... ... - ... ... ... бір ... Эмитенттің жалпы шығыны облигацияны шығаруға және оларды орналастыруға жұмсаған шығынына тең болады. Облигация да акция сияқты корпорацияны инвестициялаудың ең ... ... ... бұл екі ... ... ... ... өзгешіліктері бар. Ол өзгешеліктердің маңызы мыналар:
+ Облигация иемденушісі корпорацияға несие беруші болып табылады.
+ Облигация иемденушісіне сыйақы ... ... ... ... ... ... ... дауыс беру құқы жоқ.
+ Облигация бойынша сыйақы корпорацияның шығынына жатады.
Облигация бойынша ... ... ... түріндегі пайда купонға алмастырылады. Купон деп облигациядан қиылып алынатын талонды айтады.
Облигация қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... Облигациялардың қамтамасыз етілуі деп оларды шығарғанда кепілдікке корпорация активтерін немесе мүліктерін салуды айтады. Қамтамасыз ... ... ... ... активтерін талап етуге құқық беріп және сонымен бірге оның негізгі меншігінің облигацияға салынғанын көрсетеді. Қамтамасыз етілмеген облигациялар - ... ... бар, ... ... эмитеттің жақсы атағымен шығарылған қарыз міндеттемелері.
Облигацияның ... - ... ... ... арнаулы фиралардың бағалауы. Әдетте, облигациялардың барлық шығарылған сериясы бағаланбай, тек ... ... кең ... ... ие ... ғана ... ... мысалы және компаниялары рейтенг анықтаумен шұғылданады. Мудиз компаниясы облигацияны бағалауды төменгі түрде жүргізеді:
* Ааа - өте жоғары ... Аа - ... ... А - ... ... ... Ваа - орта сапа;
* Ва - ... ... ... В - ... қажет белгілері жоқ;
* Саа - төмен сапа;
* Са - белгілі бір мөлшерде ... С - ең ... ... ... ... ... деп аталады. Төменгі рейтингілі облигациялар деп есептеледі.
Вексельдер өндірістегі жұмыстың айналымдылығы, яғни өнімді өндіру, оны сату және ... да ... ... ... ... ... ... қорының жетіспеуі сияқты жағдайға душар болады. Сол кезде өнімді ... ... ... есеп ... ... қалдырады. Демек өнім несиеге сатылады. Несиені қайтару кезінде несие ақшаларының бір түрі - ... ... ... ... - қарызды өтеудегі заңды түрде бекітілген төлем міндеттемесі. Ол бағалы қағаз. Вексельді борышкер, яғни ... ... ... ... ... ... сатушыға, яғни вексель иемденушіге береді. Вексельдің мәні - несиеге алған белгілі бір соманы төлем уақыты жеткенде келісілген ... өтеу үшін ... ... ... берген қарыз міндеттемесі.
Вексель - тауар-ақша қатынастарын және коммерциялық несиені дамытуды ертеден келе жатқан ең ... ... ... ... ... ... елдердің ақша айналымында вексель елеулі орын алады. Қазіргі кезде электронды несие жүйесінің кез-келген операцияны бар болғаны бір ... ... ... ... бар (мысалы, Германияда вексель ақша айналымының 20-25 пайызын ... ... ... ... ... заттық қорлардың айналысқа түсуін жеделдетіп, кәсіпорындардағы тауар-зат құндылықтарының қорын ... және ... ... есептерді тездетеді. Вексель айналымы экономикалық қатынастардың сан алуан жүйесін қамти алады.
Вексель несиені өтемеу ... ... ... ол ... ... ... ... да, сенім болғаны соң төлем құралы ретінде ... Егер ... ... ... ... ... ... жіберілуін және басқа да жағдайларын бақыласа, ал вексель иемденуші серітестің тек вексель ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар, ол өте маңызды, оның төлеу уақыты жеткенге дейінгі болашақтағы қаржы мүмкіншілігін де бақылайды. Вексель келісіміне ... ... ... және ... ... ... сенуі, олардың қабылдаған міндеттемені нақты орындауға ұмтылуы, нарықтық қарым-қатынастарды дамытуға жол ... ... ... ... ... үш түрлі айырмашылығы бар:
* Біріншіден, вексельдің дерексіздігі, яғни қарызды қандай жағдайға, не мақсатқа алғандығы көрсетілмейді;
* ... оның ... яғни ... ... ... алғандығына қарамастан міндетті түрде өтеу керек;
* Үшіншіден, вексельдің айналмалылығы, яғни вексель иемденуші оны басқа адамдарға беруіне болады.
Қолдану ... ... ... жәй және ... вексель деп екіге бөлінеді. Жәй вексель айналысы төрт сатыдан тұрады:
+ вексельді сатып алушы ... ... ... ... тиеп қояды немесе тапсырыс бойынша қызмет көрсетеді (вексель берушіге);
+ сатушы белгіленген уақытта вексель бойынша төлем өтеуді ұсынады;
+ сатып алушы көрсетілген ... ... ... ақы ... - ... ... вексельді пайдаланғанда тек екі жақ өзара әрекет жасайды, яғни вексель беруші өзі делдалды қарастырмай-ақ ... ... ... ... қарызын өтейді.
Аудармалы вексель деп несие берушінің қарыз алушыға вексельде көрсетілген соманы үшінші кісіге төлеу жөніндегі берген жазбаша үкімін айтады. ... ... ... ... ... ... ... беруші төлеушіге, яғни қарыздарға тауарды және траттаны ... ... ... ... вексель бойынша акцепт беріп, оны вексель берушіге қайтарады;
* вексель беруші ... ... ... - ... вексель бойынша ақша алушыға жібереді;
* ремитент аудармалы вексельді трассатқа төлемді өтеуге жібереді;
* трассат банкке вексельді ... үкім ... және ... бірге вексельдің сырт жағына оның төленгені жөнінде белгі қояды;
* ремитент вексельді несие берушіге жібереді;
* несие беруші ... ... өз ... ... үшін ... ... ... ақша трассаттан несие берушіге несиені өтеу ретінде түседі.
Төлем уақыты келгенде несие беруші ... өтеу үшін ... яғни ... ... ... вексельді ұсынады. Трассат ақшаны несие берушіге аударған соң вексельді жояды. Вексельді басқа біреуге пайдалануға берген жағдайда ... ... ... Оны ... ... яғни ... жазады, ал индоссаментті алған адам индоссат деп аталады. Вексельді өтеу үшін екінші, үшінші ... ... ... ... деп аталады.
Вексельді толтырғанда кәсіпорын басшысы мен оның бас бухгалтері қол қояды. Егер вексельді жеке адам берсе, онда ол өзі қол ... ... ... ... ... ... шарт:
* векселдік таңба болуы керек;
* төлемнің уақыты көрсетілуі керек;
* мендеттеме бойынша келісілген соманы ... ... ... ... жер ... ... ... және кімнің үкімі бойынша төлемді;
* вексельді толтырған жері және уақыты;
* вексель берушінің қолы.
Осы айтылған мәліметтердің тек біреуі ғана ... ... ... ... күші ... ... қолдану аясына келісім жағдайына және олардың тауармен немесе ақшамен қамтамасыз етілуіне байланысты коммерциялық, қаржылық және ... ... ... та ... ... - тауарларды сату және сатып алу келісімдерінің негізінде айналысқа түседі. Бұндай вексель нақты ... ... ... яғни ол сату операцияларын несиелендіру мақсатында беріледі.
Несие келісімдерін ақшалай түрін рәсімдеу қаржы вексельдері болып есептеледі. Оған банктік, ... ... және ... банк емес ... ... ... жатады.
Жалған вексельдерді беру нақты не материалдық, не ақша құндылықтарының қозғалысымен ... ... ... ... ... яғни құр қуыс және ... ... вексельдер жатады. Олардың кепілімен несие алу үшін және банкте есепте болу мақсатымен беріледі. Демек, жалған вексельдер ештеңемен қамтмасыз етілмеген ... ... ... ... ... ... ... өте көп басқа түрлері болады. Оларды әртүрлі эмитенттер шығарады. Солардың ... ... ... ... Корпорацияның жарғысына қарсы келмесе онда оның , немесе айналымдағы бағалы қағаздарға қосымша тағы да бағалы қағаздар шығаруға апитал табуға ... бар. ... деп те ... ... ... ... опцион, варрант деген сөздер айқындайды.
Жазылу құқын үш түрлі жолмен жүзеге асыруға болады:
* өз құқын іске асыру, яғни жаңа ... ... алу. Ол үшін ... ... және ақша ... ... жіберу керек;
* жазылу құқын сатуға болады;
* жазылу құқын пайдаланбауға да болады.
Жазылу құқы - ... ... ... ... ... ол бір ... аспайды. Егер корпорацияның акциясы қор биржасындағы айналымда болса, онда құқық сертификаттары да сол ... ... ... ... басқа баға қойылады.
Опцион - шартқа енгізілген мерзімдік ... ... ... ... Ол бойынша екі жақтың біріне белгілі бір уақыттың ішінде ... ... ... ... ... ... ... немесе сатып алуға құқық беріледі, ал екінші жақ қажт ... ... ... ақыға бағалы қағаздарды сатуға және сатып алуға міндеттенеді. Опцион - ... ... ... ... ... Онда сатылатын бағалы қағаздар саны көрсетіледі. Оның өлшемі лот деп аталады. Яғни, бір лотта 100 дана бір атаулы ... ... ... ... қағаздардың туынды түрлерінің бірі - варрант. Варрант - ерекше бағалы қағаз. Ол корпорацияның айналымдағы ... ... ... ... алушыға меншік құқын беретін міндеттемесі. Варрант иемденушісі қолындағы ... ... бір ... ... тұрақты бағамен онда белгіленген жәй акциялар санына айырбастауға құқығы бар. Варрант ұзақ мерзімді бағалы ... ... оны ... ... және ... ... қоса ...
Бағалы қағаздардың келесі тобына қаржы нарығы айналымындағы мемлекеттік институттар және банктердің қарыз міндеттемелері жатады. Олар:
* қазыналық вексельдер;
* депозиттік сертификат;
* ... - ... ... ... ақшалы құжат. Ол қаржы институттарындағы ағымдағы есепшот иесінің чек иесіне көрсетілген соманы төлеуін талап еткен жарлығы. Чектер бірнеше түрге бөлінеді:
* ... ... оны чек ... ... бір ... ... ... толтырады;
* ордерлі чектер, олар жеке немесе заңды тұлғаларға толтырылады;
* иесі ұсынушы чектер, ол бойынша көрсетілген сома чек ұсынушыға төленеді.
+ ... ... ... - ... ... құрамдас бөлігі
Қазақстан Республикасынын жоспарлы экономикадан түбегейлі жаңа, нарықтық, мемлекет реттейтін экономикаға өтуі елімізде қаржы нарығын және оның ... ... ... ... құрылуын талап етеді. Қаржы нарығы - мемлекеттің ... ақша ... ... Бұл ... экономиканың әртүрлі субъектілерінің сұранысы мен ұсынысы әсерінен өзгеріп ардайым қозғалыста болады. Қазіргі кезде дүниежүзінде АҚШ-тың, Еуропа бірлестігі мен Жапонияның қаржы ... ең ... ... ... Ал Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өтпелі кезеңінде оның қаржы нарығынын қоры мол, өз ... ... ... әзір ... ... қаржы нарығы біріне-бірі байланысты және бірін-бірі толықтырып тұратын, бірақ әрқайсысы өз алдына қызмет жасайтын үш нарықтан тұрады.
Соның үшіншісі, бағалы қағаздар ... Бұл ... ... ... ... ... ... дейін болғанымен, соңғы 70 жыл бойы оның ешқандай өсу белгісі болған жоқ. Ал 90-шы жылдардын басында ТМД ... оның ... ... ... ... ... даму және одан әрі жетілу үшін белгілі бір ... ... ... ... ... ... және мемлекет пен жергілікті басқару органдарының қаржы саясатын өзгертуден басталады. Айта кету керек, ... ең ... ... жекеменшіктендіру және мемлекеттік кәсіпорындарды акцияландырудан басталады. Қазіргі кезде ... жас ... ... ... толтыру мақсатындабұрынғы үйренген әдіс - ақша белгілерін шығыарумен шұғылданбай, оның орнына мемлекеттік бағалы қағаздардын бірі - ... ... ... ... (ГКО) ... ... ... басқару органдары да дәл осы жолды пайдалануда. Бағалы қағаздар нарығы экономиканын кез-келген саласының өз қажетіне ақша ... ... ... ... акция шығарып осы қорды үнемі, яғни кәсіпорын жабылғанша пайдалануға болады, ал ... ... ... ... ... ... ... жасайды. Бұл айтылғандар бағалы қағаздар нарығын өрістеуге мүмкіндік ... ... ... мемлекеттік үстемдікті жойған кезде, ол әкімшілік емес, тек экономикалық заңдардын әсерімен қызмет жасайды. Егер қаржы нарығы жеке ... ... ... оның ... ... ... етуі ... емес. Кәсіпорын мемлекеттік меншіктен акционерлік меншікке өткенде ... ... ... ... ... ... өз меншігінде болады. Кәсіпорындар осы уақытша бос қаржысына коммерциялық банктердің төлейтін ... ... ... ... сай ... ғана ... сақтайды. Сонымен, шаруашылықты экономикалық әдістермен жіргізу - өндірістің өсуін қамтамасыз етіп, қаржы қорларын көбейтіп, ... ... оң ... болуының кепілі.
Нарық жағдайында ақшалай капиталды жинақтау маңызды рөл ойнайды. Осы капиталды шоғырландыру процесінен бұрын оны ... ... ... ... капитал құрылғаннан немесе өндірілгеннен кейін оны қайтадан өндіріске жұмсалатын және уақытша бос қалатын бөліктерге бөлу қажеттілігі туындайды. ... ... ... кәсіпорындар мен корпорациялардың ссудалық капитал нарығында қаржы-несиелік институттармен және бағалы қағаздар (БҚ) нарығымен шоғырландырылатын уақытша бос ... ... ... ... БҚ сияқты түрінің пайда болуы коммерциялық және өндірістік қызметтің күрделене түсуі ... ... ... ... ... ... қажеттігіне байланысты. Осылайша қор нарығы тарихи түрде ссудалық ... ... дами ... ... БҚ ... алу ақшалай капиталдың бір бөлігін қарызға беруді білдіреді.
Капитализмнің шарықтау кезеңінде пайда болған БҚ монополисттік және мемлекеттік-монополисттік капитализм тұсында да өмір ... ... ... БҚ ... ... құрылымында, оның функционалдық механизмінде бірталай өзгерістер болды. Сонымен қатар БҚ нарығы экономиканы қаржыландыруда, мемлекеттік БҚ-ды өткізуде басты ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы жүйесінің индустриалды және ұйым - дастырушылық-функционалдық ерекшелігімен сипатталатын ... ... БҚ ... КБ-ың орны ерекше және маңызды. Көптеген елдерде ... БҚ ... ... да ... рөл ... Бұл ... ... өзекті мәселелерінің бірі. Себебі - дамыған нарықтық экономикада БҚ және олардың нарығы кәсіпорындар мен мемлекет қажеттілігі үшін бос ... ... ... аса маңызды.
Қазақстанда 90-жылдарға дейін БҚ нарығы болмады. Елімізде БҚ нарығының пайда болуына 1991 жылғы бағдарламасына сәйкес өткізілген жекешелендіру процесі ... ... ... ... (АҚ) құрылуы акцияларды шығаруға жол ашты. Бұл акциялар аукциондарда сатылды, бірақ олар тек бірінші реттегі ғана ... ... ... ... АҚ құрылуы, акцияларының шығарылуы, инвестициялық пай қорларының құрылуы Қазақстанда дамып келе жатқан БҚ нарығының негізіне айналды.
БҚ нарығының қызмет етуінің бас ... - ... ... қажеттілік сезінген қатысушылар мен артық табысын инвестициялағысы келетін қатысушыларды бір-бірімен ... ... ... ... ... ... ... жұмысын қамтамасыз ету.
II. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР НАРЫҒЫ
+ Қазақстан ... ... ... ... ... болуы
Бағалы қағаздар нарығының кейбір элементтері 20-шы жылдары КСРО-да экономикалық саясат кезінде болған. Ал қазіргі егемен ... ... ... ... ... ... ... Одағы заңдарының негізінде 90-шы жылдардың басынан бастап пайда бола бастады.
Елде дамыған бағалы қағаздар нарығы қалыптасуы үшін оның құрамдас ... ... ... Олар:
* Сұраныс пен ұсыныс;
* Делдалдар мен басқа қатысушылар;
* Нарықтық инфрақұрылым, яғни коммерциялық ... қор ... ... ... және ... ... ... және өзін-өзі реттейтін жүйелер.
Нарықтың осы құрамдас бөліктері қазіргі уақытта негізінен құрылып болды. Бұл жөнінде елімізде экономикалық ... ... ... жолында қабылданған Қазақстанда мемлекеттік меншікті жекеменшіктендіру Ұлттық бағдарламасы бағалы қағаздар ... ... ... - акционерлік қоғамдардың құрылуын тездетуде шешуші роль атқарады.
Дегенмен, Қазақстан экономикасының дағдарысы ... ... ... ... нарығы болуы мүмкін емес. Бағалы қағаздар нарығының даму деңгейі көп жағдайда халықтың ... ... ... бағалы қағаздарға сұраныс халықтың тұрмысын айқындайды. Сондықтан халықтың табысының өсуі - Қазақстанда бағалы қағаздар нарығы дамуының ... ... ... ... ... ... және ... қағаздардың өтімдісі қандай? Республикада қалыптасқан жағдай сипаттағанындай бағалы қағаздардың ең көлемдісі және ең өтімдісі мемлекеттік қарыз міндеттемелері. Мемлекеттік қарыз міндеттемелері ... ... оған ... байланысты:
Біріншіден, мемлекеттік бағалы қағаздардың элементі - Қаржы Министрлігі;
Екіншіден, Ұлттық банк - оның (қаржы Министрлігінің) қаржы агенті ... ... ... ... ... ... дилері. Дегенмен, бағалы қағаздар нарығына бұл қатысушылар мемлекеттік бағалы ... ... мен ... айналымға түсіру шарттарын анықтаушылар. Мемлекеттік бағалы қағаздар:
* Мемлекеттік ... ... ... ... облигациялар;
* Қазақстан Ұлттық Банкінің қысқа мерімді ноталары;
* Жекеменшіктендіру купондары.
Мемлекеттік қазыналық вексельдер мемлекеттік қазыналық облигацияларды ішкі ... ... ... ... ... ... мақсатында Қаржы Министрлігі шығарады. Ал қысқа мерзімді ноталарды банк жүйесінің бірқалыпты ... ... ... ... ... ... мақсатында Ұлттық банк шығарады. Жекешенлендіру купондары аукцион арқылы сатылған мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіруге ... ал оның ... ... жеке ... ... осы ... дейін сақталуда. Кәсіпорындар банкротқа ұшырап, жұмыс істемей тұрған қазіргі кезде жекеменшктендіру купондарының ... ... ... оны иемденушілерге әлі дивиденд (пайда) түсіре қойған жоқ.
+ Бағалы қағаздар нарығындағы ... ... ... нарығы басқа нарықтардан өзінің айрықша тауарымен өзгешелінеді. Ол өзгеше тауар - ... ... Ол ... ... ... ... қарыз міндеттемесі, яғни олар бойынша табыс алу құқы және табыс төлеу міндеттемесі пайда ... ... ... ... бұл ... өз құны аз ... да, өте жоғары нарық бағасымен сатуға болады. Бағалы қағаздардың көрсетілген құны өте ... ... ... ... кәсіпорынына жұмсалған нақты капиталдың белгілі бір мөлшерін көрсетеді. Егер бағалы ... ... ... оның ... ... болса, онда оның бағасы көрсетілген құннан жоғары болады. Бұндай нарықтық бағаның номиналдан ауытқуы, бағалы қағаздардың екенін көрсетеді.
Жалған капитал - ... ... ... ... яғни ... капиталдың оқшауланып шыққан бір бөлігі.
Бағалы қағаздар ақша капиталының немесе басқа материалды құндылықтардың орнына жүретін символы болғандықтан, оны ... ... деп те ... Сонымен қатар, бағалы қағаздар қордың инструменті немесе құралы болып та есептеледі. ... тек сол ... ... ... ... қол жеткізуге немесе сол құндылықтар бір субъектіден екіншіге ауысуға болады. Сонымен бағалы қағаздар нарығы капитал ... яғни ақша және ... ... ... ... ... ...
Бағалы қағаздар нарығы нарықтық экономикада күтпеген кездейсоқ болатын процестердің реттеушісі. Бұл ... ... ... процесіне қатысты. Капиталды инвестициялау деген оның капиталға мұқтаж өндіріс салаларына құйылуы, ал ... ... ... сол ... ... алынады. Капиталдың бұндай айналыс механизмі мынадан түсінікті. Мысалы, кейбір тауарларға немесе қызмет түрлеріне сұраныс өссе, онда соған сәйкес бағасы да ... ... ... ... ... да ... ... басқа салалардың бүгінгі сұранысы азайып, олардың экономикалқ тиімділігі кеміп, ондағы капиьал өніміне сұраныс өсіп тұрған ... ... ... ... осы механизмнің қызметін қамтамасыз ететін құрал. Олар уақытша бос капиталды сату-сатып алу арқылы ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде капитал ең алдымен қоғамға шын мәнінде қажетті өндіріске орналасады. ... ... ... кең үйлесімді құрылымы пайда болып, тапшылықсыз экономика қалыптасады: қоғамдық өндіріс негізінен қоғамдық сұранысқа сай болады. Бұл өркендеген ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау комитеті басқарған орталықтанған - жоспарлы экономика 70 жыл (1921-1991жж.) бойы қоғамның зарарсыз өсуін қамтамасыз ете ... Ал ... ... ... ... ... ... өркендеуіне жеткізетіне ақиқат шындық.
Кәсіпорынның қосымша капиталға мұқтаждығы көптеген жағдайға байланысты олардың бастылары - негізгі қорды құру және ескі ... ... ... құралдарын толықтыру. Бұл мұқтаждықтар нарық конъюктурасына тікелей байланысты. ... ... ... ... белгілі-бір уақыт арасында болып тұрады. Сондықтан кәсіпорын қажетті қаражатты белгілі-бір уақытта, яғни нарық конъюктурасының өздеріне ... ... ... жөн. ... Республикасында әзір бұндай жағдай қалыптасқан жоқ, себебі банктік несие әрі қымбат, әрі шектелген, ал бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар көмегімен қосымша капитал алу анағұрлым жеңіл. Акция және облигация сияқты бағалы қағаздарды шығаруға және ... ... екі ... ... проспектісін шығарып және нарыққа қатысушылардың оларды талқылауына екі-төрт жеті, оларды ... ... және есеп ... ... жеті ... кетеді екен, қорытындысында бір-жарым, екі ай ішінде эмитент өзіне қажетті капиталды ... оны ... ... ие ... ... ... қағаздар нарығы - экономикалық өрлеуді көп ... ... ең оңай және ... ... ... ... ... құру және дамыту шаруашылықты бір орталықтан қаржыландырудың тиімсіз ... және ... ... ... ... нарықтық құрылымдардың инвестицияға деген сұраныстарын қанағаттандыруға және бұл ... ... ... қайта құйылуын реттеуші болуға, ірі кәсіпорындар мен банктер жұмысының барометрі болуға мүмкіндік береді. Бағалы кағаздар нарығының дамуы экономиканы ... ... ... іске ... ғана ... ... тауар нарығын қалыптастыру, монополиясыздандыру, шағын кәсіпорынды қолдау, ақша айналысын нығайту.
Бағалы қағаздар нарығының міндеті - ... ... ... мен ... ... ... ... бағада инвестицияға толық қаражат жұмсауды қамтамасыз ету болып табылады.
Қазақстан Республикасының заңында көрсетілетін бағалы қағаздар нарығының негізгі идеологиясы келесідей қағидалардан ... ... ... ... үшін ... ... эмиссиялаудан барлық түрлері бойынша толық және тура ақпараттардың болуы;
* ... ... ... қатынасушыларының (инвестициялық фирмалардың, қор биржалары және тауар биржаларыныңқор бөлімдері, брокерлік фирмалар және т.б) біліктілігі.
Бағалы қағаздар нарығына қатысты мемлекеттік саясатың ... ... ... ... ... ... ... тиіс.Осыған байланысты мемлекеттік саясат бұл сферадағы жеке кәсіпкерлікті марапаттауға бағытталуы тиіс.
Бағалы қағаздар нарығына мемлекеттік ықпал етудің мақсаты мынадай:
* ... ... ... ... ... ... бәсекелестік қабілетің қамтамасыз ету;
* бағалы қағаздар нарығы агенттерінің мүдделерін құқықтық және экономикалық қорғау.
Құқықтық қорғау - ... ... ... ... ... ... ... кәсіби қатынасушылардың қызметтеріне лицензиялар және сертификаттар беру, бағалы қағаздар нарығына жіберу ережелері , шетел инвесторларын ... ... ... жіберу ережелері.
Экономикалық қорғау - бағалы қағаздар мен ... ... ... ... жеңілдіктер жүйесін жасау және қолдану ; мемлекеттік бағалы қағаздармен жасалатын операциялар жолымен нарықтағы сұраныс пен ... ... - өзі ... екі ... элемент арқылы анықталады:
* стратегияны анықтаумен айналысатын ұйымдардың өздері мәміле жасау тәжірибесіне қатынасады;
* ... ... ... ... ... есебінен емес, негізінен нарықтың есебінен қаржыландырылады.
Өзін - өзі реттейтін ұйымның міндеттері мен ... Өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ұйым мүшелерінің және олардың клиенттерінің құқықтары мен мүдделерін қорғау, сонай ақ Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығында ... ... ... асырудың бірыңғай жағдайларын жасауды қамтамасыз ету болып табылады.
* Өзін - өзі реттейтін ... ... ...
* өзін - өзі ұйым мүшелерінің кәсіби қызметінің бірыңғай ережелер мен стандарттарын белгілеу;
* өзін - өзі реттейтін ұйым ... ... және ... Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар нарығы туралы заңдарды сақтауын бақылау мен қадағалауды жүзеге асыру;
* өзін-өзі реттейтін ұйым мүшелерінің және ... ... ... мен ... ... ... реттейтін ұйым мүшелері арасындағы дауларды, сондай-ақ мүшелері мен олардың клиенттері арасындағы дауларды шешу;
* мемлекеттік өкімет пен басқару ... сот және өзге де ... ... реттейтін ұйым мүшелерінің мүдделерін білдіру болып табылады;
Өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ... рыногында кәсіби қызметті жүзеге асыру тәртібін белгілейтін нормативтік құқықтық актілердің жобалары, ... ... ... әзірлеу жөнінде ұсыныстар беру;
* бағалы қағаздар нарығындағы өзін-өзі реттейтін ұйымның мүшелері арасында туындайтын дауларды және ... мен ... ... ... дауларды қарау;
* уәкілетті органның тиісті рұқсаты болған жағдайда бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыруға ниет білдірген ... оқу ... ... және ... оқытуды жүргізу;
* бағалы қағаздар нарығында қызметті жүзеге асыруға ниет білдірген немесе өзінің кәсіби деңгейін растайтын адамдарды тестілеу процесіне қатысу;
* өзін -өзі ... ұйым ... ... ... және ... ... ... бастамасы бойынша өзін-өзі реттейтін ұйым мүшелерінің қызметін тексеруге қатысу.
* бағалы қағаздар нарығында өз мүшелерінің қызметін бақылауды ... ... және ... ... ... және ... ... ұйымның ішкі құжаттарын бұзуға жол берген өзін - өзі реттейтін ұйым мүшелеріне өзінің ішкі құжаттарында белгіленген тәртіптік ықпал ету ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының құқықтық негіздері
Кез-келген мазмұны қоғамда орын алып және одан әрі дамып келе ... ... ... сай ... ... ... құқықтық нормаларды шығару белгілі-бір экономикалық мүдделерге қызмет көрсетуге бағытталған. ... ... ... ... ... ... ... нарықтық үлгісіне өту кезі құқықтық негіздерді түбегейлі реформалау арқылы нарықтық қатынастарды дамытуға жол ашатын заң ... ... ... Әдетте бұндай реформа жүргізудің мақсаты - осы тұрғыда тіпті жаңа заң ... ... ... ... ... ... мен Кеңес мемлекетінің жаңа экономикалық саясат кезінде орын ... ... ... ... ... еді. Сонымен бірге нарықтық үлгімен дамыған өркениетті мемлекеттердің (мысалы, АҚШ, ... ... ... және т.б.) ... ... оны мемлекетімідің экономикасын реттеуге бейімдендіру керек. Соның ішінде, Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын және оның қызметін қамтамасыз ететін ... ... ... ... қажет.
Бағалы қағаздар нарығын құқықтық ережелермен қамтамасыз ету деген мемлекеттік органдардың бағалы қағаздар айналымы тиімді және мағыналы болу үшін ... ... ... заңдар шығару. Және сол заңдардың мемлекет мүддесі мен халық керегін қанағаттандырып, нарық қатынастарына бет алған қоғамның объективті экономикалық заңдарына сай ... ... ... ... ... ... ... егемендік алғаннан бергі шыққан заңдар, Президенттің жарлықтары және үкіметтің қаулылары, сонымен қатар ... ... ... ... ... құқықтық актілері жатады. Бағалы қағаздар нарығын құқықтық ережелермен қамтамасыз ету мәселесіне ақшалай қарыз міндеттемелерінің айналысы (яғни ... сату және ... алу) және ... ... ... ... шаруашылық субъектілерін басқарумен олардың меншігіне қатынасы құқығы кіреді. Айтылып отырған бағалы қағаздар нарығындағы мүліктік құқық олар туралы ... ... ... ... ... расталады. Ол құжат бағалы қағаздар деп аталады. Бірақ азаматтық құқық ... ... ... бағалы қағаздар бағалы қағаздар нарығына айналысқа түспейді. Мысалы, Қазақстан заңдары бекіткен - ... ... сол ... ... және тауарларды орналастыру құжаттары тауарлар нарығында, яғни тауар биржасында айналымға түседі. Ал ... ... ... ... ... ... кеткеніміздей, қаржы нарығының құрамдас бөлігі. Қаржы нарығы капитал нарығы мен ақша нарығынан құралатындықтан бұл жерде осы аталған екі нарықтың құқықтық ... ... сөз ... ... ... ... заңдары орыстың азаматтық (саудалық) құқықтарына негізделіп шығарылады. Қазіргі кезде заң шығару біраз кезеңнен өтті.
1917 жылғы Қазан революциясына ... ... ... ... бір ... ... XVIII-XIX ғасырларда қазақ даласында азаматтық және сауда қатынастары орыстың саудалық құқықтық ережелерімен реттелді. Революциядан ... ... ... ... он ... ... қатынастар РСФСР-дың азаматтық заңдарымен жүргізілді. Сол кезде ... ... ... ... ... ... туғызған жаңа экономикалық саяастқа байланысты шығарылған жаңа заңдар болды. Атап айтқанда ақша нарығында вексель және ... яғни ... ... ... құралдары сауда келісімінде кеңінен қолданылды.
Сол уақытта, яғни 1922 жылы РСФСР-дың азазматтық ... ... ... ... 1937 жылы 7 ... Рессей Федеративтік республикасының Орталық атқару комитеті мен Халық комиссарлары кеңесі бекіткен ереже;
* 1929 жылы 6 ... ... ... ... ... ... комитеті мен Халық комиссарлары кеңесі бекіткен және сол сияқты заң күшіндегі ... ... ... және ... қатар тауарларды сақтау, жылжымайтын мүліктерді сатып алу-сату келісімдеріне қоймалық, кепілдік ... және т.б. ... ... қолданылды. Заң жүзінде бағалы қағаздар туралы жалпы ұғым болғанымен бұл айтылған қағаздар бағалы қағаздар нарығын құрай алған жоқ. Себебі ... ... ... ... экономиканы дамыту мақсатында өндірісті ұйымдастыру үшін қаражат жинауына мүмкіндігі жоқ. Ал ... ... ... яғни ... ... тұлғалардың облигациялары шығаратын және оларды айналымға түсіретін механизм тіпті болған жоқ. Қор биржалары мен ... ... ... ... ... (диллерлер мен брокерлер) жұмыс істейтін құқықтық негізі болмады. Себебі делдардар социализм және ... ... жат ... деп ... ... ... келесі кезеңінің негізі - 1977 жылы ... КСРО ... мен 1962 жылы ... КСРО және Одақтас республикалардың азаматтық заңдарының негіздері КСРО-да, оның ішінде Қазақстанда, жалпы ... ... да ... ... айналымын тоқтатты. КСРО Конституциясында жеке меншік, еркін кәсіпшілік іс-әрекеттері қаралмағандықтан айналымға ... ... ... ... ... және басқа шаруашылық қоғамдары мен серіктестер құру туралы құқық болған жоқ.
Мемлекеттің айналымға түсетін мемлекеттік облигациялар шығарылды. Олар ... ... деп ... ... ... сатып, ақша тарту тиімді болса, ал халықққа облигацияны сатып ... аз ... да ... ... не ұтыс алу ... ... ... ол облигациялардың қолдан-қолға өтіп, сату-сатып алу айналысы, яғни бағалы қағаздар қағаздарымен ұйымдастыратын қызуғышылық ынта ... ... ... ... ... негізі - келісім еркіндігі сақталған жоқ, яғни ... ... ... күшпен жалақының бір бөлігінің орнынга берілді.
Дегенмен КСРО халықаралық ... ... ... ... ... вексельдер, чектер және сол сияқты төлем құралдарын кеңінен пайдаланды. Оған дәлел 1936 жылы ... ... 1930 жылы , ... айтылған қаулы қабылдады. Ол Ереже Кеңес Одағы ыдарағанша пайдаланылды. Казірде оны пайдаланбау ... ... ... ... жоқ. Ал ... ... ... 1929 жылғы бойынша қазірде пайдаланылуда.
Экономиканы қайта құру идеясы өндірісті қосымша инвестициялау көздерін табу, ... ... ... сол ... ... өз бетімен шаруашылық жүргізуге қызуғушылығын арттыратын механизмін құру жолдарын табу ... ... Осы ... КСРО ... ... 1990 жылғы 19 мауысымындағы бекітті, одан кейін 1991 жылғы 31 мамырда Кеңес Одағының және Одақтас республикалардың жаңа Азаматтық ... ... ... Оның ... бір тарауы бағалы қағаздар туралы ұғымға және оның түрлеріне, сол сияқты бағалы ... ... ... беру ... ... бекітуге арналған. Бағалы қағаздар туралы дәл осы Негіздер 1993 жылдың 30 қаңтарында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінің ... және ... ... ... ... ... өз күшінді болды.
Қазақстанда 1990-1994 жылдары бағалы қағаздар шығарып және ... ... ... ... мүмкіндік беретін бірсыпыра құқықтық негіздер құрылды. Олар:
* Жоғарыда айтылған Азаматтық заңдардың Негіздері;
* 1991 жылдың 21 маусымдағы ... ... ... Бұл заң - ... қоғамдар және жауапкершіліктері шектеулі серіктестіктер құрып, олардың өз жұмысын қаржыландыру үшін акциялар мен облигациялар шығаруына мүмкіндік беретін заң;
* 1991 ... 11 ... ... Республикасының Заңы. Бұл заң бағалы қағаздарды шығаруды реттеуге, оларды тіркеуге, бағалы қағаздар нарығындағы делдалдық ... ... қор ... ... және оның ... ... рұқсат беретін заң;
* 1991 жылдың 13 қарашасындағы Қазақ КСРО-ның Министрлер кабинетінің қаулысы бекіткен . Бұл ... ... ... ... түрлерін және олардың әрқайсыснда жазылатын міндетті мағлұматтарды белгіледі;
* Жоғарыда аталған заңдар негізінде шығарылған басқа ... ... ... ... бағалы қағаздарды шығару, заңды тұлғалар шығарған бағалы қағаздардың эмиссиясын мемлекеттік тіркеу және ... да ... ... ... ... ... мемлекет меншігіне алу және жекеменшіктендіру арқылы акцияландыру, сол сияқты инвестициялық жекеменшіктендіру қорларының жұмысын реттеу туралы бірсыпыра ... мен заң күші бар ... ... ... ... сертификаттарды шығаруды және оларды айналымға түсіруді, сондай-ақ банктік қызмет көрсетуді реттейтін Қазақстан Ұлттық банкісінің ережелері.
Сол жылдары акционерлік ... оның ... ... ... ... ... оларды айналымға түсірді. Сонымен бірге қор биржалары, ия болмаса, тауарлық-қор биржалары құрылды. ... ... ... ... бағалы қағаздарды шығаруға талаптанды. Бағалы қағаздар нарығының алғашқы кәсіби ... ... бола ... ... ... ... туралы бұрынғы шығарылған заңдардың жетілмегендігіне қарамастан оларды қолданудың нәтижесінде Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын ... ... іске ... алғашқы қадамдары жасалып, ол жүйе өз тәжірибемізді жинақтап және оның мәнін түсінуді мүмкіндік туды.
Өз тәжірибеміз бағалы ... ... ... ... ... көрсетті. Бір уақытта ол әрі бағалы қағаздар эмитенті, әрі инвестор, әрі ... ... ... ... және ... ... бақылаушы субъект ретінде қатынасады. Онда мемлекет өзінің әртүрлі органдары ретінде қатынасады. Себебі бір мемлекеттік орган басқа ... әрі ... әрі ... де ... ... қатысушыларға да ойынның ережесін шығаруына болмайды.
Сондықтан 1994 ... 20 ... ... ... ... ... Бұл бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеумен ол туралы заңдар шығарудың келесі кезеңі еді. Осы жарлық бағалы қағаздар нарығындағы қатынастарды ... және ... ... ретінде бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясының Ережесін бекітті.
Жарлық шыққан күннен бастап 1991 жылығы Қазақстанның екі заңы: және өз ... ... 1994 ... 6 айы бойы ... ... қағаздар нарығы құқықтық қамтамасыз етілмеген жағдайда қалды. Тек 1994 жылдың 3 қазанында Министрлер кабинетінің қаулысымен және бекітілді. Уақытша ... ... ... қағаздар нарығын дамытудың құқықтық негіздері ретінде 1995 жылдың сәуіріне ... ... 1995 ... ... ... ... бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссиясының төрағасы мен оның төрт мүшелерін бекітуі және осы мемлекеттік органының атқару комитетінің құрылуы бағалы ... ... ... ... ... ... Дәл осы ... бастап Ұлттық комиссия өзіне бекітілген қызметтерді атқаруды кірісті.
1995 жылдың сәуірінен Қазақстанда бағалы ... ... ... және оның ... негіздерін қалаудың қазіргі кезеңі басталды.
ІІІ. Бағалы қағаздар нарығын жетілдіру және дамыту жолдары
3.1 Қазақстандағы бағалы қағаз нарығының даму ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру бағытындағы міндеттермен тікелей байланысты. 1996 жылдың май айында 1996-1998 жылдар аралығындағы бағалы қағаздар рыногын дамыиу бағдарламасы бекітілді. ... осы ... ... ... ... ... ... етуі үшін инфраструктура жасау болып табылады. Болашақта бұл бағдарламаға өзгертулер ... ... ... ... ... ... мен ... түсіру күрделі экономикалық және құқықтық қатынастарға, сыртқы факторларға қатысты. Сол факгордың бірі - жекешелендірудің қолданылып жүрген схемасы мен мемлекеттік ішкі ... жою. ... ... ... ... қаржылық - акциялар мен мемлекеттік құнды қағаздар. 1997 жылы 1 ... 3758 ... ... ... ... ... ... Олардың басым бөлігі акционерлік қоғамға айналған бұрынгы ... ... ... ... ... млрд теңге, 1997 жылы ... ... - 110,746 млрд ... болды. Ал бұл аралықтағы жалпы өнім өндіру 358 млрд ... ... атап кету ... ... ... ... ... талдау жасағанда, қайтара шығарылым кәсіпорындарының қор рыногы арқылы инвестиция алуға дайындығы бар ... ... ... ... ретінде аталады. Қайтара шығарылым акциялары үстіміздегі жылдың 1 маусымында 63,3525 млрд ... ... Бұл ... ... ... ... ... түрде) еске ала келе, акциялардың әлі толық инвестициялық құрал болып үлгермегендігін, олардың шығарылымы тек ... ... ... қызмет ететіндігін түйіндеуге болады. Мамыр айындағы (2003ж) дерек бойынша ... ... қоры ... 4 ... ... ... пакеттері қойылған. Осының біреуінің өзімен ғана осы уақытқа дейін 5041050 теңгенің саудасы жасалған. Сөйтіп, ... ... ... ... ... ... ... түрде қалыптасып қалғанын, екінші рыногы баяу дамуда екенін байкаймыз. Қазір Халықтық банкіге салым салушылардың өсе түскенін байқауга болады. Ұлттық ... ... ... ... үстіміздегі жылдың алғашқы 2 айында салымшылар 7,7%-ке өссе, наурыз айында салым 12,4 млрд теңгеге жетті. Халық мемлекеттік бағалы ... ... ... 1996 ... ... бері ... ... облигациялары 6 рет шықты. Жалпы құны 2,25 млрд теңге болды. Сондай-ақ шетелдік инвесторлар да мемлекеттік ... ... ... арта ... Бұл ... ... жүйеміздің тұрақталу тенденциясына оң ықпалын тигізе бермек. Қаржылық жүйенің негізгі ... ақша ... ... ... болашақта нарықты экономиканың дамуының ең маңызды буыны болғандықтан, құнды қағаздар ... ... ... туып ... ... бұл сала ... елімізде тәуелсіздік алған уақыттан бері ғана құрылып, өзінің даму жолына түсіп отыр. Қазақстан Республикасындағы қызмет істеп ... ... ... ... ... ТМД-ның басқа елдерімен салыстырғанда, дамудың прогрессивті сатысында тұр. Шетел нарығына шығу, жеке кәсіпкерліктің дамуы, инвестиция тарту, осы ... ... ... яғни қор ... қызметтілігінің тигізетін маңыздылығы зор. Ұйымдастырушылық-құқықтық көзқарас тұрғысынан қарағанда, қор биржасы регламенттелген жұмыс режимі бар, сатушылар мен сатып алушылар арасында ... ... ... ... ... ... бойынша қор құндылықтарымен сауда мәмілелері жасалатын қаржылық делдалдық мекеме болып саналады. Бұл ережелер биржа заңдылығымен де ... ... ... ... де ... Қор ... және оның персоналы құнды қағаздармен мәміле жасамайтындығын айта кету керек. Ол тек мәмілені жасаушылар үшін жағдай туғызады, осы мәмілелерге ... ... ... мен сатып алушыны байланыстырады, тұрғын жай береді, ... және ... ... ... ... ... көрсетеді, қысқасы, мәміле жасалуы үшін барлық жағдайды жасайды. Қор биржалары жеке компания ретінде (Англия мен АҚШ-та) акционерлік ... ... да ... ... биржалар өз бетінше дербес ұйымдар болып табылады. Биржада жасалатын барлық мәмілелер елде ... ... ... ... ... асырылады, оны бұзу белгілі бір құқықтық жауапкершілікке алып келеді. Биржа саудасының тұрақтылығын және сауда мәмілелерінің тәуекелін кемітуді ... ету ... ... ... ... ... ... Қор биржалары қаржы нарығын реттеушілердің бірі болып отыр. ... ... ролі ... және ... капиталдар қозғалысына қызмет көрсету болып табылады: бір жағынан бұл капиталды жинақтап, шоғырландырады; екінші ... - ... және ... ... ... ... береді және қаржыландырады. Құнды қағаздарды пайдалану қазіргі кездегі икемді қаржылық құралдардың бірі болып табылады. Құнды қағаздар, әр ... ... ... ... ... ... Өзі ... бола тұра, кредит, төлем құралы ретінде, қолма- қол ақшалардың қызметін оңай атқара алады. Бұрын, жоспарлы экономика жағдайында, құнды ... ... ... ғана ... ... ... ... нарықты ұйымдастыруға және құнды қағаздар нарығын тұрақтандыруға көшкенде, құнды қағаздарды ... ... және ... ... ... ... етті. Қазақстанда құнды қағаздар нарығының дамуы 1991-1994 жылдар ... ... ... ... кәсіпорындардың акционерлік қоғамдарға айналдырылуынан бері басталды. Қор нарығының бұдан басқа да элементтері мен институттары, соның ... ... ... құнды қағаздар жөніндегі ұлттық комиссиясы құрылып, жұмыс істей ... Бұл ... ... тән ... нарықта негізінен мемлекеттік құнды қағаздарды орналастыру жөніндегі аукциондар ғана ... ... ... ... ... (1995-1998 жылдар) Қазақстан Республикасындағы құнды қағаздар нарығын дамыту туралы алғашқы ... ... ... сәйкес қор нарығының заңдық базалары қалыптастырылып, нарықтық инфрақұрылымдарын құру жұмыстары толық аяқталса, үшінші кезеңінде (1999-2000 ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығына тарту мәселесіне арналды. Кейінгі жылдарда да осы іс жалғасын тауып, нарықтың инвестициялық тартымдылығын арттыру, оның ауқымын кеңейту ... ... ... ... ... Қазақстандағы құнды қағаздар нарығының қазіргі даму деңгейі қандай, ол толық жұмыс істеп тұр ма? Бұл сұрақтарға берілетін жауаптардан аталған ... ... ... ... ... ... Рас, мамандардың пікірінше, Қазақстандағы құрылған қор нарығының инфрақұрылымдары ТМД елдері арасында ең үздіктердің бірі болып табылады. Бірақ олар ... ... банк ... ... жедел дамып кете алмай отыр. Ал бұл ... тек ... ғана ... ... ТМД ... тән ... болады. Мәселен, Ресей қаржыгерлері өз елдеріндегі осы құнды қағаздар ... ... ... ... N-дік ... қаржылары айналымға шығарылмай, жай жатқандығын айтып жүр. Ел экономикасының кәдесіне ... ... ... ... ... ... де аз ... керек. Сондай - ақ қаржы секторымыздың тағы бір ... ... ... ... ... да ... ... қағаздар нарығы халық арасында оншама танымалдыққа, яғни тартымдылыққа ие бола алмай келеді. Дегенмен, осындай кемшіліктерімізге қарамастан кейбір мамандар еліміздегі қор ... ... ... ... ... ... нарығының қазіргі даму деңгейін де жаман деп айтпайды. Бірақ та, осы қуатты мемлекеттік құнды қағаздар нарығының қасында корпоративтік ... ... яғни ... ... мен ... кешеуілдеп қалып отырғандығын жұрттың бәрі мойындаса керек. Мәселен, бізде акционерлік қоғамдар саны соншама көп болғанымен олардың акцияларының кеңінен ... ие ... ... ... ... біз әлі ... жоқ. Ал мемлекеттік бағалы қағаздар негізінен жинақтаушы зейнетақы қорлары секілді арнаулы ұйымдар ортасында ғана ... Неге ... ... ... түрде дамыған компаниялар өздерінің құнды қағаздарын дамыған елдердің ең беделді болмаса да, өсуі қарқынды жүріп жатқан мықты қор нарықтарының ... ... ... ... одан ... ... ... көп пайда алу мақсатын іздеп, үміт тартады. Шыныменен де ... ... тек ... ... ... ... диверсификацияланған жерінде ғана түседі. Міне, осындай себептерге, яғни еліміздегі құнды қағаздар нарығының тар ауқымдылығына байланысты біздің халқымыз өздерінің қолында басы ... ... ... оны сақтау мен көбейтудің қаржы секторындағы бірден бір сенімді жолы тек банк ... ғана деп ... ... көптеген адамдар ақшасын құнсыздануға ұшыратпай сақтап қалу және одан пайда түсіру үшін саудамен айналысуға мәжбүр болуда. Бұл ... ... ... ... ... ... Ал қалалықтар, егер шамасы келсе, бағасы жылдан жылға шарықтап келе ... жер және ... ... ... ... немесе кейіннен құнын арттырып қайыра сатуға боларлықтай басқадай да ... ... алып ... ... Қазіргі кезде Қазақстандық ипотекалық компаниясы шығаратын корпоративтік облигациялардан да халыққа пайда болмай, оны тек мықты ... ғана ... ... ... де мұны ... ... ... бірден бір жетістіктер деп айтсақ та болады. Кәсіпорындарға да банктен кредит алып, оны пайыздық өсімімен қайта қайтарғаннан гөрі акциялар ... ... ... ... осы ... ... әлдеқайда пайдалы екендігі түсінікті. Себебі, акция қарыз болып саналмайды. Ендеше Қазақстандағы отандық және шетелдік компаниялар мен акционерлік ... ... осы ... неге ... ... ... өзімен өзі туады. Көптеген мамандар жоғарыдағы сұрақтың ... ... ... мен акционерлік қоғамдар басшыларының өз кәсіпорындарының нақты қаржы ... және ... ... ... ... ... ... ашып көрсеткілері келмейтіндігімен түсіндіреді. Үкімет оларды осындай шараларға, яғни кәсіпорынның ашықтығын қамтамасыз ете отырып, қор нарығына шығаруға итермелеп келе ... ... ... ... мүдделі болмай отыр. Өйткені олар акциялар пакеттерінің бөлінбеген толық ... ... ... ... ... ... еліміздегі компаниялары табысты жұмыс істеп жатқан шетелдік инвесторлар ... ... ... ... ... ешкімді ортақтастырмай бірте-бірте бәрін де өздері иемденгенді жөн көреді. Бұл бір мәселе болса, екіншіден акциялар еркін саудаға шығарылған ... ... күні ... ... ... ... ... болуы және акционерлік қоғам басшылығының алдында өз талаптарын қоя бастауы мүмкін. Өйткені, шығарылған акциялар тартымды ... үшін ... ... ... ... жақсы болашақты мақсат етіп тұруы шарт. Ал корпоративтік басқару дегеніміз, топтық мүддені білдіреді. Бұл жағдай басшылықты үнемі ... ... ... ... ... ... отыруға мәжбүр етіп, заман талабына сәйкес корпоративтік менеджменттің ... алып ... ... ... ... бір ... ... топтық, яғни корпоративтік мүдде акция шығарушы кәсіпорындар басшыларының алдына жаңаша жұмыс істеу міндетін ... ... ... ... ... отыру, бар күш-жігері мен ақыл-ой қабілетін компанияның жетістіктері жолына сарқа сығып беру даусыз ақиқатқа айналады. Қазіргі кәсіпорындар мен ... ... бәрі ... ... басқарудың осындай ауыр сынына сәйкес келе алатындығына күмәнсіз емес. Мамандардың пікірінше, кәсіпорын басшыларының қор нарығына қарай қадам басқылары ... бір ... ... ... ... ... Сонымен экономиканың қарқынды дамуының нәтижесінде оның әр саласы бойынша үлкен өзгерістерге жол ... ... ... қор ... ... оның кәсіпқой қатысушылары мен қаржы топтарының арасында ғана өріс алып келе жатқандығы сезіледі. ... ... мен ... ... бұл ... тысқары қалуда. Осы тұрғыдан алғанда Қазақстандағы қор нарығының қазіргі жағдайы мүшелерінің саны ... ... ... ... акционерлік қоғамның жұмысын еске салады. Оның қыры мен сыры, даму ... ... ... емес. Өйткені бұл нарықта көпшіліктің мүддесі қозғалмаған. Егер қор ... ... ... ... ... ... ... өзгеріссіз күйінде қала берсе, мұның өзі экономиканың тежеуші факторларының біріне ... ... ... ... мен ... ... ішке ... жатқан қаржыны экономиканың бойға сіңіру мүмкіндігі шектеледі, халық пен институционалдық ұйымдардың (жинақтаушы зейнетақы қорлары, т. б.) ... ... да көп ... аса ... ... ... рыногын дамытуда шетелдік тәжірибені пайдалану мәселелері
Қазіргі кезде Республикада бағалы қағаздар нарығы қалыптасу шағында. Оның даму жолында алғашқы іс-шаралар жүргіілуде. ... ... ... ... ... ... ақша ... шығармай, оның орнына мемлекеттік бағалы қағаздар, мысалы ... ... ... вексельді шығаруда. Алайда, бағалы қағаздар нарығының дамуы жолында шешуін талап ететін экономикалық және әлеуметтік-психологиялық мәселелер ... ... ... реттейтін механизмнің жоқтығы;
+ бағалы қағаздар нарығын дамытатын бірыңғай көзқарас жүйесінің жоқтығы;
+ заңдардың мүлтіксіз орындалмауы;
+ ... ... ... ... (депозитно-регистраторская система);
+ бағалы қағаздар нарығының материалдық-техникалық негізінің аздығы;
+ нарық инфроқұрылымы өсу ... ... ...
Ал, әлеуметтік-психологиялық мәселелерге бағалы қағаздар нарығында маман кадрлардың аздығы мен халықтың инвестициялық белсенділігнің төмен ... ... Бұл ... ... ... ... ... қағаздар нарығының мәнің түсінбеушілігі мен инвестиция беруге психолгиялық дайындығының жоқтығынан туындайды.
Бағалы қағаздар нарығына мамандарды Бағалы қағаздар ... ... ... осы іспен шұғылдануға рұқсат берген Оқу орталықтары дайындайды. Оқу орталықтарының жұмысын Ұлттық коммисия төрағасының жарлығына сәйкес құрлған ... ... ... ... ... коммисияның құрамына Ұлттық коммисияның бір мүшесі оның басқармасы болып, бағалы қағаздар нарығын реттейтін Бас басқарманың мамандары кіреді. Қазіргі ... ... ... бітіріп, мамандық туралы бірінші санатты куәлік алған 1500-дай адам брокерлік, диллерлік іспен айналасуға құқық алды.
Дүниежүзілік ... ... ... ... нарығының негізгі үш үлгісі (моделі) бар. Олар:
o банктік үлгі - онда ... ... ... механизмі арқылы банктер қаржы қорларын бөледі (мысалы, бұл үлгі Германияда, Австрияда, Белгияда көп ... Бұл үлгі ... ... ... мен ... ... кмшілігін жоюды банктер өз міндетіне алады.
o Банктік емес үлгі немесе нарықтық үлгі - онда ... ... ... ... ... қаржы қорын бөлу мен банк емес мекемелер шұғылданады ... ... ... ... ... ... Бұл үлгі бойынша бағалы қағаздар нарығы демократиялық жолмен өркендейді. Қаржының негізгі ... жеке ... ... Ол ... алған ақшаға қарағанда ақша.
o Аралас үлгі - онда ... ... ... ... арқылы қаржы қорын бөлумен банктер де, банк емес мекемелер де ... ... ... Республикасындағы бағалы қағаздар нарығының ерекшелігі - жекеменшіктендіру механизмі арқылы мешік қатынастары өзгертуге жеке ... өз ... ... ... ... Соның нәтижесінде жеке меншіктендіруге банк жүйесі қатысқан жоқ. Дүниежүзілік тәжірибе дәлелдегендей банктер бағалы қағаздар нарығында жеке ... ... рөль ... Дәл осы ... ... ... ... қағаздар нарығының банктік үлгісінен бас тартуына әкеп соқтырды. Сондықтан еліміздегі экономикалық өзгеріс әлеуметтік белгіленген бағалы қағаздар нарығын құруға негіделгені дұрыс. ... ... ... ... ... ... азаматтың қатысуына мүмкіндік берген жоқ. Дәл осы мүмкіндіктерді ... ... ... ... емес ... яғни ... нарықтық үлгісі іске асыра алады деген ойлар бар.
Бағалы қағаздар нарығының нарықтық үлгісінің банктік үлгіден айырмашылықтанры мыналар:
* Нарықта акционерлік ... ... ... ... ... ... ... қағаздардан көптігі;
* Өндірісті қаржыландырудағы тура банктік несиенің аздығы;
* Нарықтағы банк емес мекеелердің көптігі.
Бұлардан басқа мемлекетіміздің бағалы қағаздар ... ... ... ... ... себепші болған үш фактол бар. Олар:
* Өндірісті ... үшін ... ... ... ... ақша - ол ... ... өндірісін акционерлік қоғам етіп қайта құру - өндірісті ұйымдастырудың ең тиімді ... ... ... де, онда ... істеп жүргендердің де мүддесі шешіледі.
* Әлі көп уақытқа дейін Қазақстан нарығында өндіріс ... өз ... ... ... ... ұйымдар болмайды. Сондықтан мемлекеттік меншікті жалпы жеке меншіктендіру арқылы халықты кәсіпорын басқаруына тарту ... ... бұл ... пайдалануға мүмкіндік береді.
* Саясат факторы - дүниежүзіндегі сияқты, Қазақстанда да бос ақша ... ... иесі - ... ... ... арқылы әрбір адамды акционерлік қоғамның меншік иесі ббболу құқын жүзеге асыру - бүгінгі кездегі ең ... ... ... ... менталитетін есептегенде).
Қорыта айтқанда, Қазақстан Республикасында қалыптасып келе жатқан бағалы қағаздар нарығының үлгісіне нақты біріңғай көзқарас жоқ. ... ... ... нарығына уақыт талабына сай әлі де біраз өзгерістер еңгізілуі мүмкін.
Мемлекеттік және нарықтық басқарудағы шетелдік экономикалық тәжірибені ғылыми қорытындылау күн ... ... ... ... ... бұл ... Қазақстан экономикасының жағдайына қаншалықты қолайлы және оны енгізуге бола ма, әлде нарыққа өту кезінде Қазақстан үшін ... ... ... ... ... тиіс пе? Бүл сұраққа жауап беру жай нәрсе емес, ол өзінің ғылыми негізін талап етеді. ... ... ... ... қазіргі уақытта экономикалық жаңалықтардың теориялық негізін анықтауды, шаруашылықты басқарудың әкімшілдік және нарықтық механизмін қолдануды, өтпелі кезеңнің ... ... ... ... тиек етіп жүрген жок. Бұл шешім қазіргі кезенде біздің аталмыш проблемалардың теориясын анықтап енгізуге байланысты туындап отыр. Осы проблемалардың ... ... ... ... ... ... ... реттеу механизмдерінің басыңқылығы мен құрамы әр кезеңде қандай себептерге байланысты өзгеріп ... ... ... ... ... не ... ... иесін ауыстыру мақсатында міндетті түрде және жаппай ... ме, жоқ, әлде ... өз ... ... ... және орта кәсіпорындарды мемлекет тарапынан қолдау. Егер де осы қорытындылауды қарастыра отырып, шетелдік экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесін Қазақстан ... ... ... онда ... негізгі заңдылықтарды көрсетуге болады: 1. Экономикалық саясатты ғылыми негіздеу, стратегияны анықтау, шаруашылық даму тактикасын, мақсатын және басымдылығын айқындау инвестациялық-құрылымдық, ... ... ... ... шешуге пайдаланылады 2.Кәсіпкерлердің, шағын және орта бизнес субъектілерінің нарықтық инфрақұрылымдар қызметтерінің мемлекеттік және жекеменшік кәсіпорындарының тиімді бағытта ... ... ... ұсынушы-реттеушілік жоспарлауды жүзеге асырады. 3. Әкімшілік, заң шығару, қаржы-несие, салық және баға ... ... ... ... ... қоғамдық тауарлар, заңды және жеке тұлғалар табыстарының, трансакциялық шығындар ... ... ... ... ... ... ... жүргізуде мемлекеттің экспорттық потенциалын жоғарылатудың басыңқылығын мойындау және оның ... ... ... ... ... ... іске асыруды қамтамасыз ету. 1992 жылдан бастап ҚР Президенті өндіріс саласындағы шағын және кәсіпкерлікті мемлекет тарапынан қолдау туралы жарлықтар мен зандарға қол ... ... осы ... жүзеге асыру жолында әлі де көптеген объективті және субъективті түрдегі кедергілер бар. Шет ... баға ... ... ... ... көрсетуде. Ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасын реттеу, саланың ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етуге кепілдік беру түрінде құрылған. Басқа мемлекеттердің тәжірибесі корсеткендей дағдарыс жағдайынан шығу ... ... баға ... мен баға ... ... халықтың тауар тұтынуын бақылауын кұшейтгі. Қазір біз өндіріске және өндіріс ... мен ... ... сатуға монополия жағдайындағы бағалардың: толық ырықтандырылу, соңдай-ақ ауыл шаруашылығын материалды өндіріс саласы ретінде даму үшін қажетті дотацияларды бөлмеу жолымен келе ... ... ... республикамыздың ЖҰӨ-нің үштен бірін құрайтын, экономиканың аграрлы секторының өнімдеріне баға белгілеу және баға ... ... көз ... тыс ... ... ... ... қағаздар нарығының жетілдіру жолдары
Қор нарығын (бағалы қағаздар ... ... ... ... қазіргі заманғы экономиканың толыққанды қызмет етуі дамыған қор рыногынсыз (оның барлық компоненттерін -- борыштық құралдар рыногын, мемлекеттік те, ... те ... ... мен ... ... ... рыногын қамтитын) мүмкін емес. Бүгінгі күнге дейін Казақстанда жоғарыда аталған үш сегменттің алғашқысын ғана калыптастырудың сәті ... ал ... ... ең маңыздысы -- акциялар рыногының "көгілдір фишкалар" бағдарламасын жүзеге асыруға әлденеше рет әрекет жасалғанымен, әлі күнге ... ... ... отыр. Акциялар рыноган дамыту жөніндегі негізгі міндет -- бағалы қағаздардың ауқымды ұсынымын жасауға жөне оларға ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Бұл орайда негізгі міндет отандық ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады. Эмитенттер бірқатар объективті жөне субъективті себептерге байланысты әлі күнге дейін ашық қор ... ... ... ... келеді. Мыналар рынокты акциялармен толықтыру жөніндегі негізгі бағыттар бола алады:
1) жекешелендірілген кәсіпорындардың мемлекеттік меншікте ... ... ... ... ... ... жөне ... компанияларды акционерлендіру жөне олардың акцияларын биржалық айналысқа шығару. Мемлекеттік мүдделерді қамтамасыз ету үшін осы компаниялардың жарғылық қоры мөлшерін алдымен ... ... ... және ... ... тура көрсететіндей көлемге дейін ұлғайту кажет, ал бұл қайта бағалауға танымал шетелдік аудиторлық компанияларды тарту керек;
3) ... орта және ... ... қор ... ... ... жағдайлар жасау.
Қазақстандық эмитенттердің акцияларына төлем қабілетті сүранысты ... ету ... ... бағыттар мыналар болуы керек:
а) институттық инвесторлар ... ең ... ... - өзара қорлар қалыптастыру үшін жағдайлар жасау;
ә) Қазақстан рыногына шетелдік портфельді ... ... қор ... жеке ... ... ...
Қазақстанда құнды қағаздар нарығын толық қалыптастыру үшін ұлттық өндіріс пен ішкі ұлттық нарық жүйесін қалыптастырып тереңдету керек. Қазақстан экономикасының өндірістік ... ... ... жетілдіру мәселесі тұрғындардың қолындағы сақталған қаржы ресурстарын жұмылдырып ... ... ... ... ... ... Кіріс министрлігі мен Салық комитеті мамандарының пікірінше, Қазақстан тұрғындарының қолында айналым тартылмаған 2-3 млрд доллар ... ... ... бар ... Осы ... ... ... үшін Қазақстандағы банкілердің мүмкіншілігін нығайтып, олардың салымшыларға беретін сақтандыру кепілдіктерін (гарантия) жоғары деңгейге ... ... ... ... ... кездері Қазақстандағы ең ірі коммерциялық банктер келісімге келіп, банкаралық сақтандыру қаржы ... құру ... іске ... ... тұрғындар өз қаржы-қаражатын негізінен Халық банкісінде сақтайтыны белгілі. Банк басқармасы тұрғындардың салымдарын сақтап, олардың тұрақты түрде өсімін қамтамасыз ету ... ... , ... ... ... тұрған кәсіпорындар акцияларын сатып алу құқығын алуға ниет білдіріп, қажетті ... ... ... ... күш ... отыр.[7, 28б]
Сонымен, тұрғындардың сақталған қорларын банк құнды қағаздар арқылы ... ... ... оның ... ... үшін инвестициялау бүгінгі күні ең ұтымды саясат бағыты ретінде танылып отыр. Шетелдік капитал өздеріне ... ... ... өндірісіне жұмылуда. Қазақстанның ішкі қажеттіліктерін өтейтін жеңіл өнеркәсіп, машина жасау, дайын өнім өндіру салаларына шетелдік инвестициялар ... ... ... ... қажетті өнімді өндіру саласына негізінен ішкі ресурстарын жұмылдырып қарастыруға болатыны түсінікті болған сияқты. Егер ішкі өндіріс көтерілсе, онда ішкі ... ... ... мен ... ... ... ал бұл ... Қазақстанда ішкі ұлттық капиталдың қорланып өсуіне жол ашады, осының негізінде ... ... ... да ... қызмет атқаратын болады.[7, 35б]
Қорытып айтқанда, құнды қағаздар нарығының тасуы және оның тиімді жұмыс істеуі Қазақстандағы ... мен ... өсіп ... ... байланысты деуге болады.
Ұлттық капиталдың шоғырланып өсуі ұлттық табыстың ... ... ... ... ... тұрғындар өздерінің табыстарьн негізінен шетелдік тауарларға жұмсайды, яғни олар шетел фирмаларын жанама түрде инвестициялап қаржылаңдырып тұрады. Ұлттық кәсіпкерлік пен өндіріс ... өсуі үшін ... ... ... ... орындары өндірген өнімге жұмсалуы қажет. Сондықтан да Қазақстан Үкіметі ішкі тауар ... ... ... және ... ... ... отыр.
Ұлттық экономиканың өсіп-өркендеуі ішкі өнімнен түсетін таза табыстың Қазақстан банкілеріңде сақталып, Ұлттық қаржы-капитал резервтерінің шоғырлануына ... ... ... ... экспортқа өндіретін ең ірі өнеркәсіп органдары шетелдік компаниялардың басқаруында екені белгілі. ... ... ... осы ... ... ... компаниялардан бюджетке салық түрінде табыс өте аз көлемде түсетін болған. Мұның негізгі себебін ... ... ... түсіндіреді: Қазақстанда жұмыс істейтін компаниялардың шет негізінен офф-шорлық аймақтарда тіркелген филиалдары бар көрінеді. ... ... ... ... екі есе ... бағамен өздерінің шетелдік филиалдарына өткізеді екен, ал соңғылары Қазақстаннан арзанға алынған шикізатты әлемдік бағаментүпкі тұтынушыларға ... ... ... ... ... ... ... Бұл Қазақстан экономикасына көптеген есепке алынбаған және ... ... зиян ... ... ... ... ... табыс түспейді, екіншіден ішкі өнімнен түскен таза табыс шетелге ... ... ... ... ... олар өздеріне қажетті қаржыны шетелден тартуға мәжбүр болады.
Соңғы ... ... ... ... Кіріс министрлігі құрылғаны және Салық комитетінің міндеттері мен құқығы кеңейтілгені ... ... ... ... ... министрлігі Қазақстандағы ең ірі деген 100 кәсіпорынды өзінің тұрақты бақылауына алған көрінеді.
Сонымен, құнды қағаздар нарығы ұлттық экономиканы дамытуда қолданылатын өте ... да ... ... екен ... ... ... бұл өте өткір құрал, оны дұрыс пайдалана білу қажет. Оңтүстік-Шығыс Азия, Латын Америкасы елдерінде ... ... ... ... қалыптасқан қаржы дағдарыстарының тәжірибесі көрсетіп отырғандай, құнды кағаздар арқылы ... ... тез және ... ... ... болса, сонша аз уақьтта және болжауға келмейтін тосьн жағдайларға байланысты тарап ... ... ... ... ... ең ... дамыған Солтүстік Америка мен Батыс Европа елдерінің өздерінде қаржы-валюта жүйесін тұрақтандырып нығайтуға баса назар ... ... ... болашағы, экономикалық-әлеуметтік дамуы, түптеп келгенде, өзінің қолындағы табиғи ресурстары мен байлығын дұрыс та ұтымды пайдаланып, іске ... ... ... белгілі. Қазақстан кәсіпорындары шығарған акциялар болсын, Қазақстан банкілерінің қаржылық қағаздар болсын, Үкіметтің міндеттемелері болсын, барлық ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстары анықтайды деуге болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Өркениетті мемлекеттерде экономикалық өрлеуді қаржыландырудың басты жолы - бағалы қағаздар нарығы болып табылады. Сол себепті ... ... ... ... ... нарығын құру және оны одан әрі дамыту мақсатында қажетті шараларды жасауда Қазақстандағы меншікті мемлекет иелігінен алу және ... ... ... ... ... нарығының негізгі элементтерінің құру процесін жеделдетті. Мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамдар ... ... құру ... ... ... ең ... механизмдердің бірі - акция шығаруды пайдалану мүмкіндігін ашты. ... ... ... ... ... ... субъектілеріне инвестиция көздерін алуға мүмкіндік жасайды. Акция шығару осы ресурстарды шектеусіз алуға мүмкіндік туғызса, ал облигация шығару ақша ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Мемлекет бюджет кемшілігін толтыру мақсатында да ақша белгілерін эмиссияламай, мемлекеттік бағалы қағаздар шығару мен шұғылданады.
Айтылған ... ... ... экономикалық дамуының бүгінгі кездегі саясатында Қазақстан халқының жас буыны алдында ... ... ... ... яғни бағалы қағаздарды шығару және сол қағаздар нарығындағы операцияларды менгеру міндетті пайда болғанын айқындайды. Бұл өте терең ... және ... ... ... және ... ... ... күрделі де қиын кәсіпшілік. Сондықтан бағалы қағаздар мен қызмет ... ... ... ... ... уақыт талабы. Әрине бұндай істе нақты көмекті қазіргі батыс және отандық авторлардың ғылыми еңбектерінен оқып, үйренуге болады. Демек, өткен тәжірибені ... және өз ... ... қажеттілікті ескеріп, бағалы қағаздар нарығы туралы осы курстық ... ... ... ... ... қағаздар нарығы тікелей алғашқы және қайталама нарықтан тұрады. Алғышқы нарықта мемлекеттік, муниципалды ... сол ... ... мен облигациялар эмиссиясы жүзеге асырылады.Оны қаржылық және қаржылық емес профильдегі әр қилы ... ... ... ... ... ... ... тікелей инвесторлары коммерциялық және инвестициялық банктер, биржа фирмалары, сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары, қаржылық емес корпорациялары және жеке ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығы даму үстінде. Себебі кәсіпорын мен фирмалардың көбі акционерлік қоғам негізінде құрылады. Сонымен бағалы қағаздар оны ... ... ... ... жазылу барысында белгілі авторлардың оқулықтары, газет - журнал беттеріндегі мақалалар мен статистикалық деректер, сілтемелер жасалды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Рынок ценных ... и его ... ... ... ... ... В.С. Торконовского, 1994.
* Сборник нармотивно-законадательных актов по ценным бумагам в РК - ... РЦ БК. ... Баян ... ... оқу ... - Алматы 2000.
* Ценные бумаги и фондовый рынок /Г.С. Сейткасимова и др. - ... ... ... Г.Н. ... ... бумаг. Механизмы государственного регулирования. Алматы. 1997.
* Русско-казахский толковый экономический словарь предпринимателя. - Алматы. 1993.
* Кошерова Б. . ... ... ҚР ... заң күші бар ... ... ... Р. ... бумаги и регулирование их обращения в РК. ... ... ... ... епренреакеапквпкпекапеқққққағаздар
Кәсіпорындардың облигациялары
Чектер
ААҚ-дың, әртүрлі қорлардың
банктердің
Сатылу жеріне байланысты
Эмитентінің сипатына қарай
Кіріс төлеу жөніне қарай
Қарызды, үлесті
Кәсіпкерлердің
Мемлекеттік
Жергілікті әкімшіліктердің
Қазыналық облигация лар
Акциялары
Қазыналық вексельдер
Депозиттік сертификаттары
Облигация-лары
Коммерциялық вексельдері
Фьючерстері
Капитал нарығындағы
Ақша нарығындағы ... ... ... ... ... ... сертификаттар
әртүрлі эмитенттердің
Сызба 2 - Бағалы қағаздардың жіктелуі
Қосымша Ә
Кесте 4 - ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың эмиссиясы
Бағалы қағаздардың түрлері
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
МЕККАМ,барлығы
10507
30297
52598
69655
38490
36290
3069
3926
Ұлттық банктің қысқа мерзімді ноталары
14769
36561
77581
60979
61613
132551
116433
210841
Ұлттық жинақ ақша ... ... ... млн $
-
-
-
-
290
96
-
-
АВМЕКАМ-60, млн.$
-
-
-
-
243
-
-
-
Ұлттық банктің валюта ноталары, млн. $
-
-
-
-
63
-
-
-
Еврооблигациялары, млн. $
-
-
200
350
-
300
350
-

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық ұғымдар168 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Бағалы қағаздар нарығының теориялық және әдістемелік негіздерімен қатар оның жоғарыда аталған ұйымдық-экономикалық құрылымдарының нарықтық экономикадағы маңызын көрсету және бағалы қағздардың биржада сатылуы мен олардың үстінен қосымша үлестерді есептеу32 бет
CorelDraw 1116 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
ІI-деңгейлі банктердің қызметін ұйымдастыру90 бет
Іс қағаздар (Лекция жинағы)46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь