Еуропадағы «қайта өрлеу» өнері

Жоспар:

Кіріпе

I. Еуропадағы «Қайта өрлеу» өнері.
II. Леонардо до Винчи.
III. Рафаэль Санти.
IV. Микеланджело.

Қорытынды

Пайданылған әдебиеттер
Кіріспе

«Қайта өрлеу» мәдениетіне Еуропа елдері үлкен үлес қосты. Осы дәуірдің таңдаулы шығармалары әсем мәдениетінің қорына кірді. Бұл елдердің тарихи, әлеуметтік-экономикалық, саяси және рухани дамуларының өзгешеліктері осы елдердегі «Қайта өрлеудің» өзгеше болуына әсер етті.
«Қайта өрлеу» мәдениеті ренессанс мәдениетінің классикалық ошағы болған Италияда пайда болды. Бұның белгілі себептері болды. Италия арқылы, Еуропаны Азиямен жалғастырған, порттар мен қол өнершілікпен айналысатын қалалардың (Флоренция, Генуя, Венеция, Болонья және т.б.) тез көбеюіне әсер еткен, аса маңызды сауда жолдары өтті.
Италия арқылы, қол өнерінің дамуы мен қол өнершілердің көбеюіне әсер еткен крестаносшылар өтті. Мата өңдіру өнеркәсібі басқа елдерге қарағанда ертерек дамыды. Осының барлығы қала-республикаларындағы саяси жағдайдың және мәдениеттің қарқынды дамуына қолайлы жағдай туғызды. Кейбір елдерде, қалалықтардың феодалдарға қарсы күресі, елдің күшті монархиялық үкіметтің қол астына бірігумен аяқталса, Италияда басқарудың Республикалық формасының жеңісімен және көптеген қала- республикалардың құрылуымен аяқталды. Бұл ортағасырлық мәдениет пен саясатқа қанағаттанбаған үшінші таптың(буржуазиялық) жеңісі болды. Осылайша, саяси күрес те әлемді жаңаша ұғынуға әкелді.
Ең ақырында, Италия көне мәдениетің тікелей мұрагері екені де шешуші рөл атқарады. Бұл елде оның ескерткіштері басқа жерлердің қай-қайсысынан да болсын көп сақталды.
Италияндық «Қайта өрлеу» хронологиясының шеңбері ХІІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХVІ ғасырдың аяғына дейінгі кезеңдерді қамтиді. «Қайта өрлеу» дәуірі бірнеше кезеңге бөлінеді: - Проторенессанс («Қайта өрлеу» қарсаны) – ХІІІ ғасыр мен ХVІ ғасырдың басы: - Ерте «Қайта өрлеу» - ХІV ғасырдың ортасы мен ХV ғасырдың аяғына дейін: - Биік «Қайта өрлеу» - ХV ғасырдың аяғы мен ХVІ ғасырдың бірден үш бөлігі: - Кеш «Қайта өрлеу» - ХVІ ғасыр мен ХVІІ ғасырдың басы.
«Қайта өрлеу» туралы ХV ғасырдың аяғына дейін тек Италияға қатысты айтуға болады. Еуропаның басқа елдерінде ол көп кеш басталды және өздерінің асқан шеберлері болса да онда елеулі көрініс таппады.
Италиядағы қала қала-республикаларды габсбургтік монархия бағындырған 1530 жыл, Италияндық «Қайта өрлеудің» аяғы деп есептеледі. Тәуелсіздігін тек Пажская болысы сақтап қалды, сонымен қатар Венеция көпке дейін өз еркіндігін сақтады.
Пайданылған әдебиеттер:

1. Ғабитов Т.Х. Мәдениеттану. А. 2003.
2. Любимов Л. «Батыс Еуропа өнері» Алматы: Өнер, 1982.
3. Төлебиев С.К. Өнер өрісі. А. 1987.
4. «Мировая художественная культура» Под ред. Б.А.Эренгросс. – М.: Высш.шк. 2001 .
5. Лосев А.Ф. «Эстетика Возрождения» М.: 1978 год
        
        Жоспар:
Кіріпе
I. Еуропадағы «Қайта өрлеу» өнері.
II. Леонардо до Винчи.
III. Рафаэль Санти.
IV. Микеланджело.
Қорытынды
Пайданылған әдебиеттер
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлкеттік ... ... ... және Отан ... кафедрасы
РЕФЕРАТ
Тақырыбы: «Қайта өрлеу» мәдениеті.
Тексерген: Амрина.М.С.
Орындаған: Аменов.А.С.
Қарағанды 2010
Кіріспе
«Қайта ... ... ... ... ... үлес ... Осы ... шығармалары әсем мәдениетінің қорына кірді. Бұл елдердің тарихи,
әлеуметтік-экономикалық, саяси және ... ... ... ... ... өрлеудің» өзгеше болуына әсер етті.
«Қайта өрлеу» мәдениеті ренессанс мәдениетінің классикалық ошағы болған
Италияда пайда болды. Бұның ... ... ... Италия арқылы,
Еуропаны Азиямен жалғастырған, ... мен қол ... ... ... ... ... Болонья және т.б.) тез көбеюіне әсер
еткен, аса маңызды ... ... ... ... қол өнерінің дамуы мен қол өнершілердің көбеюіне әсер
еткен крестаносшылар өтті. Мата өңдіру өнеркәсібі басқа ... ... ... ... ... қала-республикаларындағы саяси жағдайдың
және мәдениеттің қарқынды дамуына қолайлы жағдай туғызды. Кейбір елдерде,
қалалықтардың феодалдарға қарсы күресі, ... ... ... ... астына бірігумен аяқталса, Италияда басқарудың Республикалық формасының
жеңісімен және ... ... ... ... ... Бұл
ортағасырлық мәдениет пен ... ... ... ... ... Осылайша, саяси күрес те әлемді ... ... ... ... көне ... ... мұрагері екені де шешуші
рөл атқарады. Бұл елде оның ескерткіштері басқа ... ... ... көп ... ... ... ... шеңбері ХІІІ ғасырдың екінші
жартысы мен ХVІ ғасырдың аяғына дейінгі кезеңдерді қамтиді. «Қайта өрлеу»
дәуірі бірнеше ... ... - ... ... өрлеу» қарсаны) –
ХІІІ ғасыр мен ХVІ ... ... - Ерте ... ... - ХІV ғасырдың
ортасы мен ХV ... ... ... - Биік ... өрлеу» - ХV ғасырдың
аяғы мен ХVІ ... ... үш ... - Кеш ... ... - ХVІ ... ... ғасырдың басы.
«Қайта өрлеу» туралы ХV ғасырдың аяғына дейін тек Италияға ... ... ... ... ... ол көп кеш ... және өздерінің
асқан шеберлері болса да онда елеулі көрініс таппады.
Италиядағы қала қала-республикаларды габсбургтік ... ... жыл, ... ... ... аяғы деп ... ... Пажская болысы сақтап қалды, сонымен ... ... ... ... ... ... ... өрлеу» өнері
Италияндық «Қайта өрлеудің» арқауы – адам, оның қадірі, түсінігі және
жетістіктердің құндылығы. Ренессанс гуманизімінің негізі – осы ... ... көне ... ... ... ... ... жаңа буржуазиялық заманның жігерлі және ... ... ... ... ... ... Көне ... және көне өнердің бас
кейіпкері – ... да ... ... және ... ... ... ... жігерлі, жан-жақты сауатты, еңбекқор, өз тағдырын ... ... ... ... ... дінге қойшы деп айтуға болмайды. Сол кездерге діни
сюжеттегі туындылар жасалды, дінге сенушілік те болды, ... ... ... ... болды. «Қайта өрлеу» кезіндегі адамдар үшін ... ... ... мен адамдардың ... ... ... жақсы көргендері, жоғары бағалағандары – елдердің ерлігі,
қарттардың ... ... ... әйелдердің сұлулығы,
табиғаттың көркі және ... өз ... ...... ... ... қазынасына, атрибутына айналды. Сонымен қатар ... ... ... көркем шығармалары – бейнелеу өнері, әдебиет,
сәулет өнері, әуен, театр және ... жаңа ... ... Ортағасыр
таңбасынан, мәдениеттің ортағасырлық мызғымас заңдарынан бас тартып, «Қайта
өрлеу» өнері өмір демін ... ... ... ... ... ... италияндық «Қайта өрлеудің» ең жарқын беттері болып қалды.
Проторенессанс ... ... және ХІV ... ... - ... ... ... өнерде жаңаның елді ғана пайда ... ... ... Пизе, Сиене, Флоренция «Қайта
өрлеудің» - көне Грецияның Афинасы сияқты, көркем мәдениет орталығы ... ... ... ... ... силады, Флоренцияда,
Еуропа бейнелеу өнерінің негізін қалаушы, ... ... ... ... (1266/76-1337) өмір сүрген және жұмыс істеген.
Джоттоның негізгі жұмысы – фреска. ... ең ... ... дель ... ... тұр. ... библия тақырыбына 37 сурет
орналастырылған, олар – «Поцелуй Иуды» (Иуданың ... ... ... ... малшылар арасында»). Суретшінің Христостың ... ... ... ... айтуға болады.
Ерте «Қайта өрлеу» (ХІV ғасырдың аяғы – ХV ғасыр) – полотнолары ... ... ... ... ... ... Мазаччо (1445-1523),
Сандро Боттичелли (1445-1510) және басқа да ... ... ... ... ... Донателло және сәулетші Филиппо Брунеллески
(1337-1446) Ерте «Қайта өрлеудің» жетекші тұлғалары.
Флоренция өнерінің шарықтау шегіне жеткен ... ... ХV ... ... ашады.
Суретшілерінің өмірі қысқа болды 27 жас (осы көрмеушілікпен ұлан
өлтірген), бірақ оның өнері шеберліктің ... ... ... ... ... бедерлі мүсіндер жасаудың негізін салды.
Оның көптеген еңбектері белгілі, мысалы: ... ... ... ... ... ... және т.б. ... оның ең
атақты еңбегі Давидтің мүсіні. Бұл монументалдық мүсіндеуде, сол заманда
адамның жалаңаш мүсінін ... ... ... еді.
Сол кездің белгілі суретшілерінің бірі Сандро Ботичелли ... ... ... ... ... ... ... ең
атақтысы «Көктем» және «Венераның дүниеге келуі» суреттері. Аңыз бойынша
қуаныштың, ... ... ... ... ... Бұл ... ... көне тақырыпқа жасалған, ең үлкен (172х278) сурет еді.
ХV ғасырдың аяғы мен ХVІ ... ... биік ... ... деп, ал ... жүз жылдықтың алғашқы он жылын Ренессанстің «алтын ғасыры» деп атайды.
Бұл жылдары жаңа мәдениеттегі ізденістер өз ... ... ... ... ... өзіндік белгілері – классикалық ... ... ... ... мен ... ... ... бұрын болмаған биіктерге көтерілді.
Биік «Қайта өрлеу» тек қана өзінен бұрынғы дамудың жалғасы және соңы
ғана емес, сонымен ... ол ... да жаңа ... Оның ең озық өкілдері
өздерінің алдындағылардың ізденістерін жалғастырып қана қоймай, ... ... ... ... ... Солар жасаған бейнелер – адам
сұлулығы мен даналығының гимні.
Биік «Қайта ... үш ұлы ... ... ... ... ... до ... Рафаэль Санти және Микеланджело Буонаротти еңбектерін
кең дәріптеді.
Леонардо до ... ...... ... және ... адам болған.
«Қайта өрлеу»-дің дарынды суретшісі ... ... ... көне ... мен христианство рухының синтезі елеулі орын
алды.
«Қайта ... ... ... - ... Буонаротти (1475-1564).
Өз дәуірінің ұлы шебері, сыршырайшы, мүсінші, сәулетші, ақын ... ... ... ... зор ... ... ... дәуірінің атақты суретшілерінің бірі Тициан Вогеллио
(1476/77 немесе 1480-1576) болды. Тициан қыл ... ... ... ... ... ... ... шығармалар жатады.
Ұлы шебердің атақты суреттерінің бірі «Жантайып жатқан Венера». ... ... ... өз ... ... ... Венерасы алдымен
әйелдің табиғи сұлулығы. ... ... ... ... ... ... және ... қуанышымен толықтырып, сұлулықтың көне идеалын
қайта жаңғыртады.
Тицианның соңғы еңбектері кеш «Қайта өрлеу» ... ... ... ... ... жүз ... үлкен ықпал жасады.
Сәулет өнері. Сәулет өнері «Қайта ... ... ... ... ... ашады. Оның дамуының жаңа стадиясын ... Бұл ... ... ... ... ерекшеліктері – азаматтық,
жаңа құрылыс көлемінің өсуі, монументалдық, культтік өзгерістердің орнауы.
Жаңа кезең әлемдері сәулет өнерінің тарихына Ф.Брунеллески, Л.Альберти,
Д.Браманте, Микеланджело ... ... және т.б. ұлы ... ... ... ... басқа да түбірлері сияқты жаңа сәулет өнері
де Италияда пайда болды. Оның дамуын үш негізгі кезеңге ... ... ...... жылдар. Оның жетекші сәулетшісі Ф. ... ... ... ... ... және оның бас қаласы, ... ... ... ... ... биік кезең – 1500-1540
жылдар, жетекші сәулетшісі Д.Браманте болып, ал орталығы Римге ауысқан кез;
кеш кезең – ... ... Бұл ... жетекші сәулетшісі ұлы мүсінші
және сыршырайшы Микеланджело Буонаротти болды.
«Қайта өрлеу»-дегі сәулет өнерінің бірінші туындысы, жобасын 1421 ... ... ... ... ... қалаушы ф.Флоренциядағы
«Тәрбие үйі» ғимараты болды. Бұл құрылыстың ортағасырдағы ... көп ... ... және туындап келе жатқан жаңа стильдің
ерекшеліктермен оқшауланды.
Сәулет өнерінде биік «Қайта өрлеу»-дің негізін қалаушы Донато Броманте
(1444-1514) ... ал оның ең ... ...... ... ... Петр саборы.
Кеш «Қайта өрлеу» - бұл өткен кезеңдері дәстүрлерінің әрі ... ... Кеш ... ... ... ... ... Д. Виньолы,
Андреа Палладио еңбектерімен таныстырылады. ... ... ... оның шығармашылыққа мүсінші, пластика шебері ... өз ... ... ... кең ... және барокко стилінің
тууына жол ашқан жаңа ағымдарды бастады.
Қарастырып отырған кезеңінің аты әйгілі сәулетшісі Дж. ... ... ХХ ... ... әлем ... ... келген «Сәулет өнерінің
бес ордер тәртібі» деген әйгілі трактатын жазды. Бұнда элементтердің ... ... ... ... ... оның ... қаласы Виченциямен
байланысты. Ол, Италияндық және әлемдік сәулет өнерінің дамуына, ең бастысы
ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы мен ХІХ ... ... ... ... ... ... жер етті.
Италияндық «Қайта өрлеу»-дің сәулет өнері Еуропа елдерінің сәулет
өнерінің дамуына үлкен ... ... ... бұл ол елдерде феодалдық
қатынастар мен готикалық дәстүрлердің тым тұрақты болуы жерінен жүз ... ... ... ... ... жаңа дәуірдің өзіндік кескіні мен
мазмұның әржақты ... ... ... ... түбірлері
«Орта ғасырдың соңғы ақыны және жаңа ... ... ... ... өз ... ... ... (1265-1321), Джованни Бокаччо (1373-1375) және Франческо
Петрарка (1304-1374) – ... ... ... ... ... тематика, жанр сипатында бұлар бір – біріне ұқсамайды. Бірақ,
бұлардың тарихи тағдырларын біріктіретін бір ... бар. ... ... және ... ... қатар кейбір әдебиеттану жұмыстарын
қалдырған. Бірақ, ... ... ... ... ... әйгілі
туындылардың біреуімен байланысады: Данте – «Құдайдай комедия»-мен, Боккачо
... ...... орналған өлендерімен.
Әдебиет әлемінің тағы бір жарқын бейнесі Никколо Макиавелли (1469-1527)
– Италияндық жазушы және кеш ... ... ... ... Оның
«Государь» аты саяси трактаты кеңінен белгілі.
Европадағы «Қайта өрлеу» өнері.
Нидерландының қайта өрлеу өнері.
Нидерланды айтқанда ең бірінші ... ... атап ... қажет.
Мұндағы сұңғаттың ескі стильден жаңа – қайта өрлеу дәуірі стиліне өтуі ... ... ... ... әсіресе, адам бейнесі готикалық
сымбаттылық негізінде бейнеленіп, Италия ... ... ... ... ... заңдылықтар сақтауға онша көңіл
бөлмеді. Осы ... ... үшін ... көбінесі киімдың сұңғаттық
шығармалары Италия суретшілеріндегіндей ауқымды, монументальды бола алмады.
Нидерландыда ... ... ... ... ... ... ... жазу басым болды. Олар жалпы қала ... өмір ... ... жөн көрді. Тағы бір ерекшеліктері:
бейнелеу кезінде ұсақ-түйек ... ... ... ... ... аса бір ... ... сұңғатының негізін салушылардың қатарында ... Ян ван Эйк ... пен ... ван ... ... (1366-1442).
Бұл суретшілердің картинасына тән нәрсе: табиғат ... мен ... ... ... – адам ... байланыстыра бейнеледі. Салардың
бірі – Ян ван ... ... ... атты ... Екінші бір көңіл
аударатын дүние – Ян ван Эйктің замандасы әрі шәкірті ... Ван ... ... қолынын шыққан «Ашамайдан босату» жұмысы. Бұл
суретші көбінесе ... ... ... ... ... ... ғасырдың аяғы мен он алтыншы ғасырдың ... осы ... ... ... бітімі бар суретші өмір сүрді. Ол – Иеронимус ... ... ... ... қиял ... жәйтерді және адам
шошырлық қорқынышты мақұлықтар өмірін әсерлеп бейнелеуді ұнатты.
НИдерланды қайта өрлеу дәуірі суретшілерінің ішіндегі ең ... ... ... ... болды. Суретші көбінесе қарапайым адамдар – шаруалар
өміріне, ... ... ... ... қалам тартты.
Картиналарына тән нәрсе: көптеген ... ұсақ адам ... ... ... ... ... берілуі.
Леонардо до Винчи
Леонардо до Винчи Флоренция мен Пиза аралығындағы Албан тауларының
етегінде Винчи ... 1452 жылы ... ... ... ... дарыны өте ерте көрініс бастады.Ол бала кезінде ... ... ... ... ... ... ... мүдіртіп
отырған. Сонымен қатар Леонардо музыкамен шұғылданды, Лирада ... ... және ... ... тамаша айта білген екен. Алайда оны
сурет салу мен мүсін жасау бәрінен де көп елегізетін еді. Әкесі оның ... досы ... ... ... Ол бұған таң қалып,
Леонардоның өз өмірін сыршырайға арнау ... ... ... 1466 ... ... ... ... болып кіреді. Көп ұзамай ол өзінің
ұстазынан асып түседі.
Бірде әкесі дөңгелек қалқанды әшекейлеп беруін сұрайды. Одан ... ... ... ... ... ... шбер ... туындысы екеніне
сенбей қорыққанынан шегіншектей берген екен. Леонардо оның ... Бұл ... ... ... жауап беріп тұр деп ғибраттылықпен
әшекейді ... ... ... тек ... ... ... және инжинерлік іспен айналысқан. ... ... ... ... ... ... ... Стамбул мен Голатаның арасын қосатын
көпірдің керек екенін және жобасын баяндаған. ... оған ... ... Ол ... ... ХІХ ғ. ғана салынады.
Леонардоның қазіргі заманға жеткен жазбаларының ... ... мен ... іске ... том. ... жөніндегі қолжазба,
жарық пен көлеңке туралы трактат, стреометрия жөніндегі трактат. Құстардың
ұшуы туралы трактат. Көз туралы ... ... ... ... ... мен ... туралы трактат. Бұл қолжазбаларын замандастары түсіне
қоймаған. Кейінгі ... ғана оның ... қыры ... ... ... ... до Винчи бірінші орынға сыршырайды қойған екен. Леонардо үшін
сыршырай – адам кемеңгерлігінің асқақ көрінісі, өнер ... ең ... ... ... ... ал көз сезімдерінің әміршісі. Көз деп жазады
ол, - адам ... ... осы ... арқылы адам өзінің жолына қарайды
және әлемнің сұлулығынан Ляззат алады. Соның ... адам жаны ... ... ... ... ... бұл адамдық зындап – азап.
Леонардо үшін сыршырай – адам ... ... ... өнер
атаулының ең биігі.
Леонардоның ең алғашқы толық қанды шығармасы – «Үңгірдегі ... ... – жаңа ... ... құрғанын паш етеді. Барлық
бейнелердің жайғасуы, көз қиықтары өзара ... ... ... де, ... тартқан саңылаудан да, төбеден төнген
жартастар қараңғылығынан да Леонардоға тән әлдебір құпия аңғарылады.
Гүл ұстаған құдай-ана ... ... Бұл ... ... ... ... олар қозғалысыз көрінеді. Ал «Гүл
ұстаған құдай-ана жүзінде бақытты күлкісі бізді ... үшін одан ... ... ... әлі балалығы арылмаған ол мәз-мейрам боп ойнап
кетуге бейім тұр.
Эрмитаж мамандарының пікірінше Леонардо до ... өзі ... ... ...... ана картинасы бар. Бұл ... ... ана – ... ... ... Солай бола тұрса да,
ұлжайтып көрсетіп әйнектен Мадоннаның тырнақтарының желінгенін ... Сол ... ... ... ... ғана ... Суретші
мұндай ұсақ-түйекті неге бейнелеген? Бұдан суретшінің нақты шындықпен
байланысты болып қана беретінін ... ... шыңы ... ... ... ... ... шын мәнінде тамаша картина жасаудың сәті түсті – деп айтқан
екен. Ол портретті салуға 4-жыл сары ... Осы ... ... ... ... жазады:
«Франческо дель Джакондаға Леонардо оның әйелі Моно Лизаның суретін
салып беру ісін ... ... Лиза өте сұлу ... да ... ... ... ... салу кезінде ол лирада ойнап, өлен айтатын музыканттармен Моно
Лизаның көңіл ... ... тұру үшін сай ... ... шақырды. Осының
бәрін әйел жүзін әлденеден мұң басып кетпеу үшін жасады. ... – сол ... ... ісіне жымыю ғана жатыр. Ал ұлы ... ... ... ... етті, әрі ойлы, әрі қуақы,
әрі мысқылды, жан дүниені баурап, тартып алатындай Леонардалық күлімсіреу.
Визаридің кәдімгі тірі адамның көзіндей, мөлдірей, ... тұр, ... ... сәл ғана жел ... ... ... бір ... аңғартады.
Оймақ аузын алуан түсті бояудың үйлесімі мен ғана жасалған дүние емес,
табиғаттың ... бір ... ... ... сүйкімділігі сонша, бұл
портретке тәңірдей табына рахатты сезімге бөленесін. Бұл портрет таңғажайып
шығарма өйткені ол өмірдің ... ... до ... ... ... айтсақ. Ол сыршырайшы,
мүсінші, әрі суретші, суырып салма ақы, музыкант, өнер ... ... ... ... ... жазушы, философ,әрі математик,
инженер, өнер табушы, ... ... ... ... ... және әскери инжинерлік құрылыстардың маманы. Физик әрі
астраном, анатомия және ... ... ... ... ... ... ... болды.
Атақты сәулетші Леонардо да Винчи өз құдіретіне деген сенімнің айғағы
болған кемеңгер тұлға.
Рафаэль ... ... ... ... үлгі-өнеге, сапайлық әуестікке
деп қою жаңа гуманистік идеалдары дәріптеу ... ... ... Италияның кішігірім сарайларының бірі болатын. Урбино сарайындағы
әр күн алуан қилы ... ... ал ... ... ... бірі өлен мен
сонеттер оқу, комедиялар көрсету, жұмбақтар шешу, би билеп, ән салу үшін
герцогия бөлмесінде ... ... өнер ... ... ... ... кештердің
бірінде жан-жақты жетілген сарай адамы қандай болу ... ... ... ... ... сол кездегі білімді,қоғамның мақсатымы
болып ... әр ... ... Сегіз қырлы бір сырлы адам
жатқызулуы тиіс дегендей ұғым ... Сол ... ... ... кітап
жазған Больдассера Кастильоне еді. Бұл кітап туралы көп ... ... Осы ... өнер ... ... адам жайында жазған. Костильоне
кітабы «Кортеджнанон» (сарай адамы деген сөз) – деп аталады.
Оның қаһармандарынан Ұлы ... ... ... ... ... ... Ренессанс дәуірі адамының тамаша образын жасағысы келді.
ХV-ХVІ ғасырдағы бүкіл Италия өнері ... ... ... әсемдікпен қанағатшылдықпен өрілген: онда сезімді ақыл мен
логика жеңіп ең ... ... ... өзін ... түсіреді. Міне осы
орайда кемел адам идеалынан өзінің ең ақсақ ... ... ... ... ... ... ең ұлылардың бірінен саналатын бір суретші бар. Ол –
Рафаэль.
Рафаэль Урбинода туған. Ол өлгенше «Картеджино» - авторы ... ... «Сіз ... ... мен ... ... ... барлығына
ұнату, бірақ менің өзімді қанағаттандырмады-ау деп қорқамын» - деп айтқан
екен.
Ал Кастильоненің Рафаэльді ... ... ... өз ... хатынан көреміз Рафаэлім қасымнан табылғандықтан Римде жүрмеген
сияқтымын. Марқұм енді иманды босын. Рафаэль жас ... ... ... Лев – ... ... ... ... жөнінде былай деп
жазады. Бұл жігіт мейлінше қайрымды, аса парасатты, ... ... Ол Рим ... бұрынғы тұлғасын қайтадан қалпына келтіруде: қабат-
қабат қирандыны ашып, басылып қалған іргетасқа жете, ... ... ... ... сай ... ... сөйтіп ол папа Лев
пен барлық римдіктердің таңғалысын тудырғаны сонша, тіпті жұрттың бәрі
дерлік оны ... ... ... ұлылығын қайтадан салтанат құрғызу үшін
көктен келген құдайдай көруге.
Рафаэль ... ... ... ... салу ... аяқтауға
араласады. Себебі жұмыстың қырған кезінде 70 жасқа ... ... ... иесі Брамонте қайтыс болған еді.
Екі ұлы суретшінің ойы ғажайып үйлесімді сурет өнері мен ... ... ... ... лоджиясы – бұл ұзын галерея, әр қадам басқан сайын ... ... ... ... ... ... ою-
өрнектер кездеседі. Шағын 12 ... ... ең ... деген
эпизоттары (сондықтан да бұл Рафаэльдің таураты деп аталады) енгізімен.
Рафаэль жасаған көріністердің орналасу тәртібі ерекше, замандастарын
қайран ... ... ... қолбасшы Элидор ат ... ... ... ... екі жігіт екі жағында тұрар еді (текст бойынша).
Рафаэль Элидоры ар ... да құр ... ... ... қорлық көріп
жатқанның өзінде ұстамдылық көрсетіп өзінің қадірін ... ... екі ... таяқтарын оңтайлап, жүгіріп кіріп келеді. Жас жігіттердің
аяқтары ... ... ... ... ... ... т.б.
Рафаэльдің атақты кілемдер сериясы: «Барлық аулау ләззаты» Жайыл қайым-
Інжілдік сюжетке жасаған картондары – бейнелеу ... аса ... ... ... ... саналады.
Вельфилиннің айтуына қарағанда бұл картондар адам жанының алуан ... үшін ... ... асыл ... ... Рафаэльдің
Флоренциялық құдай аналары тамаша, сүйкімді адам жанын баурап алатын жас
аналар. Соның ішінде ең атақты ... ......... (осылай
деп монастырдің атымен аталған бұл ... ... ... ... ... қара тас арабтарға қандай киелі болса, Сикст құдай анасы
Европалықтарға сондай қасиетті дүние, - деп бекер ... бұлт ... ... ... келе ... оның ... ештеңе жоқ, жаңалайаяқ. Сөйткенмен оны оқалы киім ... ... тізе ... ... қарсы алып тұр. Қасиетті ... аса ... ... ... ... ... ал екі кішкентай періште болса ой-арманға
толы көздерін жоғары тіге қалыпты.
Бұл көрініс қазір де толғатпай қоймайды. ... ... ... ... ... ... көңіл күйінен мысал келтірейік.
Жуковский: Перде ашатын, аспан құпиясы адамның көз алдына келген.
«Әуелде қалыптап ... келе ... ... ... ... ... ... оған ұзақ қарасаң, ол жақындап келе жатқандай болады».
Буменский: Оның көз ... ... бір ... пен ... бар,
онда қайырым күту мен жалбарыныс жоқ, онда тәкапарлық пен ... ... жоқ, ... ... орнына өз ұлылығын ұмытпастай кешірімділік
бар».
Герцен: Оның жан дүниесі әлем-жәлем, оны: «Сенің балан құдай ... ... ... ... деп ... ... Ол қуанышы бей-жай болып,
аналық көрегендікпен бейне бір: ... ... бұл ... ... ... ... ... Бірақ сөйте тұра, баласын кеудесіне қаттырақ қыса түсіп,
егер оны алыс жаққа алып қашып кететін ... ... ... жай ғана ... армандаған кейіп танытады. Достоевский «Сикст құдай анасы адамға
тән ізгіліктің, адам даналығының ең құдыретті көрінісі - деп ... ... ... ... ... өзі көзі жұмылғанда төсегінің
үстіңгі жағына іліп қойған.
Рафаэльдің Ватикандағы атақты фрескасы «Афина мектебі» (1509-1511) онда
Аристотель мен ... ... ... ... ... шабыт отымен
нұрланған ол Таураттағы әулиеге ұқсайды.
Саусағынан аспанды нұсқап, идеялар дүниесін болжайды. Ол жердің ғажайып
перзенті. Оның Платонға бұрылған жүзі ... ... ... ... пен ізгілік сәулесін ... Оның ... ... адам ... тоқтам салатын шынайы күш ретінде ... адам ... ... ... ... ... ... вазари, ең сирек кездесетін ішкі жан сезімді тербейтін
дарын жарқыран ... оның ... ... ... сүйгіштіктің сұлулықтың,
қарапайымдылық пен ізгі өнегеліктің мол ... ... ... Егер
астамшылық болмаса: Құдай емес, бірақ құдайдан былай емес – дейді.
Жоғары және төмен тұрған ... ... ... ... ең тамаша өнегесін көрсетумен ... Оның ... ... ... Оны бір ... әркім жаман пиғылдан арылатындай
ынтымақтастық қалыптасты, ондай ... ... ... ғана болды.
Рафаэльдің мейрімді мінезі адамды ... ... ... ... ... ... мейріммен басшылық етті. Сондықтан да ол сарайға
барғанда оның артнан 50 ... ... еріп ... Шын ... ол
суретші емес, құзыры мырзадай өмір сүрген еді, - деп жазады.
Рафаэль кемелді адам ... ... ең ... ... етіп алды, ол өз
өмірі мен шығармаларында сол кемелді адам ... ... ... жүзеге
асырды.Жоғарғы қайта өрлеу дәуірінің Ұлы шебері міне осындай болған еді.
Микеланджело
«Микеланджело жастайынан мүсін өнері мен сыршырай ... ... ... ... байланысты деген салалардың барлыгына өз өмірін арнаған
еді, ол мұнымен керемет ... ... ...... ... ... ... қалды...
Сондықтан да оны бәзбірлеулер өр көкірек, ал ендіқайсыбірі ... деп ... ал, ... оның ... ... жат ... біреуі
де жоқ еді. Бірақ (көптеген ұлы ... ... ... жайт ... ... ... пен үздіксіз үзденіс оны оңашалық ... ... ... ... ... ... қанағаттанып, рахатқа
бөленетіні соншалық - әр түрлі басқосулар қуандырудын ... ой ... ... ... ... ... ... пікірі. Бұл пікір
Микеланджелоның тағы бір шәкірті Вазаридің жазғандарына сай келеді:
«Микеланджелоның оңашалықты жақсы ... ... де ерсі ... тиіс ... ал ... ... пен ойға жетелейтін өнерді пір
тұтты... Оны көңілге сыйымсыз жай көріп, тәң ... ... ... өзі ... - деп ... ... - ... тапшылықпен өмір сүрді,
өзінің достарын ешқашан қонақ еткен емес. Егер біреу-міреу оған ... ... ... онда оған өмір бойы қарыздар болып қаламын деп сыйлық алуды
да ұнатпайтын».
Осының бәрі білетін Леонардо мен ... ... ... еді! Дегенмен, Вазаридің пікірін одан әрі тыңдайық.
«Кейбіреулер оның сараңдығын айтып кінәлайды. Олары ... ... ... мен оның тіпті ақы сұрамай-ақ қаншама сурет салып, картиналар
мен құрылыс жұмысын жүргізуге ақыл-кеңес бергенін жақсы ... ... ... ... ... қыздарға енші бөлген, өзінің көмекшілері мен
қызметшілерін дәулетті еткен адамды сараң деп айтуға бола қояр ма ... ол ... ... ... аса бай адам ... Бірде
Микеланджелоның: «Егер мен қаза болсам не істейсің:» - ... ... ... да ... ... ... - деп ... қайтарады. Сонда
Микеланджело: «О, жазған-ай, - мен ... ... - деп сол ... ... мың скуда сыйлады, бұл цезарьлар мен ұлы поптардың ғана ... ... ... ... өмірінің соңғы кезінде аса бай адам болғанын білеміз.
Оның жомарттықты жиі ... ... шүбә ... ... Біз ... ... тауып алған, алып қалуға тырысқан әкесі мен ағайындарына
барып аямай көмектескенін де ... ... ... ол өз ... ... ... жападан-жалғыз өмір кеше жүріп дүние рахатын ойламады,
күй талғамады. Жиі-жиі киімшең ұйықтап жүрді, «өйткені ... ... ... ... ... да ... Апталар бойы аяқ киімін
шешпейтін де жағдайлар да болған, ... ... оның ... ... ... сынырып алуға тура келетін.
Оның портретіне қарап, Микеланджелоның сырт пішіні сүйкімді, келбеті
келіскен адам деп айтуға болмайды.
«...Микеланджело, - деп ... ... - дене ... жақсы, тарамыс,
сүйекті адам еді... Бірақ, ең ... дене ... көп ... ... ... бойына шақтап ішудің арқасында денсаулығы ... ... ... ... жағы ... қазандай, жағы қушиған,
қалқан құлақ адам еді. Маңдайы кереқарыс, мұрны сәл ... ... ... ... ... ди ... деген ұрда-жық, өркөкірек
біреу кеңсірігін бұзып жіберіп, Микеланджелоны өліктей сұлап жатқан жерінен
үйіне ... ... тура ... ... ... ... ... көшірмесін жасап
жатқанда таяқ жеген екен. Ол өз әректесі, жас ... ... ... ... ... ... оған не ... бізге белгісіз,
бірақ Леонардомен қақтығысы оның ... ... кезі де ... ... болғанда да, оның ұсқынын кетірген Ториджано соққысы,
сірә, мінез-құлқын өзгерте алмаса ... оның ... ... ... тілмен шағатыны да жетті. Мысалға,
ол Христостың қайғылы қазасын ... ... ... ... ... қараудың өзі шын мәнінде қайғылы жай», - деген. Басқа бір ... ... ең ... ... бұқа екен, міне, осыған байланысты: «Бұқа
неге басқалардан жақсы ... ...... ... ... айтуына қараңанда, былай деп жауап беріпті: «Әрбір суретші өзін-
өзі жақсы салады».
«Ол сергек адам ... - деп ... ... - көп ... ... те
етпейтін, түн ортасында жиі оянып кетіп, үнемі ұйқысыздықтан азап шегетін,
содан кейін қолына кескіш алып, картоннан ... май шам ... шлем ... кірісетін».
Кондивидің айтуынша, ол карны қатты ашқанда ғана тамақ ішетін ... ... ... тек бір үзім нанмен коректенетін.
Француздың бір саяхатшысы Микеланджелоны жұмыс кезінде көріп, өзінің
қайран қалған ... ... ... өзі өте күшті болмағанмен, ширек сағат ішінде ... ... ... шауып алды, мұның өзі үш бірдей жас жігітке үш-төрт есе көп уақыт
жұмсауға жетерлік жұмыс еді. Ол жұмысқа ... бір ... ... – мен ... тас-талқаны шығады ғой деп ойлап қалдым. Бір ғана
соққымен ол ... ... ... мәрмәр тасты дәл белгілеген жерінен
ұрып түсіріп жатты, одан әрі ғана ұрса, ... ... ... ... ... бес ... келгенде де осылай жұмыс істеген.
Сонымен, оның өмірі бір ғана ұлы мақсатқа арналған. Ал жеке басының
тірлігі ше? ... оты ... ... сияқты бұл да жалғыздықпен күн
кешті. Иә, дүниенің ... өрт ... ... ... ... ... ... мүлдем қарама-қарсы екі кемеңгерді жақындастырып
тұрған ... ... - өз ... мұрагері ететін балаларың
болар еді ғой», - деп аяныш білдірген дін уағыздаушыға суретші былай жауап
беріпті: «Әйелсіз-ақ ... өнер көп ... ... ... ...
артымда қалатын шығармаларым болады, егер олар бір ... ... ... өмір сүре ... деп ... да айтуына болар еді. Дегенмен Микеланджелоның
өмірі әйел махаббатынан жылу алған. Кондиви бұл туралы ... деп ... ... ... деген махаббаты ғаламат еді, сол әйелдің періштедей
жаратылысына ғашық болған Микеланджелоны маркиза да құлай ... ... ... ... сол ... ең ... пәк сезімге толы көптеген хаттарын
сақтап келеді. Өзі де соған арнап сағынышты көңіл сазындай көптеген ... ... ... ... көңіл көтеріп, демалуға баратын Витербодан
Микеланджелоны бір көру үшін ғана Римге талай ... Ал, ... ... ... ... ... – бір жай оның жан-жүрегіне өле-өлгенше
кетпестей қаяу салған. Ол маған ... ... ... еді: «Мен оның ... ... ... ... немесе бетінен сүйе алмай, қолына ғана
ерін ... ... ... ... өлімінен кейін ол ұзақ уақыт
есеңгіреп, есінен айрылғандай болып, өзіне-өзі келе алмай жүрді».
Микеланджело 1475 жылы ... Ол ... мен ... қырық бес
жылдай артық өмір сүрді, гуманизм мен рух ... ұлы ... ... тастап, 1564 жылы қайтыс болды. Біз асқақ идеялардың бұдан
бұрын да Италияның қоғамдық өмірінде жүзеге аспағанын ... ... ... ... ... мен ақындар және суретшілер уағыздап, ... да ... ... ... еді. ... заман өзгерді.
Микеланджело өз өмірін соңғы жылдарында шіркеу мен ... ... ... бұл ... ... ... ... көрді.
Микеланджело өзінің туған халқын жанындай ... ... ... ... ... ... сүт ... тас қашаушының әйелі еді. Сол кісіні есіне алып, жерлесі
Вазариге былай деген:
«Менің өмірімдегі барлық жақсылық өзіміздің туған ... ... ... мен ... ... сүтінен өзім мүсін жасап
жүрген кескіш пен ... ... ... ... ... ... шабыт берген сол кездегі
Италияның үлкен үміттерінің өшуі Микеланджелоның ... жара ... ... ... ... ... ... үшін, өзінің сенімі үшін аянбай
күресті.
Бүкіл жұртшылықтың қайран қалған ... ... ... ... ... ... алып мүсіні қазіргі кез бен ежелгі
дүниеге Греция мен Римде жасалған ... ... ... ... ... -
деп жазды.
Тұла бойы шексіз ерлік пен күшке толы, сабырлы, ... тап ... ... күшін жауыздыққа қарсы буырқана қолдануға дайын ... ... ... мен өзінің құдыреттілігіне сенімді осы Давид, осынау қуатты
да сүйкімді жас жігіт – қаһармандықтың шынайы ... ... ... ... ... сіңірген адам қандай болуы тиіс дегеннің үлгісі.
(Флоренция, ... ... ... ... балғын жас Давид (ол кезде
тек бақташы ғана, кейін елдің дана басшысы ... дәу ... ... ұрып ... ... жазғанына қарағанда Микеланджело оның
мүсінін туған Флоренциясына арнап жасаған, өйткені Давид «өз ... ... ... жүргізді». Сөйтіп Микеланджело ар-намысы аяққа тапталған өз
Отанын құтқаруға лайық деп тапқан азаматтық идеалды ... ... бар ... ... ... ... ең сұлу ... – адам
фигурасы екенін, керек десеңіз, соның сұлулығынан тыс нәрсе ... ... ... Өйткені, ол «сырт сұлулық – рухани сұлулықтың
көрнісі, ал адам рухы – дүниедегі ең ... ең ... ... ... бар болмысымен ден қойды.
«Микеланджело өзін ең алдымен мүсіншімін, тіпті әуелі, тек мүсінші
ғанамын деп есептеді. ... ... ... ... бәлкім ол жұмыс
істеу үшін таңдап алынған мәрмәр тасты ғана емес, сонымен бірге ... ... тау ... ... ... жаратылыстың бәрін қашап
әрлендіруді қиялдаған да шығар. Өйткені, өнер ...... ... жеткізіп әсемдікті орнықтыру ғой». Ал ондай іс ... ғана ... шақ ... деп ... ол.
Микеланджелоның алғаш суретші ретінде қалыптасу кезеңі Леонардо до
Винчинің өміріне ұқсас болды.
Леонардо сияқты, ол да ... ... ... шеберінің
шәкірті болды. Доменико Гирландайо есімді бұл ... ... ... ... өз ... қызыға да қызғана қараған деседі. Леонардо
сияқты ол да ... жас ... ... Лоренцоның сән-салтанатты
нөкерлерінің ортасында өткізді. Флоренцияның әміршісі ерте ... ... ... ... ... ... өнер ... ашты. Ол,
сірә, Микеланджелоның дарынын бағалаған болуы керек, оны өз ұлындай жақсы
көрген. Микеланджело оның ... екі жыл ... адам ... оның ... ... паш еткен аса көрнекті гуманистерден
тәлім алды. Ол идеялар Микеланджелоның жан-жүрегіне өмір бойы от ... ... ... ... кең өріс ... тым ... ... өнер
Леонардо сияқты, Микеланджелоны да қанағаттандырмады. Сондықтан, он алты
жасында мәрмәрден жасаған ең ... ... бірі – ... ... ... ... мұражайы) тал бойында нәзіктік жоқ,
тіпті ... ... ... ... де ... суық суық ... бейнеленген, ол өзінің құдіреттілігін сезінетін және ... ... ... сияқты.
Микеланджелоның сыршырайлық төл туындыларының бір ғана үлгісі сақталған
ол - әйгілі томдо (доңгелес сурет) ... ... ... ... аталған: Флоренция, Уффици). Бұл композициясы арқылы отыз жасқа енді
келсе де, даңқы жер жарған Микеланджело ... ... ... ... ... көрмеген жаңалық ретінде танылған. Ол әрбір
фигураны мүсін өнеріндегідей айқындап ашып көрсететін айшықты суық түстерді
шығарды. Картинаны алғаш ... ... ... таң-тамаша каласын.
Микеланджелоның «Құдай-ана Дониэ» мен Леонардо до Винчидің «Қасиетті
анасы», сөз жоқ ... тең ... ... Екеуіне ортақ мақсатта
айқын. Ол мақсат – қимыл құдіретін барынша топтастыру адуын қуатты ... ... ... ... ... ... айналдыру.
Леонардо сияқты Микеланджело да Флоренциялықтардың жеңісін паш ететін
бесжүздіктер Советі залын өрнектеу ... ... ... ... оны
папа Юлий ІІ Римге шақыртып алған еді.
Леонардоның «Ангиаридегі шайқасы» ... ... ... ... шайқасы» бейнеленген картонда кейінгі ұрпаққа
жетпеді. Микеланджело бұл туындысында ... ... ... ... әр ... он ... ... дене бейнеленген екен. Оны өз көзімен
көрген Вазари: «Бұл адам ... ... ... ... ... ... деп ... Юлий ІІ Микеланджелоны Римге үлкен бір тапсырма беру ... ... ... да ... ... империясын жасауды
армандаған осы бір қатал да қыңыр, даңқ құмар адам көзі тірісінде ... ... ... жоқ мазар салдырмақ болды және ондай мазарды жасау
Микеланджелоның ғана қолынан келеді деп есептеді.
Ұлы суретші мен билікқұмар папа ... ... ... бір-
біріне деген ашу-ызаға, шиеленіскен тартыстарға толы. Әйткенмен, ортақ
мақсат үшін олар тіл ... ... ... ... екеуі де қыныр
мінезді, көзсіз батыл, әрі бір-біріне ... ... еді: ... дін басына
өзінің даналығымен, дін басы суретшіге құдіреттілігімен және өз даңқын
арттыру үшін бұрын – ... ... ... ... суреттер салдыратын адам
ретінде керек еді.
Микеланджело папа портетін жасаудан қаншама ... де, оның ... ... үш есе ... балшықтан соғып кейін қоладан құйды. ... ... ... ... шіркеудің фасадына қойылды. Бірақ
Болонья тәуелсіздікке қайта ие болған кезде мүсін бұзылып тасталды да ... ... ... ... Бұл ... ... ... қалмаған.
Алайда, Кондивидің айтуына қарағанда, папа он ... ... ... ... ... Микеланджело оған: «Қолыңызға кітап ... ... ... - дегенде, Юлий ІІ: «Кітабіне! Дұрысы семсер ғой! ... ... ... - деп ... ... тұрғандай екен.
Юлий ІІ Микеланджелоға Рим папаларының Ватикандағы шіркеуі – Сискт
апелласының төбесін әшекейлеуді тапсырды. Еш бір ... ... ... ... әшекей жұмыстарымен айналыспаған еді, алты жүз ... Оның ... ... емес ... ... ... бұл жұмысты 1508 жылы 10 мамырда бастап 1512 ... ... ... ... Төрт ... аса ... мен ... жан
дүниесін ширықтырып еңбектенді.
Сикст капелласының төбесіндегі Микеланджело жасаған ... ... ... ... адам ... мен батылдығының ғаламат белгісін көреміз.
Өз ойын жүзеге асыру үшін плафон архитектурасын пайдалана ... ... жаңа бір ... ... ... Бұл үшін ол үй
төбесінің орта тұсын терезе көздеріне ұқсатып бөліп, әр ... ... ... Екі ... белдеудің екеуін де ол қылқаламмен
төрт қырлы ... ... төрт ... ... ... оларға тақта отырған
алып мүсіндерді орналастырды. Орталық белдеуді ... ... ... ... ... ... ... жастарды бейнеледі. Ол бейнелер
арғы тереңнен көзге шалынатын ... ... ... тұрған
мүсіндер сияқты. Көріністердің көлемдері ... ... қай ... ... ... аумақтары да әртүрлі болып келеді. Фигуралар
көлемінің әртүрлілігі және ... жеке ... мен ... ... ... архитектуралық-сыршырайлық ой толғамнан
туындаған, соның нәтижесінде үй төбесінің бүкіл ... ... ... болып шыққан».
Әрбір композицияны - әрі өз алдына дербес дүние, әрі түтас туындының
ажырамас ... ... ... оның бәрі ... ... ... ... – жоғары Қайта дәуірлеу кезеніндегі ... ... ... ұлы ... ... ... ... әр жеке бөліктің
тәуелсіздігі біртұтас дүниенің бірлігіне бөгет ... Ол ... ... ... ... одан ... ғасырдағы, яғни, барокко стиліндегі ... ... өз ... ... ... ... бүтіндіктің ішінде
еріп кеткендей әсер ететін. Тек итальян өнерінің алтын ... ... ... және ... ... ғана ... ... ғажайып үйлесім тапты.
Орталық белдеуді Микеланджело таураттық көріністермен толтырды, ал екі
бүйірдегі белдеулерге әулиелер мен ... діни ... ... көне ... мен ... Апаллонның сәуегейлері,
абыздары деп қадыр тұтқан.
Плафонда алғашқы адамның дүниеге келуі құдайдың Адам ... ... ... аса көрнекті өнер ... ... ... өте дәл ... ... «Бұл композиция - өрнек
атаулының ішіндегі ең тамашасы дерлік дүние. Таурат ... ... ... өз ... ... ... ... кітабі») сүйеніп бастаған суретші
адамға мүлдем басқаша жаратылыс береді. Періштелер қоршауындағы әке-құдай
шетсіз-шексіз космос ... ұшіп ... Оның ... ... зор,
жеткендей қампия көтерілген плащ желбірейді. Бұл плащ ... ... ... сызықпен көмкерген. Жасағанның баяу қалықтап ұшуы оның
жайлап қана ... ... ... ... ... ... ... он қолы алға қарай созылған осы қол Адам ... ... ... ... дене ... ... ... Суретші Адам ата образы
арқылы дене бітімі ... ... де ... ... ... ... өз
идеалын жүзеге асырды. – Фиди заманына бері бұған тең келер фигура жасалып
көрген жоқ, - деген неміс сыршырайшысы ... ... ... ... ... қараған Адам атаның бет пішіні қандай әдемі! Оның ... қол ... ... ... ... ... аңғарылады. «Жарық дүниенің
түнектен бөлінуі» атты композициядағы Сабаоф фигурасы күресіп жатқандай.
Микеланджело оны ... тәң ... ... ... ... ... ... бөліп алу үшін, өз үстіне төннен бұлтты кері серпуде.
Лазарев дәл тауып айтқандай, ол ... ... тас ... ... ... ... ... Сөйтіп Микеланджело таурат құдайының
образын ... ... ... ... ... – тұңғыш суретші! Алайда Микеланджело үшін аспан шынында ... ... емес ... ... ... жаратқан, түнектен жарық
дүниені бөліп ... осы бір ... ... ... ол өз қиялында туған
жаңа бір ... ... толы ... ... ... Бұл әлемнің
билеушісі – Микеланджелоның шабытты өнері құдыреттендірген адам болуы тиіс.
Сикст фрескалары хақында көптеген тілдерде ондаған, ... мың ... ... ... образдардың мәні жөнінде сан-алуан ұғым бар.
Суретші ойына сол ұғымдар дөпкелеме? Кейбіреулер бұл таурат жөніндегі
тек Микеланджелоға ғана тәң жаңа ... деп ... Енді ... ... ... ... ... комедияның» жаңа бір түсінігі деп
сынайды. ...... ... ... ... ... кемел
дәрежеге көтерілуі жөніндегі сыршырайлық ... деп ... ... ...... өзі жасаған образдардың
қағармандығы мен күш-қуаты арқылы ... ... ... ... сейілткісі келген керемет зор тілегінен ... ... ... ... бәрі де ... ... сияқты, бірақ атақты суреттің
мазмұның толық аша алмайды. Өнердің ұлы шығармасы қаншалықты шынайы ... ал ... ... ұлы дүниені көз алдыңа келтірудің өзі ... ... ... ... ... жөнінен кең тынысты дүние. Сондықтан ой-
өрісі, көз ... және ... ... әр қилы адамдар оны көргенде
жан дүниелері нұрланып, өз болмысы сол бейнеден көрініс ... ... ... ... ... үй ... адам ... біздің бүкіл
тағдырымыздың ғаламат толқындарыбірін-бірі қуалап өтіп жатқандай болады.
Сол себептен де, әр ... одан ... ... бейнеленген өзінің
бір ныршанын көрінуіне қақысы бар.
Өмірге жаңа келген Адам ата ... тағы бір көз ... Ол ... ... табынған жан сияқты. Сөйткенмен оның тұла бойында өз
құдыретің ... ... ... ... ... ... ... күш
бар екеннін сезесіз.
Енді Хауа анаға (Ева) қараңыз. Оның жаратылуы жөніндегі көріністе өзін
жаратқан құдыретке деген қаншама ... ... толы ... ... ... бар. Ал ... ... бейнелейтін көріністе қандай
тәкаппар, қаншалықты ғажайып әсем, құдды ежелгі құдай әйел сияқы. Жұмақтан
қуаланатын сәттегі ... ... ... ... ... ұзақ зейін қойыңыз. Олардың бейнелері сіздің есіңізде
мәңгілік сақталып қалатыны ... Ол ... ... ... ұстап отыр. Алайда оның сәл қырындап
отырысы, киімінің толқынды қыртыстары ... ... ... ... ... Осы бір образда білімге, даналыққа деген ... ... Оның тұла ... ... мен ... өрбіп жатқандай, қас-
қабағынан өз өктемдігін сезінгендігі байқалады.
Иезекииль. Оның ... бәрі де ... ... жан ... етер алапат күш бар. Мен бірде ... ... ... хат алдым. Маркада Иезекиильдің басы бейнеленіпті. Осы ... ... ... күш өршеленіп, рухтанған адам еркі ... ... ... бара ... ... көрінеді.
Данииль. Оның бүкіл болмысында ынта-зейін, ... ... ... де ... ... жарастыққа толтырардай әсер етеді.
«Толыққанды Даниил образына, - деп ... ... - ... қосу ... Ол ... ... жазу жазып отыр, қолжазбалардан мәнді бір нәрсе
іздегендей. Жүзінен ғажайып ... ... ... ... ... Осы бір ауыр жүкті көтеріп тұру үшін Микеланджело оның алдына
жас баланы отырғызыпты. Жазып болғанша, сәби ... ... тұр. ... ... ... ешқашан болуы мүмкін емес».
Иона. Бұл – ұлы үміт шапағатындай дүние. Ол керемет әсем, ... ... ... ... ... Ол ... қартайған, төмен қарап, аяқтарын айқастырып, қолын
тізесіне сүйеп сабырлы қалыпта ... ... ол ... ... ... ... бар ... бәрін көретін сияқты. Міне, ... да ... ... ... ... Ал ... тұрып, белін жазып жүріп
кеткенде онымен бірге дүниедегінің бәрі қозғалысқа келетіндей...
Сивиллалар. Дельфиялық Сивилла – ... көз ... ең әсем ... қыз да ... ... ... көтеріп кететіндей. Эритрейлік Сивилла –
көне кітапты парақтап, бір қырынан отыр. Бейне ... ... ... ... көз ... қызықтырғысы келгендей. Кум Сивилласы – кітап
оқып, одан кереметтей бір шындық тапқандай болып отырған кәрі ... ... ... ... ... және ... ... жасампаздың еркінен туындаған баяғы сол мәңгілік қозғалыс, ... ... ... композицияның ауқымына сыйғызып, өз ... ... ... ... ... ... көркемдеу
үстінде жоғары қарауға үйренгені сонша, кейін жұмыс аяқталған соң, ... тура ... ... көзі ... ... ... еді, ал ... оны басынан жоғары көтеріп аспанға қарап ... ... ... ... ... оқи ... дәрежеге жетті».
Француз жазушысы Ромен Роллан өзінің Микеланджело туралы ... ... атты ... ... ... ... тырысып, былай деп
жазды (Юлий ІІ-нің бейтіне арналған ... мен ... ... ... олар ... ... Веккио Палаццосында):
«Жеңімпаз енді ұрмақ болған сәтте, кенеттен тоқтай ... дәті ... ... бұрып әкетеді. Қолы иіліп, иығына тиіп тұр. Ол артқа қарай
шегінді, оның ... ... ... ... ... жаны ... ... ол жеңілді. Жан дүниесін күдік күңіреткен осынау ... осы бір ... ... ...... өз ... оның бүкіл өмірінің символы».
Микеланджело папа Климент VІІ тапсырмасы бойынша он бес жылға жуық
(1520 жылдан бастап) ... ... ... ... бұрынғы атақты Медичилерді емес, осы әулеттің Флоренцияда ашық
түрде монархиялық билік ... ... - ... ерте ... ... ... есте ... туралы еді.
Портрет жасау Микеланджелоның жанына жат ... ... ... ол ... ... сән-салтанатты сауыт-сайманды ... ... ... ... – терең ойға шомған қалпында көрсетті. Ал
олардың екі ... ... ... ... және ... бейнелерін
орналастырды.
ХVІ ғасырдың отызыншы жылдары. Папа тағына Фарнезе ... ... ... ІІІ ... Ол да ... ... өз ... арттыру
үшін пайдаланғысы келді.
Папа Павел ІІІ ... сол ... ... ... ... інжілдік көрінісін салуды тапсырды. Аумағы екі
жүз шаршы ... ... бұл ... ... алты жыл жасады.
Үстіміздегі ғасырдың таң ... ... ... ... ... ... өзі ... дүние. Тым биікке көтерілген Христос керемет қатты
әсер етеді. Ол орнынан ұшып тұруға әзір ... ... ... ... сайын өсіп бара жатқандай болып көрінеді. Оның айналасында кескін-
кейіптері жантүршігерліктей ... ... ... ... көргендер әділет
тілеп қаумалап тұр. Марияның өз ... ... жоқ ... ... ... ... әсер ... Ол қазіргі архетиктурадағы жарты
тіреудің ... ... ... тұрған жеке тілеу сияқты».
«Қияметқайымның» ғаламаттығы соншалық – ол ... ... ... ... буып ... ... ... дүние сияқты
болып бейнеленген. Өйткені, дүние ойран болған сәтте ешкім, тіпті құдіретті
құдайлардың өздері де, аман ... ... ... да, бұл сюжеттің негізгі
тұйінінде Микеланджело сәтсіздікке ұшырады. Мұның өзі заңды құбылыс еді.
1809 жылы ұлы испан ... Гойя ... ... «Үрей» (Мадрид. Прадо
мұражайы) деп аталатын сурет салды. Жан дүниелерін үрей ... ... баса ... өсіп ... ... ... құбыжыққа қарап тұрып, біз
суретшінің түсіне енген қатерлі апатқа ұқсас дүниені көреміз.
Испаниядағы азамат соғысы ... ... ... ... ... ... ... Бұл трагедияны біздің дәуірдің аса көрнекті
сыршырайшысы Пабло Пикассо атақты «Герника» картинасында көрсетіп берді. Ол
өзінің фантастикалық образдары арқылы ... ... үрей ... ... ... сұмдығын анық аңғартқандай болды.
Гойядан үш ғасыр, Пикассодан төрт ғасыр бұрын осындай алдын-ала сезіну
Микеланджело Буонарротиді де ... ... ... ... ол ... ... куәсі ретінде данышпандықпен қайталанбас, ғаламат белгі
қалдырды.
Бұл сезім ... ... ... ... ... ... ... анық айғақтаған өнер тілінде жеткізілді. «Қияметқайым»
фрескасында дербестік – бүтінге, жеке адам (ол ... ... ... жұрт легіне бағындырылған.
Микеланджелоның тірі кезінде-ақ оның «Қияметқайымы» контрреформация
жақтастарының қаһарлы шабуылына тап болды.
«Микеланджело, - дейді ... - ... ... үшін ... оны ... папа ... ... Онымен бірге мессер Вьяджо да ... жоқ ... кінә ... адам ... келіп картинаны қалай бағалайтынын
сұрағанда, былай деп жауап берген: «Мұндай қасиетті жерде ... ... ... ... ... адамдарды бейнелеу нағыз көргенсіздік.
Мұндай шығарма папа капелласы емес, моншалар мен ыбырсыған жерлерге ... Бұл сөз ... ... тиді. Кегін алғысы келген суретші
әлгі адам ... оның ... ... ... бір үйір ... ... ... бейнесін салды. Мессер Вьяджо Микеланджело ... ... ... ... ... қанша жалынғанымен, автор ескерткіш
үшін ... ... оны ... де ... ... да өз ... ... кек алмақ болған ғой...
Микеланджелоға хат жазып, оның ... ... ... ... кезі ... отқа май тамызуды көздеді. Ол ... ... ... «Лютер жақтастарының қатарына еңгізген жөн», - деп
мәлімдеді. Ол кезде бұлай кінәлау – ... ең ... еді. ... ... ... ... екендігін айтып, оларды бүркеу
қажет деп шешкен басқа бір папаның қылығына зығырданы қайнаған Микеланджело
былай деді: «Папаға айта барыңыздар, бұл қиын іс ... ... табу ... алдымен өмірді тәртіпке келтірсін, ал картиналарды тәртіпке
келтірудің жарасы жеңіл».
Ақыры папа айтқанын істетті. Оның ... ... 1565 жылы ... ... ... ... «Қияметқаймдағы» кейбір жалаңаш фигуралардың бөксе
жағын бүркеуге кірісті. Кейін оған «іш киімді» деген лақап ат тағылды. Өмір
бойы жұрт оны ... атап ... ... ... ... кейініректегі өнері
болмыстың өткіншілігін түсіну, салдарынан құлдыраған сыңай танытты.
Оның Ватикандағы Паолина капелласында ... ... ... ... ... кейбірбейнелер мәнерлігімен, адам
жанын толғандырарлық құдыреттілігімен, бірақ тұтас алғанда ... ... ... ... ... беретін ерік-жігердің
бәсендеуінен қайран қалдырады – бұл көріністер суретші жан дүниесінің
жабырқауын ... ... ... өлім түсе берді ... ... өзі ... ... ... да ... ойдан арылта
алмайды.
Микеланджело жиырма бес жасқа жаңа ғана толған шағында Римдегі қасиетті
Петр соборына орнатқан ... ... ... ... назар
аударалық. АНа қасыретін бейнелейтін көріністі сол уыздай жас әйел ... ... ... ... ... ... ... тұр.
Оның кейін жасаған мүсіндерінде, мысалы, өткен ... ... ... ... ... ... ... Собор) атты туындысында өлім
елесі байқалады. ... ... ... ... ... шынында, да шек жоқ.
Микеланджело 1564 жылдың 18 ақпанында, сексен ... ... өзін ... ... алып ... ... көп ауырмай қайтыс болды.
Ол көзі тірісінде керемет даңққа бөленді және оның ... де ... оны өз ... ... ... ... оған Флоренция
әміршісі – Медичи әулетінен шыққан герцог мүмкіндік ... ... ... ... деп танып, оған қызмет етуден табанды түрде
бас тартып келген еді. Герцог тым болмаса оның өлігіне ие ... ... де ... Флоренция жұртшылығы Микеланджелоны өздерінің аса кемеңгері
ретінде ерекше құрмет ... ... ... сүйегін ораған жүк түрінде ұрлап әкетті.
Флоренция халқы Микеланджелоны айтарлықтай етіп арулап жерледі. Оның
сүйегі Санта ... ... ... ... таяу ... ... «Қайта өрлеудің» арқауы – адам, оның қадірі, түсінігі және
жетістіктердің құндылығы. Ренессанс гуманизімінің ... – осы ... ... көне гуманизімнің дәстүрін жалғастырады, ... ... жаңа ... ... ... және ... адамы мен
көне полис адамының айырмашылығындай. Көне қоғамның және көне өнердің ...... да ... шыныққан және эстетикалық дамыған адам.
«Қайта өрлеу» жігерлі, жан-жақты ... ... өз ... ... адамды қалыптастырады.
«Қайта өрлеу» өнерін дінге қойшы деп айтуға ... Сол ... ... ... ... ... сенушілік те болды, бірақ соның барлығы
жаңа мағынада болды. ... ... ... адамдар үшін орта
ғасырлықтармен салыстырғанда, құдай мен ... ... ... ... жақсы көргендері, жоғары бағалағандары – елдердің ерлігі,
қарттардың даналығы, балалардың ... ... ... ... және ... өз ... ... – осының барлығы
қасиетті тарихтың қазынасына, атрибутына ... ... ... ... ... барлық көркем шығармалары – бейнелеу ... ... ... ... ... және ... жаңа сезіммен рухтанды. Ортағасыр
таңбасынан, мәдениеттің ... ... ... бас ... ... өнері өмір демін сезінді. Бейнелеу ... ... ... ... италияндық «Қайта өрлеудің» ең жарқын беттері болып қалды.
Пайданылған әдебиеттер:
1. Ғабитов Т.Х. Мәдениеттану. А. 2003.
2. Любимов Л. «Батыс ... ... ... ... ... Төлебиев С.К. Өнер өрісі. А. 1987.
4. «Мировая художественная культура» Под ред. Б.А.Эренгросс. – М.:
Высш.шк. 2001 .
5. ... А.Ф. ... ... М.: 1978 год

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі Грекия мен Рим мәдениеті11 бет
Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы12 бет
Еуропалық валюта жүйесі. Евроға хроника7 бет
ЕҚЫҰ және Қазақстан арасындағы қарым-қатынас52 бет
ЕҚЫҰ және Қазақстан: бүгіні мен болашағы35 бет
ХІХ ғасырдың басындағы халықаралық қатынас. Дүниежүзілік соғыстан кейінгі еуропа державаларының саяси жағдайы7 бет
Қазақстан жетістіктері18 бет
Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға қатысуының тарихы4 бет
Ұлыбританиядағы қазақтар туралы6 бет
XVII ғасырдың I- жартысындағы еуропадағы халықаралық жағдай және отызжылдық соғыс46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь