Әлемдік қаржы дағдарысы

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.5

1.Әлемдік қаржы дағдарысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.7
1.1. Әлемдік дағдарыстың Қазақстанның банк секторына әсері ... ... ..7.11
1.2 Қаржылық дағдарыс кезіндегі банк секторының жағдайы туралы тәжірибешілер мен ғалымдардың пікірлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12.21

2. Әлемдік қаржы дағдарысы кезіндегі Қазақстан экономикасының ағымдағы жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.1. Қазақстан Республикасының ұлттық өндірістерінің даму проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23.24
2.2.Ұлттық бюджетке әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25.26
2.3. Банк жүйесіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27.31
2.4. Инвестицияға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32.33

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34.38

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 39.40
КІРІСПЕ
Баршамызға мәлім ағымдағы әлемдік қаржы дағдарысы ешбір мемлекеттке оң қырымен танылып қойған жоқ. Қазіргі таңда әлемнің ең ірі, алпауыт елдерінің өзі қомақты қаржылық және өндірістік тоқырауларды бастан кешуде, сонымен қатар жүз мыңдаған адамдар жұмыссыз қалуда, көптеген шарушылық орталықтары жабылуда. Дағдарыстың қауіпті әсерлерінен Қазақстан да шет қалған жоқ, дегенмен де оның соққыларына қарсы төтеуге лайықты екенін де байқатып үлгерді.
Қазақстанда жаһандық дағдарыстың алғашқы толқыны былтырғы жылы байқалған болатын. 2008 жылғы Қазақстанның экономикасы дағдарыс барысында дамыды, бұл іскерлік және тұтынушылық көздердің белсенділігінің күрт төмендеуіне әкелді, сонымен қатар қаржылық секторға да әсер етіп, экономика салаларының динамикалық өсуінің бәсеңдеуіне негізгі себеп болды. Әлемдік нарықта қолданыстағы өнімдердің бағасының лезде қымбаттауы салдарынан ұлттық экономикамызда инфляциялық қысым күшейді. Осының барлығының әсерінен отандық экономикамызды тұрақтандырып, күшейту үшін Қазақстанға тиімді шаралар қолдану керектігін аңғартады. Дағдарыстан бұрын 2010 және 2008 жылдары Қазақстанның қаржы-банктік жүйесі ТМД елдерінің басқаларымен салыстырғанда жақсы нәтижелер көрсеткен болатын, бірақ «домино» қағидасы бойынша АҚШ та бастау алған қаржылық дағдарыс еуропа елдерін қозғап өтіп 2008 жылдың күзінде Қазақстанға да келіп жетті. Нәтижесінде қазақстандық банктердің негізгі мәселелері белгілі бола бастады: несиелердің қайтарылмауы, өтімділіктің төмендеуі, салымдар мен депозиттердің кетуі және т.б. [1]




Төрт-бес жыл бұрын біреу бізден экономикалық дағдарыс жайлы қандай да бір мәлімет сұраса, біз ойланып, бәлкім мардымды ештеңе айта алмас та едік. Ал қазіргі таңда көшеде кетіп бара жатқан кез-келген адамды тоқтатып, сұрайтын болсаңыз, бұл мәселе жайлы еш кідірместен айтып бере алады. «Адамды илейтін де, билейтін де қоғам»,-деп Энгельстің айтқанындай, қоғамдағы қалыптасқан жағдай халық санасын жаулап, соған дағдыландырды. Қазіргі қоғамда орын алған қаржылық дағдарыстың ерекшелігі – оның әлемдік жетекші қаржы жүйесінде туындауы және сол қаржы жүйесінің аталған дағдарыспен күресуге қабілетсіз болуы.
АҚШ федералдық резервтік жүйесінің бұрынғы басшысы Алан Гринспеннің айтуынша, қазіргі әлемдік қаржылық дағдарыс – бұл “жүз жылда бір рет” орын алатын оқиға, сондықтан да осы курстық жұмыстың тақырыбы қазіргі таңда өте актуалды.
Қазіргі әлемдік қаржы дағдарысы барысындағы Қазақстан экономикасы, яғни соның ішінде дағдарыс салдарына бейімделген жаңа қаржы жүйесі: ұлттық бюджет, банк жүйесі сонымен қатар ұлттық өндірістер, шетелдік инвестиция және әлеуметтік инфрақұрлымға әсерінің деңгейі. Дағдарыстың Қазақстанға берер перспективалары, оның ұтымды жақтары және Үкіметтің антикризистік бағдарламасы. Курстык жұмыстын мақсаты – дағдарыс кезіндегі Қазақстанның банк секторы мен дағдарысқа қарсы жүргізілген іс шараларға тоқтала отырып, бүгінгі таңдағы, яғни, дағдарыстан кейінгі банк секторының жағдай мен мәселелеріне теориялық және статистикалық талдау жасау.
Әлемдік қаржы дағдарысы ұғымы туралы және Қазақстанға әсері, салдары жайында және даму тереңдігі туралы мәселені толық ашу. Яғни жаһандық дағдарыс барысындағы Қазақстан экономикасының салаларын және антикризистік бағдарламаның принциптерін, қазіргі қаржы жүйесінің дамуын қарастыру.
Бірінші тарауда, әлемдік қаржы дағдарысы туралы ұғым және дағдарыстың дамуын қарастырдым.
Екінші тарауда, әлемдік қаржы дағдарысы кезіндегі Қазақстан экономикасының жағдайы: ұлттық өндірістің даму мәселелері, Ұлттық бюджетке, банк жүйесіне, инвестицияға, әлеуметтік инфрақұрылымға әсері туралы мәселелерді нақты сараптамаларға сүйене отырып толық ашып көрсеттім.
Үшінші тарауда, еліміздің дағдарыс әсеріне қарсы күрес шаралары және Қазақстанның қаржы дағдарысы барысындағы қазіргі даму тенденциясы туралы мәселені талқыладым.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының қаржы секторын дағдарыстан кейiнгi кезеңде дамыту тұжырымдамасы туралы. Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 1 ақпандағы № 923 Жарлығы
2. Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары
3. Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2010-2011 жылдарға арналған тұжырымдамасы
4. Бахмутова Е.Л. Банковский сектор Казахстана: реалии и перспективы. // Банки Казахстана, №10, 2010 год.- cтр.5
5. Мақыш С.Б. Банк капиталын арттырудың өтімділік дағдарысынан шығуға тигізер ықпалы. // Банки Казахстана, №4, 2008 год. – Стр.24
6. Сатыбалдина Г.К. Уроки кризиса для банковский системы Республики Казахстан. // Посткризисная экономика Казахстана: основные тенденции и условия экономического роста: Материалы международной научно-практический конференции, 27-28 мая 2010год.
7. Байжомартов У.С. Основные антикризисные меры, направленные на стабилизацию экономики в РК. // Посткризисная экономика Казахстана: основные тенденции и условия экономического роста: Материалы международной научно-практический конференции, 27-28 мая 2010год.
8. Нестеренко Г.И. Посткризисная экономика- приоритеты роста. // Посткризисная экономика Казахстана: основные тенденции и условия экономического роста: Материалы международной научно-практический конференции, 27-28 мая 2010год.
9. Тақаева Г.Т. Жаһандық қаржы және экономикалық дағдарыс. // Посткризисная экономика Казахстана: основные тенденции и условия экономического роста: Материалы международной научно-практический конференции, 27-28 мая 2010год.

10. Нурпеисов Е.Предлагаемые антикризисные меры. // Банки Казахстана, №2, 2009 год. – стр.34
11. Кенжеғали А. Елімізде дағдарысқа қарсы жасалып жатқан іс-шаралар. // Экономика негіздері. №2-3, 2009 жыл. –бет.6
12. Кенжеғали А. Дағдарысты еңсеруге Қазақстан экономикасының әлеуеті жетеді. // Экономика негіздері. №2-3, 2009 жыл. –бет.31
13. Мақыш С.Б. Әлемдік қаржы дағдарысының Қазақстан банктік секторына ықпалы және оған қарсы шаралар. // Тұран университетінің Хабаршысы
14. «ДАҒДАРЫСТАН ЖАҢАРУ МЕН ДАМУҒА» Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы 2009|04|06
15. Выступление Министра экономики и бюджетного планирования РК Султанова Б.Т. на коллегии МЭБП
(Астана, 5 февраля 2009 года)
16. Круглый стол на тему «Антикризисные меры Казахстана и Китая и их влияние на взаимоотношения между двумя странами» (23 декабря 2009 года в Пекине в посольстве Казахстана в КНР).
17.Олег Игнатов,Кирил Мартынов « 2009ж дағдарыс». http://www.liberty.ru/
18.Дағдарыс жайлы толық ақпарат.Біз қорқытпаймыз, біз тек ескертеміз» http://bankir.ru/news/newsline 02.12.2008ж
19.ТҰРАҚТЫЛЫҚ ФЕНОМЕНІ немесе қаржылық дағдарысты ауыздықтаудың қазақстандық моделі 2008-10-14: Егеменді Қазақстан Авторы: Таңатар ТАБЫНҰЛЫ.
20.БЮДЖЕТТІ НАҚТЫЛАУ – ДАҒДАРЫСТЫ ЕҢСЕРУ ТЕТІГІ 2009-04-04: Егеменді Қазақстан
Авторы: Төлебек ҚОСМАМБЕТОВ, Мәжіліс депутаты.
21.Қаржы министрі Болат ЖӘМІШЕВ:
ЖЕР ҚОЙНАУЫН ПАЙДАЛАНУҒА САЛЫҚТЫҚ ЖҮКТЕМЕНІ
АРТТЫРУДАН ҚАЗАҚСТАННЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ
ТАРТЫМДЫЛЫҒЫ ТӨМЕНДЕМЕЙДі Мамыр, 2008 жыл (C) 2008,
«Интерфакс-Қазақстан» агенттігі.. №2, 2010 жыл. –бет.57
        
        Жоспар
Кіріспе………………………………………………………………………3-5
1.Әлемдік қаржы дағдарысы……………………………………………6-7
1.1. Әлемдік дағдарыстың Қазақстанның банк секторына әсері……….7-11
1.2 Қаржылық дағдарыс кезіндегі банк секторының жағдайы туралы
тәжірибешілер мен ғалымдардың пікірлері………………………………12-21
2. ... ... ... кезіндегі Қазақстан экономикасының ағымдағы
жағдайы………………………………………………………………………22
2.1. Қазақстан Республикасының ұлттық өндірістерінің даму
проблемалары………………………………………………………………..23-24
2.2.Ұлттық бюджетке әсері…………………………………………………25-26
2.3. Банк жүйесіне ... ... ... ... ТІЗІМІ……………………………...39-40
КІРІСПЕ
Баршамызға мәлім ағымдағы әлемдік қаржы дағдарысы ешбір мемлекеттке оң
қырымен танылып қойған жоқ. ... ... ... ең ірі, ... өзі ... ... және өндірістік тоқырауларды бастан кешуде,
сонымен қатар жүз мыңдаған адамдар ... ... ... шарушылық
орталықтары жабылуда. Дағдарыстың қауіпті әсерлерінен ... да ... жоқ, ... де оның соққыларына қарсы төтеуге лайықты екенін де
байқатып үлгерді.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... болатын. 2008 жылғы Қазақстанның экономикасы дағдарыс ... бұл ... және ... ... белсенділігінің күрт
төмендеуіне әкелді, сонымен қатар қаржылық секторға да әсер ... ... ... ... бәсеңдеуіне негізгі себеп болды.
Әлемдік нарықта қолданыстағы өнімдердің ... ... ... ... экономикамызда инфляциялық қысым күшейді. Осының
барлығының әсерінен отандық экономикамызды ... ... ... ... ... ... керектігін аңғартады. Дағдарыстан бұрын
2010 және 2008 жылдары Қазақстанның қаржы-банктік жүйесі ТМД елдерінің
басқаларымен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... АҚШ та бастау алған қаржылық дағдарыс еуропа
елдерін қозғап өтіп 2008 ... ... ... да ... ... ... банктердің негізгі мәселелері белгілі бола
бастады: несиелердің қайтарылмауы, өтімділіктің төмендеуі, салымдар ... ... және т.б. ... жыл бұрын біреу бізден экономикалық дағдарыс жайлы қандай да
бір мәлімет сұраса, біз ойланып, бәлкім мардымды ... айта ... ... Ал ... ... ... кетіп бара жатқан кез-келген адамды
тоқтатып, сұрайтын болсаңыз, бұл мәселе жайлы еш ... ... ... ... ... де, ... де қоғам»,-деп Энгельстің айтқанындай,
қоғамдағы қалыптасқан жағдай халық санасын жаулап, ... ... ... орын ... қаржылық дағдарыстың ерекшелігі – оның әлемдік
жетекші қаржы жүйесінде туындауы және сол ... ... ... ... ... болуы.
АҚШ федералдық резервтік жүйесінің бұрынғы басшысы Алан ... ... ... қаржылық дағдарыс – бұл “жүз жылда бір рет” орын
алатын оқиға, сондықтан да осы курстық жұмыстың тақырыбы қазіргі ... ... ... ... ... ... ... экономикасы,
яғни соның ішінде дағдарыс салдарына бейімделген жаңа қаржы жүйесі: ұлттық
бюджет, банк ... ... ... ... ... шетелдік инвестиция
және әлеуметтік инфрақұрлымға әсерінің деңгейі. Дағдарыстың Қазақстанға
берер перспективалары, оның ұтымды жақтары және ... ... ... ... мақсаты – дағдарыс кезіндегі Қазақстанның
банк секторы мен дағдарысқа ... ... іс ... ... ... ... ... дағдарыстан кейінгі банк секторының ... ... ... және статистикалық талдау жасау.
Әлемдік қаржы дағдарысы ұғымы туралы және Қазақстанға әсері, салдары
жайында және даму тереңдігі ... ... ... ашу. Яғни ... ... Қазақстан экономикасының салаларын және антикризистік
бағдарламаның принциптерін, қазіргі қаржы жүйесінің дамуын қарастыру.
Бірінші тарауда, ... ... ... ... ұғым және ... қарастырдым.
Екінші тарауда, әлемдік қаржы дағдарысы кезіндегі Қазақстан
экономикасының ... ... ... даму мәселелері, Ұлттық
бюджетке, банк ... ... ... ... әсері
туралы мәселелерді нақты сараптамаларға ... ... ... ... ... ... дағдарыс әсеріне қарсы күрес шаралары және
Қазақстанның қаржы дағдарысы барысындағы қазіргі даму тенденциясы туралы
мәселені ... ... ... - ... ... секторының даму
тарихында соңғы екі жыл ең ауыр және ... ... ... ... 2008 ... бірінші жартыжылдығында халықаралық қаржылық
рыноктардың тұрақсыздығына қарамастан, банктік сектор тұтастай алғанда
негізгі көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... бастап шиеленісе түскен ғаламдық дағдарыстың, ... ... ... ... ... және ... тауардың
бағасының төмендеуінің әсерімен қазақстандық банктік рыноктың жағдайы
сенім дағдарысын анықтай бастады. Сол уақытта ҚР ... ... ... да ... сияқты баға кесудің едәуір төмендеуін бастан кешірді,
көптеген коммерциялық банктерде ... және ... ... ... ... ... ... барынша шиеленіскен жағдай орын алды. Салымшылардың абыржушылығы
халықтың банкке салым салуының жылыстауының жағымсыз ... ... ... ... ... салдары Қазақстанның
банктік жүйесінің беріктілігін жоғалту қаупіне айналды.
1.Әлемдік қаржы дағдарысы
«Дағдарыс, дағдарыс» деп айтамыз, ал жалпы, экономикалық дағдарыс деген
не, оның ... ... ... ... ... ... болсақ, әлемдік
өлшем бойынша, егер 20% халықтың табыс мөлшері күнкөріс минимумынан аз,
ал орташа ... ... ... баға ... ... 150
американдық доллардан кем болса, бұл дегенің ауқымды ... ... ... ... ... ... ҰЖӨ кері өсім ... курсы төмен, төлем балансының тапшылығы сынды белгілер байқалса,
экономикалық дағдарысқа тап болды деген сөз. ... ... ... мысал да келтіре аламыз. 1929 жылы өзара байланысты, ... ... ... ... ... «қайта
өндіру» дағдарысын айта аламыз. Ал бүгінгі күнгідей, бүкіл әлем ... ... ... ... , Ресей Федерециясының ФСФР бас
кеңесшісі, «Экономиканың жоғарғы мектеп» мемлекеттік ... ... ... ... ... Юрий ... Максим
Легуенкоға берген сұбатында 1997-1998 жж азиялық дағдарысты келтіреді.
Оның айтуынша: «Өткен ғасырдың соңғы он жылдығында ... ... өсе ... ... ... ... үлесі өсті, бірақ көбі
дағдарысқа тап болып отырды. Нәтижесінде, 1998 ж экономикалық дамуының
қарқынын ... ... ... ... ғана ... Бұдан көретініміз,
дағдарыстар жаһандануда және азияттық дағдарыстан кейін болатын ... одан ... есе ... ... Жақындағы дағдарыс және одан
кейін болатын толқындардың барлығы — жай ғана одан ... ... ... яғни ... ... ... қарқынды өсім
кезеңінің аяқталғандығының белгілері болып табылады».
Бұдан аңғаратынымыз, ... ... ... тек өркениеттер
үндестігі ғана емес, субаймақтық дағдарыстар үндестігі де байқалатындығы.
Ал олардың әлемдік шаруашылыққа ... жеке ... ... ... елдің тұрақтылығы мен экономикалық әрекет қабілеттілігіне кері әсер
беруі айдан анық дүние болып тұр.
1.1 Әлемдік дағдарыстың ... банк ... ... ... ... теңдессiз жүйе деген теңеуге үйренiп қалды.
Бiз қазiр «ТМД-дегi ең ... банк ... ... деп ... ... ... ... ата-бабамыздан қалған жердiң байлығы:
мұнай факторы жатыр. Банктердiң айналымындағы ақшаны сол ... ... ... ... 15 ... ... банк жүйесi емес, ақша жүйесiнiң ғана
пайда болғанын айту керек. Ал, банк ... ... да ... ... ... ... ... мықты болды. Қазақ ССР Мемлекеттiк Банк мекемесiнiң
басшысы болып 27 жыл ... ... ... ... болды. Сол
Бондаренко шалғайдағы бөлiмшелердегi ахуалға шейiн алаңдап отыратын едi.
Қазiргi банкирлердi халықтың ахуалы, тiптi, алаңдатпайды. Олардың ... ... ... Бiздiң банктер тек алып-сатумен айналысады. Алып-сату да
керек шығар. Бiрақ, банк саласының негiзгi қызметi экономикаға ... ... ... банктер соңғы 15 жыл бойында бұрынғы Кеңес үкiметiнен қалған
мемлекеттiк ... ... ... компаниялардың) ақшасын
айналдырумен келедi. Мемлекеттiк компанияларға қызмет көрсетушi банктер
мықты да, ... ... ... емес. Елдегi өнеркәсiптi
дамытпайынша, банк саласы бұдан әрi дамымайды. ... ... ... болатын шығар. Алайда, ұзақ мерзiмге қанат жая алмайды. Банк
активтерiнiң көбейгенi, қайталап ... ... буы, ... банктерiне мемлекеттiң қауiпсiздiгi, елдiң тұрмысы ... ... ... ... ... ... кесiрiнен қалған-құтқан
тауарға, (әсiресе, автөкөлiктер) сұраныстың молынан туғанын түсiнгiсi
келмейдi. Елдi ... ... ... ... ... Үкiмет
заң дайындап жатқанда «Алдымен менiмен ақылдасып ал» деп қай ... едi? Ал ... банк ... ... деп айта ... ... оларға
кезiнде еркiндiктi молынан берiп қойды. Ол бар болғаны шектеу қойды: «Өз
меншiк капиталыңның көлемiндей ... ғана ... ... ... ... бар» дейдi. Яғни, банктердi өз капиталын жоғарылатуға шақырып
отыр.Банктердiң капиталын көбейтуге кiм кедергi? Шетелден әкелген ақшаны
осы жерде ... ... ... бiр тиын осы ... ... Ол ақша ... ... жұмыс iстеуi керек. Шетелден ... неге ... ... ... Сол бiздiң банктер ақша салып
жатқан елдердiң банктерiнiң де қарыз ... ... бар. ... арада делдал болуының аса қажетi де жоқ. Банктер өз бизнесiн
диверсификациялап, бөлiп жатыр. Қазақстандағы капиталы ... ... тап ... күн ... соның алдын алайын деген ой бар. ... ... ... бiрдеме болса, арғы жақтағы капиталы аман қалады емес
пе? Олар ең алдымен өздерiне ыңғайлы жағдай жасауда. ... ... ... ... ... ... соң, ... басқаша болатын шығар.
Әбден қарыны ашқан адамды дастарханға жiберсе, ол ... ... ... ғой, ... келгеннiң бәрiн ала бередi. Бiздiң бизнес те сондай.
Шүкiршiлiк жоқ. Үкiметтiң ... ... ... ... ... болды ма деп ойлаймын. Мемлекетке кейiннен жеңiл несиенiң
керек болатынын үкiметтегiлер қаперден ... ... ... ... ... ... Үкiмет банктердi «шағын бизнеске
көмектеспейсiң» деп жазғырады. Ал нарықтық тұрғыдан ... ... не ... де өз ... ... банктер мен халық арасында
алшақтық пайда болды. Мемлекеттiк банктердiң жекешеленуiнен халық еш пайда
көрген жоқ. Қазiр несиенiң ... ... ... ... ... Ол
инфляцияға қатысты мәселе. Ал инфляция мәселесiн шешпей, Үкiметтiң жоспары
орындалмайды.«БТАбанкі» Қытайда банк ашпақшы болып едi, жарғылық қорының
жеткiлiктi ... ... ... ... ... ... ... осындай саясат ұстанған дұрыс. ... өзге ... ... ... да ... ... ... Ал бiзде кез
келген шетелдiк банктiң елге кiрiп, ... ... ... ... ... ... елдiң банктерi әлi орнынан тұра алмай жатқанда, басқа елдiң
банктерiнiң келуiнен отандық банктер зардап ... ... ... ... ... мен ... ... қосып, елдегі қаржы
саласының жалпы бүгінгі жағдайы мен дағдарыстан кейінгі келбетін, сондай-
ақ оның қандай бағытта, қандай жолдармен ... ... ... Әрине,
айтылғанынан айтылмағаны көп болған жиын талайларды ауыр ойға салды ... ... ... ... Осы орайда сондағы шешімін таппаған сауалдардың
бір дестесін арқалап, еліміздің қаржылық күре тамырларының бірін жүргізіп
отырған «БТА ... ... ... аса ... шешімдер қабылданып,
талай да сындарлы оқиғалар болып өтті. Оның ішіндегі ең бастысы, Қазақстан
Үкіметі «БТА Банкі» ... 78,14 ... ... ... ... ... айта кетсек те болады. Мемлекеттің акцияны сатып
алуынан бастап, «Самұрық-Қазына» қорының депозит ... ... 7 ... ... ... ... ... дейінгі аралықта «біз
өз биігімізден көріне білдік» дей аламыз. ... ... соң, ... ... ... бұл – заңдылық. Қалай десе де, бұл – Қазақстан Үкіметі
тарапынан жасалған ұтымды қадам еді. Дәлірек ... ... ... ... ... ... дұрыс та батыл шешім болды.
Өйткені осы ... ... «БТА ... ... ... ... бұзылған жоқ,
өз тұтынушыларымен жұмыс жасауды жалғастырып, ... ... ... ... [2] Жалпы, «БТА Банктің» сыртқы қарызы
пайызымен қосып есептегенде, ... ... ... 13,5 млрд. доллар
шамасында болатын. ... ... ең ... рет ... ... Ол 1,5-2 млрд. доллар шамасындағы қаржыны құрады. Ол ... ... ... ... ... да ... жоқ-тын. Сондықтан
мемлекет дер кезінде көмек ... ... деп ... Бұны дұрыс бағалау
керек. Банктің ол тұстағы жағдайы мен қазіргі жағдайы арасында жер ... ... бар. Біз ... ... ... істедік. Жан-жақты
іздендік. Сан алуан жобаларды талқыладық. Сондықтан да оң нәтижелерге ... ... 2008 ... ... ... ... ... «толқынынан» елеулі қысым көрген отандық қаржы ... ... ... қала ... Атап ... ... ... есебінен
өзінің бизнес стратегиясын қаржыландырған екінші денгейдегі банктер ... ... ... ... ... жағдайында жэне қайта
қаржыландыру мен өтімділік тәуекелдерінің ... ... ... мэжбүр болды, бүл олардың активтерінің өсу қарқынының баяулауына
жэне өз кезегінде нақты сектордағы халықты несиелеу көлемінің ... ... Бұл ... ... мүлік пен құрылыс секторларын несиелеу
көлемі төмендеді, ... өз ... банк ... ... бір ... тұрақтылық жағдайында демеу көрсетіп отырган шағын
кәсіпкерлік ... ... де ... ... ... ... жэне бағаның өзгеруі, іскерлік белсенділігінің
төмендеуімен қатар несиелеу талаптарын қайта қарау арқылы ЕДБ тәуекелдерін
қайта бағалау, сондай-ақ халықтың ... алу ... ... банк
секторының тұрақты жүмыс істеуіне ықпал еткен негізгі факторлардың бірі
болып табылатын банктердің несиелік ... ... кері ... ... ... ... ... міндет – бұл біздің
еліміздің банк ... ... ... ету» деп атап ... ... ... ... кеңесіндегі өзінің баяндамасында атап
өткендей «Біздің еліміздің ... ... мен ... банк ... ... жұмыс істейтіндігіне, өз міндеттемелерін
мүмкіндігінше және қажеттілігіне орай орындайтындығына сенімді болуға
тиіс. екінші жағынан банктердің ... өз ... ... ... ... тиіс. немесе өздерінде бар ... ... ... ... ... пайдаланатын болады, егер ... ... ғана ... қолданатын шаралар жұмыс істейтін болады».Бұл
ретте ол «халық осының айналасында алыпсатарлық жасамауы қажет, ... ... ... ... және олар ... ... кезде
пайдамен мемлекетке қайтарылатын болады».Үкімет Қазақстанның банк жүйесін
қолдау жөнінде қосымша шаралар қабылдауға ниет білдірді. Тек банктер ғана
экономикаға ... ... құю үшін ... ... ашық және нарықтық
тетіктерді қамтамасыз ететін болады.Мемлекет ... ... ... ... басты міндетті – экономиканың шикізат емес секторына, оның
ішінде шағын және орта бизнеске кредит беруді шешу үшін ... ... атап ... ... ... банктерді Үкіметтің
экономиканы тұрақтандыру және сауықтыру жөніндегі шараларын іске асыратын
негізгі арна ретінде пайдалана ... ... ... ... ... ... қаржыландырылатындықтан және осылайша, ... ... ... ... ... оны одан ... үшін жанама жаңа қарқын береді.Сонымен бірге құрылыс секторын
дамытудың мультипликативті әсері ... ... ... ... ... ... ... ал, ізінше, құрылыс секторының
маңына шоғырланған шағын орта ... ... ... ... ... ... жаңа ... орындары пайда болады. Банктер мемлекет пен экономика
арасындағы делдал рөлін орындай ... ... ... ... ... кредиттер беруден түсетін меншікті кірісті алу есебінен
зор қолдау алады.
1.2 Қаржылық дағдарыс кезіндегі банк ... ... ... мен ғалымдардың пікірлері
Қазақстанның банк жүйесінде Үкімет пен Ұлттық банк тарапынан араласуды
қажет ететін мәселе жоқ, ... ... ... Марат Заиров:
-Әрине менің қазір ірі және кіші банкті салыстыруға мүмкіндігім ... мен ірі, ... ... ... ... ... маған
белгілі дәрежеде кіші банкте, сондай-ақ бірінші басқарушы лауазымында
жұмыс істеу дағдылықсыз. Менің ... кіші ... ... анағұрлым
бейімделген, сұраныс пен шешім қабылдау үрдісін жылдамдатуға мүмкіндік
береді. Банкті бас офисінен аймақтарға дейін, тіпті ... ... ... бақылап отыруға болады. Егер барлығы дұрыс қалыптасса,
біз үшін ең ... ... ... технологиялы, халыққа жайлы банк құру.
Батыста осы тектес банктер үлкен ... ие, ... ... ... бар-оларды "үй" банктері деп айтады, адамдар онда
жылдар бойы есеп-шоттарын ... және ... ... ... ... ... біз үшін қалыптасқан 4 жүйеқұрушы банктер
гегемониясы түріндегі стереотипті өзгертүі мүмкін. Қызмет ... ... да ... бар емес пе? Екіншіден бұл банктер дағдарысқа қалай
төтеп береді деген сурақ туындайды. Егер бұл ... ... ... бере ... онда біз банк ... ... ... толық өзгергендігін байқайтын боламыз, бұл орайда бізге
қосалқы жауапкершілік артылатын ... Бұл ... ... ... және ... үшін банкке қызығушылығын арттырады - сол үшін
қазір ... ... ... ... де, ... "Standard & Poor's"
рейтингтік агентіктің өкілдерімен өткен кездесуде "Нұрбанкке" сонғы
өзгертулерге қатысты сұрақ жоқ ... ... өтіп ... Еуразиялық
энергетикалық форум аясында журналистерге берген сұхбатында ҚР ... ... ... ... жылдың тамыз айында басымыздан ... ... ... ... ... екенін тағы бір мәрте көрсетіп берді. Біздің банктік
жүйе тұрақты әрі онда Үкімет пен ... банк ... ... қажет
ететін мәселе жоқтығын тағы да бір мәрте ресми мәлімдеймін», деп ... К. ... ... ... ... ... ТМД ... тіпті одан да тысқары елдердегі ең үздік әрі
бәсекеге ... жүйе ... ... ... банк ... ... кез-келген проблеманы өздігінен шешуге қабілетті», деп тұжырымдады
сөзін Үкімет басшысы.
Н.Ә.Назарбаев атап өткендей ... ... ... ... болашақта даму үшін шара қолданған мемлекеттер жетістікке
жететін болады».
Қазақстанның банктік секторы дағдарыспен байланысты ... ... ... деп ... республиканың премьер-министрі Кәрім Мәсімов.
«Менің пікірімше банктік сектор, қаржылық сектор ... ... ... ... ... өткір кезеңінен өтті», - деді Мәсімов ... ... ... сөз сөйлеген кезінде.
Оның пірікрінше, банктік жүйе ... ... ... ... пайдалылығы жақсы деңгейде». «Біздің ... ... ... бар: ... бұл ... бәсекеге қабілеттірек
жасайтынымызды әлі талқылаймыз», - деп қорытындылады премьер.
2009 жылдың аяғында Ұлттық банк Қаржы нарығы мен ... ... және ... ... ... ... қаржы орталығымен және
қаржы нарығы ұйымдарымен бірлесе отырып, Қазақстанның дағдарыстан кейінгі
кезеңде қаржы секторын дамыту ... ... ... ... ... ... Григорий Марченконың мәліметінше, бұл
тұжырымдамада "дағдарыстан кейінгі кезеңде Қазақстанның қаржы саласын
дамытудың ... төрт ... ... ... ... ел ... қаржыландырудың негізгі тетігі ретінде мемлекет пен ... ... ... ... ... Тұжырымдаманың
екінші принципінде қаржылық секторды қадағалауды реттеу қарастырылған.
Ұлттық банк басшысының ... ... өсім ... ... ал құлдырау кезеңінде - керісінше бәсеңсиді"."Үшінші ... ... ... ерте ... және оның ... ... ... активтердің рыноктарында көпіршіктер түзілудің алдын
алудың, сондай-ақ, жүйелік тәуекелдерді азайтудың ... ... ... - деді Г. ... ... ... ... дағдарысқа байланысты қаржылық сектордағы қарым-қатынастарды
реттейтін заңнама қабылдау қарастырылған".
Атап айтсақ, оның айтуынша, "шетелдерге заңсыз ... ... ... ... ету ... ... мақсатын шешу
қажет". Сондай-ақ, "егер олардың қызметі заңмен белгіленген тәртіппен
заңсыз деп ... ... ... ... ... шығын
келтірген жағдайда қаржылық институттардың, ... ... ... мен ... ... ... ... шектеулер
енгізіледі, тіпті Қазақстандағы қызметіне толық тыйым да салынады".
Шындығында да Қазақстан ... ... ... проблемалармен бетпе-
бет келді. Ахуалдың нашарлағаны қаржы нарығында да, сонымен қатар нақты
секторда да байқалды. Ұлттық Банк ... ... ... ... бағамының тұрақтылығын, еліміздің қаржы секторының тұрақтылығы мен
баға ... ... ... бағытталған алдын ала ... ... ала ... ... алға қойған мақсаттарға қол
жеткізумен айқындалатынын айта ... ... 2009 жылы ... ... ... ... ... болғанына қарамастан,
2007-2008 жылдармен салыстырғанда үлкен тұрақтылықпен сипатталды. ... ... ... ... өсімнен кейін (жылына шамамен 10 пайыз) нақты
ІЖЈ 2009 жылы алдын ала деректер бойынша 1,2 пайызға ... ... ... 2009 жылы ең ... ... ... ... қорытындысы бойынша, 6,2 пайыз деңгейінде қалыптасты. Соңғы бірнеше
жыл қатарынан ең жоғары деңгейге (20,1 ... ... 2008 ... ... ... 3 ... астамға төмен болды. 2009
жылғы ақпанда жүргізілген ... ... ... балансының жағдайын
жақсартуға, елдің алтын-валюта резервтерін ... ... ... басқа ішкі валюта ... және банк ... ... Осы ... Ұлттық Банкке 2010 жылғы 5 ақпаннан бастап
теңгенің ауытқу дәлізін кеңейтуге мүмкіндік берді: 150 теңге/доллар (+)
10% ... 15 ... (-) 15% ... 22,5 теңге.[10] Қазір біз мемлекет
тарапынан көмек көрсетіліп отырған заңды тұлғалардың ғана ... ... да ... ... ... бақыланып отырады. Өткен
жылы халықтың банктердегі салымдарының өсімі 29,1 пайыз болды. Бұл
банктерге деген ... ... ... ... ... ... ... нарығына жеке тұлғалардың бес миллион теңгеге дейін
салымдары бойынша кепілдік ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын 10%-ға толықтыру туралы жоспарлаған
Қазақстанның депозиттерге ... беру ... ... ... 110
млрд теңгеге дейін ұлғайту ынталандырарлықтай әсер етті.
Осылайша біз алға қойған міндеттерді орындап шықтық деп ... ... ... ... ... кезде жақсарғанына
қарамастан, бұрынғы қалпына келтіру баяу жүретін болады. 2010 ... ел ... өз ... экономиканы жаһандық қалпына келтіруге
және оның сыртқы тегеурінді талаптарға тұрақтылығын арттыруға дайындау
үшін қаржы жүйесінің ... және ... ... ... ... ... 2020 жылы ... және Орталық Азияда ислам банкингінің
өңірлік орталығы болуға және Азияның жетекші қаржы орталықтарының ондығына
енуге тиісті отандық қор нарығын жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... ... тегеурінді талаптарға және
қатерлерге барабар жауап ... ... оның ... ... банк ... сыртқы міндеттемелеріндегі үлесінің төмендеуін
қамтамасыз етуге тиіс. Бұл ретте сыртқы қарыз алулардың басым бөлігі
тиімді және ... ... ... құруға көзделуге тиісті. Банктерді
анық немесе жасырын аффилирленген ... ... ... ... банктік қызметпен айналысуларын және олардың қызметтерінің ... ... ... ... ... қажет. Бұл Ұлттық Банктің де, Үкіметтің
де алдында экономиканы тұрақты және ... өсім ... ... әлі көп
жұмыс тұрғандығын білдіреді.
Үкімет, Ұлттық Банк және Қаржы нарығын және ... ... ... ... ... ... жылдарға арналған экономиканы және қаржы
жүйесін тұрақтандыру жөнінде бірлескен іс-қимыл ... ... ... ... іске ... ... Қазақстан
Республикасы Ұлттық қорынан ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік шығыстардың қысқаруына
жеткізбегенін атап өтуге ... [7] 2009 ... ... ... ... ІЖӨ ... жоқтығы және төлем
балансының жақсарғандығы ... ... ... ... ... ... ... ең төмен шығынмен шыққандығын көрсетеді.
Қазақстанның банк ... ... ... ... тұрақтылығын
көрсетіп отыр. Біздің банк жүйеміз (әлемдік қаржы нарығында - агенттік
ескертпесі) орын ... ... ... жетерліктей мықты.
Екінші деңгейлі банктерді сырттан қаржыландыру жетіспеушілігі пайда
болып, Батыстағы кейбір ірі қаржы ... ... ... ... ... қаржы жүйесі өз қалпын сақтап қалды.
Сондай-ақ АҚШ- дағы ипотекалық дағдарыс басталғалы бері бір де ... ... ... жоқ. ... ... есептесетін уақыттары
жеткен банктер қазіргі ... ... ... арқа ... өтеуді жалғастырып жатыр. Өз кезегінде мемлекет банктер сыртқы
қарыздарын төлеу кезінде Қазақстанның ішкі жобаларын (құрылыс, шағын және
орта бизнес, ... ... ... тоқтап қалмауы үшін
"Қазына" тұрақты даму қоры арқылы қаражат бөлді.
«Дамыған кәсіпкерлік сектор - кез ... ел ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауында көрсетілгендей, үкімет ... да ... ... өз ... ... тұру үшін барлық күш-жігерін
жұмсайтын болады. [9] Дағдарыс әрбір 6-10 жыл ... ... ... ... үшін – бұл ... ауқымдағы тұңғыш дағдарыс, алайда соңғысы емес
екені де анық. Әлемдік дағдарыстың себебі – бірдей бағаланбаған өте ... ... ... ... ... Яғни көптеген қаржы компаниялары
сатқан құралдардың нақты негіздемелері болған жоқ және оларды сатып алған
адамдар осы құралдар үшін ақы ... ... ... ... ... қарама-қайшылыққа алып келді. ... ... ... үй сатып алған адам мен Оклахомадағы осы бейшара американдықтың
төлем қабілеттілігіне тәуелді қағазды сатып алған ... ... ... ... болды, сондықтан қор бұл құралдың ... ... ... ... ... өкілдік берілді, рейтинг агенттіктері бұл
қаржы құралдарын ААА деңгейінде бағалады. Нәтижесінде тәуекелдіктердің
бағасы мен жергілікті жердегі ... ... ... ... ... үзілді. Қарыз алушылардың төлем қабілеттілігі мәселесі
қиындай түсті, себебі қаржы нарығына қатысушылар көптеген күрделі ... ... ... ... ... ... көптен қойған
сайын, олар одан сайын туындай берді, ... олар ... да ... ... аудиторлық практикамен салыстыруға болады. Сіз білесіз
бе, аудиторлық компания қаржылық ... ... ... мысалы
банктің, берілген жүз мыңдаған несиелердің бәрін тексермейді. ... ... алып ... егер ... ... анықтаса, тағы да 10
несиені, содан соң тағы да 10 несиені, тағы да 10 ... ... ... көп ... туындаған сайын, соғұрлым тексеруді де күшейте
түседі. Дағдарыс ... де дәл ... ... ... бүкіл әлемдік
экономика біріктірілген. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... еліміздің тартымдылығының аса
жоғарылығынан болды және сыртқы капитал нарығы ... ... ... ... ... Жыл ... ... ондаған миллион
доллар кіріп тұрды және осы ондаған миллион доллар елімізде де, сол сияқты
коммерциялық ... ... одан тыс ... де ... ... өте ... өсу әрі бұл орайда сапалы шешім қабылдау мүмкін емес.
Сыртқы нарық бір сәтте жабылып, ... ... ... ... миллион
доллар кірістің бірден тоқталуы экономикаға ықпал етті. Өз кезегінде,
сыртқы нарықтардың жабылуы ішкі ... ... ... ... Банктердің өз бизнес-модельдерін ... ... ... ... ... аз ... ... болды, ал халықтың банкке деген
сенімі арта түсті. Дағдарыс уақытында ... ... ... ... мен ... жойылып, күштілер мен ... ... ... біршама қарқынды дамып, өсімі де арта ... ... ... ең ... ... түсінді. Біріншіден,
егер бұрын ақшаны жұмсай білу ... ... ... оны ... ... Банк секторында ақшаны шығыстарды оңтайландырумен, қызмет көрсету
жылдамдығымен талап етілетін өнімдерді беру арқылы ғана табуға ... ... ... банктерге жүгірген болса, енді банктер өз клиенттерінің
соңынан жүгіретін уақыт келді. Осының барлығын жасайтын, ... ... ... ... ... ... ... да өздеріне тартатын
компаниялар мен банктер дағдарыстан жеңімпаз ... ... ... ... үшін тағы да бір аса маңызды мәселе бар – бұл қаржы ... ... ... ... қаржы әлемін маңызды мәселе толғандыруда: бұл
тәуекелді азайту және бұдан әрі даму ... ... ... ... ... үшін ... қалай реттеу керек
деген мәселе. Осы екі ... ... ... табу аса ... Қазақстанның банкирлері мен реттеушілерінің арасында бірлік болуы тиіс
деп ... ... банк ... кез ... ... ... негізгі
қозғаушы күш болып табылады, себебі банктер компанияларға даму үшін қор,
ал халыққа – олар осы компаниялардың ... ... ... алуы ... ... [13] ... ... басылмаған мына дағдарыс ә ... ... ... қиын тиді. Себебі, біздің банк жүйеміз 2010
жылға дейін іс жүзінде халықаралық капитал ... ... ... ... Ал ... ... белгілері білінген 2010 жылдың
күзінде қазақстандық ... үшін ... ... ... тарс ... ... олардың жағдайын күрт қиындатып жібергені белгілі. Сыртқы
қарыздарын ... ... ... ... ... ... секторына
мемлекет дер кезінде қолдау көрсетпегенде қазір еліміздің банк жүйесінің,
жалпы Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... ел ... орасан зор маңызын жақсы түсінген мемлекет
дағдарысқа қарсы бағдарлама аясында оған ... ... ... ... ... ... үшін ... 2009 жылдың басында
еліміздегі ірі төрт банктің капиталына кіруге мәжбүр болды. Сөйтіп ... және БТА ... ... пакетін іс жүзінде толықтай, ал тағы екі
- Қазкоммерц пен Халық банктерінің ... ... 25 ... ... Жалпы, қаржы секторын тұрақтандыру мақсатында ... ... төрт жүйе ... банктер 476 млрд. теңге мөлшерінде қаржы алды.
Бөлінген қаржының бір ... ... ... ... сатып алуға,
келесі бір бөлігі экономиканы несиелеуге бағытталды. Өткен жылы қайта
қаржыландыру бағдарламасы аясында ... ... ... ... ... ... несиені жоғары пайыздық ставкамен алған млндаған
қазақстандықтар көріп жатыр. Бұдан бөлек, банктер экономиканы ... ... ... және орта ... ... жоқ, ... үшін ... жасампаз жобалар жүзеге асырылды. Мемлекет Альянс
банк пен БТА банкті толық бақылауына ала отырып, 2009 жылы олардың ... ... ... ... ... ... Сөйтіп шетелдік
кредиторлармен табысты уағдаластыққа қол жеткізілді. ... ... ... ... ... банктің міндеттемелерін қайта құрылымдау
туралы мәселе іс жүзінде шешілді. Ал БТА банк ... ... ... қағидаттары туралы кредиторлармен принципті келісімге қол
жеткізілді. Нәтижесінде бұл екі банктің ортақ қарызы 15 ... ... ... ... ... төмендейтін болады. Бұл Қазақстанның қаржы секторының
түпкілікті тұрақтандырылғанын айғақтайтын маңызды жетістік болып табылады.
Осы арада атап өтерлігі, мемлекет коммерциялық банктердің ... ... ... ... емес және ... ... қаржылық
жағдайының тұрақтануына қарай нарықтық шарттармен мемлекеттік қатысу
үлесін жеке секторға сату жөнінде ... ... ... ... позицияны қатаң ұстанатынын Үкімет басшысы Кәрім ... ... 2009 ... соңында журналистерге берген сұбатында Премьер-Министр
Үкімет 2010 жылы мемлекеттің банк жүйесінен шығу ... ... ... ... ... 2010 жылы ... жүйе ... капиталынан шығатын датаны және миханизмдерді айқындауы тиіс.
Бұл 2010 жылғы жыл сауалы», - деген ... ... К. ... ... ... 2009 ... ... қабылданған шешімдердің дұрыстығына
Үкімет басшысы нық сенімді. «Мен қаңтар-ақпанда бірлесе қабылдаған сол
шешімдер барлық мүмкін ... ... ең ... ... ... сол ... сенгем және қазір де нық сенімдемін. Біздің
салымшыларымыз, жалпы ... банк ... ... күмәнданбаса
болады», - деді сұхбатында ... ... ... ... ... ... үшін «өзгерісті» жыл болды деп бағалауға
болады. Өткен жыл Қазақстанның қаржы секторы ... жыл ... ... Банк ... ... ... қара ... сейілгендігіне
төмендегі цифрлар айғақ бола алатындай. Ресми мәліметтер бойынша, 2009
жылғы ... ... банк ... депозиттердің көлемі - 6257,9
млрд. теңгені құраған және бұл 2008 ... ... ... 20,1 пайызға көп. Ал халықтың депозиті - 1806,8 млрд. теңгеге
жетіп, 25,2 пайызға ... 2008 жыл ... ... ал 2009 да оңай ... жоқ. ... бір ... қойсақ, жойқын соққы алған қаржы жүйесі
дағдарыс жағдайында ... оң ... ... із жүзінде
мемлекеттің қолдауымен қол жеткізгенін атап айты керек.
Әйтсе де, әлемді есеңгіретіп кеткен сол дағдарыстан қағылмай-соғылмай
шыққандар да бар екен ... ... ... 2011 ... банк ... үшін үміт жылы ... Банктердің несие
портфелдері 15-20 пайызға өседі. Проблемалы несиелер де біршама қысқарып,
банктердің активтері жақсарады.
2011 жылдың 1 шілдесінен ... ... ... ... ... ең ... ... реттеушілер тарапынан 10 млрд теңгеге дейін
ұлғайтылғалы отырғаны, оның коммерциялық банктерге соншалықты ... ... ... ... қаржылық дағдарыс барлық елдердің банк жүйесін әбігерге салды,
соның ішінде Қазақстанның да банк жүйесін және ... ... ... да ... қарауға мұқтаж етті. Барлық елдерде
рекапитализациялау жүйесі, банктік қарыздар ... ... ... ... ... банк ... қолдауда мемлекеттердің белсенді
қатысулары байқалады, ... ақ ... ... ... ... ... мәселелерін шешудің қазақстандық тәжірибесін талдау
көрсеткендей, әлемдік экономикалық қауымдастыққа ... ... ... ... тән ... ... және ... құралдарды
белсенді пайдалана алады. [5]
2. ӘЛЕМДІК ҚАРЖЫ ДАҒДАРЫСЫ КЕЗІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ... ... ... ... ... айтқан Халықаралық
валюта қоры Орталық ... ең ірі ... ... ... ... ... ... мәлімдеді. Олардың бағалауынша,
әлемдік қаржы рыноктарындағы жағдай Қазақстан экономикасына да әсер етіп
отыр және мұнай мен ... ... ... ... елдегі ІЖӨ
көрсеткіші бәсеңдеуі мүмкіндігін атап көрсетеді. Мемлекет құрған
тұрақтандыру қорлары ... ... ... ... ... ... алғанда, біз алдағы жыл Қазақстанға оңай соқпайтынын
түсініп отырмыз, бірақ орта мерзімдік ... ... ... деп ... ... ... миссиясының басшысы Тим
Таллен “Рейтер” агенттігіне берген сұхбатында.
Мұнай мен металл ... ... ... ... ... да ... ... Bloomberg агенттігінің
хабарлауынша, 10 қазанда несие рыногындағы дағдарыстың және экономикалық
тоқыраудың әсерінен еліміздегі қор индекстерінің барлығы ... ... ... (22,4 ... Центркредитбанктің (20,2 пайызға),
Қазкоммерцбанктің (17,4 пайызға), Kazakhmys Pls (15 ... ... ... ... (13 ... БТА ... (8,8
пайызға), Халық банкінің (4,6 пайызға), сондай-ақ “Қазақтелеком” АҚ-тың
жай ... ... ... ... Қазақстан халқына Жолдауында әлемдік қаржы дағдарысы
туралы шындықты, “қазіргі қиындықтар – бұл біздің үлесімізге тиген алғашқы
сынақ” деп ... ... ... ... ... ... отырғандығын
айтты.
2.1. Қазақстан Республикасының ұлттық өндірістерінің даму
проблемалары
Т және 49,09 долл. сәйкесінше. Табиғи газдың бағасы жоғарғы деңгейде
сақталды — 576,7 ... ... ... ... ... ... ... өндіріс ошақтары өркендеген өңірлерге ауыр соғып тұрғанын ағымдағы
жағдайдан байқаймыз.
Еліміздің түрлі ... ... ... әлімдік нарықта
сұраныстың күрт төмендеуі салдарынан темір мен мыс өндіретін “Арселор
Миттал Теміртау” және ... ... ... ... ... өнім көлемін азайту сияқты амалсыз шараларды қолдануда. Қысқаша
сараптама жасап кететін болсақ, 2009 жылдың қаңтар айында ... ... 26,7 ... ... ... жұмыстары 36,7 пайызға қысқарды.
Бұған дейін Теміртаудағы металлургиялық комбинатта прокаттың айына 301
мың тоннасына тапсырыс ... ... ... 246 мың ... ... Екінші бір алып – “Қазақмыс” корпорациясы да қиын ... ... ... бір ... ... 5 мың ... ... үлкен қиындықтарды туғызуда. Осындай себептерге байланысты
болжам бойынша алдағы ... 15 мың ... ... ... ... бар.
Қазақстандық өндірісорындарының тауарына сыртқы және ішкі нарықтағы
сұраныстың төмендеуі өнеркәсіптердің тауарды өндіру көлемін 2,6 ... ... ... баға ... ... ... әсер етті деп те
айтуға болмайды. ... ... ... ... бағасы 2008 жылдың
қарашасында 140,6 долл. болды, ал 2006 жылы 77,4 ... ... Уран ... ... баға ортасын табуға көмектесті, 2007
жылы — 99,2 долл. болса, ал 2008 ... ... 50,5 ... керісінше
2006 — 47,9 долл. ... ... ... сталь, катанкінің
әлемдік бағаға сәйкес рекодты ... ... ... ... ... салыстырғанда жоғары. Түсті метталлдар көп шығындалды.
Алғашында алюминий бағасы 2008 жылдың желтоқсанында 1 525 ... ... 2 570 ... ... 2006 жылы ... ал медь ... 3
232 және 6 722 долл./т, цинк — 1 082 және 3 275 ... ... ... 2008 ... ... ... ... % төмендеді. Бірақ 2006 жылдың бағасымен салыстырғанда өте ... 92,25 ... ... ... өз ... ... тұр. ... бағасы
20 % төмендеді, бірақ бұған дейін он есе ... ... ... ... ... фосфаттың шартты бағасы 350 дол./т ал 44,2 долл./т
болып 2006 жылы ... ... — 915 ... және 201,6 ... сәйкесінше.
Републикамыздың өндіріс саласында негізгі потенциалы құрылған, бұл ішкі
нарыққа арнап металлөнімдерінің көлемін арттыру. Яғни ... және ... ... ... ... арқылы, экспорт деңгейін
жоғарлатуға және бәсекелестік қаблетін ... ... ... ... күні ... ... қатынастарды жаңаша таразылау
қажеттілігі анық ... ... ... ... жылы ... өсуі баяулауы және қазақстандық экспорт ... ... ... ... ... ... ... мен
ұлттық валюта тенгенін құнсыздануы.Тұтастай республика бойынша
үстіміздегі ... ... ... ... ... 1 триллион
529,5 миллиард теңге болды, яғни бұрынғы бекітілген көрсеткішке қарағанда
371,1 миллиард теңгеге азайды. Бұл мынадай факторлардың әсерінен ... ... ... ... ... ... есесінен кірістер
176,9 миллиард теңгеге кеміту жағына қайта қаралды. Сол ... өсу ... ... 62 ... ... тарта мөл-шерде
шығындарға әкеледі. Сыртқы сауда айналымы көрсеткіштерінің және теңгенің
АҚШ долларына бағамының өзгеруі кіріс бөлігінде 22,8 ... ... ... ... болады. Сондай-ақ тау-кен секторы бойынша
пайдалы қазбаларды өндіруге ... ... 90 ... теңгеге
төмендетілді. Бұл минералды шикізатқа ағым¬дағы ... ... ... ... азайту есебінен болды. Бұл жерде мыс, ... және ... ... ... пайдалы қазбалар сөз болып отыр.
2009-2011 жылдарға арналған қолданыстағы бюджетті нақтылау және Мемлекет
басшысы Жолдауының тұжырымдарын іске асыру ... ... ... ... 297,4 ... ... арттыру көзделуде.
Құнсыздануға байланысты инфляцияның болжамды деңгейі 11 пайызға дейін
өсу ... ... және ... ... ... ала отырып,
республикалық бюджет шығыстарын түзетудің негізгі бағыттары:
- өңірлік жұмыспен қамту стратегиясын іске асыру – 140,0 млрд ... ... ... деңгейінің өсуіне байланысты әлеуметтік төлем
шығыстарын индекстеу – 11,2 миллиард теңге;
- үздік студенттерді оқудың ақылы нысанынан мемлекеттік білім ... ... ету – 3,2 ... ... тұрғын үй-коммуналдық сектордағы ... ... ... шешу 79 ... ... ... ... кіріс бөлігінде жоғарыда аталған шығындарды және
шығыс бөлігіндегі қосымша ... ... ... ... үшін ... сома 668,5 миллиард теңгені құрады.
Мемлекет басшысының ... ... ... ... ... ... ... көзі 2009 жылға арналған бюджетте бекітілген 843
миллиард ... ... ... трансфертке қосымша үстіміздегі жылы
шикізат секторына түсімдер есебінен құралған, Ұлттық қордан 347,9 миллиард
теңге мөлшеріндегі ... ... ... ... ... ... ... Мемлекет басшысы жа¬рия еткен жұмыспен
қамту, жұмыссыздық деңгейінің елеулі төмендеуіне жол ... ... ... ... даму үшін ... жасау стра-тегиясын іске
асыру көзі болып табылады. Бұл ... ... ... 1 ... және 3,3 ... ... құраған Ұлттық қордың активтері
өзгеріссіз қалады. Мемлекет басшысының Жолдауында Ұлттық қорға ... ... екі жыл бойы ... ... ... іске ... үшін
нысаналы трансферттер түрінде толығымен ... ... ... көзі ... өз ... ... ... оны бюджеттің
жекелеген шығыстарын оңтайландыру есебінен іске асыруды ұсынды, бұл тағы ... ... ... ... мүмкіндік берді. Тұтастай алғанда,
республикалық бюджет тапшылығы түзетілген бюджет ... ... ... – 573,6 ... ... ... болжамдық мөлшеріне 3,4 пайыз). Сол
сияқты жергілікті бюджеттерге ... ... ... ... ... ... отыр, ол – 526,9 миллиард теңге.
2.3. Банк жүйесіне әсері
Банк – бүгінгі таңдағы ... ... ... ... ... ... олар өз ... жан-жақты ойластырады. Қазір
еліміздің екінші деңгейдегі банктерінің шетелдерден алған қарыздарын
қайтаруға ... ... бар. ... ... ... айының соңына
дейінгі деректер бойынша банктердің сыртқы ... 42 ... ... ... ... ... ... 2009 жылы банктер сыртқы 10,6
миллиард доллар көлеміндегі қаржыны қайтаруға тиіс. Бұл ... ... ... ... рөл ... Оған рейтинг агенттіктері де
ерекше мән береді. ... ... банк ... ... ... мән ... отыр. Жіктелуі тиіс активтер мен шартты міндеттемелердің
мөлшері жылдың басынан бастап 1 028,9 млрд. теңгеге ... ... ... мен ... ... ... провизиялар 630,2
млрд. теңгеге немесе 15,3 %-ға азайды. ҚР банк секторының активтері мен
шартты міндеттемелері сапасының динамикасы ... ... ... ҚР банк ... ... мен шартты міндеттемелері
сапасының динамикасы
Ішкі қаржылық дағдарыстың туындауына қауіп немесе себептер жоқ, өйткені
іргелі факторлар өзгерген жоқ. ... ... ... қоры ... ... ... ... тиісінше өсуімен дәйектеледі. Олардың
өзіндік жиынтық көлемі 37 млрд. АҚШ долларынан астам қаражатты ... ... ... ... банк жүйесіне әсер етпей қоймады, себебі банктердің
табысы 2008 жылдың тоғыз айы ... ... ... ... 2,5 ... Қор жиынтығының қысқара түскеніне қарамастан, банктер ... ... ... беру ... (ПКБ) ҚР ... Банкі
анықтамалары бойынша, Қазақстанның несие жүйесінде халықтың экономикалық
белсенділігінің 42 % ... (3 455 мың ... ... ... ... құрылысшылар құрайды — 52,1 млрд. теңге (2007 жылы — 7,8 ... ... — 6,2 ... ... — 3,9 ... ауыл ... төрт млрд. теңге. Қазақстанның банктік секторы өзгеріп отырған жағдайға
дер кезінде және тиісінше назар ... ... Заем ... ... ... ... ... жақсарту жөніндегі шаралар ... ... және ... Банк тәуекелдікті дер кезінде бағалайды. Ұлттық
Банк қысқа мерзімді тұрақтандыру шаралары ... ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік-экономикалық
тұрақтылықты қамтамасыз ету және ... даму ... ... ... ... ... негізінде қаражат бөледі. 2007 жылдың
аяғына дейін 1 млрд. АҚШ доллары, ал 2008 жылы – 3 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... Бұл ... мына мақсаттарға бөлінеді:
- біріншіден, ипотекалық рыноктың тұрақтылығын төмендетуге жол бермеу
және құрылыста үлестері бар азаматтар құқығын қорғауға;
- екіншіден, ... үшін ... ... ... ... шағын және
орта кәсіпорындардың жобаларын қаржыландыруды жалғастыруға;
- ... ... ... үшін ... мәні бар
перспективалы инвестициялық жобаларды қаржыландыру.
Қаржылық көмектің банктерге берілуін, ... ... бұл ... ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктердің
сыртқы қарыздарын жабуға кетеді дейді. Осы ... ақша ... ... ... үшін емес, ал экономиканың нақты секторына
бөлінетін болады. Банктер осы ... ... ... ... ... банктер мемлекет меншігіне алынады дегенді де естідік, дегенмен ... ... ... отырған көмектің механизмі мемлекеттің банк
капиталына толықтай ықпал жасауына мүмкіндік бермейді. Бұл ... ... ... ... ... кейін мем¬лекет қолындағы акцияларды
банктер қайтадан сатып алады. Соны¬мен қоса екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... алмауға да ерікті.
Мемлекеттік қолдау көрсетудің негізгі қағидаттары тең қаржыландыру,
мемлекет пен ... ... ... ... бөлу және
жауапкершілік болып табылады. Енді Қазақстанның бүгінгі таңдағы қаржы
дағдарысынан кейінгі банк ... ... ... ... ... ... ... (1-кесте).
1-кесте. Қазақстан Республикасының банк секторының құрылымы
|Банк секторының құрылымы |1.01.11 |1.09.11 ... ... ... |39 |39 |- ... ... оның | | | ... | | | |
| | | | |
| | | | |
|- ... ... |1 |1 |- ... 100% ... | | | ... ... | | | |
| | | | ... ... |365 |376 |+11 ... ... саны | | | |
| | | | ... ... ... ... |1 881 |1904 |+23 ... ... | | | ... саны | | | |
| | | | ... ... |17 |16 |-1 ... ... | | | ... саны | | | |
| | | | ... ... |28 |-1 ... емес ... | | | ... саны | | | |
| | | | ... ... |34 |35 |+1 ... ... | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... | | | ... саны | | | ... ... жүзеге |10 |10 |- ... ... бар | | | ... саны | | | ... Инвестицияға әсері
Дағдарыс барысындағы экономикалық деңгейді ... қалу ... ... ... ... ... ... алмау маңызды болып
табылады. Қазақстан экономикасы инвестиция үшін жеткілікті ішкі резервтерге
негізделген. Ал барлық өңдеуші ссектор қазір инвестицияға ... ... ... ... болар еді. Мен «Ұлттық қорды қалай құру ... ... екі ... бөлу қажет. Біріншісі – оны қалай құру, екіншісі
– оны ... ... ... ... ... ... қордағы қаржыны
бірнеше бөлікке бөлуді ұсынған болатын. Біріншісі – тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... ... қор, мұнда ЖІӨ-
нің 10-12 пайызын осында сақтау, қалған қаржыны екі ... бөлу ... ... – таза ... ... ... ... мысалы мұнай химиясы өндірістерін салу үшін инвестор іздеп жатырмыз,
автомобиль жолдарын салуға, т.б.). [1]Сыртқы ... ... ... ... ... мен ... ... артуы
экономиканы кредиттеудің маңызды көздері бола ... ... ... үшін ... Банк ұстамды-қатаң қаржылық-кредиттік
саясат жүргізуді жалғастырады, ал ... ... ... ... ... ... экономикадағы, еліміздегі инвестициялық климатты
жақсартуға және мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуға бағытталған жүйелі
реформаларды жалғастырады. Электр ... ... және ... ... мен байланыс инфрақұрылымдарын дамытуға ерекше
көңіл бөлетін болады. Бұл шаралар экономиканың ... ... ... ... оны ... ... ... 2008 жылы инвестиция
көлемінің өсімінің негізгі капиталы 4,6% құрады. Бүтіндей сыртқы ... жылы 109,1 ... ... ... ... түрде Ұлттық қорға есептеліп
келген шикізаттық сектордың табыстарын ... ... жаңа ... ... ... Тұтастай алғанда бұл Ұлттық қордан бекітіліп
қойылған трансферттерге қосымша ... 600 ... ... ... ... осы ... ... жағдайда тұрақтылыққа деген сенімділік
береді. Қаражаттың басқа бір көзі — бұл бюджеттің барлық ... ... ... үнемдеу және аса қатал қаржы тәртібі. Осыны ... ... ... ... ... оңтайландыруды және апта сайынғы
мониторинг режімінде бюджеттік қаражаттың жұмсалуын жіті бақылануда.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі қаржы дағдарыстың салдарынан үлкен сабақ алуға ... ... ... ... өндірістің құлдырауы 40 % жағдайда болған, қазір 0,4
% ... 100 есе ... ... Сондықтан да, Қазақстанның
бұл қаржы дағдарысынан жаңарған, сенімді және бәсекеге қабілетті мемлекет
ретінде шығуына ... зор. ... ... сараптамалары
бойынша 2009 жылдың соңына таман экономикада ... ... даму ... Сол кезде еліміздің инфрақұрылымында орын алып ... ... ... ... ... ... кезінде
экономика¬ның нақты салаларына ... ... ... ... дамытуға және әртараптандыруға тигізетін көмегі көп.
Қорыта келгенде, ең бастысы, дағдарыс салдарынан әлемдік өндіріс пен тұтыну
көлемі ... ... ... жоқ. Тек ... ... ... ... Болашақта әлемдік экономиканың сауығуына байланысты ши¬кізатқа және
басқа да тұтыну заттарына деген сұраныс артады. Ендеше ... ... ... үрей ... ... ... жоқ.
Менің ойымша, нақты тетіктерін жасап алмай, экономикаға орынсыз қар¬жы құю
да қауіпті. Оның тиімділігі болмауы әбден ... ... ... ... ... ... ... елімізде енді сезіле бастаған кезде
Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасымен Үкімет экономиканың ең ... ... зор ... ... ... Біріншіден, банктерге
мемлекеттік ресурстарға кіру¬ге рұқсат беріліп, ... ... ... ... ... ... қазақстандық банктердің беделі мен
өтімділігі сақталып ... ... ... көп қаржы құю арқылы
тәлтіректеп қалған жылжымайтын мүлік рыногына қан ... ... ... ... ... ... ... еліміздің барлық
аймақтарында азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етіп, бірінші кезектегі
азық-түлік түрлері – ... ... ... ... сүт, т.б. қоры
жасалды. Тұтастай алғанда 2007-2008 жылдары экономиканы тұрақтандыруға 540
миллиард теңге ... ... ... дер кезінде жасалған осындай игі
қадамдар Қазақстан экономикасын қатерден сақтап қана қойған жоқ, ... оның ... ... ... ... кезіндегі мемлекет тарапынан
қаржылық көмек алған құрылыс саласы жаңа жұмыс орындарын ашады, шағын және
орта бизнеске тапсырыстар ... Жеке ... ... ... ... қаржылық көмек серпінді жобаларды қаржыландыруға, агроөнеркәсіп
кешені мен шағын және орта бизнесті дамытуға ықпал етеді. Әрине, бұл ... ... ... әртараптандыруға аздық етеді. Дегенмен, бұл
мемле¬кеттік субсидиялар экономикамыз¬дың тұрақтануына игі әсерін ти¬гізіп,
ұлттық ... одан әрі ... ... ... ... мына дағдарыс ә дегенде Қазақстанның қаржы секторына қиын тиді.
Себебі, біздің банк жүйеміз 2010 жылға ... іс ... ... ... ... қол ... келгенді. Ал дағдарыстың алғашқы
белгілері білінген 2010 жылдың күзінде қазақстандық банктер үшін ... ... тарс ... бұл ... ... жағдайын күрт қиындатып
жібергені белгілі.Сыртқы қарыздарын қалай төлейтіндерін ... ... ... ... мемлекет дер кезінде қолдау көрсетпегенде қазір
еліміздің банк жүйесінің, ... ... ... ... қалай
болатынын елестету қиын. Бұл саланың ел экономикасындағы орасан зор маңызын
жақсы түсінген мемлекет дағдарысқа қарсы бағдарлама ... оған ... ... Ел ... ... ... үшін мемлекет 2009
жылдың басында еліміздегі ірі төрт банктің капиталына кіруге мәжбүр болды.
Сөйтіп Альянс ... және БТА ... ... ... іс ... ал тағы екі - ... пен Халық банктерінің бақылау пакетінің
25 пайыздайын сатып алды.Жалпы, қаржы секторын ... ... ... ... төрт жүйе ... банктер 476 млрд. теңге
мөлшерінде қаржы алды. Бөлінген қаржының бір бөлігі ... ... ... ... келесі бір бөлігі экономиканы ... ... жылы ... ... ... аясында несиелер
бойынша ставкалар төмендетілді. Бұның ... ... ... ... ставкамен алған млндаған қазақстандықтар көріп жатыр. Бұдан бөлек,
банктер экономиканы несиелей бастады. Нәтижесінде шағын және орта ... жоқ, ел ... үшін ... ... ... жүзеге
асырылды.Мемлекет Альянс банк пен БТА банкті толық ... ала ... жылы ... ... ... ... ... туралы келіссөздер
жүргізді. Сөйтіп шетелдік кредиторлармен ... ... ... Ресми мәліметтер бойынша, қазіргі ... ... ... ... ... туралы мәселе іс жүзінде шешілді. Ал ... ... ... ... ... ... туралы
кредиторлармен принципті келісімге қол ... ... бұл ... ... ... 15 ... ... 5 млрд. долларға дейін төмендейтін
болады. Бұл Қазақстанның қаржы секторының ... ... ... ... болып табылады.Осы арада атап өтерлігі,
мемлекет коммерциялық банктердің капиталында ... ... ... емес және ... ... ... ... тұрақтануына
қарай нарықтық шарттармен мемлекеттік қатысу үлесін жеке секторға ... ... ... ... ... ... ... қатаң
ұстанатынын Үкімет басшысы Кәрім Мәсімов ашып айтты. 2009 жылдың ... ... ... ... Үкімет 2010 жылы мемлекеттің
банк жүйесінен шығу схемасын дәйектемек ниетте екенін жеткізді. ... жылы ... жүйе ... ... ... ... датаны және
механизмдерді айқындауы тиіс. Бұл 2010 жылғы жыл сауалы», - ... ... К. ... ... ... 2009 жылдың басында қабылданған шешімдердің
дұрыстығына Үкімет басшысы нық сенімді. «Мен ... ... сол ... барлық мүмкін шешімдердің арасындағы ең ... ... ... сол ... ... және ... де нық ... Біздің
салымшыларымыз, жалпы халық банк жүйесінің тұрақтылығына ... - деді ... ... ... 2009-ды Қазақстанның
қаржы секторы үшін «өзгерісті» жыл болды деп ... ... ... жыл
Қазақстанның қаржы секторы тұрақтандырылған жыл ретінде есте қалды. ... ... ... қара ... ... ... цифрлар
айғақ бола алатындай. Ресми мәліметтер бойынша, 2009 жылғы ... ... банк ... депозиттердің көлемі - 6257,9 млрд. теңгені құраған
және бұл 2008 жылғы желтоқсанның 1-індегі көрсеткіштен 20,1 ... көп. ... ... - 1806,8 млрд. теңгеге жетіп, 25,2 пайызға ... ... ... болды, ал 2009 да оңай жыл болған жоқ. Осыны бір қайырып
қойсақ, ... ... ... ... ... ... ... мұндай оң
өзгерістерге, жетістіктерге із жүзінде ... ... ... атап айты ... ... де, ... есеңгіретіп кеткен сол
дағдарыстан қағылмай-соғылмай шыққандар да бар екен
Көптеген сарапшылардың ... 2011 жыл ... банк ... ... жылы ... ... несие портфелдері 15-20 пайызға өседі.
Проблемалы несиелер де біршама қысқарып, банктердің активтері жақсарады.
2011 жылдың 1 ... ... ... екінші деңгейлі банктер
капиталының ең төменгі мөлшері реттеушілер тарапынан 10 млрд ... ... ... оның ... ... соншалықты қатаң талап
болып көрінетіні белгілі.
Әлемдік қаржылық дағдарыс барлық елдердің банк жүйесін ... ... ... ... да банк жүйесін және экономиканы мемлекеттік
реттеудің мәселелеріне да жаңадан ... ... ... ... ... ... банктік қарыздар бойынша мемлекеттік кепілдер
беру арқылы ... банк ... ... ... ... ... сондай ақ банктердің ұлттандырылу ... ... ... ... шешудің қазақстандық тәжірибесін талдау
көрсеткендей, әлемдік экономикалық қауымдастыққа біріге отырып, Қазақстан
дамыған ... тән ... ... және ... ... ... ... [5]Сонымен қорыта айтатын болсақ, елбасымыз
Н.Ә.Назарбаев атап өткендей «Дағдарыс ... ... ... ... даму үшін шара ... ... ... болады» дей отыра, бүгінгі таңдағы дағдарыстан кейінгі Қазақстанның
банк секторы мемлекетіміздің ... ... ... ... ... ... және ... даму үстінде.Алайда қазір
Қазақстан дағдарыстан кейінгі даму жолымен жүріп келеді. Біздің ... ... ... кезінде біз мынадай бірнеше ... ... ... ... ... қаржылық көмек көрсетілді. Бұл үдеріс өте
транспарентті өтті, бұған барлығы да көз жеткізді
2. ... ... ... маңызды міндеттерді шешуді
қамтамасыз ету, елдегі тұрақтылықты сақтау үшін ... ... ... ШОБ, ... ... ... көрсетілді.Осы шаралар
біздің экономиканың тұрақты дамуы үшін түрткі болды. ... ... даму өте ... түрде өтіп жатқанын айтуға болады. Қазір Қазақстан
ұзақ мерзімді орнықты даму мақсатын алға ... ... ... ... өз
позицияларын азиаттық өңірде нығайтады.[14]
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының қаржы ... ... ... кезеңде
дамыту тұжырымдамасы туралы. Қазақстан Республикасы Президентiнiң ... 1 ... № 923 ... ... ... 2020 ... дейінгі стратегиялық даму жоспары
3. Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың 2010-2011 ... ... ... Е.Л. Банковский сектор Казахстана: реалии и перспективы. //
Банки Казахстана, №10, 2010 год.- cтр.5
5. Мақыш С.Б. Банк ... ... ... ... шығуға
тигізер ықпалы. // Банки Казахстана, №4, 2008 год. – Стр.24
6. Сатыбалдина Г.К. ... ... для ... ... ... // ... экономика Казахстана: основные тенденции и
условия экономического роста: Материалы международной научно-практический
конференции, 27-28 мая ... ... У.С. ... ... ... ... ... экономики в РК. // Посткризисная ... ... ... и ... ... роста: Материалы международной
научно-практический конференции, 27-28 мая 2010год.
8. ... Г.И. ... ... ... ... //
Посткризисная экономика ... ... ... и ... ... ... международной научно-практический
конференции, 27-28 мая 2010год.
9. ... Г.Т. ... ... және ... дағдарыс. //
Посткризисная экономика ... ... ... и ... ... ... ... научно-практический
конференции, 27-28 мая 2010год.
10. Нурпеисов Е.Предлагаемые антикризисные меры. // ... ... ... год. – ... ... А. ... дағдарысқа қарсы жасалып жатқан іс-шаралар. //
Экономика негіздері. №2-3, 2009 жыл. ... ... А. ... еңсеруге Қазақстан экономикасының әлеуеті
жетеді. // Экономика негіздері. №2-3, 2009 жыл. –бет.31
13. Мақыш С.Б. ... ... ... Қазақстан банктік секторына
ықпалы және оған қарсы шаралар. // ... ... ... ... ... МЕН ... ... Республикасының Президенті
Н.Ә.Назарбаевтың халыққа жолдауы 2009|04|06
15. Выступление Министра экономики и бюджетного ... РК ... на ... МЭБП
(Астана, 5 февраля 2009 года)
16. Круглый стол на тему «Антикризисные меры Казахстана и ... и ... на ... между двумя странами» (23 декабря 2009 года ... в ... ... в ... Игнатов,Кирил Мартынов « 2009ж дағдарыс». http://www.liberty.ru/
18.Дағдарыс жайлы толық ақпарат.Біз қорқытпаймыз, біз тек ... ... ... ... ... ... ... моделі 2008-10-14: Егеменді Қазақстан Авторы: Таңатар
ТАБЫНҰЛЫ.
20.БЮДЖЕТТІ ...... ... ... 2009-04-04: Егеменді
Қазақстан
Авторы: Төлебек ҚОСМАМБЕТОВ, Мәжіліс депутаты.
21.Қаржы министрі Болат ЖӘМІШЕВ:
ЖЕР ҚОЙНАУЫН ПАЙДАЛАНУҒА САЛЫҚТЫҚ ЖҮКТЕМЕНІ
АРТТЫРУДАН ҚАЗАҚСТАННЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ
ТАРТЫМДЫЛЫҒЫ ТӨМЕНДЕМЕЙДі Мамыр, 2008 жыл (C) ... ... №2, 2010 жыл. ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бреттон – Вудс валюта жүйесінің дағдарысы. Қазіргі әлемдік ақшалар26 бет
Әлемдік қаржы дағдарысының Қазақстанға әсері және оның тереңдігі20 бет
"Банктік қызметтер нарығының теориялық негіздері."67 бет
Ауған дағдарысының сабақтары 5 бет
Банк қызметін мемлекеттің тиімді реттеуі21 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет
Дағдарыс және оған қарсы басқару40 бет
Еліміздегі қаржы нарығының интеграциялануы және олардың даму болашағына сипаттама бере отырып олардың қазіргі кезеңдердегі тенденциялары мен ерекшеліктеріне сипаттама беру75 бет
Коммерциялық банктердің активті операцияларын басқару әдістері және несиелік саясатын талдау37 бет
Постдағдарыстан кейінгі Қазақстан Республикасында франчайзингті жетілдіру жолдары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь