Ауданындағы тарихы, мәдени ескерткіштердің қысқаша анықтамасы

Жоспар:

1. Тарихы
2. Ауданындағы тарихы, мәдени ескерткіштердің қысқаша анықтамасы
3. ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫНДА ҚАЗА ТАПҚАНДАРҒА ҚОЙЫЛҒАН ЕСКЕРТКІШ . БЕЛГІ
4. Пайданылған әдебиеттер
Тарихы
Шиелі ауданы Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиуымының Жарлығымен 1928 жылы қыркүйек айында құрылған. Ауданның жалпы жер көлемі 3 426 915 га. Оның ішінде, мал жайылымы – 1 397 329 га, суармалы жер – 52 348 га, шабындық – 11 337 га.
Шиелі ауданы-ежелгі Сырдария өзенінің орта ағысына орын тепкен киелі мекен. Шығысында алты алашқа белгілі Сығанақ, Бестам шаҺары, теріскейінде Оңтүстік өңірге етене сұғына жатқан қарт Қаратау жатыр. Одан әрі Арқадан бастау алып Шиелі жеріне келіп тірелетін Сарысу өзені «Таңбалы тас» тұр. Талай тарихи оқиғаның куәсі болған атақты «Телікөл» де осы өңірде. Батысы облыс орталығының шекарасына иек артқан, түстігінде байырғы сары жел өлке –Қызылқұм.
ХХ ғасыр әлемдік дамуда небір ғылыми ашылулардың куәсі болса, Шиелі жерінің азаматтары да өздерінің жаңа дәуірдегі 79 жылдығы кезінде ғасырларға тең өсу, өркендеу жылдарының куәсі болды.
ХІХ ғасырдың соңында орыс армиясының Сыр бойын басып алғаннан кейін орыс көшпенділерінің келуі, 1903-1905 жылдары Орынбор-Ташкент теміржолының салынуы өңірдің бет бейнесін өзгертумен бірге халық санасының оянуына да ықпал етті. Орыс генералы Скоблев атындағы поселке 1919 жылдың 19 майында Шиелі атауына ие болды. Ғасыр басындағы алғашқы онжылдықта Шиелі халқы Қызылқұмнан түйемен сексеуіл дайындап, Орта Азия мен Ресейге жіберсе, кейін тар табан теміржолдың салынуы нәтижесінде жұртшылық теміржол вагондарымен даңқты Сыр жігерлерін (сексеуіл) жан-жаққа жөнелте бастады. Алғаш «Таштоп», кейін ЛЗУ атанған мекемелер осы қажырлы істердің айғағы. Шындығында, мұның өзі бір кездері егін мен мал шаруашылығы, жеміс пен жидек өсірумен шұғылданған халықтың өркениетке деген ұмтылысының бір көрінісі болды. Жергілікті халық жоңышқа өсіруді кең көлемде қолға алып, Түркістан әскери округіне жоңышқа дайындаудың базасына айналды. Алғаш коммуналар мен ұжымдық шаруашылықтардың құрылуы барша жұрттың отырықшы елге айналып, аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына негіз қалады. Шиелі ауданының өткен ғасыр басындағы алғашқы адымы осылайша басталған-ды.
1929-1930 жылдары аудан мақта, күріш, арпа, сұлы егумен айналысып, төрт түлік малды көбейтті. Шиелі өңірінде сауатсыздықты жою, білім мен ғылымға деген ұмтылыс көрініс тапты. Жаңадан мектептер салынып, малшылар мен диқандардың балаларының білім алуына жағдай жасалынды. Халықтың денсаулығын сақтау жөнінде де жаңа бағдарламалар жүзеге асырыла бастады.
Шиелі өңірінде өзінің занкешті еңбегімен елінің де, өзінің де даңқын шығарған даңғайыр дихан Ыбырай Жақаев болды. Осындай тұлғалардың жойқын тегеуріні Шиелі алқабында сонау соғыс қарсаңында, 1940 жылы 14 мың кетпен қатысқан Шиелі каналының қазылуы еді. Толағай еңбектің нәтижесінде Сырдың жарты арнасындай болған осы бас канал қазіргі бүкіл Шиелі аймағы су жүйелерінің бастауындай болды. Халықтың нанға қол жеткен сәті шын мәнінде осы кезеңнен басталды. 1947 жылы Ыбырай Жақаевтың, мұнан соң Ким Ман Самның, кейіннен Шиелілік 38 Еңбек Ерінің жоғары еңбек марапатына ие болуы аудан көлемінде ғана емес, жалпы Сыр бойына егіншілікке бет бұрудың нәтижесі еді. Сол бастама 1960 жылдардан бері өрісі кеңіп өркен жайған жас Жақаевшылар қозғалысына ұласты.
Пайданылған әдебиеттер
1. Әдебиет – Қазақ Совет Энциклопедиясы Алматы 1977 ж, 46-бет
2. “Сыр елінің” энциклопедиясы
3. М.А. Белокопытова, М.С.Васильева, И.А.Тютюнников “Кызылординская область”
4. Ішкі саясат бөліміндегі ауданның төлқұжаттары
5. “Өскен Өңір” газеті
6. Мәдениет және тілдерді дамыту бөліміндегі мағлұматтар
7. Ауданның экологиялық және қоршаған ортаны қорғау бөлімінің мағлұматтары
8. “Шежірелі Шиелі” кітабы
9. Атамекен
        
        Жоспар:
1. Тарихы
2. Ауданындағы тарихы, мәдени ескерткіштердің қысқаша анықтамасы
3. ҰЛЫ ОТАН СОҒЫСЫНДА ҚАЗА ТАПҚАНДАРҒА ... ... - ... ... әдебиеттер
Тарихы
Шиелі ауданы Қазақ ССР Жоғарғы Советі Президиуымының ... ... ... ... ... Ауданның жалпы жер көлемі 3 426 915 га. Оның
ішінде, мал жайылымы – 1 397 329 га, суармалы жер – 52 348 га, ... ... ... ауданы-ежелгі Сырдария өзенінің орта ағысына орын тепкен киелі
мекен. Шығысында алты ... ... ... ... ... ... ... етене сұғына жатқан қарт Қаратау жатыр. Одан әрі Арқадан
бастау алып Шиелі жеріне ... ... ... ... ... тас» ... ... оқиғаның куәсі болған атақты «Телікөл» де осы өңірде. Батысы
облыс орталығының шекарасына иек артқан, түстігінде ... сары жел ... ... ... дамуда небір ғылыми ашылулардың куәсі болса, Шиелі
жерінің ... да ... жаңа ... 79 ... кезінде
ғасырларға тең өсу, өркендеу жылдарының куәсі болды.
ХІХ ғасырдың соңында орыс армиясының Сыр бойын ... ... ... көшпенділерінің келуі, 1903-1905 жылдары Орынбор-Ташкент теміржолының
салынуы өңірдің бет бейнесін өзгертумен бірге халық санасының оянуына ... ... Орыс ... ... ... ... 1919 жылдың 19 майында
Шиелі атауына ие болды. Ғасыр басындағы ... ... ... халқы
Қызылқұмнан түйемен сексеуіл дайындап, Орта Азия мен Ресейге жіберсе, кейін
тар ... ... ... ... ... ... ... Сыр жігерлерін (сексеуіл) ... ... ... ... кейін ЛЗУ атанған мекемелер осы қажырлы ... ... ... өзі бір ... егін мен мал шаруашылығы, жеміс пен жидек
өсірумен шұғылданған халықтың өркениетке ... ... бір ... ... ... ... ... кең көлемде қолға алып, Түркістан
әскери округіне жоңышқа дайындаудың ... ... ... ... мен
ұжымдық шаруашылықтардың құрылуы барша жұрттың отырықшы елге айналып,
аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуына ... ... ... ... ғасыр басындағы алғашқы адымы осылайша басталған-ды.
1929-1930 жылдары аудан мақта, күріш, арпа, сұлы егумен ... ... ... көбейтті. Шиелі өңірінде сауатсыздықты жою, білім мен
ғылымға деген ұмтылыс көрініс ... ... ... ... ... ... балаларының білім алуына жағдай жасалынды. ... ... ... де жаңа бағдарламалар жүзеге асырыла бастады.
Шиелі өңірінде өзінің занкешті еңбегімен елінің де, ... де ... ... дихан Ыбырай Жақаев болды. Осындай тұлғалардың ... ... ... ... соғыс қарсаңында, 1940 жылы 14 мың кетпен
қатысқан Шиелі каналының қазылуы еді. ... ... ... ... ... ... осы бас ... қазіргі бүкіл Шиелі аймағы су
жүйелерінің бастауындай болды. Халықтың нанға қол жеткен сәті шын ... ... ... 1947 жылы ... ... ... соң Ким ... кейіннен Шиелілік 38 Еңбек Ерінің жоғары еңбек марапатына ие болуы
аудан көлемінде ғана емес, ... Сыр ... ... бет ... еді. Сол бастама 1960 жылдардан бері өрісі кеңіп өркен жайған жас
Жақаевшылар ... ... ... даму ... ... пен ... ынтымақ пен бірліктің
ұлы куәсіндей талай жеңістерге қол жеткізді. 2000 жылғы Сыр бойындағы он
ғасыр ... ... ... ... Ы.Жақаев, Ш.Есенов,
Н.Бекежанов, Ә.Тәжібаевтардың болуы тарлан саясаткер, ... ... ... ... әнші мен арқалы ақын тәрбиелеуде бұл өлкенің
белгілі орын алатындығын ... ... ... ... ... мен аға ... ... жалғастыру,
қазақ халқының ұлттық дәстүріне сай өскелең ұрпақ тәрбиелеу, елді, жерді
қастерлеу тұрғысында ... ... ... ... ... ... 1997
жылы Қорқыт баба кітабының кеиіпкері Оқшы ата ... ... ... ... ас ... аудан орталығында әулие баба есімімен мешіт
ашылды. Оны Елбасы ... ... ... шын ... ... ... еді. Мұнан кейін де жезтаңдай әнші Н.Бекежановтың 2005 жылы
116 жылдығы аталып өтті. Мәдениетті ... жылы ... ... Үйі ... ... ... оның ... гүлзарлар отырғызылып,
хауыз атқылады. Еліміздің Ұлы Отан соғысындағы Ұлы ... 55 ... ... ... ... Мұстафа Шоқай ескерткіші орнатылды.
Орталық алаңнан Отан соғысында қаза тапқандар ... ... жан ... ағаш ... көше ... ... өтіп, абаттандырылды.
Аумақтық әкімшілік бөлінісі: 1 кент және 22 ... ... 40 елді – ... ... 75 823 адам ... Оның ... ... 28 990 адам, ауылдық елді – мекендерде 46 833 адам тұрады.
Олар, 21 ұлт өкілінен құралған. Аудан тұрғындарының негізін 96,4 ... 1,7 ... ... 1,3 ... ... ... өкілдері құраса, қалған
0,6 пайызын басқа ұлт өкілдері құрайды.
Аудан ... 44 ...... ... ... алынған. Олар
археологиялық, архитектуралық, монументтік және тарихи ескерткіштер болып
бөлінген. Ескерткіштердің көпшілігі Сарысу өзенінің бойында және ... ... ... 1 ... ... үйі, 6 ... ... үйлері мен
19 ауылдық клубтар, 2 кинотеатр, 5 халықтық ұжымдар, 1 ... ... ... 32 мемлекеттік жүйедегі кітапханалар, 2 музей мәдени қызмет
етуде.
Ауданда 40 мектеп ... 32 ... 5 ... 3 ... ... Олардың 16 – сы типтік ... ... ... ... – 2006 оқу ... ... ... 1266 оқушының 988 ұлттық
бірыңғай тестілеуге қатысып қорытындысы аудан бойынша орта болып 63 ... 36 ... 100 ... ... 4 ... «Алтын белгі» иегері атанды. 4
оқушы үздік аттестат иесі атанды.
13 мектепке дейінгі мекеме, 2 мектептен тыс мекеме (Әуез ... ... үйі) ... 23 СТК – дан бөлек 4 саяси ... ... 8 ҮЕҰ, ... ... ... 6 діни ... бар.
2006 жыл басы Қазақстан Республикасы Президенті болып қайта ... 11 ... күні ... ... ... ... атындағы
орталық алаңда «Ел және Елбасы» ... ... ...... ... жыл ... ұйымдастырылған облыстық, аудандық
деңгейдегі бірқатар қоғамдық – ... ... ... ... ... жыл соңы ел Тәуелсіздігінің 15 жылдығы мен Желтоқсан оқиғасының 20
жылдығы ... ... ... ... ... ... ҮЕҰ өкілдері мен діни бірлестіктердің
және жастар ұйымдарымен ... ... ... ... ... 5 ... 25 аудандық деңгейдегі қоғамдық – саяси, мәдени –
көпшілік шаралар өткізілді.
2005 жылы ... ... 4 млрд 97 млн ... ... ... ... 2006 жылы 6 млрд 306 млн ... ... ... Оның ішінде тау-кен өндірісі 3 млрд 753 млн, өңдеу өнеркәсібінің
өнімі 2 млрд 396 млн теңге болды.
Өткен жыл ... ... үшін ... заман талабына сай көптеген
өзгерістер мен жаңартулары мол жемісті жыл болды.
Аудандағы негізгі ... ... ... ... ... атом ... №6 кен басқармасы өндірісін ұлғайтып «Иіркөл» кен
орнында жаңа өндіріс ... ... ... ... 2006 жылы ... ... ... ауданнан 100 адам жұмысқа орналасты.
Алдағы уақытта ауданның экономикасына зор үлес ... ... ... алып ... «Балауса» ЖШС 2006 жылы дайындық жұмыстарына
кірісті. Бүгінгі күнге атқарылған жұмыстар көлемі келешегінің үлкен екеніне
сенім ұялатады. ... ... бері осы ... ... 137 адам ... Толық қуатымен жұмысқа қосылған кезде 1000 жұмыс орыны ашылады
деп күтілуде.
Құрылыс материалдары ... ... ... 2006 жылдан жұмысын
бастаған «Казвернал» ЖШС құрал-жабдықтарын орналастыруда. Қиыршық тастың
бірнеше фракциясы, әктас, ... ... ... Толық қуатымен
жұмысқа қосылған кезде 200 жұмыс орыны ашылады.
2004 жылы ... ... ... ... ... ... ұлғайтып келеді. 2005 жылы 829 млн теңгенің өнімін шығарған болса
2006 жылы ... 2 ... іске ... 1 млрд 507 млн ... ... Бір жылда өнім көлемін 81,8 пайызға өсірді. Бұл заводта 75 ... ... ... ... 2006 жылы жұмысын бастаған «СКЗ-37»
күйдірілген кірпіш шығару заводының іске қосылуы сол ... ... ... ... жолы болып отыр. Бүгінгі күні ... ... адам ... ... ... ... жоғары. Ақтөбе, Павлодар
облыстарына сұраныстары бойынша өнімдерін жіберуде. ... ... ... ... ... ... ... 30-35 пайызға
арзанға сатуда.
Аудан тұрғындарының ... ... шешу ... -Демеу» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі мен аудан
әкімдігі арасында екі жақты әлеуметтік ... ... шешу ... ... ... қол қойылған. Келісімге сәйкес «Қазатомпром-
Демеу» серіктестігінің қаржыландыруымен «Демеу-Глозес» арнайы киім ... іске ... ... фабрикасында 80 адам, негізінен әйел адамдар
жұмыспен қамтылды. 2007 жылы фабрика өндірісін ... тағы да 70 ... ... ... ... ... сәйкес «Көкшоқы» мөлтек ауданында
медициналық емдеу орыны ашылды. Жаңа үлгідегі спорт кешендері құрылыстары
салынуда.
Патима ... ... және ... ... ашып ... ... ... 60 адамды жұмыспен қамтамасыз етіп, 10 млн теңге несие
алу арқылы өнім түрін және көлемін ... ... ... ... көк ... ... ... іске
қосып, өңделетін өнімді жергілікті дихан шаруалардан алып отыр
“Сыр ... ... ... Қыдырәлив Берік өндірісті одан
әрі дамыту бағытында несие серіктестігінен 10 млн ... алып ... ... ... байланысты өнім түрлерін әр түрлі ыдыстарда
тұтынушыларға ұсынып ... 25 адам ... ... ... дейін аудан халқының негізгі күн көрісі ауыл ... ... ... ... ... дамыған аймаққа ... ... ... ... да табыстарымыз жылдан жылға өсу үстінде.
2005 жылы 3 млрд 348 млн ... ауыл ... ... ... 2006 жылы 3 млрд 479 млн ... өнімі өндірілді.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу кәсіпорындарының қатары көбейіп
келеді.
2005 жылы 233 млн 109 мың ... ... ... 2006 жылы 533 млн
860 мың теңгенің ауылшаруашылығы ... ... Өнім ... ... көбейіп
бір жылда 2,3 есеге артты.
Егін шаруашылығындада 22866 гектар жерге ауыл ... ... 9200 ... ... 40 мың тонна сыр маржаны жиналды.
Егіншілеріміз 19300 тонна ... 15150 ... ... 26900 ... бақша
өнімдерін өндірді. Көкөніс бақша өнімдерімен аудан халқын толығымен
қамтамасыз етіп, ... ... ... ... ... ... мен
солтүстігіндегі бірнеше қалалардың базарларына алып барды.
Ауданда күріш егуге тартылған инвестиция көлемі өсіп келеді. ... 427 млн 500 мың ... ... ... ... ... күріш
компаниясы жаңа технологияға қажетті техникалармен жабдықталған машина-
трактор станциясын жасақтауды жалғастыруда. ... ... ... бері ... келе ... ескі ... өнімділігі жоғары, жаңадан
шығарылған интенсивті күріш сорттарымен алмастыру ... тұр. ... ... ... ... «Дихан» күріш компаниясына «Ақорда»,
«Облмонтажстрой» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктері қосылды.
Үкімет ... егін ... ... ... 20-24 млн
теңгеден жеңілдетілген несие беріліп келген ... 2006 жылы 63 млн 111 ... ... ... ... ... шаруашылығы саласында да алға басушылық бар, мал басы ... өсіп ... ірі қара мал, қой мен ешкі 6 ... аса ... ... өнімдерін өндіру ұлғайды.
Мал тұқымын асылдандыру жалғасуда. Ауыл шаруашылығы министрлігінен
аттестат алған 2 асыл ... қой ... 2 асыл ... түйе ... бар.
“Бірлестік” серіктестігі төрағасы Жолдас Ембергенов.4837 бас қой. ... 621 мың ... ... ... Асыл ... ... ... шаруа қожалығының төрағасы Аңламасов Қыпшақбай 2642 бас ... мың ... ... ... Асыл тұқымды “Сұрқандария сұр” қойының
қозылары
“Аруана” шаруа қожалығындағы асыл тұқымды айыр ... ... ... 461 мың ... ... ... ... Абамүсілім Өмірәлі
“Жүсіп” шаруа қожалығында асыл тұқымды дромедар түйесі-103 бас.
878 мың теңге субсидия алған. Төрағасы Өмірбек Жүсіпов.
“Шиелі-Авангард” ... ... ... Асыл ... ... саны 173 ... жетіп отыр. Әр 100 аналықтан 75 бұзау
алынып, 1 ... 2600 кг сүт ... ... ... ... өсуде. 2005 жылы аудан
экономикасына 1 млрд 520 млн ... ... ... ... 2006 жылы 2
млрд 946 млн теңгеге жетіп, екі еседей өсіп ... ... ... көрсеткіштерінің бірі құрылыс
саласының өркендеуі. Күрделі құрылысқа 2005 жылы 1 млрд 521 млн ... 2006 жылы 2 млрд 336 млн ... ... 53,6 ... ... ... ... беру де өсу үстінде. 2003-2005 жылдары жас
мамандарға 200 үй салынып берілді. 2006 жылы ... ... 7476 ... ... 70 тұрғын үй пайдалануға берілді
Елді мекендерді Жиделі топтық су құбырына қосу жұмыстары жалғасуда.
Шиелі кентінде 36 км су ... ... ... 2007 жылы 34 км ... ... беріледі. 21-Бекет, Жансейіт, Ортақшыл ауылдарына сапалы
ауыз су жеткізілді.
Таза суды аудан орталығы мен елді мекендерге толық қамтамасыз ету үшін
43 км ... ішкі су ... ... және елді ... бас ... құрылысына, жоба сметалық құжаттар (ПСД) дайындауға қомақты қаржы
қажет.
Автомобиль жолдарын жөндеу жұмыстарына 2005 жылы 15 млн 941 мың ... 2006 жылы 17 млн 575 мың ... ... ... толығымен игерілді.
2005 жылы 2651 жеке тұлға 632 млн 400 мың ... ... ... ... жылы 4383 жеке ... 916 млн теңге несие алып тұрмыс ... орта және ... ... айналысуға жаратылды.
2005 жылы 1563 кәсіпкерлік субъектілер ... ... ... ... 2006 жылы ... ... 2005 жылы ... өндірген өнімі мен қызмет
көрсетулерінің көлемі 1 млрд. 218 млн. теңге ... 2006 жылы 2 ... ... ... жетіп бір жылда 85,5 пайызға ... ... ... ... ... де 172 млн. теңгеге жетіп жылдық өсімі 25,2 пайыз
болды.
Жалпы бюджет кірісінің болжамы 858 млн 326 мың ... ... ... 289 мың ... ... 106,3 пайызға орындалды.
Бюджет кірісінің ұлғайғаны негізінен орта және ... ... ... ... ... 2002 жылы орта және ... кәсіпкерліктен
түскен салық мөлшері 11,4 пайыз болса, №6 кен басқармасы өндірісінен
42 пайыз болған.
Ал 2006 жылы тиісінше шағын кәсіпкерліктің үлесі 27,1 ... №6 ... 25,8 ... құрап отыр.
Аудан бойынша жаңа жұмыс орындар ашу ... ... ... көбейтіп, жұмыссыздық деңгейін 1,1 пайызға дейін азайтуға ... 2006 жылы ... 924 ... ... ашылып, 1161 адам тұрақты
жұмысқа орналасты.
Шиелі кентіндегі №48, 1-Май ... №40, ... ... №41
мектептердің құрылыстары басталды. Аталған ... ... 2007 жылы ... ... ... ... 2005 жылы 1170 телефон нүктесі орнатылды. 2006 жылы да ... ... ... күні 5 ауылдан басқа жерде телефон байланысы
орнатылды. Телефон байланысы жоқ ауылдарға 2007 жылы АТС ... ... ... алып ... жылдың қорытындысымен жуырда ғана облыстағы аудандар ... ... ... ... қызметін рейтингілік бағалау арқылы
сараптағанда оның нәтижесімен біздің аудан қызметінің деңгейі алғашқы, яғни
ІІ ... ... ... те, бұл ... өзінің өсу жылдарында 40
Еңбек Ерін ... ... ... оның ... намысына жаныған
жасампаз халқының шырқау шыңы ... Алар ... ... жылы да ... деп ... Оған ауданымыздың жер – су жағдайлары,
географилық орналасуы мен ... ... ең ... ... ...
кадрлық әлеует, қай салада болмасын ... мен ... ... пен ... ... ... жатқан атпал азаматтарымыздың
болуы толық ... ... жылы ... жаңа ... ... ашу, оны әрі ... және ... технологияларды ендіру бағытында сондай – ақ, кент
және ауылішілік жолдарды жөндеу, телефонизация, елді – мекендерді таза ауыз
сумен ... ету мен ... ... ... ... ... табатын
болады.
Сарысу
Сарысу – Қарағанды, Жезқазған, Қызылорда, Шымкент облыстары жері
арқылы ағатын, ұзындығы 761 км ... су ... ... – 81600 шаршы км.
Жезқазғаннан оңтүстікке қарай ... ... ... ... сары даланы басып
өтіп, Телкөлге жетіп құяды. Қызылорда облысының Шиелі ауданына қарасты
бөлігі. ... Ишан ... ... ... 5 км-дай жоғары
Көкжиде деген жерден ... ... ... ... ... осы
аралықтағы бойын Кеңестер Үкіметі кезінде Тартоғай, ... 1 ... ... 30 ... ... қой ... мен Гигант
колхозының малшылары жайлайтын. Шаруашылықтары тарап, ұсақ ... ... ... ... ... мал саны жағынан
теңесе алмағандықтан, бұл жайылымдықтар қазір бос қалды десе де болады.
Сарысу – сәуір, мамыр ... ... ... суға ... да,
жазда суының деңгейі күрт төмендеп, тұздылығы артады. Телкөлге құярлығында
су мөлшері 0,10 текше см. ... ... ... ... бүкіл өмірінің арман мақсатына айналдырған Мұстафа
Шоқайға туған жері ... ... ... 1998 ... 22 ... ... ... «Мұстафа Шоқай» қоры, оның президенті облыстық
жұқпалы аурулар ауруханасының бас дәрігері ... ... ... ... Ескерткіштің ашылу салтанатына аудан әкімі Жарылқасын Тұрабаев,
жазушы Оразбек Сәрсенбаев, Қазақстан ... ... ... ... Жағанова, Шоқай әулетінің ұрпақтары мен аудан орталығының
тұрғындары қатынасты.
Шахмардан Есенов ескерткіші.
1998 ... 22 ... ... ... ... ... ... сыйлықтың лауреаты, Кеңестер Одағы кезіндегі Қазақ ... ... ... Есеновке көше аты беріліп, ескерткіш мүсіні
орнатылды. Ш.Есенов Қызылорда облысының Шиелі ... уран ... ... мұрындық болған азамат еді.
Шиелі каналы.
Шиелі өңірі егіншілікке аса ... ... әрі ... ... ... тұтқан Қазақстан үкіметі Шиелі ... күн ... ... 1940 жылы ... ... ... Оған ... облыс көлемінен 2,5 мың кетпенші қатынасты. Жер
қазатын жеті техника іске қосылды. Жұмыс күндіз-түні ... ... ... жоспарланған жұмыс ауқымы 27 күнде толық аяқталды.
Бестам.
Қызылорда облысының Шиелі ауданындағы Жиделіарық елді-мекенінен 4 км-
дей теріскей беттегі қала ... ... ... докторы, этнограф,
түріктанушы ғалым Ә.Қоңыратбаев Бестам ... ... ... ... жатқызады. Қала негізінен Сыр бойындағы оғыздар елінің қолбасшысы
Оқшы атаға қару-жарақ соғу үшін ... ... ... Мұнда түрлі
сыр, бояу шығарылған дегенді айтады. Сондықтан қала Сырлытам деп ... ... Ал ... атауы қаланың 1800 жылдан кейін тууы мүмкін. Қала
Қаратаудың Шәулімше (Зәулімше) сілемінің етек ... ... ... ... биік ендеше, Бестам биік.
Шәулімшіден көрінер қашқан киік, - деп басталатын жыр қалған. Осы
өңірдегі көне ... ... ... қаласының орнында екі-үш қабатты
үйдің биіктігіндей көк мұнаралы бес там ... ... ... ... ел, ... ... Бестам аталып кеткен. Осы сәулет ... ... ... Ұлы ... ... «құдайсыздандыру»
кезеңінде бұзылып, жермен-жексен етілген. Ә.Қоңыратбаевтың Бестам металл
қорыту орны болған ... ... ... тұңғыш ашылған өлкетану
мұражайының директоры А.Әміровте қуаттайды. Ол өз ... ... ... ... ... болғанына дәлел келтіреді. Бұл жөніндегі
деректерді Шиелі аудандық ... ... ... 1970 ... ... ... Ал журналист ... ... ... ... пікірін қолдағаны мен қала ХІ-ХІІ
ғасырда өмір сүрген ... ... ... ... Қала сол ... бойына Сығанақ шаһары сияқты орналасқан. ... сол ... ... деп ... 1219 жылы Жошы ... басып алуы үшін
дарияның арнасын өзгертіп, қаланы ... ... ... ... 100 ... арық ... ... арнасын аунатқан. Бұл қазіргі теміржол
бойындағы Түменарық станциясының маңында болған. Маңғолардың қаланы сусыз
қалдырып, ... алу ... бұл ... ... рет емес еді, ... ... ... жеңген еді. 1219 жылға дейін Қаратуды етектей ағып, ... ғана ... ... ... ... Қызылқұм қойнауына аунап
кетуі осы Жошы түмендерінің ... ... ... Нәнсай Жалағаш
тұсында Ақсай деп аталады.
Бестам қаласының жанында Қоғалы деген көл болған. Ол Бестам ... ... ... ... рулы ... жазғы жайлауы болатын. Сол
есентемірліктер Бестам қаласының қақпасына былай деп ... ... ел ... ... жоқ көп ... ... ... жемедіңдер,
“Енді есектің қасасын жеңдер” - деп көшіп кетіпті ... сөз ... мұны сол ... ... кейін салық жинау
ауыртпалығынан туған оқиғаға балайды. ... ... де ... ... және ол тек шағын кәсіпке бейімделген қала ғана болған ... ... ... Өйткені, Сыр бойын зерттеген ... ... және ... патшалық Ресейдің ... Орта Азия мен Сыр ... ... ... 1898 жылы ... ... очерктер» жинағында Бестам жөнінде бір сөз ... ... ... яғни, 1970 жылдары егіске жарамды ... ... ... ... үшін кең ... ... ... қаласының қонысы түгелдей тегістеліп кетті. Тек ... ... ... ғана оның ... ... ... ... ескерткіші
Шиелі ауданы орталығынан шығысқа қарай 10 км жерде Н.Бекежанов
(бұрынғы Коммунизм к/зы) ... ... жылы ... ескерткіш үлкен тау тасына (4 х 1,80м)
отырғызылған. Биіктігі шамамен 3 м, ені 1,80 м. Іші ... ... ... ... ... ... ... ескерткіш өте жақсы жағдайда сақталып
тұр.
Ауданындағы тарихы, мәдени ... ... ... ... ... ... НӘНСАЙ АРЫҒЫ
Орта ғасыр дәуірі
Рабат 5 бекінісі «1 Май» ауылынан солтүстік-батысқа қарай 25 шақырым
қашықтықта, биік дөңде орналасқан. ... төрт аяқ ... биік ... ... ... ... сынықтары жатыр. Бұрын мұнара болған.
Рабат 4-3-2-1 де дөң басында орналасқан. Айналасында кірпіш ... ... жоқ. ... биік ... ... ... орнатқанына
қарағанда, Сыр бойына шапқан жау әскерін алыстан қарап, елге хабар беру
үшін пайдаланған орындарға ұқсайды. Бұл ... ... ... ... ... ... жағын бойлай орналасқан.
Ертедегі Нәнсай арығы.
Рабат 5 бекіністің төменгі жағында Нәнсай арығының ескі арнасы жатыр.
Арнада су ... ... құм ... ...... өскен.
Нәнсайды суы бар кезінде көрген көнекөз ... ... дөп ... ... бару өте ... ОТАН СОҒЫСЫНДА ҚАЗА ТАПҚАНДАРҒА ҚОЙЫЛҒАН ЕСКЕРТКІШ - БЕЛГІ
Сол кездегі аудандық ... ... ... ... ... бас ... 1985 жылы Ұлы ... 40 жылдығы құрметіне арнап
салдырған.
Ескерткіш аудан ... ... ... ... ... пен ... ескерткішінің биіктігі 2,5 м астындағы төртбұрыш тұғырдың
биіктігі 3 м. Ескерткіштің алдындағы екі қапталда соғыста қаза ... ... аты ақ ... ... жазылып, екі қатар етіп ілінген.
2005 жылы Ұлы Жеңістің 60 жылдығы ... орай және ... ... ... ... ... байланысты, жаңа үлгімен
қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді.
МҰСТАФА ШОҚАЙ ЕСКЕРТКІШ
(1886-1941)
Мұстафа Шоқай Ақмешіт (Перовск, қазіргі Қызылорда) уезінде 1886 ... 25-де (7 ... ... келген. Мұстафаның тегі-орта жүз
қыпшағы, оның ... ... ... ... ... ... де,
мәдениетті отбасынан шыққан. Шоқай би отыздан аса ағайын-туыстарымен бірге
бір ауылда, Сұлутөбе ... ... ... ... ... орыс ... ... гимназияда жалғасытырып, «өте жақсы» деген бағамен аяқтайды. 1917
жылы Петербург университетінің Заң ... ... ... болып бітіріп
шығады.
1917 жылы Ресей тарихында мемлекеттік төңкерістер жылы ретінде есте
қалды. Міне, осы ... ... өз ойын іске ... ... ... ... кез-келген қос үкіметтің Түркістан халықтарына
тәуелсіздік берудегі түпкі ойларынан түңіліп, ... жеке ... ... алды. Сөйтіп, Қоқан қаласында мұсылмандардың төтенше
ІV съезін шақырып, онда Түркістан ... ... ... ... ... ... ... Екінші дүниежүзілік соғыс – Ұлы Отан соғысы
басталғанда М. Шоқай Парижде еді. Кеңес әскерлерінің ... ... ... ... ... ... ... қырғыннан аман алып қалу
мақсатында ... ... ... ... ... ... ойын тағы да іс жүзінде байқап көрмекші ... ... ... ... ... елінің тәуелсіздігі мен теңдігі, бостандығы мен бақыты
үшін бас тіккен ... ... аса ірі ... М. ... елу ... ... шағында, 1941 жылдың 27 желтоқсанында Берлинде белгісіз
себептермен қайтыс ... 1996 жылы ... ... ... ... ... ... ауруханасының бас дәрігері Базарбай Атабаевтың, аудандық қордың
ұйымдастырушысы аудандық білім бөлімінің ... ... ... ... ... ... Жарылқасын Тұрабаевтың
ұйымдастырушылығымен Мұстафа Шоқайдың 110 жылдық мерейтойы құрметіне арнап
орнатқан.
Ескерткіш ... ... ... ... іші ... ... мыс қаңылтырмен қапталған. Биіктігі 2,5 м, астындағы
тұғырдың биіктігі 2 м. ... 2005 жылы ... ... ... мен алдындағы гүл егетін, тағзым етушілер гүл қоятын ... қара ... ... ... ... ... габро
тасынан жасалған қадалармен қоршалып, арасы шынжырмен байланыстырылған.
Ескерткіш айналасы таза, күтімі жақсы.
2005 ... ... ... ... ... ... алынып,
бүгінгі күні кент әкімшілігінің қамқорлығында.
ОРАЗАЙ ИШАН КЕСЕНЕСІ
Сұлутөбе елді мекенінен ... ... ... 15 ... ... ... ... ішінде 2 мүрде бар, бірі үлкен, екіншісі кші.
Ескерткіш көлемі 8х10 м, ... 6,7 м. ... ... ... ... ... ауыл қорымының ортасында орналасқан.
Шамамен 1995 жылдары мұғалім Төкенов Төрәлінің ... ... руы ... ... ... ... жасаған. Оразай ишан Ахмет
ишанның әкесі, рухы ақтаз найманның ... тегі ... ... ... ... ... Алматы жақта
тұрады, ал туысқандары Сұлутөбе елді мекенінде тұрады.
ТӘЖІБАЙ КЕСЕНЕСІ
ХХ гасырдың басы
Қызылорда –Жезқазған трассасының солтүстік – ... ... ... ... ... ... орта тұсы, жол белгісі бойынша шамамен ... ... 7-8 ... ... ... кесенесі орналасқан.
Қазіргі жағдайы: Кесене күйген қызыл кірпіштен өрілген. Кіре беріс
есіктің ішкі екі жағында ... ... ... бар. ... ... жоқ. ... болып кетуі мүмкін). Бір күмбезді, айналдыра төрт
қабырғаның жоғарғы ... бір ... ... бар ... ... ... ... кірпіштері құлаған.
Бекі мен Тәжібай кесенесі орналасқан төбенің айналасы үлкен қорым.
Кесене көлемі 7х7,5м, биіктігі ...... ... ... ... ... арығының жағасында орналасқан, шамамен ұзындығы 5 м, ені 4 метр
болатыны ... ... ... ... басқа белгі жоқ.
Мортық жөнінде айтылған Құрмаш қарттың аңыз ... ... ... ... ... ... ... керек-жарақпен қамтамасыз ету үшін, елден
алым-салық жинауға Болпан деген мінезі шатақ, қатігез әйел кісіні ... күні Аяз би мен ... ел ... келе ... ... ... жұрт, қабырға) отырған байғыз бен ағаш басында отырған байғыз бір-
біріне шықылықтайды.
Аяз би тоқтап, оларға қарап күледі.
Болпан; Би, неге ... Ағаш ... ... ... - Сен ... ... ... бір
мортыққа еге болып отырар екенмін?
Мортық басындағы байғыз: - Асықпа, Болпан аман болса сен ... ... еге ... - деп отыр деген екен.
БЕСҚЫЗ МАЗАРЫ
БӨРІБАЙ КЕСЕНЕСІ
ХVІІІ
Сұлутөбе ... ... ... ... ... 160 ... ... көлі балықшылар мекенінен 20 км) ... ... ... Кесенелер бидай сабағы мен табиғи шөп араласқан қам
кесектен ... ... бәрі ... ... ... ... ... қабырғасы төрт қатар кесектен өрілген, бір күмбезі болған. Бес
бейітте бір төбенің басында, көлдің жағасында орналасқан.
Құрмаш ... ... Бес ... ... бір ... ... аталарының атын атай
алмаған келіндері бұл жерді «Бестам» деп атап кеткен. Бес
бейіттерде жатқан ... ... ... ... ... ... белгісіз.
«Бесқыз» аталуы жөнінде тағы бір аңыз:
Кесенелер орналсқан ... ... ... бір ... (немесе бір
ауылдың) бес қызы бір-бірін ... деп, суға ... ... ... ... ҚЫСПАҚТЫ МҰНАРА
1904 жыл
Сұлутөбе темір жол станциясы жанында орналасқан. Бұл мұнара 1904 жылы
темір жол құрылысымен бірге ... ... ... қамтамасыз ету
үшін мұнараға 8 шақырым ... ... ... ... су ... прогресстің даму негізінде паравоздардың орнына тепловоздардың
келуіне байланысы бұл мұнаралар өз ... ... Осы күні су ... ... ... ... қызметкерлерінің жұмыс бөлмесіне
айналған.
АҚТӨБЕ ҚАЛАШЫҒЫ
ІV ғасыр
Ортақшыл елді мекенінен ... ... ... ... ... ... ... жерде Ақтөбе қалашығы (төбе) орналасқан.
Биіктігі шамамен 25 метр дөңгелек төбе, диаметрі шамамен 50м. Төбенің
ортасында жер деңгейін анықтайтын үш ... ... тұр. ... көп ... ... ... ... сынығы табылды. Жергілікті тұрғындардың
айтуынша, бұл төбенің ашаршылық кезінде қайтыс болған адамдар жерленген.
Адам сүйектерін ... ... де бар ... ... жанынан суы бар үлкен
арық өткен.
ҚҰЛТАН КЕСЕНЕСІ
ХІХ ... елді ... ... батысқа қарай шамамен 100 шақырым
қашықтықта Құлтан кесенесі орналасқан. Сол ауыл ... ... ... 1960 жылдары Құлтан кесенесінің ішінде көміліп жатқан кітаптар
болған. Осы кітаптарды көзбен көріп, ... ... ... ағай 1961 ... білетін құран-дұғаларын оқып алып, арапша сауаты бар деген ауыл
молдаларына ... ... оқи ... ... ... алмаған.
Құлтанның руы Қарабала найман. 1980 жылдары Құлтанның ... ... ... Содан кейін жаңағы кітаптарды көрген ... ... ... ... кесененің кірпіштері жерден 1-1,5 м биіктікте
дейін құлаған, мүжілген. Реставрацияға кезінде ... ... ... ... үшін ... ... астына түгелдей фундамент құйып,
жаңадан ... ... ... ... ... ... формасындағы
күйген кірпіштер төселген. Кесене аумағын ... ... ... ... ... қоршалған, кесене ішінде екі кісінің мүрдесі бар.
Кесенеге кіреберіс ауызда табиғи көк тасқа ... ... ... бар.
Кесене екі күмбезеді, бірі ... ... ... Кесене қорасының
айналысында қам кірпіштен соғылып, мүжіліп, қираған 10-15 ... бар. ... ... ... ... көлемі 6,80х9,50м. Өрілген кірпіштердің көлемі: ені 14 см,
биіктігі 7 см, ... 27 ... ... ... ... ... ... шығысқа қарай 20 км қашықтықта
Мақұлтам кесенесі орналасқан.
Шежіре әңгімесінен: ... руы ... ... ... найман
бәйбіше, тоқал болып екіге бөлінген. Бабас өлгеннен кейін бәйбіше мен тоқал
сайыспай бәйбіше Бабас арқа ... ... ... ... ... жанында
қалған,-дейді.
Кесененің қазіргі жағдайы: Мақұлтам мен Құлтан кесенелерін бір жобамен
(проект) салған. Себебі, кесене көлемі, ... ... оның ... формасы, айналасындағы қоршалған сеткасы, екі ... ... ... ... да шамамен бірге.
ТЕМІРЖОЛ ВОКЗАЛ ҮЙІ
ХХ ғасыр
1904-1905 жылдары Түрксиб теміржолымен ... ... ... ... ... 360 м2. ... ... 2000-2001 жылдары
күрделі жөндеу жұмыстары ... ... күні ... ... қамқорлығында.
БЕЛЕҢ АНА ТӨРТҚҰЛАҒЫ
ХХ ғасыр
Сұлутөбе елді мекенінен солтүстік шығысқа қарай шамамен 200 шақырым
қашықтықта Сарысу ... ... ... ана ... ... ана ... Сарысу өзенінің ұрма иінінде орналасқан.
Қазіргі жағдайы: Өзеннің жарқабағы мүжіліп, кесененің 2 қабырғасы, 3
құлағы құлаған. ... дала ... ... қам ... ... ... ... іші-сыртына арамшөп, шеңгел өсіп кеткен.
Кесене көлемі 4х6 м, ... 1,5 м. ... ... ... арғы ... ... бар. ... ішінде төрт-бесеуінің басына табиғи көк тастар
қойылған. Бірақ, бейіттер жермен-жексен болып кеткен.
№1,2 ҚЫЗ ... ... ... трассасының бойында, яғни жол белгісі бойынша 154
шақырымда «Қыздың шұбары» кафесінің (трассасының) сол жағында шамамен ... ... ... ... ... 10 ... ... ортасында екі қыз
моласы қатар жатыр. Моланың төртқұлағы, қабырғалары қирап, мүжіліп жермен –
жексен болған. Төрт қабырғаның ... аз ғана ... ... ... ... әңгіме:
«Қыздың шұбары» кафесінің иесі Жұманов Бақытжанның айтуынша, бір ... ... ... ... сұлу ... құда ... Ұзатылатын күн
жақындағында қыз үйінен қашып шығады. Күн – түн ... ... ... шөлдеп,
осы жерге жеткенде құдыққа кезігеді. Қыз ... су ... деп ... ... ... түсіп кетіп, сол жерде қайтыс болады.
Тағы бір варианты: Сол кезде қыз бір өзі емес, екеу ... ... ... ... Су алар ... ... ... кеткен құрбысын тартып
шығарамын деп жүріп, екіншісі де құдыққа түсіп, ... сол ... ... Екі қыздың моласы жатқан жердің бедері шұбар-шұбар болып
келгендіктен, сол жер «Қыздың шұбары» аталып кеткен ... ОТАН ... ҚАЗА ... ... ... ауылындағы орталық паркінде орналасқан. Бұл белгі Жеңістің 40
жылдығына байланысты 1985 жылы салынған. Осы белгі орналасқан паркке ... ... ... ... ... аты ... ... сол паркті
ұйымдастырып, саялы ағаш, бау-бақша еккен сол кісінің өзі екен.
Ескерткіш Ұлы ... 60 ... ... ... ... ... ... шығысқа қарай 5 шақырым жерде Қызылтам қалашығы
орналасқан. Қызылтам ... ... саз ... құйылған. Қабырға
қалыңдығы шамамен 3 метр, қалашық жерден 4-5 метр биіктікке салынған, жалпы
көлемі ... ... ... салынған қабырғалардың көп жері құлап, мүжіліп
қираған. Бұл жерде ... ... ... ... ... іші – сыртын арамшөп пен шеңгел басып кеткен. Жергілікті үлкен
кісілердің ... ... ... ... ханы ... қорғаны
басып кеткен. Жергілікті үлкен кісілердің ... ... ... ханы ... ... ... деседі. Қасындағы Ақтөбе мен
Қызылтам арасын байланыстыратын жол бар, деген де сөз бар. ... ... ... бақшалық жерге су жібереді. Ағын су жолдан бір інге ... деп – ... ақыр ... ... ... ... ... суды
тоқтатып, басқа арнамен айдайды. Анықтап қараса, бір адам еркін сиятын
дөңгелек ... ішін ... ... ... ... ... ... Мұны
да зерттеп, ішіне кірген адам болмаған.
ЖЕР АСТЫ ЖОЛЫ
(туннель)
Талаптан елді ... ... ... ... 10 ... ... жағдайы:
Туннельге кіреберіс аузы бұзылып, көміліп қалған. Сол жерде үлкендеу
жалпақ тасқа ... ... ... ... ... ... бар.
Ертеректе осы туннель үстінен (жанынан) канал қазылған, сол ... ... ... ... ... Мал бағып жүрген қойшы атын үңгірдің аузында
қалдырып, шылбырының жеткен ... ... ... ... Сол ... ... енген сайын ауа тарыла бергенге ұқсайды. Одан кейін оны ... ... ... ... қазу ... құмыралар табылған. Соның бір
данасы (үлкен құмыра) Талаптан ... ... ... ... екен.
ЕРТЕДЕГІ НӘНСАЙ ҚАЛАСЫ
(орта ғасыр дәуірі)
Талаптан елді мекенінен ... ... ... ... 15 шақырым
қашықтықта Нәнсай каналы ағып жатыр.
Каналдың ені әртүрлі, ұзындығы белгісіз. ... ... ... деп ... бұл ... ешқандай қаланың орны табылмады.
Ы.ЖАҚАЕВ ҚАБІРІНЕ ҚОЙЫЛҒАН ЕСКЕРТКІШ
1985 жыл
Шиелі ... ... ... ... Ы. ... ... ... ауылының орталығында, ауылдық клуб маңында орналасқан. Биіктігі
2,70м, ені 60 см. Бюсттің іші ... ... ... мыс ... ... ... ... плиткалар төселген. Ескерткіш
артындағы жарты күмбез ... ... 8м. ... гүл ... ... Ескерткіш ауылдық мәдениет қызметкерлерінің
қақорлығында.
Ы. Жақаев 1891 жылы ... ... ... ауданына қарасты Қарғалы
елді мекенінде дүниеге келіп, 1981 жылы ... ... ... ... ... Социалистік Еңбек Ері (1949,1971жж), Мемлекеттік сыйлықтың иегері
(1946ж), ... ... 1947 жылы ... әр ... ... ... өнім жинаған. Орден және медельдармен наградталған.
БЕКІ КЕСЕНЕСІ
ХІХ ғасыр
Қызылорда – ... ... ...... бетінде «Қалмас»
пен «Қыздың шұбары» кафесінің орта тұсы шамамен 120 шақырым (жол ... ... 7-8 ... қашықтықта Бекі кесенесі орналасқан.
Кесене қам кесектен өрілген үлкен бір ... ... ... болсақ руы: балықшы найман. Үлкен кісілердің айтуы бойынша Ахметия
деген ақын кісі болған деседі. Ал, ... ... ... облысы,
Сырдария ауданына қарасты Киров совхозында тұрады.
Кесененің ... ... Бекі ... ... ... ... жоғарғы бөлігі құлап түскен. Бұрынырақта жеңіл жөндеуден өткенге
ұқсайды., ішкі – сыртқы сылақтары, есік ... төрт ... ... ... ... ... жерге дейін жауын – шашын шайып, үжіліп, іші
– сыртына құлаған. Бар болса да ішіндегі мүрденің қай ... ... ... ... көп. Кесене тас араласқан топырақтан құйылған, кесектен
өрілген.
Көлемі: 6-8 м, биіктігі шамамен 8м. ... ... ... қорым,
кесене үлкен төбенің басында орналасқан және қасында Тәжібай кесенесі бар.
Тәжібай кесенесі қыш ... ... АТА ... ... бойында Қызылқайың елді мекенінің солтүстік батыс
жағында шамамен 500-700 м ... ... ата ... ... ... ... ... 60 жылдары бұл бейітті өздері қайтып
өрген. Бұрынғы бейіті төрт құлақты қам кірпіштен өрілген екен, ... ... бар. ... ... ... ... басып кеткен, көлемі 5,2х6,35,
биіктігі 1,60м.
Бейіт биікте ... ... ... ... ... үшін
кірпіштен тіреуіш қалаған.
ҚАБЫЛ АТА КЕСЕНЕСІ
ХІХ ғасыр
Сырдария ... ... ... елді ... ... ... 20 ... жерде, ескі қорым ортасында орналасқан. Қызылқайың аулының
тұрғыны ... ... ... ... үлкен үлкен апаларынан естуінше:
-Мұхамед пайғамбарды көрген, онымен табақтас болған кісілерді «ата»
деп ... ... ... ... ата, Бақты ата шамамен сол кезде, яғни Мұхамед
пайғамбар мен қатар өмір сүрген, халықтың ... ... деп ... ... ... ... ... жағдайы: кесене қам кесектен өрілген. Жоғарғы бөлігі
мүжіліп, құлаған, ішінде бір мүрде бар. ... ... м. ... ... ... ... үлкен қорым, сексеуіл басып кеткен.
Айналасындағы бейіттер өте тығыз ... ... ... ... елді ... ... қарай шамамен 20 шақырым қашықтықта
Жүніс әулие кесенесі орналасқан.
Кесене биік құм ... ... ... ... ... ... ... Күйген төртбұрышты кірпіштен өрілген, 1 ... ... ... ... жартылай қабырғалары қалған.
СУ ҚЫСПАҚТЫ МҰНАРА
1905 жыл
Бәйгеқұм ауылындағы ... ... ... орналасқан. Бұл
мұнаралардың барлығы да сол темір жол құрылысы ... ... ... су айдау үшін салынған.
Құрылыстың проектісі мен орналасу тәртібі барлық жерде бірдей. ... өз ... ... ... жол қызметкерлері арқасында өзінің
бастапқы қалпын сақтап тұр.
ШІРКЕУ ҮЙІ
1903 жыл
МЕКТЕП ШЕБЕРХАНАСЫ ҮЙІ
1905жыл
Шіркеу үйі 1903 жылы салынған. ... ... ... ... жасап, 12.05.1993 жылы қорғау аймағы бекітіп, 27.05.1995
жылы қорғау міндеттемесі алынған.
Бидайкөл аулының тұрғыны Ә. Смағұлов 5.10.1999 жылы ... ... ... жеке үй салу ... ... үйін бұзып алуға рұқсат сұрап,
өтінішін жазған. Гигант әкімі Ж. Әлиев сол ... ... ... ... ... ала ... 13.10.1999 жылы №64 ... ... ... ... ... ... ... үйін бұзып,
құрылыс материалдарын жекеге алған. Бұл жөніндегі ... ... ... ... ... ҮЙІ ... аулының орталығында орналсқан.
Казпроектреставрация институты құжаттарын ... ... жылы ... ... ... жылы ... міндеттемесі алынған. 1995 жылы
мектеп шеберханасының бір бөлігін ауыл ... Ж. ... ... ... ... киім жіне т.б. тігетін цех есебінде ... ... 1995 жылы күз ... ... ... ... ... Ешкім иелік жасамаған. Промкомбинат цех есебіне беру жөнінде және
өртенгені жөнінде жазылған, тіркелген ешбір құжат жоқ. Бүгінгі күні сол ... ... ... ... ... үйлер салынып,
ешқандай белгі қалмаған.
СҰЛУТӨБЕ ҚАЛАШЫҒЫ
ХІ-ХV
Сұлутөбе елді ... ... ... ... 3 км қашықтықта
орналасқан. Жергілікті халық «Сұлутөбе» құмы деп атайды. Биіктігі ... ... ені 200 м, ... 600 ... бұл төбенің айналасы көл болған екен. Кейінірек темір жол
салынғаннан кейін, ол жердің тұрғындары жол ... ... ... күні «Сұлутөбе» құмында бұрынғы қалашықтың немесе тіршіліктің
ешбір белгісі жоқ.
Төбенің айналысын сексеуіл, бұталар ... ... ... І-ІІ ... ... ... 30 ... совхозы) ауыл округі
аумағында орналасқанымен, қорғанның орны табылмады. Бізді ... ... сол ... ... ... бұл ... мағлұмат бере
алмады. 1992 жылы 30 желтоқсанда Қызылорда педагогикалық ... ... ... ... ... 1993 жылы 24 наурызда қорғау
міндеттемесін алған. (бізге ... ... ... ... ... ... БЕЛГІСІ
1990 ж.
Шиелі поселкесі орталығындағы темір жол паркі ішінде орналасқан.
Биіктіг 1,50 м, ені 70 см, ... ... ... ... Айналасы
кішкене шарбақтармен қоршалған. Бұл белгіде адамның аты не болмаса басқадай
жазу жоқ. Яғни ... Бұл ... ... ... жоқ, зеттеуді қажет етеді.
МОРТЫҚ МАЗАРЫ
(қираған үйіндісі)
Мортық мазары – Еңбекші елді ... ... ... ... 2 ... ауыл ... ... биік дөңнің үстінде орналасқан. Көлемі
12х8м. Кесене 2 бөлме етіп соғылған. Қабырғалары жергілікті топырақтан, қам
кесектен өрілген. ... ... – 1,50 ... ... ... см. ... жерден биіктігі шамамен 6 метр. Төбесі бұрын күмбез
болғанға ұқсайды, бүгінгі күні күмбез құлап ... ... ... ... да ... құлаған. Бұрынырақта кішігірім ... ... ... ... ... солтүстік бастысында, үлкен канал жағасында орналасқан.
Айналасы планировка, күріш, жоңышқа егілген. Жерден биіктігі 4-5 см, ені 80
м, ұзындығы 120 ... ... ... ... ... ... ... Қызылтамға
келеді. Бұрын ортасы биік төбе, айналасы 4 бұрыш қорған болған ... ... бәрі ... мүжіліп, биіктеу төртбұрыш төбе болып қалған. Қасында тағы
бір төбе бар.
Бестамды арнайы іздеп, ... ... ... ... ... ... ... өте қиын.
Н. БЕКЕЖАНОВ ЕСКЕРТКІШІ
1990ж.
Шиелі ауданы орталығынан шығысқа қарай 10 км ... Н. ... ... к/зы) ... ... Нартай мемориалдық өнер музейінің
алдында орналасқан.
Ескерткіш үлкен тау тасына (4х1,80) отырғызылған. Биіктігі шамамен 3
м, ені 1,80м. Іші ... ... ... мыс қаңылтырмен қапталған.
Музей қызметкерлерінің күшімен ескерткіш өте жақсы жағдайда сақталып
тұр
Ш. ЕСЕНОВ БЮСТІ
(1927-1994жж)
Шиелі кентінің солтүстігіндегі Көкшоқы елді ... орта ... ... ... ғимаратының алдында орналасқан.
Бюст тастан қашалып, кеудеден жоғарғы бөлігі бейнеленген. Биіктігі 2м,
ені 70см, ... ... ... ... 1927 жылы 5 ... ... облысы, Шиелі ауданындағы
Тартоғай ауылында қызметші отбасында ... ... ... ... ... ... ... кен-барлау экспедициясында геолог болудан бастап, ... (1960 жыл) ... ... Геология және жер қойнауын қорғау
Министрінің орынбасары, кейін министрі болды. 1965-1967 жылдары ... ... ... ... ал қырықтағы кемел кезінде Ұлттық
Ғылым Академиясының Президенті болып сайланып, бұл қызметті 7 жыл ... ... ... ... батыр Досқанұлы (1822-1885) тарихи деректерге және көнекөз
қариялардың айтуына ... Сыр ... ... руының шашты аталығынан,
Ағыбай, Бұқарбай батырлармен тұтас өмір сүріп, ... ... ... Белгілі Кенесары ханның інісі Наурызбай төремен құрдас әрі сыйлас
болған деген дерек бар.
Жаназар батыр туралы К.Бердаулетовтың «Бұқарбай батыр» атты ... ... және ... да ... ... ... жер ... тақуа, себепсіз қан төкпеген әділ болған кісі.
Жауға ... ... - деп қару ... екен. Ұраны «әділет»
болған. Осындай кісілік, ерлік ... үшін де ... да, ... ... ... ... қасиет жетінші атасы шағыр Абасұлынан қонған
деседі. Шағыр атамыз «ақтабан шұбырынды» жылдары ... мен ... ... батыр болыпты. Жауға аттанғанда төбесінде бір шөкім бұлт
еріп жүреді екен да ... ... ... ... ... ... ... тұман басып, қарсыласының қуатын кетіреді екен. Осындай қасиет
Жаназар батырда да ... ... ... ... де ... батыр әруағына
тағзым етіп, мал жанына саулық тілеп, бала тілеп, басына түнеген.
Қазанғап Жәрімбетұлының басқыруымен ... ... ... ... ... ... сәулетші Яхия ме Мұратбай Егембергенұлы жасап,
құрылыс ... ... ... мен ... ... жүргізді.
Пайданылған әдебиеттер
1. Әдебиет – Қазақ Совет Энциклопедиясы Алматы 1977 ж, 46-бет
2. “Сыр елінің” энциклопедиясы
3. М.А. Белокопытова, М.С.Васильева, ... ... Ішкі ... ... ... ... ... Өңір” газеті
6. Мәдениет және тілдерді дамыту бөліміндегі мағлұматтар
7. Ауданның экологиялық және қоршаған ... ... ... ... ... кітабы
9. Атамекен

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдени ескерткіштер және сәулет өнері, туризм17 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Алгебра және математикалық анализ бастамалары3 бет
Оңтүстік өңіріндегі тарихи ескерткіштер6 бет
Республикалық дәрежедегі қорық мұражайлары13 бет
Топонимдердегі түр-түс атауларының семантикасы61 бет
Тәрбие беру4 бет
Қарқаралы өңірі топонимдері46 бет
Қызылорда облысының агроөнеркәсіп кешенінің дамуы3 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь