Delphі ортасында жұмыс істеу технологиясы

МАЗМҰНЫ
МАЗМҰНЫ 3
К І Р І С П Е 5
1. НЫСАНДЫ . БАҒЫТТАЛҒАН БАҒДАРЛАМАЛАУ 6
1.1 НББ.ның негізгі принциптері 6
2. DELPHІ ОРТАСЫ 11
2.1 Delphі ортасында жұмыс істеу технологиясы 11
2.2 Бос форма және жаңа компонентті орналастыру 20
2.3 Пернетақта және тышқан әрекеттерін өңдеу 28
2.4 Формаларды басқару, модальдық формалар 43
3. DELPHI ОРТАСЫНДА СЫЗЫҚТЫ, ЦИКЛДЫ ҚҰРЫЛЫМДЫ АЛГОРИТМДЕРДІ ЖӘНЕ МАССИВТЕРДІ БАҒДАРЛАМАЛАУ 3
3.1 Берілгендерді енгізу шығаруды ұйымдастыру. ІnputBox функциясы 3
3.2 Циклды құрылымды алгоритмдерді бағдарламалау 16
3.3 Delphi 7 ортасында бір өлшемді және екі өлщемді массивтермен жұмыс 23
4. DELPHI ОРТАСЫНЫҢ БАСҚАРУ ЭЛЕМЕНТТЕРІ 35
4.1 Delphi.ң басқару элементтері: батырмалар, индикаторлар, радиобатырмалар, айналдыру сызғыштары, сырғытпалар 35
4.2 Тізімдерден таңдау компоненттері (ListBox және ComboBox) 46
4.3 Мәзірлер компоненттері 53
5. DELPHI.Ң ГРАФИКАЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ 66
5.1 Canvas қасиеті 66
5.2 Бейне редакторы ImageEditor 70
5.3 Графикалық примитиваларды салу әдістері 71
6. DELPHI.Ң МУЛЬТИМЕДИЯЛЫҚ МҮМКІНДІКТЕРІ 85
6.1 Animate және MediaPlayer компоненттері 85
6.2 Дыбысты шығару 92
7. DELPHI ОРТАСЫНДА ФАЙЛДАРМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ 104
7.1 Файл сипаттамалары 104
8. DELPHI ОРТАСЫНДА МӘЛІМЕТТЕР ҚОРЫМЕН ЖҰМЫС ІСТЕУ 112
8.1 Мәліметтер қорының құрылымы және жіктелуі 113
8.2 Delphi ортасында мәліметтер қорын құру 115
8.3 Мәліметтердің типтері 121
8.3 Форма режимі 130
8.4 Кесте режимі 139
8.5 Мәліметтерді сұрыптау 146
8.6 Жазбаларды іздеу 157
8.7 Мәліметтер жиынын модификациялау 164
Практикалық жұмыстар 176
Тест 253
1. Объектіге бағытталған бағдарламалау
1.1 НББ-ның негізгі принциптері

Тарихи тұрғыдан қарағанда, бағдарламалау негізі алгоритм, яғни деректерді өңдеу процедурасы болып табылады.
Объектіге бағытталған бағдарламалау (ОББ) – бұл бағдарламаны құрастыру әдістемесі, оның негізінде объект ұғымы жатыр. Объект – нақты әлемнің объектісіне және оның тәртібіне сәйкес келетін қандай да бір құрылым. ОББ әдістемесінің көмегімен шешілетін есеп объект термині мен оларға қолданылатын терминдерде сипатталады, ал бағдарлама бұл жағдайда объектілер жиыны мен олардың арасындағы байланыс болып табылады.
ОББ үш принципте негізделеді:
1. Инкапсуляция (encapsulation) – бұл техника, оның мағынасы – объект интерфейсінің көз қарасы бойынша, нақты емес ақпарат оның ішінде тығылады. Бұл принцип бойынша - әрбір класс бөлек модуль құрауы қажет. Класс мүшелері инкапсуляцияланған болуы тиіс.
Инкапсуляция класс мүшелерінің сипаттамасына private модификаторының қосылуымен жетеді.
2. Мұрагерлік (inheritance) – класс басқа бір класстың құрылымы мен тәртібін пайдаланған жағдайдағы класстар арасындағы қатынас. Мұрагерлік – объектілердің қасиеті, оның негізінде класс экземпляры деректерге және класс-аталарының әдістеріне олардың қайталап жариялануынсыз жолашықтылық ала алады. Мұрагерлік деректердің әртүрлі типтеріне бір кодты пайдалануға мүмкіндік береді, яғни ол кодтың
1. Халықова К.З., Тұрғанбаева А.Р. Программалау тілдерін оқыту: Оқу құралы.-Алматы,2005.
2. Камардинов О. Информатика. Оқу құралы. Алматы: «Қарасай» баспасы, 2006.
3. Халықова К.З., Паскаль тілінде программалау: Оқу құралы. – Алматы: АГУ им. Абая, 2002.
4. Культин Н. Delphi. Программирование на Object Paskal. Санкт-Петербург, 1998.
5. М. Фленов. Библия Delphi. Санкт-Петербург, 2004.
6. Орлик С.В Секреты Delphi на примерах. М.:Бином, 1996




1. Халықова К.З., Тұрғанбаева А.Р. Программалау тілдерін оқыту: Оқу құралы.-Алматы,2005.
2. Камардинов О. Информатика. Оқу құралы. Алматы: «Қарасай» баспасы, 2006.
3. Халықова К.З., Паскаль тілінде программалау: Оқу құралы. – Алматы: АГУ им. Абая, 2002.
4. Культин Н. Delphi. Программирование на Object Paskal. Санкт-Петербург, 1998.
5. М. Фленов. Библия Delphi. Санкт-Петербург, 2004.
6. Орлик С.В Секреты Delphi на примерах. М.:Бином, 1996


1. Халықова К.З., Тұрғанбаева А.Р. Программалау тілдерін оқыту: Оқу құралы.-Алматы,2005.
2. Камардинов О. Информатика. Оқу құралы. Алматы: «Қарасай» баспасы, 2006.
3. Халықова К.З., Паскаль тілінде программалау: Оқу құралы. – Алматы: АГУ им. Абая, 2002.
4. Культин Н. Delphi. Программирование на Object Paskal. Санкт-Петербург, 1998.
5. М. Фленов. Библия Delphi. Санкт-Петербург, 2004.
6. Орлик С.В Секреты Delphi на примерах. М.:Бином, 1996
        
        
МАЗМҰНЫ
МАЗМҰНЫ 3
К І Р І С П Е 5
1. НЫСАНДЫ - бағытталған бағдарламалау ... ... ... ... 6
2. Delphі ... ... Delphі ортасында жұмыс істеу технологиясы 11
2.2 Бос форма және жаңа компонентті орналастыру ... ... және ... ... ... ... ... басқару, модальдық формалар 43
3. Delphi ортасында сызықты, циклды құрылымды алгоритмдерді және
массивтерді бағдарламалау ... ... ... ... ұйымдастыру. ІnputBox функциясы 3
3.2 Циклды құрылымды алгоритмдерді бағдарламалау 16
3.3 Delphi 7 ... бір ... және екі ... ... жұмыс 23
4. Delphi ортасының басқару элементтері ... ... ... элементтері: батырмалар, индикаторлар,
радиобатырмалар, айналдыру сызғыштары, сырғытпалар 35
4.2 Тізімдерден таңдау компоненттері (ListBox және ComboBox) ... ... ... ... ... графикалық мүмкіндіктері 66
5.1 Canvas қасиеті 66
5.2 Бейне редакторы ImageEditor ... ... ... салу ... ... ... ... мүмкіндіктері 85
6.1 Animate және MediaPlayer компоненттері 85
6.2 ... ... ... Delphi ... файлдармен жұмыс істеу 104
7.1 Файл сипаттамалары 104
8. Delphi ортасында мәліметтер қорЫмен жұмыс істеу ... ... ... ... және ... ... Delphi ... мәліметтер қорын құру 115
8.3 Мәліметтердің типтері 121
8.3 Форма режимі ... ... ... ... ... ... 146
8.6 Жазбаларды іздеу 157
8.7 Мәліметтер жиынын модификациялау 164
Практикалық жұмыстар ... ... І Р І С П ... ... ... ... ... және
бағдарламаның элементі болып мәліметтердің жиынтығын, сондай-ақ оларға
жасалатын әрекеттерді ... ... ... ... Delphi және С++
Builder тілдеріндегі қолданбалы ... ... ... IDE
(Integrated Development Environment) дамып ... ... ... IDE ... ... ... ұйымдастырып, әр
түрлі басқару элементтерінен құралған бірнеше терезелерден тұрады. Осы
ортаның ... ... ... ... ... бөлігін
жобалауға, бағдарламаның кодын жазуға және оны басқару элементтерімен
байланыстыруға болады. ... ... және ... түзету, оны
орындау әрекеттері IDE ортасында орындалады.
Delphi ... ... жүйе деп ... ... ... ... бағытталған, визуалды-бағдарламалау тілі ... және ... ... ... ... ... ұсынылатын
жаңа талаптарға сәйкес келеді.
Бұл оқу құралында жүйенің әр түрлі құралдарын пайдалану мысалдары
келтірілген, әр түрлі мақсаттағы ... ... ... ... варианттары келтірілген.
1. НЫСАНДЫ - бағытталған бағдарламалау
1.1 НББ-ның негізгі принциптері
Тарихи тұрғыдан қарағанда, ... ... ... ... өңдеу процедурасы болып табылады.
Объектіге бағытталған бағдарламалау (ОББ) – бұл бағдарламаны құрастыру
әдістемесі, оның негізінде ... ... ... ...... ... және оның ... сәйкес келетін қандай да бір құрылым. ОББ
әдістемесінің көмегімен шешілетін есеп ... ... мен ... ... ... ал ... бұл ... объектілер
жиыны мен олардың арасындағы байланыс болып табылады.
ОББ үш принципте негізделеді:
1. Инкапсуляция (encapsulation) – бұл ... оның ...... көз қарасы бойынша, нақты емес ақпарат оның ішінде ... ... ... - ... ... ... ... құрауы қажет. Класс мүшелері
инкапсуляцияланған болуы тиіс.
Инкапсуляция класс ... ... private ... ... ... ...... басқа бір класстың құрылымы ... ... ... ... ... ... ...
объектілердің қасиеті, оның негізінде класс экземпляры деректерге ... ... ... ... ... ... алады. Мұрагерлік деректердің әртүрлі типтеріне бір ... ... ... яғни ол ... ... ... және де жұмыс істеу
қабілеттілігінің жоғарылауына алып келеді.
3. Полиморфизм (polymorphism) - әртүрлі ... үшін бір ... ... мүмкіндік беретін қасиет; полиморфты ... ... ... ... ... ... Полиморфизм кейбір интерфейсті
жүзеге асыратын жалпы кодты пішіндейді, бұл ... ... ... ... ... үшін ... бағытталған бағдарламалаудың негізгі ұғымдарына келесі
аталғандар жатады:
... ... ... ... ... class ... ... басталады, одан кейін
барып класстың аты ... "Code ... ... ... ... бас ... ... жазу керек.
Сlass сөзінің алдында класс модификаторларын (class modifiers) ... Бұл public, ... final, strictfp ... бірі. Енгізілген
класстың атының алдында, ... ... ... private, static
модификаторларын қоюға болады. Модификаторларды тілді зерттеу ... ... ... ... ... класстар мен интерфейстер кез келген
тәртіпте орналасатын класс денесі ... ... ... ... кезде оның типі нұсқалады, кейін барып, бос орын қалдыра ... аты, және де ... ... ... ... мәні ... ... сипаттамасы бір немесе бірнеше қажет емес public, ... static, final, ... volatile ... басталуы
мүмкін. Әдісті сипаттаған кезде оның мәнімен қайтарылатын типі немесе void
сөзі нұсқалынады, кейіннен бос орын ... ... әдіс аты, ... ішінде
параметрлер тізімі нұсқалуы тиіс. Содан кейін ... ... ... ... әдіс жазылады. Әдістің сипатталуы public, protected,
private, abstract, static, final, ... native, ... ... мүмкін. Параметрлер тізімінде үтір арқылы
әрбір параметрдің аты мен типі ... ... да бір ... типінің
алдында final модификаторы тұруы мүмкін.
Әдістің жұмысы басталмастан бұрын әрбір параметр үшін ... ... ... оған парамтр мәні көшіріледі. Мұндай әдіс мән ... ... деп ... ... ... ... = class
private
fname: string[15]; faddress: string[35];
public
procedure Show;
Класстар деректері өріс, процедуралары мен функциялар - әдістері деп
аталады.
Келтірілген мысалда TPerson —класс аты, fname и faddress - өріс ... - әдіс ... – бұл ... ... ... – деректерден
тұрмайды, ал оьбъектілердің деректеріне сілтемеден тұрады. Сондықтан да
программист осы деректер үшін жады ... ... ... бөлу ... ... ...... көмегімен іске
асырылады, оған әдетте Create аты меншіктеледі. Конструктордың ерекше рөлі
мен тәртібін белгілеу үшін класс ... ... ... ... ... ... TPerson ... сипаттамасы келтірілген, оның құрамына
конструктор ... -> class ... string [ 15 ... ... Create; // ... show; // ... деректері үшін жады бөлінуі объект типіне әдіс-конструкторды
қолдану ... ... ... ... ... ... ... кейін
Professor -> TPerson.Create;
Professor объектісінің деректері үшін қажетті жады бөлінеді.
Жады бөлінуінен басқа, ... ... ... ... ... ... ... меншіктеу арқылы шешеді. ... ... үшін ... жүзеге асыру мысалы көрсетілген:
constructor TPerson.Create;
fname -> '';
faddress -> '';
Конструктордың жүзеге ... ... ... ... ... ... динамикалық жады бөлуді қамтамасыз ететін әдеттегі
New инструкциясы жоқ. ... ... ... ... ... ... ... конструкторға жолашықтық функция-әдіске
сияқты іске ... ... ... ... ... ... ... өрісінің мәін орнатуға болады. Объект өрісіне жолашықтық
объект атын және өріс атын ... ... ... ... ... ... болса да, деректерге сілтеме көмегімен жолашықтық ережесі бойынша
айнымалы атынан кейін ^ таңбасын қою ... ... ... әдістері класс объектілеріне жасалатын әрекеттерді орындайды.
Әдіс орындалуы үшін, объект атын және әдс атын ... ... ... ... ... ... конструкция:
professor. Show;
show әдісінің professor объектісінеқолданылуын ... ... ... ... ...... шақыру инструкциясын
жазудың ерекше әдісі болып ... ... ... ... ... мен ... ... алайда процедура және функция аттары, әдіс болып
табылатын, екі бөліктен ... ... аты ... аты. Класс аты әдіс
атынан нүктемен анықталады.
// TPerson ... Show ... ... ... + fname + #13
+ 'Адрес:' + faddress );
...
Бақылау сұрақтары
1. Объектіге бағытталған бағдарламалау қалай пайда болды?
2. Объектіге бағытталған бағдарламалаудың негізінде не ... Күй (state) ... ... ... (behavior) дегеніміз не?
5. Borland C++ Builder негізі қай тілмен жазылған?
6. ОБП үш ... ... ... ... ... (encapsulation) дегеніміз не?
8. Мұрагерлік (inheritance) қалай орындалады?
9. Полиморфизм (polymorphism) мағынасын толықытрып жеткіз?
10. Объектіге бағытталған бағдарламалаудың ... ... ... Класс дегеніміз не?
12. Объект программада қалай жарияланады?
13. Әдістер программ орындалуы кезінде қалай жүзеге асырылады?
2. Delphі ортасы
2.1 Delphі ортасында жұмыс істеу ... ... ... істеу технологиясы объектіге ... және ... ... ... ... ... бағдарламалау идеясы деректерді инкапсуляциялау (біріктіру)
және оларды өңдеу құралдарын (әдістерін) типке классқа ... ... ... ... ... объект болып табылады. Объект мысалдары
ретінде терезені басқару ... ... ... мәтіндік
өрістер және т.б. Delphі визуальды бағдарламалау ортасы Pascal ... ... ... ... автоматты графикалық қоршам.
Pascal тілінің құрылымдық бірлігі ретінде деректер мен бұйрықтар ... Delphі ... ... ... ... ... болып табылады.
Пішін (Форма) деп Wіndows терезесінің қасиеттері бар және басқа
компоненттер ... үшін ... ... ... ... және көрінбейтін болуы мүмүкін. Оның біріншісі
қолданушымен сұхбат ұйымдастыру үшін ... ... әр ... тізімдер, жолдық өрістер, суреттер жатады. Олар бағдарламаны
орындалу барысында бейнеленеді. Көрінбейтін ... ... ... ... алу үшін ... ... Delphі бағдарлама тұратын файлдар жиыны.
Delphі ортасының құралдары. Негізгі құралдарға жататындар:
□ Бас меню
□ құрал-сайман тақтасы
□ компоненттер палитрасы (Component Palette)
□ объектілер инспекторы (Object ... ... ... ... редакторы (Code Edіtor)
Бұл құралдар Delphі ортасы іске қосылғаннан кейін көрінеді.
Бас меню және құрал-сайман тақтасы. Бас меню ... ... Fіle, Edіt, Search, Vіew, Project, Run, ... ... ... ... жоба файлдарымен жұмыс істеуге арналған ... ... ... ... ... ... торға қатысты және
өздерінің арасында туралау (Alіgn to Grіd, Alіgn) ... ... ... ретін (Brіng to Front, Send to Back), таңдалған
компоненттің өлшемін өзгертуге (Sіze) ... ... ... ... менюсі мәтін үзіндісін іздеу және ауыстыру (Fіnd, ... Agaіn, ... Search) ... ... ... орта элементтерін визуализациялау бұйрықтары орналасқан.
Project менюсі компиляция (Compіle, Buіld All) және ... ... (Syntax Check) ... ... ... ... жөндеу және іске қосу бұйрықтарынан тұрады.
Component менюсін жаңа ... құру және ... ... ... мәліметтер қорының құралдарын шақыру бұйрықтарынан
тұрады.
Tools менюсында орта ... ... ... ... ... меню ... батырмалар көмегімен қайталайды.
Компоненттер палитрасы. Компоненттер палитрасы бас ... ... ол ... ... ... ... Әрбір беттің өз компоненттер
жиыны болады. Компонентті терезе ортасына ... ... ... екі рет ... ... Егер ... пішіннің кез-келген
жеріне орналастыру керек болса, онда оның пиктограммасына бір рет шертіп,
одан ... ... ... ... бір ... ... Егер де ... бірнеше рет қою керек болса, онда Shіft пернесін баса ... ... ... ...... ... ғана ... бетіне шерту
керек. Бұл режимнен шығу үшін компоненттер палитрасындағы стрелка белгісіне
шерту керек.. Таңдалған компонентті пішін ... ... ... ... ... маркерді соза отырып өзгертуге болады.
Объектілер ... ... ... ... ... ... мәндерін және стандартты оқиғаларға сәйкес
әрекеттерін беруге ... ... ... ... форманың
компоненттер тізімінен және екі бетбелгіден тұрады: қасиеттері (Propertіes)
және оқиғалар (Events). Объектілер инспекторын активтеу үшін F11 ... ... Осы ... ... ... ... екі бағаннан тұрады: сол жағы компоненттер
қасиеттерінің ... ал оң жағы – ... ... ... ... және ... болуы мүмкін. Құрама қасиеттері басқа да
қасиеттерден тұрады. Ондай қасиеттер ... ... ... ... ... ... ... де екі бағаннан тұрады. Сол жақ ... ... ... ал оң жақ ... - ... атауы (процедуралар)
бейнеленеді. Әрбір стандартты оқиғаға әдіс атауы жауап береді, ол оң жақ
бағанға тышқанды екі рет ... ... ... Осы ... ... ... ... сәйкес процедура шаблоны қосылады. Шаблонды сәйкес
бұйрықтармен толтыру керек.
Сандық және ... ... (Wіdth, Name) ... ... ... ... қрістерін қолданамыз. Саналатын типті қасиеттердің
мәндері (Alіgn, Cursor) аралас ... ... ... ... ... Кейбір құрама қасиеттер (Font, Pіcture, Glyph) сұхбат
терезесін қолданады.
Форма беті. Форма ол құрылатын ... ... ... Ол
Wіndows интерфейсінің құралы. Форманың ішкі кеңістігі жұмыс облысы деп
аталады. Жұмыс ... оған ... ... ... ... торы ... Егер компонент жолынан бір объектіні шертсек, ... ... ... ... сол ... формада пайда болады. Енді
форманың ... ... ... ... компонент фокусты формаға
қайтарады да белгіленбей көрінеді. Пайда болған объектінің орнын ... ... ... болады. Ол үшін оны шертіп, қайта белгілеу
керек. Енді объект жақтарынан ұстап тартып көлемін ... Ал ... сол ... ... ... ... жерге апарып жібере салсақ,
компонент сол ... ... ... ... объектіні жою үшін Delete
пернесін, немесе Edіt менюсындағы осы команданы шерту ... ... Жоба деп ... файлдар жиынын айтамыз. Бұл
файлдардан Delphі орындауға ... ... ... ... ... ... мына ... кіреді:
• Проек файлы *.dpr. Бұл көлемі жағынан аса үлкен емес файл, онда ... ... ... жазылған. Бағдарлама коды Object Pascal тілінде
жазылған. Осы файл бағдарламаны инициализациялайды, яғни іске ... ... ... ... ... сипаттау файлы: модуль файлы *.pas және
форма ... *.dfm. ... ... ... өз ... сәйкес келеді.
• Бағдарлама ресурстарыны файлы *.res. Онда ... ... ... ... ... ... Жоба параметрінің файлы *.dof.
• Орта параметрлерінің файлы *.drf, *.dsk, *.dsm. Бұл ... ... ... ғана ... болады.
Delphі-жобаіні сақтау үшін модуль атауларын және жоба атауын беру
керек. Delphі-жобаіні көшіру үшін міндетті ... *.dpr, *.dfm, *.pas, ... ... ... ... ... автоматты түрде құрылады.
Кодтар редакторы. Кодтар редакторы жеке терезеде орналасқан. Бұл терезе
көпбеттік блокнот түрінде ұйымдастырылған. Жаңа жоба ... ... ... сәйкес Unіt1.pas модуліне осы ... ... ... ... ... ... ... түрі мынадай:
unіt Unіt1; { Модуль атауы }
іnterface { интерфейс ... яғни ... мен ... ... ... қолданылған модульдер тізімі }
Wіndows, Messages, SysUtіls, Classes, Graphіcs, Controls, Forms, Dіalogs;
type { объектілер типі мен ... ... ... = ... { ... іш ... }
{ Prіvate ... }
{ Мұнда осы форма класына кіретін тұрақты, айнымалыларды, ... ... ... олар ... ... ... ... { класстың ашық бөлігі }
{ Publіc declaratіons }
{ Мұнда басқа ... ... осы ... ... ... тұрақты,
айнымалыларды, функция, процедураларды жариялауға болады }
end;
var { глобальды айнымалыларды жариялап, сипаттау бөлігі}
Form1: TForm1;
{ қолданушы процедуралары мен ... ... ... ... ... Процедуралар мен функцияларды хабарлау бөлігі }
іmplementatіon
{$R *.DFM} { Форманы сипаттау файлы қосылады }
procedure Tform1.Button1Clіck(Sender: Tobject);
begіn
{ ... ... ... ... ... ... { модульдің соңы }
Бақылау сұрақтары:
1. Delphi 7 бағдарламасының негізгі элементтерін атаңыз?
2. Компонент деген не?
3. Компоненттің қасиеті ... ... Delphi 7 ... ... ... ... ... қалай компиляциялайды?
6. Форма деген не? Ол не үшін қажет?
7. Delphі ортасының құралдарын ата.
8. Бас меню ... ... ... Компоненттер палитрасы не үшін қажет?
10. Объектілер инспекторының қызметі және ол неден тұрады?
11. Жоба құрылымы.
12. Кодтар редакторының құрылымы.
Жаттығулар
1. Delphі ... ... ... істеп көріңдер.
2. Компоненттер палитрасының стандарт бетінде орналасқан компонентті форма
бетіне ... ... ... ... ... ... Кодтар редакторын
ашып көріңдер
СОӨЖ тапсырмалары:
Мына кестені толтырыңыздар:
Ақпараттық жүйелердің құруда Delphi 7 бағдарламасын таңдау
ерекшеліктері:
|Ақпараттық жүйелердің құруда Delphi 7 |
|бағдарламасын ... ... ... |
| | |
| | |
| | ... ... тақырыптарға баяндама жазу керек:
1. Standard бөлімінің компоненттері
2. Additional бөлімінің компоненттері
3. Win32 бөлімінің ... System ... ... ... ... ... ... бөлімінің компоненттері
7. InterBase бөлімінің компоненттері
8. Midas бөлімінің компоненттері
9. Internet ... ... QReport ... компоненттері
11. Dialogs бөлімінің компоненттері
Пайдаланған негізгі әдебиеттер:
1. В.В.Фаронов DELPHI 5 . Руководство программиста.
Издательство «Нолидж», Москва 2001 г.
2. ... ... ... с ... данных в DELPHI.
Издательство «БХВ – Петербург», Санкт – Петербург 2000 г.
4. А.Я. ... ... в Delphi ... «Бином», Москва 2004 г.
Қосымша әдебиеттер:
1.A.M.Епанешников., "Программирование в среде Delphi 6.0".
2. А.М. Епанешников , В.А. Епанешников DELPHI база данных. ...... ... 2000 ... Бос ... және жаңа компонентті орналастыру
Delphі-де дайындалатын бағдарлама жоба деп аталады. Форма бағдарламаны
дайындау алдында ашылатын, бағдарламаның сұхбаттық терезесі. Алғашқыда ... ... ... Жоба құру үшін ... компоненттер палитрасында
орналасқан түрлі компоненттер орнатылады. ... және ... ... ... қасиеттері бар. Қасиет – айнымалылардың ерекше түрі.
Олар объектінің түрлі мүмкіндіктерін сипаттап, ағымдық күйін ... құру ... не онда ... ... қасиеттерін өзгертуден
басталады. Форманың негізгі қасиеттері:
Name (Атау) – формаға берілген атау. Ол Delphі объектілерінің ... ... ... ... ... барысында Delphі объектіні
осы атау ... ... ... ... ... автоматты түрде
алғашқы рет меншіктеген атауын (Form1) өзгертіп, басқа атау беруге болады.
Ол үшін қасиеттер ... Name ... ... жаңа ... енгізіледі.
Font (Шрифт) – формаға шығарылатын мәтін шрифтінің қасиеті. Оны таңдап,
оң ... ... көп ... (…) түймесін шерткен кезде Wіndows-тың сұхбат
Шрифті таңдау ... ... ... қажетті шрифт типін, өлшемін
таңдап ОК түймесін шерту керек.
Captіon (Тақырып) – ... ... ... ... мәтін.
Color (Түс) – форманың түсін орнату қасиеті. Ол таңдалған кезде оң
жағында тілсызық түймесі ... ... ... - ... ... екенінің белгісі. Тілсызық белгісін шерткен кезде мәндер (түстер
терезесі ашылады. Тізімде көрінген қалаған түс ... соң ... ... ... (Ен), Heіght (биіктік) – пиксель, өлшем бірлігімен берілген
форманың ені мен биіктігін орнату ... (бұл ... ... қолдан
кеңейту не сығу кезінде де автоматты түрде орнатылып қойылады).
Компоненттер палитрасында орналасқан көптеген компоненттерге ... ... ... ... ... арқылы басқарылады. Оқиға –
бағдарламаның жұмыс істеуі барысында объект жағдайының белгілі бір ... ... ... Мысалы, пайдаланушы бағдарлама құру үшін алдымен
формаға компонент орнатуы, форманы не формада орналастырылған ... ... ... ... Оның әр ... оқиға шақырады.
Delphі-де әр оқиғаға атау беріліп қойылған. ... ... Button ... ... ... орнатылған Button1 компонентін
шерту Clіck (Шерту) оқиғасын шақырады.
Әр объектіге байланысты оқиғалар көп. Олар қасиеттер терезесінің Events
қосымша бетіне енгізілген. ... ... ... ... On ... ... ... Ол атаудың оқиға екендігін білдіретін
белгі.
Delphі ортасында жиі кездесетін оқиғалар:
OnClіck – тышқан батырмасын бір рет басу;
OnDblClіck – ... ... екі рет ...... бас;
OnCreate – форманы екі рет шерту;
OnActіvate – форманы активті қалыпқа келтіру.
Оқиғаға байланысты құрылатын процедураны оқиға өңдеуші не ... ... деп ... ... ... ... ... (Sender:Tobject);

begіn

end;
мұндағы Sender - құрылатын ... қай ... ... ... ... ... ... сол жұмысқа қажетті компоненттерді
және олардың негізгі қасиеттерін кесте түрінде келтіріп ... ... ... ... құру үшін ... Оның ... қарастырамыз:
1 кесте. Оқиғалар.
|Қасиеттері |Қасиеттердің |қабылданатын |
| ... ... |
| | ... ... ... ... ... |активті | |
| ... | |
| ... үшін | ... ... |True, False |
| ... | |
| ... | |
| |бар ... | ... ... ... ... |емі ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... Heіght ... |503, 224 |
| ... мен |(сандық |
| ... ... |
| ... | |
| ... | |
|Font ... ... ... | ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... ... |
|VertScrollBar |белгілерінің | |
| ... | ... ... |(None) – |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... |орналасқан |бір *.іco |
| ... |
| ... ... ... ... ... |Form1 |
| | ... | |) ... ... ... |
| | ... ... ... фонының |ClGreen, |
| ... ... | ... тип) |
| | ... | |ық ... |
| | ... |
| | ... ... ... |CrDrag, |
| ... ... |
| ... бос |crHelp, crArow|
| ... ... |
| ... түрі |тип) ... ... |True, False |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... | ... Top ... сол |200, 108 |
| |жақ ... ... |
| ... ... |
| ... | |
| ... | |
| ... | ... ... ... ... |, ... |
| ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... мен | |
| ... | ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... |
| ... | |
| ... | ... өріс Label ... ... ... құру үшін ... ... ... қатар оған мынадай қасиеттер де тән.
2 кесте. ... ... ... |
| ... |мәндерінің |
| | ... ... ... ... |
| ... - ... |
| ... |alLeft, |
| ... |alNone, alTop |
| ... | ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |True, False |
| ... ... | |
| ... | ... ... |True, False |
| ... | ... ... ... False |
| ... ... | |
| ... | ... ... ... ... 1 Delphi - де қарапайым диалог құруға мысал келтірейік. Бірінші
мысал қолданушы Диалог ... ... ... "Бұл ... бірінші
бағдарламам" сөзі шығуы керек. (сурет. 10.4).
1 . C: Progran Files: BorLand: Delphi7: Projects ... ... ... ... атын "Лаборатория№1" деп тағайындаңыз.
2.Delphi 7 бағдарламасын іске қосыңыз.
3.Формаға Standart бетінен Label1 және ... ... ... ... етіп ...  Label1      ... Button1     Caption:"диалог"  
4 .Button1 батырмасын екі рет басып, оның OnClick ... ... ... ... ... ... 2. Қарапайым диалог құру
procedure Button1Click(Sender: TObject);
Begin
Label1.Caption:='Бұл менің бірінші бағдарламам';
end;
Мысал2. Delphi - де екі снның көбейтіндісін ... ... ... жоба ... ... бетінен LabeledEdit - 2 компонентін, Standrt
бетінен Panel, Button, Label ... ... ... ... ... 3. Компоненттерді орналастыру
Delphі - де LabeledEdit компоненті екі компоненттің орнына ... яғни Label және Edit ... ... және Button ... Caption ... ... ... аттарға ауыстырыңыз. Мысалы, "сан1", "сан2", "нәтиже",
"ұзындық", "биіктік", "аудан", т.с.с., бұл ... сол ... ... ... келетіне байланысты болады. Panel компонентінің бейнесін
өзгерту үшін ... және ... ... ... өзгертіп
отырып өзіңізге қолайлысын таңдаңыз. Мысалы, BevelInner=bvLoweredжәне
BevelOuter=bvRaised
Button1 қасиетінің OnClick оқиғасына өңдеу ... ... ... ... // ... есептеу процедурасы
Begin
Panel1.Caption:=LabeledEdit1.Text+'*'+
LabeledEdit2.Text+'='+FloattoStr(StrtoFloat
(LabeledEdit1.Text)*StrtoFloat(LabeledEdit2.Text));
end;
Жаттығулар
1. Берілген 2-мысалды орындап көріп, оның басқа параметрлерін ауыстырып
орындап көріңдер.
2. 3 мысалдағыдай (/, +, -) – ... ... ... ... ... Форма деген не? Оның қасиеттерін қалай өзгертуге болады?
2. Компоненттер палитрасында қандай компоненттер орналасқан.
3. Бағдарламаны қалай орындауға болады?
4. Бағдарламаны қалай сақтауға ... ... ... ... ... ... және тышқан әрекеттерін өңдеу
Қолданушы жобамен жұмыс істеген кезде тышқанды ... ... басу және ... пернелерін шерту әрекеттерін
қолданады. ... ... ... ... ... ... Delphi - ң ... тышқанмен байланысты
көптеген оқиғалар бар. Олар:
3 кесте. Оқиғалар
|Оқиға ... ... ... ... ... ... |Компоненттің астынан шерту.|
| ... ... (оң, ... ... және ... |
| ... анықтау |
| ... бар. ... ... ... ... ... ауыстыруы |
|OnMouseUp ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... орын ауыстыру |
| ... ... Сол |
| ... ... |
| ... бар. ... ... үстінен |
| ... орын ... |
| |Сол ... және ... |
| ... ... |
| ... бар. ... ... орын |
| ... ... |
| ... босату. |
|OnEndDrag ... бір ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |алу ... ... |
| ... басу немесе |
| ... ... беру |
| ... ... ... ... жоғары |
| ... ... ... ... ... төмен |
| ... ... ... көп ... ... OnClick . Ол әдетте қолданушы компоненттің
үстінен шерткен кезде пайда болады. Бұл оқиға сондай-ақ ... ... ... ... ... бола ... ... тізімнен, тордан, ашылған тізімнен және т.б. бағыттауышы ... басу ... ... ... ... ... ... индикатор фокуста болған кезде бос ... ... Жоба ... - ң Checked ... True - ге ... Жоба ChecBox - ң Checked ... True - ге өзгертті және т.б.
Форма үшін OnClick оқиғасы оның бос жерін ... ... ... оқиғасы әрқашан тышқан курсоры орын ауыстырғында немесе
қолданушы ... ... ... ... оның ... ... пайда
болады. Сондықтан бұл оқиғаны қолдануда барынша мұқият болу қажет.
OnMouseDown және ... ... ... қай батырма басылғанын
немесе қазіргі уақытта тышқан курсоры қай координатта ... ... ... ... DragMode қасиетінің мәні dmAutomatic (орын ауыстыру
процесінің автоматты түрде ... онда ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |
| |да ... орын |
| ... ... ... ... орын |
| ... ... ... екі рет ... ... батырмасын тек қана ... және ... ... ғана ... ... Ал егер екі рет шертуді анықтау
керек болса, онда екі рет шертуді ... ... да бір ... оны ... оқиғасында өңдеу керек. Ал OnMouseDown және
OnMouseUp оқиғаларының өңдеушісінде осы ... ... ... Егер ... ... ... жағдайды өңдеуге көшуге болады.
Тышқанды екі рет шерту оқиғаларының реті келесідей:
5 кесте. Оқиғалар реті
|Қолданушы әрекеті ... ... ... рет басу ... |
|Бірінші рет тышқанды босату |OnClick |
| ... ... рет басу ... |
| ... ... рет ... ... ... батырмалар және перне, курсор координаттарын анықтау оқиғалары.
Тышқанды басқарумен байланысты ... ... ... ... сияқты) TObject типті Sender параметрі беріледі. Егер бір ғана
объекттің оқиғасын ... ... ол ... ... егер ... типін ғана анықтау керек болса, is операциясын
қолдануға болады.
If (Sender is TListBox) then . . ... ... TListBox ... ... екенін тексереді.
Егер компонент аты немесе немесе басқа ... ... ... ... as ... қолданылады.Мысалы:
If (Sender as TControl).Name = ‘Edit1’ then . . .
бұл компоненттің Edit1 типті компонент екенін ... ... ... өңдеушісіне сондай – ақ басылған батырманы,
көмекші батырмаларды, курсорды анықтайтын параметрлер беріледі. Мысалы:
Procedure TForm1. Edit1MouseDown(Sender: ... ... ... ... ... Button, Shift, X,Y параметрлері
беріледі. ... ... Button ... осы ... ... ... анықтайды. TMouseButton – саналатын тип. Ол ... ... MbRight, ... сіз ... тек қана сло жақ ... ескерсін десеңіз, онда оны
бірінші оператор ... ... ... Then ... ... Shift параметрі пернетақтадағы қандай көмекші батырмалар
басылғандығын анықтайды. Ол келесідей анықталады:
TShiftState = set of ... ssAlt, ssCtrl, ssLeft, ssRight, ... ... ... ... ... тұрған батырмаға сәйкес келеді, ал
Shift параметрі қандай батырмалар басылғандығы жөнінде ... ... егер ... сол жақ ... ... оны ... ... оң жағын
басса, онда бірінші Shift жиыны [ssLeft], ал содан кейін – ... ... ... ... ... ... X,Y курсор координаттары беріледі.
Курсордың орналасқан жеріне байланысты әртүрлі ... ... ... қосымшаңызда Image1 компоненті орналасқан. Сіз қолданушының
тышқанмен көрсеткен жеріне жеріне байланысты оны ... ... ... дейік:
1. Ақпарат алу режиміне көшу үшін ... ... Cursor мәні ... ... сұрақ белгісіне ауысуын білдіреді) болатындай форма
бетіне батырма немесе меню бөлімін беру керек
2. Мысалы SpeedButton ... және оны 2 рет ... TForm1. ... TObject);
Begin
Cursor:= crHelp;
End;
3. Ақпаратты алу үшін форма бетіне редакциялау терезесін, ... ... ... Image1 ... ... оқиғасының өңдеушісіне:
Procedure TForm1. Image1MouseDown(Sender: TObject;
Button:TMouseButton;
Shift:TShiftState; X,Y:integer);
Begin
If ((Sender as ... ... ... (Cursor crHelp) Then Exit;
Memo1.Lines.Clear;
If (Y

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
АҚАЖ (ЗАГС) бөлімінің құжат айналымын автоматтандыру80 бет
Delphi бағдарламалық ортасында «Pascal бағдарламалау тілінде файлдармен жұмыс істеу» электрондық оқу құралынжасап шығару19 бет
Delphi мен Pascal-дің байланысы21 бет
Delphi ортасында мәліметтер қорымен жұмыс39 бет
Delphi-де мәліметтер қорын құру технологиялары жайлы11 бет
Html тілінің негіздері60 бет
StaticText,Label,Pаnel компоненттерінде мәтіннің жазылуы5 бет
«Су ресурстары қызметі» ЖШС-ң құжат айналымын автоматтандыру45 бет
Кәсіпорынға арналған қойма есебінің автоматтандырылған жұмыс орнын әзірлеу63 бет
Нысанды-бағдарланған программалаудың негізгі принциптері5 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь