Шетел инвестицияларын тартудың теоретикалық және методикалық негіздері

МАЗМҰНЫ

КIРIСПЕ

1.БӨЛІМ. ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫН ТАРТУДЫҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. И
1.2 ОТАНДЫҚ ӨНДІРІСТІҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ АХУАЛЫН ТАЛДАУ
1.3 ШЕТЕЛДІК КАПИТАЛ ИНВЕСТИЦИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ҚАЙНАР КӨЗІ РЕТІНДЕ

2.БӨЛІМ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАКСЫНЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ТАРМЫМДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
2.1 ЕЛІМІЗДІҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ҚАЛ.АХУАЛЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ

2.2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАКСЫНДАҒЫ ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯНЫ КЕЛТІРУ ПРОЦЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ.

2.3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАКСЫНДАҒЫ ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯЛАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІ

ҚОРТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ҚОСЫМША
КIРIСПЕ

Экономиканың нақты секторларының дамуы бiздiң Қазақстанның болашағына зор ықпал eтeтiнi белгiлi. Әрбiр елдiң экономикалық өcyi жаңа ірі масштабты жобалардың көмегiнсiз, инвестиция және инновация, саяси тұрақтылықтан және қаржылық жүйенiң тұрақтануынан, инвесторлардың сенiмдiлiгiмен, ұлттық өндiрiстiң тиiмдi дамуынсыз қалыптасуы мүмкін емес. Олар үшiн: жетілген саяси құрылым; кәсіпорындар үшін кешенді стратегияны өңдеу; бәсекелiк жағдайын ғылыми-техникалық прогреске сай орындау; елдiң қауiпсiздiгiн нығайту; адамның тұлғa екендiгiн көрсете бiлу; инвестицияны дұрыс пайдалану қажет.
Әрбiр мемлекеттiк iшкi құрылымының дұpыc дамуы өсуге алып келедi.
Ал бiздiң елдегi инвестициялық хал-ахуал қандай соны жаза отырып, әр түрлi
экономикалық оқулықтарды және әдістерді қолдана отырып шешiм қабылдау керектігін, кәсiпорынның ic-әрекетiне инвестициянық әcepi, Қазақстандағы инвестициялық климат қандай, Әлемдегi инвестициялық тенденциялар қалай болған, соларды жазып көрсеткім келдi.
Қазақставн тәіелсіздікке қол жеткізген күннен бастап экономикалық жағдайын тұрақтандыру, ішкі экономикалық қауіпсіздікті қамтамассыз ету және инвестициялар тарту жөніндегі саясаты белсенді түрде жүзеге асырылуда шетел инвестициясын тарту республиканың инвестициялық процесінің жедел әрі тиімді дамуының бірден бір жолы болып табылады. Шетелдік инвестицияларды тарту отын энергетика, мұнай өндіру және өңдеу, алтын өңдеу өнеркәсіптері, көлік және коммуникация сияқты басты салаларда құрылымдық -инвестициялық саясатты жүргізу қаржының жетіспеушілігімен ішкі нарықты тұрақтандырумен байланысты.
Инвестициялық саясат елдің стратегиялық экономикалық мақсаттары мен мәселелерін анықтайтын ең маңызды элемент. Экономиакалық реформаларға сәйкес халықаралық капиталмен инвестиция тартудың мемлекеттік саясаты дағдарыс пен инфиляцияны тежеуге, жеке инвесторлардың инвестициялық белсенділігін арттыруға және өндірістік құрылымдық өзгерістерге септігін тигізуде. Шетел инвестицияларының Кен өндіру өнеркәсіптеріне келіп түсуі Қазақстан экономикасының шикізат секторын дамытуға жағдай жасайды. Республиканың өнеркәсіп құрылымында шикізат кешенінің үлесі 65% -ті құрайды. Мемлекет саясаты осы сектордағы шикізат ресурстарын ұлғайту мақсатында инвестиция тартуды, қосымша ынталандыруды жақсартуға негізделеді.
Экономиканың тепе –теңдік дамуын қамтамассыз ету үшін мемлекеттің экономикалық басым секторларына қаржы салған инвесторларға жеңілдіктер мен преференциялар бере отырып шикізаттық емес саланың дамуына да қолдау жасайды. Осы мақсаттарды жүзеге асыруға байланысты үкімет тарапынан стратегиялық бағдарламалар мен заң жобалары құрылуда. Тікелей инвестицияларды жүзеге асыратын орган инвестиция бойынша мемлекеттік комитет болып табылады. Инвестициялық қаржыларды ел экономикасына жүзеге асыру әртүрлі нысанда жүзеге аырылады. Оған шетелдік банктері мен
ҚОЛДАНЫЛҒАН ДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. ҚР«Шетелдік инвестициялар туралы» 1994 жылы 27 желтоқсандағы заңы.
2. ҚР «Тікелей инвестицияларды мемлкеттік қолдау туралы» 1997 жылы 28 ақпандағы заңы.
3. Инвестициялар туралы Қазақстан Республикасының 2003 ж. 8 қаңтардағы №373 –II Заңы.
4. Назарбаев Н.А. «Қазақстан -2030» Қазақстан халқына жолдауы.
5. Назарбаев Н.А. Стратегия становления и развития казахстана как суверенного государства//каз.правда. -1992. -16 мая.
6. «куда инвестировать»//континент -2004. -11 мая.
7. Елемесов Р.Е. Халықаралық экономикалық қатынастар. –Алматы. Қазақ университеті, 2002 -256 бет.
8. Мамырова М.К. эффективность инвестиций в промышленном производстве –Алматы: Экономика. 2001.
9. Шакбутова А.Ж., Абдрахманова Г.Т. Оценка финансовых решений в условиях инвестирования -Алматы. 2004.
10. Жапарбеков С.А. Обзор состояния иностранных инвестиции в США//Вестник КАЗГУ №3-4 –Алматы, 2000.
11. Садвакасова А.Б., Рахматуллаева Д.Ж. Исследование влияние факторов внешней среды на состояние «Портфельных инвестиции».//Вестник КАЗГУ №1 –Алматы, 1999.
12. Виленский П.А., Лившиц и др. Оценка эффективности инвестиционных проектов –М.«Дело» -1998.
13. Рахматулаева Г.А. «Шетел инвестицияларын экономикаға тарту нысандары »//Қаржы –қаражат №2 –Алматы, 2001.
14. Косжанов.Т, Атамкулов.Б «Промышленная и инвестиционная политика в долгосрочной стратегии развития экономики страны»//Транзитная экономика №1 –Алматы, 2000.
15. Каженбаев.С, д.э.н. «Актуальные проблемы государственной инвестиционной политики»//АльПари №1 –Алматы, 2003.
16. Шөптібаева Г.Б. «Шетел инвистицияларын тартудың әлеуметтік алғы шарттары»//Вестник КАЗГУ №2 –Алматы, 2005.
17. А.Әбілхасым «Экономикалық аймаққа шетел капиталын тартуды ынталандырудың әлеуметтік экономикалық жағдайы мен алғышарттары»//Қаржы –қаражат №4 –Алматы,2004.
18. Б.Рахимова «Инвестиционные ресурсы как фактор развития импортозамещающих отрслей промышленности»//Транзитная экономика №1 –Алматы, 2003.
19. У.Баймуратов «Иностранные инвестиции в Республике Казахстан: особенности и проблемы» //Транзитная экономика №2 –Алматы, 2002.
20. Асанова М.К. «Воздействие прямых иностранных инвестиции на воспроизводство рабочей силы (по материалам ОАО «Испат кармет»)//ҚазҰУ хабаршысы №2 (48). 2005.
21. «Инвистиционная деятельность» Краткий статистический ежегодник Казахстана 2005г.
22. «Иностранные прямые инвестиции в 1993–2003» Данные Национального банка республики Казахстан.
23. «Негізгі капиталға инвистициялар»Қазақстан Республикасының әлеуметтік–экономикалық статистикалық мәліметтері 2004.
24. «Негізгі капиталға инвистициялар»Қазақстан Республикасының әлеуметтік–экономикалық статистикалық мәліметтері 2005.
25. Шарп У.Ф., Александр Г.Дж., Бэйли Дж.В. «Инвестиции» -Университетский учебник. –М.:«Инфра –М».1998.
26. Садвакасова А.Б., Рахматуллаева Д.Ж. иностранные инвестиции в Казахстане:привлечениеи необходимость использования.//Вестник КАЗГУ №9 –Алматы, 1998
        
        МАЗМҰНЫ 
КIРIСПЕ
1-БӨЛІМ. ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫН ТАРТУДЫҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. И
1.2 ОТАНДЫҚ ӨНДІРІСТІҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ АХУАЛЫН ТАЛДАУ
1.3 ШЕТЕЛДІК КАПИТАЛ ИНВЕСТИЦИЯНЫҢ ... ... КӨЗІ ... ... ... РЕСПУБЛИКАКСЫНЫҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ТАРМЫМДЫЛЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
2.1 ЕЛІМІЗДІҢ ИНВЕСТИЦИЯЛЫҚ ҚАЛ-АХУАЛЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
2.2 ... ... ... ... КЕЛТІРУ ПРОЦЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ.
2.3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАКСЫНДАҒЫ ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯЛАРДЫҢ ТИІМДІЛІГІ
ҚОРТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... ... болашағына зор ықпал eтeтiнi белгiлi. Әрбiр елдiң экономикалық өcyi жаңа ірі масштабты жобалардың көмегiнсiз, инвестиция және инновация, саяси тұрақтылықтан және ... ... ... ... ... ... өндiрiстiң тиiмдi дамуынсыз қалыптасуы мүмкін емес. Олар үшiн: ... ... ... ... үшін ... ... ... бәсекелiк жағдайын ғылыми-техникалық прогреске сай орындау; елдiң қауiпсiздiгiн нығайту; адамның ... ... ... бiлу; ... ... пайдалану қажет.
Әрбiр мемлекеттiк iшкi құрылымының дұpыc ... ... алып ... ... ... ... инвестициялық хал-ахуал қандай соны жаза отырып, әр ... ... және ... ... ... шешiм қабылдау керектігін, кәсiпорынның ic-әрекетiне инвестициянық әcepi, Қазақстандағы инвестициялық климат қандай, Әлемдегi инвестициялық тенденциялар ... ... ... ... ... ...
Қазақставн тәіелсіздікке қол жеткізген күннен бастап экономикалық жағдайын ... ішкі ... ... ... ету және ... ... жөніндегі саясаты белсенді түрде жүзеге асырылуда шетел инвестициясын тарту республиканың инвестициялық ... ... әрі ... дамуының бірден бір жолы болып табылады. ... ... ... отын ... мұнай өндіру және өңдеу, алтын өңдеу өнеркәсіптері, ... және ... ... басты салаларда құрылымдық -инвестициялық саясатты жүргізу қаржының жетіспеушілігімен ішкі нарықты тұрақтандырумен байланысты.
Инвестициялық саясат елдің стратегиялық экономикалық мақсаттары мен ... ... ең ... элемент. Экономиакалық реформаларға сәйкес халықаралық капиталмен инвестиция тартудың мемлекеттік саясаты дағдарыс пен инфиляцияны ... жеке ... ... ... ... және өндірістік құрылымдық өзгерістерге септігін тигізуде. Шетел инвестицияларының Кен өндіру өнеркәсіптеріне келіп түсуі Қазақстан экономикасының шикізат секторын дамытуға ... ... ... ... ... шикізат кешенінің үлесі 65% -ті құрайды. Мемлекет саясаты осы сектордағы шикізат ресурстарын ұлғайту мақсатында инвестиция тартуды, қосымша ынталандыруды жақсартуға ... ... тепе ... ... қамтамассыз ету үшін мемлекеттің экономикалық басым секторларына қаржы салған инвесторларға жеңілдіктер мен преференциялар бере ... ... емес ... ... да ... ... Осы мақсаттарды жүзеге асыруға байланысты үкімет тарапынан стратегиялық бағдарламалар мен заң жобалары құрылуда. Тікелей инвестицияларды жүзеге асыратын ... ... ... ... ... болып табылады. Инвестициялық қаржыларды ел экономикасына ... ... ... ... жүзеге аырылады. Оған шетелдік банктері мен халықаралық ұйымдардан қарық ... ... ... ... ... инвесторлврының меншігіне сатуға дейінгі әрекеттер жатады.
Шетел капиталын ұлттық экономикаға тарту өте ... ... ... ... ... ... ... базасын жедел жетілдіруге және оның өндірістік өндірістік мүммкіндіктерін артыруға ... ... ... ... жаңа өндірістік кәсіпорындар шаумен қатар капиталдық бәсекелестікте мыңдаған еңбекпен өндірісті ұйымдастыру ... ала ... ... ... , соның ішінде, еліміздің инвестициялық хал-ахуалы қандай, Кәсіпорынның, отандық өндірістің іс-әрекетіне инвестицияның әсері, Қазақстандағы инвестициялық климаты және әлемдегі инвестициялық жағдай ... ... ... ... ... ашып көрсеткім келді.
Диплом жұмысының мазмұны кіріспеден, негізгі бөлімнен және қортындыдан тұрды.
Диплом жұмысының негізгі ... екі ... ... бөлімде, шетел инвестицияларын тартудың жалпы теориялық және метадологиялық мәселелері қарастырылып, талданған. Оның әлеуметтік-экономикалық ... ел ... ... мен ... ... жариялаған күннен бастап республика экономикасындағы күрделі өзгерістердің болуымен байланыстырыла отырылып жазылды.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... барлық ұлттардың қарым –қатынасының тиімділігінің тереңдеуіне алып келді. Бұл жағдай капиталдың өзара ... ... ... ... ... дамыған елдер арасындағы қатынастарда анық байқалады. Сонымен қатар әртүрлі елдердің арасындағы ірі ... ... ... ... ... мен ... экономикалық өзара байланысуының тереңдеуіне әкелуде. Қазіргі уақытта Қазақстанның әлемдік экономикалық жүйеден бөлектенген болашағы жоқ сондықтан, дүние ... ... ... енуі үлкен жетістіктерге жеткізіп отыр деуге болады.
Жұмыстың екінші ... ... ... қал ... мәселелері, оларды шешу жолдары және шетелдік ... ... ... ... ... ... ... Республикасының ашық рыног экономикаға енуі саяси және экономикалық біржүйелілікте беталыспен келеді. Бұдан Республика ... мен ... ел ... ... ... ынталандырудағы іс әрекеттерінен, қолданып жатқан іс шараларынан көруге болады. Сонымен қатар қазақстанда ... ... ... әсер ... ... макро экономикалық саясаттар жүргізілуде.
Инвсетициялық климатты жақсарту, жаңа инвестицилар тарту және оларды дамытуға мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Нәтижесінде мемлекетіміздің халықаралық бәсекелестік қабілеті ел экономикасына тартылған шетел инвестициясымен оның табиғи байлықты игерудегі орнын анықтайды. Мұнан ... ... жаңа ... ... ... ... ... ондағы инвесторлвр тұтынуының қанағаттану дәрежесіне тәуелді екенін көрсетеді. ... ... ... Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актiлерi мен мерзiмдi баспасөз материалдарынан, осы заманғы экономикалық әдебиеттерден, ғылыми-зерттеу институттарының
статистикалық ақпараттарының мәліметтерінің көмегіне ... ... ... ... ... ТАРТУДЫҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ МЕТОДИКАЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Инвестицияньң әлеуметтiк-экономикалық мәні
Қазақстан тәуелсіздігін ... ... ... ... ... күрделі бұрын соңғы болмаған өзгерістер болды. Реформа экономикада әлеуметтік жағдайларда да бағыт алуды өзінің мақсаты етіп қойды, оған жету, ... ... ... ... қатынастардың барлық жүйесін өзгертуді қажет етті, ал оны жүзеге ... ... де ауыр ... ... ... ... ... әлемдік экономикалық жүйеден бөлектенген болашағы жоқ, сондықтан республиканың дүние жүзілік ... ... енуі ... ... ... отыр ... ... тәжірибе дәлелденгендей, капиталдың халықаралық миграциясы, шаруашылық өмірі барлық ... ... ... тереңдеуіне келтіреді. Бұл жағдай капиталдың өзара қозғалысының дамуы, әсіресе ... ... ... ... ... ... білінеді.
Бір өнеркәсібі дамыған елдің, басқа елге капитал шығаруының ... ... ... бөлнісінің тереңдеу заңдылығына сәйкес жүргізіледі. Қазіргі заман өндірісіне ҒТП-ң әсер етуі одан әрі ... ... ... ... ... ... ... өндірістер, қазіргі кезде әртүрлі елдерде орналасқаны белгілі.Сондықтан өндірістің халықаралық мамандандырылуы мен кооперациясының дамуы одан әрі дами ... ... ол бір елде ... жата алмайды. өнеркәсібі дамыған елдердің ірі компаниялары ұлттық шеңберден өтіп, трансұлттық сипат алады. ... ... ... бар, ірі ... ... ... халықаралық мамандандыру мен кооперацияның қалыптасуының тездетілуіне жеделдеуіне әкеліп соғады. ... ... ... ... қоғалысы негізінде елдің экономикалық өзара байланысын тереңдететін фактор.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей ... ... ... ... ... пайдаланудың ұқсас еместігі әртүрлі айтыс-тартысты жағдайға соқтырады. Соның кесірінен оны реттеуге көп уақыт пен ақша жұмсауға тура келеді.
Бұл ... ... ... қаржы салудың мынадай түрлерін жатқызуға болады:
а) материалды заттай – яғни, түрліше өндіріс салаларында тауар өндіруге, қолданылатын құрал-саймандар, станоктар, ... ... ... қызмет және бағалы қағаздармен жұмыс жасау.
в) ой еңбегінің өндірісті басқару тәжірибесін, мамандар дайындау, лицензиялау, біріккен ғылыми ... ... ... және бұған букіл шетелден әкелінген капитал жасайды.
Шетелдердегі ... ... ... ... ... түрліше анықтайды. Ғылыми деңгейде және күнделікті өмірде бұл жөніндегі түсініктер біркелкі емес. Мысалға, экономиктердің айтуынша “инвестиция сөзі барлық уақытта экономикадағы ... ... бере ... Біздің ойымызша, “таза инвестициялау” немесе капиталдың қалыптасуы, қоғамдағы нақты капиталдық ғимарат, ... ... ... қор және т.б. таза өсуі ... ... адам пікірінше”инвестициялау” - ол жер сатып алса, айналыстағы ... ... ... ... ... ... Ал ... үшін трансперттік (волютаны немесе алтынды 1 елден 2-ші елге аудару) іс-әрекеттер. Біреу инвестициялағанды басқа біреу рейнвестициялайды.
Дж. Кейнс өзінің “жұмыспен ... ... ақша ... жалпы теория” еңбегінде инвестицияны “бағалы капиталды мүліктің негізгі, айналмалы, өтімді капиталдан құрылуына қарамастан оның ... деп ... ... және ... өздерінің “Рыноктан микроэкономикалық үлгі кітабында инвестицияны экономикалық жүйедегі қызмет атқарып жатқан капиталдық” яғни ... ... ... құрал-жабдықтарының ұсынылған санының көлемінің көбейіп өсуі- деп ... ... И. және ... Д. “Инвестиция” термині өте кең тараған. тұрмыстың дәрежеде инвестицияны үй, көркемөнер еңбектерін, асыл-әсемдік бұйымдарды сатып алу ... ... ... ... ... деп ... облигация салынған затқа берілетін қарыздарды айтады. Кәсіпорындарда машиналарға қаржы, құрал-жабдықтар инвестицияланады- дейді.
В. Фельзенбаумның айтуынша, “инвестиция” түсінігі нақты инвестиция ... мәні ... ... ... салу”, “қаржылықты” портфельді инвестиция, яғни акцияға, облигацияға және басқа бағалы қағаздардың меншіктің тікелей ... ... ... бар бөлігіне қаржы болу деп түсіндіріледі.
В.В Бочаровтың ... ... ... бір ... ... ... ... соңғы өнімінің және меншік түрінің өзгеру процесінің тек тіркеп есептеуі ғана емес оның өсіп дамуы ретінде ... ... ... ... ... ... бөлігі”- дейді.
Инвестицияның анықтамасы ғылыми әдебиеттерде сан алуан. “Жекешелендіру және инвестициялық еңбектерінің ... ... ... инвестицияны әртүрлі (материалдық және материалдық емес) активтерге бухгалтерлік болаттың сол ... ... ... салу ... ... ... ... жинағы” кітабында инвестиция деп ұлғаймалы ұдайы өндіріске жұмсалған ақша қаржысын, яғни күрделі қаржыны ұлғайтуды айтады.
Р. Кареновтың терминдік сөздігінде инвестиция деп ... ... ... ... ... обьектері және басқа қызметтерге жұмсалған нәтижесінде табыс қалыптасатын немесе әлеуметтік тиімділікке жеткізетін ойды көздеген құндылықтар. Бұл құндылықтарға автор ... ... ... ... ... құқықты, авторлық құқықты, нау-хау, яғни өнеге-тәлім және өндірістік тәжірибе тұрғысында әзірлеген техникалық және технологиялық ... ... т.б. ... ... ... ойымызша инвестиция туралы кең тараған ұғым күрделі қаржы салу. Мысалғы: “Экономикалық теория негізін” белорусь авторлары қор жинау процесі тек ... және ... ... ... ... ... деп ... Инвестиция дегеніміз - жаңадан жасауға және бұрынғы кәсіпорындарды ... ... ... ... ... категорияны белгілі “экономикс” кітабының авторлары Кэмбелл Р, Макконелл және Стекли Р, Брюл ... ... ... ... ... ... қор жинау және материалдық қорды ұлғайту, яғни шын мәнінде өндірістің барлық шығыны мен қорының ... ... тек ... ... және оның ... мен ... көп көңіл бөледі.
К.Бочарев инвестиция деп тұтынуға жарамаған және пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... қызметтің нақты обьектіне жұмсалады, сол арқылы күрделі құндылықтардың табыс әлеуметтік тиімділігік ретінде қаралады.
Г.И. Рузавин және В.Т. Мартинов өте ... ойды ... ... қаржының қалыптасумен байланысты ақша капиталына қарағанда капиталдың ... ... ... ұлғаюы деп көрсетеді.
Шетелдік инвестиция туралы бірегей пікірдің болмағанын ескере отырып инвестицияның қарым-қатынаста әртүрлі жақтар өзара келісімге қол қойып бекіту ... ... ... жататыны туралы анықтап алады.
Дүние-жүзінде қолданып жүрген заңдарға сәйкес инвестицияға кең ... сөз ... ... ... инвестиция және басқа да құнды заттардың табыс табу үшін ақыл-ой еңбегін қосқанда кәсіпкерлік және басқа да ... ... ... ... Біздің ойымызша инвестицияны анықтауды оның мәнінің сипаттамасы ғана емес сонымен қатар оның бағытының мақсатында қарастыру ... ... ... ... ақшалай қаржылар, мақсатты банктар салымдар, пайлар, акция, облигация және басқа да ... ... ... және ... мүліктер, технологиялар, машиналық тауар белгілері, пайдалануға, табиғат ... ... ой ... ... ... ... ... ең маңызды және ең өзгермелі компоненттерінің бірі болып табылады. Қашанда болмасын ... ... ... мен қызметтерге деге шығын қысқарады, бұл қысқарудың үлкен бөлігі инвестициялық шығындар көлемінің құлдырауына қатысты.
Инвестициялық шығындардың үш типі ... ... ... ... инвестициялар болып – кәсіпорындардың өздерінің өндірістік қызметтеріне пайдаланулары үшін алған ғимарат, құрылыс және құрал-жабдықтары саналады.
Тұрғын үйлер құрылысы инвестициялары – тұру үшін ... ... ... ... беру үшін ... үйлерге шыққан шығындарды қамтиды.
Сақтық қор инвестициясы – фирмалардың сақтауға қалдырған тауарларын, оның ... ... мен ... ... ... пен ... ... қамтиды.
Сондай-ақ практикада инвестиция деп капиталдың екі бағытта пайдалануын айту қабылданған:
Нақтылы инвестиция – материалдық ... ... ... ...... ... ... жұмсау.
Инвестицияның бірыңғай анықтамасының жоқтығынан бүгінгі күні көптеген инвесторлар қорлық көруде, мұның өзінде нақты қаржылық тұрғыда зардап шегүде. Әртүрлі ... жол ... ... ... ... жасалынса, ода Қазақстандық заңнаманың барлық салаларында және инвестициялық барлық қызыметтің қатысушыларына бұл ... ... ... ... ... тур еді.
Белгілі болып отырғандай кәсіпкерлік инвестициялаудың екі негізгі формасы айқындалуда: тікелей инвестициялар және портфельді инвестициялар.
Тікелей инвестиция – ... ... ... ... ... сипаттайды.
Портфельдік инвестиция – пайда табу үшін инвестордың кәсіпорындардан ... ... ... құнды қағаздарын сатып алуларын білдіреді. Олар халық қаржысын қайта бөлуде айтарлықтай маңызды рөл атқарады. Инвестициялық қорға адамдар пайда алу ... ақша ... ... ... ... ... ... ішкі құйылысында тікелей секілді, портфельдік инвестициялар да белсенді түрде қатысады. Бұл, ... ... ... ... негізгі массаның Қазақстанның материалдық өндіріс аясынан қаржылық аясына көшүдің спецификалық ...... ... қордың мәртебесі туралы ойға қалдырады.
Инвесторлар стартегиялық және портфельдік болып бөлінеді. 50 пайыз плюс бір акциясы бар ... ... ... ... деп үміттенеді. Барлық үміт стратегиялық инвесторда, себебі ол мүдделі, қаржыны салған да және ол қауіп-қатерді азайтуға тырысады, мемлекет де оған ... ... ... ... ... ... инвесторда болады. Порфельдік инвестор үшін акция – пайданы ... ... ... ... ... Осыған байланысты мемлекет стартегиялық инвесторға тәуелсіз немесе соның атына өз ... ... бере ... ...... ... – 51 пайыз жұмыскерлерге он пайыз, қалғаны стратегиялық инвесторларға. Портфельдік инвестицияны дамыту үшін жарнамалық немесе ... ... және ... ... ... ... ... сенім қажет, сондай-ақ ашықтық – ақпараттар инвесторларға дер кезінде жетіп ... ... ... ... және компаниялардағя кәсіпорындардың есеп берушлуктері өте сенімді болуы тиіс.
Инвестициялық қызметте маңызды орынды инвестор алады. ... бұл ... ақша ... ... және ой ... ... ... жобаға және оны мақсатты пайдалануды қамтамасыз ететін заңды және жеке тұлға
Инвестор ... және ... ... ... немесе мүліктің құқыққа ие мекемелер;
- азаматтар, соның ішінде шетелдік тұлғалар;
- кәсіпорын, кәсіпкерлік бірлестік және басқа заңды тұлғалар, оның ішінде шетелдік заңды тұлғалар, ... және ... ... ... ... ... болып тапсырыс беруші есептеледі. Тапсырыс беруші инвесторлар және инвестициялық жобаны үш есе ... ... ... рұқсат берген кез келген заңды және қабілетті тұлға бола алады. Бұл жағдайда тапсырыс беруші егер басқадай мәселелер олар - ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік және басқа қатысушылар ісіне араласуына болмайды.
Егер тапсырыс беруші инвестор болмаса инвестиция мен мүліктерді иемдену, пайдалану, басқару үлесі құқығын шартты ... ... күші бар заң ... бөлісіп қолданады.
Инвестициялық процеске үшінші қатысушылар - бұлар инвестициялық қызметтің обьектілерін пайдаланушылар. Олар ... ... ... ... ... ... басқа жеке заңды тұлғалар, мемлекеттік және жергілікті мекемелер, шетелдік мемлекет, халықаралық ұйымлар болады.
Инвестициялық қызметтің субьектілері (адамдар және әлеуметтік топ) ... ... ... екі ... одан да көп ... ... ... құқы бар.
Инвестициялық қызметтің обьектілері: барлық салалар мен халық шаруашылығы көлеміндегі жаңадан және ... ... ... мен ... ... бағалы қағаздар, мақсатты ақша салымдары, ғылыми-техникалық өнімдер, меншікті басқа обьектілері, сонымен қатар мүліктің құқық пен интеллектуалды ... ... яғни ... тиым ... қызметтің барлық түрі есептеледі.
Нақтылап қарағанды экологиялық санитарлы және де басқа заңмен бекітілген талаптарға сәйкес келмейтін обьектілерді ... тиым ... ... ... ... мен ... ... мемлекетке зиян келтіруге тиым салынады.
Біздің ойымызша инвестициялық қызмет мынадай негізгі принциптерге сәйкес жүзеге асырылуы тиіс.
- өмірде қолданылып жатқан ... ... ... ... қызметке заңды тұлғалар мен азаматтар, қоғамдық ұйымдардың басқармалары мен мемлекеттік билік мекемелері кедергі жасап араласпауы ... өз ... ... және ... ... ...
- инвестициялық қызметке қатысушылардың тең құқығы;
- инвестициялық қорғалуы;
- инвестициялық қызметті жүзеге асыру жолдарын еркін заңдауға;
- инвестициялық қызметті жүзеге асырудағы азаматтар мүддесі мен құқығын ... ... ... оның ... ... ... алуы ... Бұндай жағдайды қаржылық инвестиция алушыға облигацияға және басқа құнды қағаздармен қатар ... ... ... ... ақша ... салынған түрінде жүзеге асырылады.
Инвестициялық қызмет инвестор арқылы жүзеге асырылады. Инвестор обьектерін, бағыттарын, инвестициялық көлемі мен тиімділігін өз еркімен алынады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғаларды шартты немесе көбіне конкурсты әдіспен қызметке алуға құқығы бар. Инвестордың инвестицияға өкілдігі мен тың ... шарт ... жеке ... ... және де мемлекеттік және жергілікті мекемелерге заңды белгіленген тәртіп бойынша бере алады.
Инвестор инвестиция обьектерін және нәтижесін иемденуге, пайдалануға және басқаруға ... бар. ... ... ... ... ... әртүрлі кәсіпорындарға қайта және қосымша капитал ... ... ... және ... ... ... түрлеріне яғни Қазақстан Республикасы территориясында алынған табысқа құқығы бар.
Инвестициялық қызметтер субьектілері арасындағы қатынас олардың ... ... ... шарт ... ... Шарт ... ... субьектілер арасындағы өндірістік-шаруашылық және басқа қызметтерді реттейтін ең басты құжат болып саналады. Бұл ... ... ... ... жол бермейді. Шарт өз қызметін инвестициялық қызметтің бүкіл ... ... ... Егер ... ... ... ... серіктестер жағдайын нашарлататын заң тәртібінде өзгерістер пайда болған жағдайда шартты өзгертуге болады.
Жоғары да айтылғандай инвестицияны Қазақстан экономикасына пайдалану обьективті өте ... ... Бұл ... ... реттеу – субьектілерді ынталандыруды көздейді. ... ... ... ... ... ... ... –ақ инвестиция түсінігі капитал салымы түсінігінен едәуiр ... ... олар ... капиталды қайта өндiруге кететін шығындар, ал инвестициялар - бұл материалдық ... ... ... және ... ... жә не ... емес активтерге инвестициялар. Инвестициялау процесiн сызба түрiнде керсетуге болады (1 сурет).
Инвестицияның бірыңғай ... ... ... күні ... инвесторлар қорлық көруде, мұның өзінде нақты қаржылық тұрғыда зардап шегүде. Әртүрлі ой-толғамдарға жол бермейтіндей «инвестицияның» базалық анықтамасы жасалынса, ода ... ... ... ... және ... ... ... қатысушыларына бұл нормативтік актінің реттеуші болуына жағдай тур ... ... ... кәсіпкерлік инвестициялаудың екі негізгі формасы айқындалуда: тікелей инвестициялар және портфельді инвестициялар.
Тікелей инвестиция – тікелей өндірістік кәсіпорындарңа жасалынған ... ... ...... табу үшін ... ... ... облигация, басқадай құнды қағаздарын сатып алуларын білдіреді. Олар халық қаржысын қайта бөлуде айтарлықтай ... рөл ... ... экономикасы дамыған елдерде капиталдың ішкі құйылысында тікелей секілді, портфельдік инвестициялар да белсенді ... ... ... ... ... ... инвестициялар Қаржылық активтерге инвестиция-
лар Материялдық емес
активтерге
инвестицилар
Инвестициялау обьекті
лері Негізгі өндірістік және өндірісітік емес қорлар, материялдық запастар Акция лар,мемлекеттік және ... ... ... ... ... белгілері,
ғылыми
техникалық
өнім және т.б. Білім беру
денсаулық
сақтау
және т.б.
Инвести
цияның айналу саласы
Экономиканың
нақты секторы
Қаржы-банктік
сала Инновация
лық
сала Әлеуметтік
сала
Инвести
цияның айналу мақсаты Жаңа материалдық актив
терді құру Шығу шы материа
лдық актив
терді толық
тыру Материал
дық активтер дің тиімділі
гін ... мен ... ... құрал
дары ның
инвес тиция ға
айнал уы Матер иалдық актив тердің сапасы
мен бәсеке лес
тігін ғылыми техника
лық
деңгейін көтеру
Өмір сүру сапасын, білім беру ... ... ... ұлт денсаулығын жақсарту қоршаған орта сапасын және т.б.
Инвести
циялау дың соңғы мақсаты Материалдық емес ... ... ... және қоғамдық құндылықтардың өсуі
Инвестициялаудың соңғы мақсаты болып материалдың байлықты құру және ұлғайту, сонымен қатap қоғамдық құндылықтарды максималдау, инвестициялау процесi қазiргi ... ... ... ... ... классикалық анықтамасы әр турлi пайымдалады.
Өз уақытында инвестицияға анықтаманы классик Дж.М.Кейне берген, ол берiлген ... ... ... ... ... ... құнының ағымдағы өcyi немесе берiлген кезеңде тұтынылмаған табыстың бөлiгi деген. Бiрақ инвестицияны мұндай тұжырық жасаууарлар мен инвестициялар арасында ... ... ... мәні мен оның ... ... кептеген факторларының әcepiн ескермейдi.
Қазiргi заманғы жағдайға сай жиынтық өндiрiс пен табыстың ... ... ... ... ... керек инвестикалық табыстар көлемiнiң өзгеруi болып табылады. Инвестицияның не ... еске ... ... - ... бiз ... ... үшiн қандай болмасын құндылықтарды сатып алу.Қазiргi экономистер анықтаманы «инвестиция» терминi «капитал салымы» терминiмен ... Бұл ... ... ... ... қорларды қайта өндiру құралы ретiнде қарастырады. (Fимараттар, қондырғылар, құралдар, көлiк құралдары және т.б.) ... ... ... ... ... мен ... қаржы құралдарына (акция, облигация т.б.) және материалдық емес активтердiң жекелеген түрлерiне (патент алу, ... ... және т.б.) ... асырылуына мүмкiндiк болады. Осылайша капитал салымдары тар ұғым болады да инвестицияның бiр түрі ғана ... ... ... ... анықтамасында осы ақша құралдарын алу деп белгiлейдi. Бұл трактатпен де ... ... ... ... ақша ... ғанa емес, сонымен қaтap қозғалмалы және қозғалмайтын мүлiк, әртүрлі қаржы құралдары, материалды емес ... ... ... және т.б. ... де болады. Жекелеген авторлар инвестицияның негiзгi капиталға және ... ... ... ... ... ... кететін шығындарға салым ретінде қарастырады. Мысалы, Г.П.Журавлева мен ... ... жаңа ... ... және ... да ... ... мен заттарын енгiзуiмен байланысты өндiрiстi кеңейту мен жаңартуға кететін ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... негiзгi обьектiсi болып айналым құралдарын толтыру үшiн негiзгi капиталға салымдар бiрге пайдалануында деген кepi пікір айтады.
Жеткiлiктi ... ... да ... ... ... ... ойымызша келесiлер табылады: «Инвестициялар егер ағымдағы өндiрiстiң белiгi негiзгi капиталды ұлғайтуға пайдаланылатын болған жағдайда орын алады» «Инвестициялар-бұл капиталды қайта ... ... ақша ... ... ... Республикасының «Шетел инвестициялары туралы» заңында «Инвестицияға» кеңейтiлген анықтама бере отырып оны осылайша капитал салымы түсінігімен ... ... ... Онда ... ... « ... - инвесторлар кәсiпкерлiк қызмет обьектiлерiне пайда табу мақсатында салған барлық мүлiктi ... және ... ... мен қaтap интеллектуалдық меншiкке құқықтардың түрлерi» жатады. Бiрақ та бұл анықтама толық ... ... ... тек кәсiпкерлiк қызметте қолданылатын құндылықтар ғана айтылып өтiлген, әлемдiк тәжiрибеде инвестицияны тиiмдi ... ... тек ... ... ғана емес ... қaтap ... ... еске алатын экономикалық, қоғамдық құндылықтардың материалдық емес сипаттағы мақсаттарды да ... ... ... ... «Шетел инвестициялары туралы» заңында анықтама жеткiлiктi толық емес, өйткенi инвестициялардың барлығын қарастырмайды.
Негiзгi қорларға капитал салымдарының процесi «инвестиция» түсінігін ... ... кең ... ... ... ... инвестициялық ресурстардың материалдық байлыққа және материалдық емес сипаттағы қоғамдық құндылықтарға ауысу процесі.
Сонымен, инвестиция дегенiмiз қаржы ресурстары, ... және ... сала ... материалдық және материалдық емес қоғамдық құндылықтарға алынатын инвестициялық ... деп ... ... ... ... ... ... болуы керек. Сондықтан оларды төмендагідей етіп айыруғ болады..
1 ... ... ... ... ... құралдары арқылы салынатын портфельдiк инвестициялар.
Керсетiлген негiзгi инвестициялардьщ екі түрінен басқа интеллектуалдық
инвестициялар дейтiндер де бар, яғни патенттер, лицензиялар, ноу-хоу сатып алу, ... ... және ... ... ... ... акцияға, облигацияларға және басқада ұзақ мерзiмдi сипаттағы құнды қағаздарға оларды сатып алу жолымен құралдарды сатып алу. Әдетте олар ... ... ... 10% көлемiнде ғaнa болып инвесторға оны басқаруға немесе болуға толық құқық бермейдi.
Тiкелей және портфельдiк инвестицияларды ... ... ... бiр ... ... ... ... және инвестицияның нақты мүдделерiн анықтаудың тәжiрибелi мәнi болуда.
1. Кедей инвестициялардың экономикаға капитал салудың тiкелей және ұзақ мерзiмдi әсерін тигiзедi. Ол ... ... ... және ... ... болады.
2. Тiкелей инвестициялар өзiнiң мақсаты ретiнде тек капиталға табыс қaнa емес, сонымен қaтap толық кәсiпкерлiк пайдаға немесе оның ... ... және де ... өндiрiстiк, сату-өткiзушi, инвестициялық, ғылыми техникалық және қаржылық саясатты кiргiзетiн ... ... ... ... ... ... жүреді.
3. Тiкелей инвестициялар портфельдiкке қарағанда едәуір жоғары рентабельдiктi ұсынaды, уақыт өткен соң «Аналық» компанияның табыстың бөлгiлi бөлiгiнiң шетке ... ... ... ... қайта инвестициялау есебiне жаңа капитал салымдарын туғызады.
4. Тiкелей инвестицилар портфельдiкке қарағанда жұмыс бастылыққа iшкi нарықтық жұмысшылық жағдайына көп әcep ... ... ... ... гөрi ... ... ... қатынастардың өзгеруiне әcep етедi. Оның шетелдiктерге кeтyiн туғызады.
6. Тiкелей инвестициялар елдегi бәсекелестiк мүмкiндiгiнiң жағдайына ... әcep ... оны ... ... ... iшкi нарықта шетел фирмаларының орынын нақтылай түседi.
7. Инвестицияны мақсаттық бағытталуы мен ... ... ... 3 ... ... ...
1 ... активтерге инвестициялар, яғни қызмет мезгiлi 1 жылдан көп ... ... ... кез келген түрлері және қондырғылар мен материалдық запастар.
2)Қаржылық активтерге инвестициялар, яғни құнды қағаздарды сатып алуға салымдар.
3 ... емес ... ... олар ... ... сатып алу, ғылыми техникалық жаңалықтарды ашу, квалификацияны көтеру, өмiрсапасын, қоршаған ортаны, ... ... ... және т.б.
Инвестицияның барлық типтерi өздерiнiң қызметтерiнiң әртүрлiгiне қарамай елдің шаруашылығының дамуына үлкен әcep етеді. ... ... ... ... ... ... инвестициялар келесiдей болып бөлiнедi:
l)Жалпы және жиынтык, инвестициялар.
2)Таза инвестициялар, яғни негiзгi капиталды ұлғайтуға ... ... ... ... ... ... - белгiленген кезеңдерде инвестициялардың инвестицияланған құралдардың жалпы көлемiн көрсетедi.
Таза инвестициялар - белгiленген кезеңдерде амортизациялық ... ... ... ... ... ...
Таза инвестициялардың көрсеткiштерiнiң динамикасы елдiң әp кездегi экономикалык, дамуының сипаты. Егер таза инвестициялар соммасы тepic болса, бұл дегенiмiз ... ... ... яғни шығарылған өнім келемінің азаюы.
Егер таза инвестициялар ... тең ... бұл ... ... ... жоқ ... ... өндiрiс патенциалы өзгермейдi. Егер таза инвестициялар оң көрсеткiштi көрсетсе, бұл экономика даму сатысында дегендi ... ... ... ... ... ... ... етедi. Таза инвестициялардың өcyi талабының көбейуiне әкеледi. қарастырылған инвестициялардың ... ... ... ... және ... ... ... болады.(2-сурет)
Жоғарыда көрсетiлген инвестицияның түciнiктepi мен сыныптамалары инвестицияның теориядағы едәуiр маңызды тәуелдiктердiң бiрiн ... ... ... ... - ... iшкi өнiм - ұлттық табыс. Егер таза инвестициялар өндiрiстi кеңейтуге бағытталса, онда олар ... ... әcep ... ... ... яғни оның ... өcyiн ... Экономикалык, теорияда мұндай құбылыс мультипликатор деген атаққа ие.
2-сурет Негiзгi белгiлерi бойынша инвестициялардың ... ... ... ... әсер етудің тікелей деңгейі Мақсатта бағытталуы және айналу ортасы Негізгі капиталды қайта өндірудегі ... ... ... ... ... ... инвестициялар
Жеке инвестициялар
Мультипликативтi эффектiнiң мәні өндіріс инвестициялық шығындар әсерінің ... ... ... мультипликатор конценциясы жәй ғaнa инвестиция мен өндiрiс өндiрiс көлемiнiң өcyi ... ... бар ... ғaнa ... ... ... қaтap оны ... түрде қaтaң пайымдайды да экономикалық активтiлiгiн оның iшiнде ЖІӨ деңгейін анықтайтын факторда ... ... ... ... мулипликатордың әcepi акцелерация қағидасының толықтырылады. Ол өз кезiнде өндiрiс көлемiнiң өсiп ... ... ... да өcyiнe алып ... ... арқасында бұл үрдiс шетелден сипат алады. Ал, акцелатор коэфицентiнiң өсу өндiрiс көлемiнiң өcyiмeн ... ... ... ... «таза» инвестициялар ЖIӨ өcyiнeн қанша есе eкeнiн көрсетедi. Бұл жерде бiз экономикалық өcyiнiң төмендеуiмен бәсеңдеуi инвестиция қарқынның төмендеуiне тiптi ... алып ... ... ... өз ... П.Самуэльсон былай деп жазды: «Акселерация қағидаты экономикалық тұрақсыздыққа алып келетiн күштi фактор болып келедi. Көтерiлуi кезiнде ол таза ... ... ал ... ... ол ... ... таза дезенфекциялауды итередi» .
Әрбiр ел шетел инвестициясын тарту арқылы өз экономикасын тәуелсiз түрде дамытуға тырысады. Әртүрлi жағдайда капиталды тарту жай ic емес ... айта кету ... Бұл ... ашық ... ... ету ... бiрақ сыртқы экономикалық саясатқа жол берудi айтады. Оның таңдауының шешушi жағдайы болып жеке инвестициясын алып шығуымен тартуының тепе-теңдігінде. ... ... ... сын пайдалану стратегиялық және де етпелi кезеңдегi мәселердi шешумен байланысты. Оларға:
l) Ұлттық экономиканың қайта құpy;
2) Аумақтардың әлеуметтiк және экономикалық ... жою;
3 ) ... ... ... дамыту;
4 ) Бәсекелестердi ортаны дaмытyғa ықпал eтeтін экономикалық жеке және аралас секторларын ...
5) ... ... құpy;
6) ... ... ... ... және басқарушылық тәжiрибенi тарту.
Қазiргi уақытта Қазақстан ... ... ... ... ... осы ... ... бағыттарда зерттеуде, сонымен қатap соңғы жылдардың тәжiрибесi ... ... ... ... ... ... жұмыстардың бiрқатар артықшылығы бар деген шешiмге келуге көмек бердi.
Бiрiншiден, олар халыққа аса қажеттi тауарлар мен ... ... ... ... көзi ... табылады; бiлiм, тәжiрибе, ноу-хоу, технологиялар, алдыңғы басқару әдiстерi мен маркетингтiк трансфертiн қамтамасыз етедi.
Екiншiден, ... ... мен ... ... сыртқы қарыз өcyiне әcep етпей, керiсiнше оның қайтарылуына ықпал етедi. ... олар ... ... ... ... кадрлардың, инженерлердiң бiлiктiлiгiне де әcep етедi.
Төртiншiден, экспорттық өнім сапысының ... және оның ... ... ... ... түсiмдердiң өcyiнe ықпал етедi.
Бесiншiден, өндiрiстiк және ғылыми техникалық интеграциялық арқасында отандық ... ... ... ... ... ... етедi.
Алтыншыдан, бәсекелестiк нарық ортанысының қалыптасуына әcep етеді, монополизммен күресуге көмeriн тигiзедi. ... ... ... ... ... ... несиелерiн ауыстырады немесе қысады.
Шынымен де шетел капиталының ағымы бiрдей инфляциялық нәтиже бермейдi: шетел несиелерi мен заемдары тiкелей ... ... ... өcyiнe алып ... ... ... iшкi нарықтағы жұмыс бастылы пен сұранысты қысқартады, өйткенi инвестициялаудың барлығы өндiрiстiк функицялары (құрылыс – монтаж ... ... ... ... негiзiнен шетел фирмаларына берiледi, нәтижесiнде сыртқы инвестиция көздерi шетел портнерiнiң қымбат қондырғы ... ... ... алып ... ... ... ... импорттайды.
Тікелей шетел инвестицияларының өcyi бәсекенiң, нарықтардың қызмет eтyi және антимонипольдiк ... ... ... ... ... байланысты мәселердiң шешуiн шарттайды. Бұл үшiн талдау мен мемлекеттiк реттегiш шараларын iскe ... ... ... ... динамикасының шарықтау шегi транс ұлттық корпарациялардың (ТҰҚ) әлемдiк, аймақтық, елдiк экономикада рөлiнiң өсуiнде. ... ... ... транс ұлттық корпарациялардың тікелей шетел инвестицияларының жалпы көлемi 3,7 ... дол ... ал ... филиалдарының жалпы әлемдiк активтерi 9,3 триллион дол құрады. Бұл жерде айтатын жағдай инвестиция ... ... ... инвестицияның отандық экономикаға тиiмдi болатындай етіп стнадарттарын жасап шығарып іскe асыру мақсаты тұp. ... ... ... ... ... - ... тұрмыс деңгейiн және экономикалық өсудiң қарқынын көтеруін. Нәтиженiң оң ... ... ... ... емес оның осы ... ... ... ұлттық нарықтағы жағдайы. Тиiмдiлiгi қызмет eтyi нарыққа кіруі мен шығуымен бәсекелестiк сипат деңгейiне байланысты. Тосқауылдарды алу транс ұлттық ... ... кipy ... ... де сол ... бәсекенi екпiндетедi.
Егер шетел компаниялары олардың арасындағы импортерлер, отандық компаниялар арасындағы бәсеке оптималды болмаса, онда осы ... ... ... ... ... баға және т.б ... пен ... ие болатын тұтынушылар бұлардан айырылады немесе шектеліп қалуы мүмкін.
Шетел инвестицяларының қызметi тек қана өндiрiстiк материалдық және материалдық емес ... ... ... ... мен ... Кем дегенде халықаралық инвестицияларының төрт қызметiн бөлiп көрсетуге болады:
- өндiрiстiк материалдардың факторларына жол ашу;
- ... ... жол ашу;
- ... ... ...
- ... ... жүйелердiң сыртқы экономикалық жүйелердiң өсушi өзгерiстерiне бейiмдеу.
Осылайша ғана шетел инвестициялары экономиканы құрылымды қайта құрудың алдыңғы ... бiрi бола ... ... ретiнде Қытайдың тәжiрибесiн алайық. Бұл ел инвестиция тартудың көлемi ... тек ... ғана жол ... ... Бұл ... ... көп ... eтeтін өңдеушi экспортқа бағытталған салаларға тартылған (элкетроника, тескстиль, тiгiн бұйымдары, аяқ киiм).Қытай саудасының ... ... ... ... ... ... яғни ... шетелдiк фирмалар өңдеуге импорттайтын тауарлар асып өңделген тауарды экспорттайды. Осылайша бұл ТҰҚ үлесiне ... 55% ... ... ... ... ... ... инвестицияларын алуы келісімімен байланысты:
1) Тікелей шетел инвестицияларының - халықаралық ағымының едәуiр бөлiгi. Ол барлық ... ... 1/3 ... ... шетел инвестицияларыны экономиканы интернациянолизациялаудың неғұрлым релефтiк көрінсі.
Шынында да тікелей шетел инвестициялары ... ... ... ... ... технологияны маркетингпен менеджмент саласындағы бiлiмдерiдi де алып жүре алады. ... ... ... ... ... шетел инвестицияларының бас бұрушы жол eкeнін айта кеткен жөн. Қазақстанда мәселелер шетел инвестицияларының түpін белгiлейдi және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруларды дұpыc көредi.
1.2 Отандық өндірістің инвестициялық ахуалын талдау
Дағдарыстан шығудың ең маңызды құралы – инвестициялық ... ... ... ... ... ... ең ... шарты жағымды инвестициялық жағдайдың қалыптасуы деп айтуға болады, ал бұл ... ... ... ... болжап береді:
- Инвестициялық ауқымның қалыпты тұрақтануы мен кезекті жандануының өндірістегі бәсекеге ... ... ... ету ... ... ... ... икемдейтін жағымды салық тәртібін жасау;
- төлем-ақылық және қаржылық тәртіпті реттеудің, нормалаудың комплексті ... ... ... ... ... ... пайызын белгілі бір деңгейге дейін, яғни өндірістік сектордан капитал ағымын ... ... және ... ... ... әкелетін деңгейге дейін төмендету;
- Тиімді мемлекеттік кепілдіктер жүйесін дамыту;
- Инвестициялық инфрақұрылымдар дамуы мен ... ... ... ... механизмді жаңа технологиялық құрылымдағы өндірістік – техникалық жүйеде болашағы күңгірт өндірістер, ресурстарын бөлу үшін, ресурстар шоғырын ... ... ... ... ... ... үшін құрып шығу.
Біркелкі салықтық реттеудің жүйесін өндірістік ұйымдарға мемлекеттік және жергілікті жеңілдіктер арқылы қалыптастыру, ... ... ... ... ... салықты жақсарту тәсілінің көптеген факторларға тәуелділігі - әртүрлі аймақтағы қызметтердегі ... ... ... капиталға жақындастырады және капитал құйылымын реттейді, ал бұл инвестиция ... ... ... ... ... ... жандануына әкеліп соқтырады.
Салықты реттеу жүйесін қарастыруға мына мәселелерді ескеруіміз тиіс:
• Өндірістің ... және ... ... түскен өнімнің қосымша құнының үлесі, өндірістің еңбектік сыйымдылығы және ақшалай сыйымдылығы, құрылымы;
• өнімдегі орташа өсімдік пайда;
• ұйымның мүліктік көлемі, ... ... ... ... ... және ... өндірістік мақсаттағылары бар, амортизацияланған саясат;
• Өндірістік ұйымның инвестициялық жоспарлары және олардың ... ... ... ... ... әлеуметтік экономикалық құқықтық ережелер жасап, олардың мүдделеріне сәйкес ... ... өте ... жасауға ұмтылып отыр, сонымен қатар өзіндегі экономикалық қиындықтарды ... ... ... ... жетуді көздейді.
3-сурет. Өндірістік ұйымдағы инвестициялық белсенділіктің бағасын шығаратын функционалдық арақатынастың үлгі ... ... мен ... ... шетелдік күрделі қаржының қатыстыруымен төмендегі проблемаларды шешуге мүмкіндік туадырады:
- сыртқа шығару мүмкіндігінің тиіміділігін арттыру, оны шикізаттық сипатынан арылту;
- ... ... ... у ... ... және ... ... өз орнын табу;
- сырттан әкелетін өнімдерді ауыстыратын өндірісті дамыту;
- өндірісітің ғылыми-техникалық деңгейі, жаңа ... мен ... ... ... өнім өткізу арқылы көтеру;
- дайын өнімді шығарудың технологиялық бөлігінің қалыптасуын ... ... ... және ... ... аудандардың дамуына көмектесу;
- ұлттық экономикада жаңа жұмыс орнын жасау;
- қазіргі замаңғы өндірістік және басқару тәжірибелеріне кадр мамандарды оқыту, ... ... ... өз ... қамтамассыз ету.
Осы айтылған мақсатты белгілерді барлық дамыған және ... ... ... Кейбір жағдайда қаржы министрлігі немесе басқада мекемелер өздерінің қалауы бойынша шетелдік үлес қосушыларға жоба жағдайына өзгеріс ... оны ... ... ... ... ... келісімді талдауды талап ете алады.
Қазақстан Республикасың ашық рыногтық экоономикасын жүзеге асыруға ... ... және ... бір ... бет алыспен келеді бұдан Республика Президенті мен Үкіметтің республикаға ... ... ... ... іс ... ... жатқан іс шараларынан көруге болады.
Инвестициялық саясат ел экономикасында ... рөл ... және оның ... мен алға ... ... білу қажет. Қазақстан Республикасы үкіметі соңғы жылдардағы жинақталған тәжірибені негізге ала отырып, шетелдік инвесторлар мүддесінің ... бір ... ... ... алады.
Қазақстан шетелдік инвестицияларды тартуды мақсаты түрде басшылыққа ала отырып оның екі негізгі мүмкіндіктерні ескеруі қажет.
1) Қазақстанның табиғи ресурстарына байлығы, республика ... ... мен ... ... ... ... ... жеріндле орналасқан және Европа мен Азияның кең ауқымды ... ... ... ... мол ... ... және жартылай маманданған жұмысшыларды қосқанда адам ресурстарының жақсы білімді және ... ұлт ... ... ... ... ... айтылған фактордың өз деңгейінде шектеулері бар, оны мойындай және ескере білу керек. Оның бірі Қазақстан құрғақ құрылықта орналасқан және ... ... ... мұқиттық сауда флотына жақын орналасқандығында.
Шетелдік инвестиция халақ шарушылығының барлық бөліктеріне қажет, нақты айтқанда мұнай зерттеу мен өндіру, ... ... ... және ... ... ... ... транспортқа дейін, тамақ өнеркәсібіне өнеркәсіп тауарлрын өндіруге халық тұтынатын тауарларға және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігіне байланысты қару –жарақ өндіру, есіркі шығару т.б. ... ... ...
Шетелдік капитал жергідік отандық капиталмен Қазақстан Республикасында бірінші кезекте агро өнер кәсіптік комплекс саласын ... ... ... ... түсе алатын салалардың жедел қалыптасуы мен дамуына бағытталуы керек.
Шетелдік инвесторлр көмегімен, біздің ойымызша мынадай ... ... ...
- ... ... бағаланған, жаңадан табылған салалардың дамуын ынталандаруын қолдау;
- өндірістің бір қатар тұйықталған жүйесін ... ... ... өнім ...
- ... ... ұлттық және шетелдік кәсіпорындарға өзара тиімді бәсекеге түсуді қамтамассыз ету үшін қолайлы жағдайлар жасау;
- жұмыспен ... ... ... ... ... ... қайтарымына жету, сонымен қатар жалпы басқада өте маңызды экономикалық қатынастарды шешуге осы міндеттерді орындай отырып жетуге ... ... ... ... реформаға әсер етуде экономиканың басқа нысаналарымен салыстырғанда бірсыпыра маңызды, үстемдігі жоғары, яғни тауар өндірумен қызыметтер атқаруға күрделі қаржы тауып салудың ... ... ... ... пайдалануға, ноу-хау, басқарудың адыңғы қатардағы әдістері және маркетингті дамытуға қолайлы, ... ... ... ... ... жинақтауға өте қажет.
Шетелдік тікелей инвестициялардың тиімділігін ынталандыра отырып, тәуекелінің ... ... ... жетістікке жеткізуі инвесторлардың өздеріне жүктеледі. Өндіріс пен ғылыми техникалық кооперацияның тығыз байланысы ... ... ... шетелдік инвестициялар ұлттық экономикамен дүние жүзілік шаруашылықтың өтие ... ... ... ... етеді. ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерді қарастыру үшін нақты өнеркәсіпті таңдау. Іс-жоспарды қолға алу және финанстық іс-қағаздарға есеп беруге кіру.
2. Бизнес ... ... ... ... ... ... ... қажеттіліктердің көлемінің, қажеттіліктердің қайтарымының – негізгі кепілдерінің бағасы;
3. Ұйымның нвестициялық ... оны ... және ... ... ... ... ... сонымен қатар өткен кезеңдер де ескеріледі.Финанстық нәтижелер болжамы, олардың сараптамасы (өмірге икемділігі, болашағының болуы)
5. Ұйымның сыртқы ортасының сараптамасы (төнген қауіптер - ... ... ішкі ... ... (қатаң жағы - әлсіз жағы)
7. Барлық түрдегі тәуекелдіктердің бағасы
8. Болжамдарды ұйымдастыру, ... ... ... ... алу ... қайта бағалау; қарастырылған жобаның тұрақтылығын сараптау
9. Финанстаудың үлгілерін (варианттарын) таңдау
10. Инвестициялық шешім қабылдау, оны ... ... ... ... күнделікті бақылау
12. Төленген ақшалар қайтарымы; жобаның айналымға түсуінен нақты кірісті алудың басталуы. Стратегиялық бақылау.
Сыртқы ... үшін ... ... ... ... іс-әрекеті қаржылық – шаруашылықтық аспектілердің барлығын, сыртқы және ішкі аймағын бағалау қажет. Шешім қабылдап болғаннан ... ... ... ... ... қатар жобанынң жүзеге асуының алдында да бақылауға тиіспіз. 4-суретте ... ... ... ... ... ... ... (деңгейде) инвестордың жобаны ары қарай жалғастыруы мен айналдырудан бас тартуы мүмкін. Егер инвестор ... үшін ... көп ... ... ... ұсынысты арттырады), сыртқы инвестор алға қарай үш ... ... яғни ... ... ... өнеркәсіпті таңдайды, бизнес-жоспарын алады және финанстық құжаттар көлемін қарастырады, өзінің ісінің аймағының инвестициялық приоритет (алғашқы мәні) сәйкестігін бағалауды ... ... ... және бар ... ... салыстырады, ақшаның қайтарымының негізгі кепілдерін байқайды; инвестициялық белсенділігін бағалауды жүргізеді (бұған фактор ... ... осы ... ... көптеген мүмкіндігі бар инвестициялық ұсыныстар ішінен ең қызықты ... ... ... бұл арқылы біз қарастыратын ұсыныстар азаяды, және олармен ... ... аз ... ... ... ... нұсқасын нәтижелерді бағалауды қалыптастыру мен қолданудың негізгі тәсілдері, осы сипаттамасының методикасы (әдістері ... ... көзі ... ... ... іс ... ... директорлар кеңесі Фирма ішіндегі ақпараттық сараптамалық қызымет,статегиялық жоспарлау бөлімі өзінің ... оның ... ... ... ... ... ... әрекетін бағалау Инвестикалық жоспарларды түзету, жұмыс ортасындағы ұйымдармен қатынасты қайта қарастыру, ішкі ... ... ... әсер ... ... есебі инвестициялық әрекеттер нәтижелілігі, жаңа инвестициялық жобаның пайдалылығы және перспективалылығы акцияны қосымша сатып алу, акция пакетін немесе оның бір бөлігін ... ... ... ... ... ... басылуы Ұйымның инвестициялық қызықтырушылығы, инвестициялық жаңа жобалардың пайдалылығы және ... ... алу, ... ... ... бастарту
Ұйым- бәсекелес ресми және ресми емес мәліметтер есебінің жарыққа шығуы ұйым-бәсекенің және оның бағыттылығының инвестициялық әрекетінің масштабы менг қарқыны Жеке инвестициялық ... ... және ... емес ... ... ... ... әректтің нәтижелігі жаңа инвестициялық жобалардың пайдалығы және перспективалылығы әлеуметті және ағымдағы серіктестіктің ... ... ... және ... емес ... есептерінің жарыққа шығуы
Ұйым-әріптестің инвестициялық әрекеттің қарқыны Болжамдар жасау, акцияның бағасын белгілеуде көтеру немесе түсіру бойынша ұсыныс жасау
Үкімет сараптамашысы
ресми ... ... ... ... ... әрекеттің қарқыны
Өтіп жатқан өзгерістер көзқарасы бойынша мемлекеттік билік ету ұйымның ұсыныстары, болжамдар жасау
Сыртқы ... ... ... оның ... бөлімдерінің инвестициялық әрекетін бағалау Инвестициялық жоспарлау, ішкі ортаға оңтайлылықты түзеуге ұсыныстар жасау
Бұрынғы КСРО елдеріне шетел капиталдарының тартылу бағыттарын анықтау үшін ... ... ... ... ... даму ... топтарына жатуына қарамастан Қазақстан Республткасы Жапония, Германия мен ортақ ұқсастықтарға ие:
- өндіріс құлдырауы, ... ... ... әкелген терең дағдарысытың басталуы;
- бұрынғы әлеуметтік жүйенің күйреуі және қоғамдық санада жаңа ойлауды қалыптастыруды қажеттігі;
- жоғары білікті және ... ... ... орын таба ... ішкі ... ... потенциалды мүмкіндіктері;
- шетелден инвестициялар ағымы көбейуге қажетті объективті алғышарттардың ... ... ... ... ұлттық режиммен тең қарастырылуы, жеңілдіктер жүйесінің болуы);
Қазақстандық қоғамның ... ... ... ... ... ... ... жасауы және оппозициялық партиялардың толық қалыптаспауы көрініс тапқан жағымды әлеуметтік – психологиялық ортаның болуы.
Инвестициялық саясаттың ...... ... ... ала ... ... төмендегі бағыттарды қамтитын экономиканың қаржылық тұрақтану кезеңінің бастапқы уақытында қажетті қатаң методтарды қолданды: үкіметтік кредиттер мен кепілдіктерді ... ... ... ... ... ... ... беруді және соманы прцентімен қайтаруды талап етеді). Мұндай жағдайда елге келетін инвестицияларды ... ... ... ... тарту жолының бұл түрі төмендегі факторлармен басым:
- тіке шетелдік инвестициялар донордың келешектегі мүдделерінің іске асырлуына мүмкіндік береді;
- өндіріс үрдісін ... ... ... ... ... ... ... қарыздың сомасына тәуелсіз үлкен көлемде қаржы ресурстарын ... ... ... ... және шаруашылық беле шаруашылық белмасыз ететін өндірістік және ғылыми – ... ... ... ... мүмкіндіктер қалыптастырады;
Мұның барлығы Үкіметтік инвестициялық бағдарламаны қабылдау бағытын қалыптастырады: құрлыс және объекттерді сатып алумен қатар біріккен ... және ... ... ... ... ... басқаруға беру, акционерлік және банктік мекемелердің инвестициялары арқылы донорладың кәсіпорындарды жекешелендіру үрдісіне қатысуын кеңейу. Пайдаланудағы бағыттардың сипатында өзгерістер байқалуда. Мысалы ... ... алып сату ... ... ... ... және ... көбейе бастады. 1997 жылы жұмыс істеп жатқан біріккен кәсіпорындар саны 1388 жетіп, оның ішінде шетелдік инветорлар басқаратын ... саны – 100 ... ... ... ... ... өндірістік мақсаттарды іске асырып, өнімнің рыногын сақтауға ұмтылысын анықтайды; Қазақстан Республикасы ... ... ... капиталдардың көбеюі жеке жобалар бойынша жекешелендіру үрдісіне әсер етті.
Дегенмен, еліміздің ... ... ... ж2не ... ... төндіретін бірнеше жағымсыз факторлар төмендегідей:
1. Халық шаруашылығының белгілі салаларының дамуында үлкен теңсіздіктің пайда болуына ... ... қара және ... ... ... үшін ... инвестициялық обьект ретінде сақталуы. Инвестициялардың мұндай сипатта дамуы кейбір салаларда шетел инвесторларының монополистерге айналуына әкеледі (темекі өндіру, маргарин өндірісі т.б.).
2. Тіке ... ... ... 70% ... ... оның филалдары, заим, сауда түрінде алатын қаржыдан тұрады. Мұндай инвестициялар фирмааралық қарыздардың қалыптасуына және қатал шартты комерциялық ... ... ... ... ... ... беру ... инвестициялар көлеміне сай емес пайданың трансферттелуіне әкеледі. Мысалы дүниежүзілік практикада ... ... ... 20% ... ... қайтадан инвестициялану үрдісі бухалтерлік және басқа жолдармен алдмай-ақ елден қаржының кетуіне себеп болады, яғни ... тіке және ... ... ... алған қысқа мерзімде Қазақстан оң бағытта бірқатар қадамдар жасады. Шетел инвесторларының күткен үміті, кейбір факторлардың орын ... ... ... ... ... айқын еместігі секілді өзге де факторлар оның ... ... ... ... ... мұрадан бір күнде құтылудың мүмкін еместігі олар да түсінді. Бақытқа орай, жағдай тұрақтана бастады, онымен бірге ... ... ... қолайлы орын екндігі байқалды.
Шетел инвесторларының пікірінше, Қазақстандағы инвестициялық ахуал тұрақсыз, бірақ болашағы зор. Инвестициядан қомоқты пайда мүмкіндігі бола тұрса да, ... ... ... ... ... ... ... келтіруде. Бұл айқынсыздық бірнеше түрлі болса да, қайсыбір ретте, Республика Үкіметі саяси бағытының ... және ... ... ... бес ... ішінде тек қаржы тәуелділігі ғана Үкімет бақылауынан тыс. Әйтсе де, қаржы тәуелділігі қалған Үкімет ... төрт ... ... ... Бизнесмендердің айтуынша, Қазақстан Үкіметіндегі дөкейшілдік олардың Қазақстанда жұмыс істеуіне үлкен кедергі болуда. Кейбіреулері: “Шетелдік құрылғыларды ел экономикасына ... үшін ... ... қатынасты өзгерту керек. Дөкейшілдік барлық қызмет түрімен байланысты және ол дамуды тежеуде. “Барлығына төлеу керек” деген ... ... ... ... ... ие бола ... шетелдік ірі инвестиция көзінің Қазақстанға деген сенімін жоғалтуда. Сондықтан да Қазақстан шетел инвесторларына деген өз ... ... ... ... ... ... ... керек”, - деп атап айтуда.
Тіпті, бәсекелес министрліктер мен билік органдарының арасындағы өкілеттігінің нақты айқындалмауынан және Қазақстандағы билік органдары ... ... ұзақ ... ... кепілді инвестиция түрінен қысқа мерзімді ақшалай қатысуды артық көретіндігін де ... ... ... ... үшінші бір кедергісі – ел халқы санының аздығы және қаржы кестесі. Жаңа Салық Кодексі кейбір шетелдіктер ... да ... ... де, ... салу деңгейі және Салық Кодексінің күрделі болуы әлі де болса инвестиция үшін кедергі болып отыр. Қазақстан ... жек ... әсер ... де ... ... ... Үкіметке мемлекеттік реттеудің және дәрежесінің күрделілігін төмендету керек. Салық салу және реттеудің жалпы деңгейі инвестиция пайдасын төмендетеді, ал ... ... ... инвесторларының ел экономикасына қалыптасуына тосқауыл болды. Жалпы алғанда, ... ... ... ... ... әлі де күрделі деп есептейді. Ал салық заңдарының жүзеге ... ... ... ... одан әрі іске ... ... экономикалық құқықтық жағдайдың инвесторларға қолайлы жақтары:
1. Экспорттық кеден алымдарының салыстырмалы түрде аз болуы (орта есеппен 7,5%-ке ... ... ... ... ... санының аздығы (35 тауар түріне қысқартылуы).
3. Экспорттық контингент санының көп еместігі.
4. Кеден қызметінің төлем 1994 жылдан теңгемен есептеледі.
Ішкі экономикалық құқықтық ... ... ... ... ... кеңейтудің түбегейлі болмауы.
2. Валюта айналымының қайталану жағдайы.
3. Экспорттық шектеуге жататын кейбір тауар түрлеріне рұқсат алудың ұзақтығы және ... ... ... ... мүмкін жеке нұсқаулар жиынтығы.
5. Экономикалық даму теріс болғанда, ішкі экономикалық өсу деңгейінің шектеліп қалу қаупі.
Шетел фирмалары үшін анықталмаған жағдайдың бірі – ... ... ... көмектесетін нақты органның болмауы. Олардың ойынша, өздері “One stop shop” (бір ғана дүкеннен бір аялдағанда сатып алу) атайтын, ... ... ... ... бір ... ... ... Мысалға, Ұлыбританияда ондай орын бар. Ол – “Ұлыбританияның өнеркәсіп және сауда инвестициясы бюросы”.
1.3 Шетелдік ... ... ... ... көзі ... ... көзi - жинақ болып табылады. Бiрaқта жинақты бiр шаруашылық агент орындаса, инвестицияны басқа да топ мүшелерi немесе шару ... ... ... ... ... aнықтaу барысында инвестицияның мағынасына емес, соншалықты оның мақсатты бағыттануына көңiл аударуыды қажетдеп санайды.
Капитал құнының өcуiнe байланысты ... ... ... ... Оның ... бойынша инвестиция - берiлген кезеңдегi өндipicтiк іс-әрекет нәтижесiнде капиталды мүлiк құндылығының ағымдық өсуi немесе берiлген кезеңдегi ... ... ... ... ... табыс.
В.Фельзенбаум айтады инвестиция түсінігі "капитал ағымдары" ... және ... ... ... ... ... ... нақты инвестицияны көpceтeдi. Яғни, акцияға, облигацияға және басқа да бағалы ... салу ... алу үшiн ... ... беретiн меншiк иесiн бiлдiретiн құжат. Бұл жағдайда инвестициялық іс-әрекеттiң объективтiлiгiн бiлдiредi.
Тәжiрибе ... әр ... ... ... ... ... мәнін бередi. Жалпы осы кезге дейiнгi тұрмыстық сана деңгейiнде ... ... жер ... алу үшiн жұмсалынған салымдар жылжымайтын мүлiк, акция, құрылыс үшiн, техника және тағы басқалары.
Инвестицияны нақты және қаржылай деп ... ... ... ... ... ... ... кәсiпорынды техникамен жабдықтау мақсатында салынады. Қаржылық салымдар мемлекеттiң, ... ... ... ... ... қағаздардың және акцияларын сатып алуғ а жұмсалынады.
Бiрiншi жағдайда инвестор өндiрiстiк негiзгi қopдың және айналым құpалдарын қалыптастыру maқcaтында өзiнiң өндiрiстiк ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың табысын дивидент алу арқылы өзiнiң ... ... ... онымен қaтap, тiкелей және портфельдi инвестицияны бөледi. Қазақстан Республикасы "тiкелей инвестицияларды мемлекеттiк қолдау" туралы заңында тiкелей инвестициялау қазақстан ... ... ... ... және қазақстан республикасына берiлетiн ресми техникалық көмек немесе гранттар шеңберiне кipeтiн ... ... ... барлық түрi деп көрсетiлген.
Тiкелей инвестицияларды мемлекеттiк қолдаудың мақсаты: экономикалық басым секторларында тауарлар өндipудi, жұмыс aтқapу мен ... ... ... ... ... ету үшiн ... инвестициялық ахуал жасау болып табылады. Портфельдi инвестиция - бұл жалпы айтқанда портфельге, бағалы қaғаздар немесе мүлктердiң құндылығына салынады.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... жиынтығын немесе бiрыңғай қордың акцияларын сатып алады. Инвесор сатып алғаннан кейiн компания бағалы қағаздар ... ... ... қояалады.
Инвестициялаудың басқадай формалары жер учаскелерiнiң, мулiк құқығын (ақшалай эквивалентпен есептелiнедi) өнеркәсiптiк меншiкке беру ... ... ... және тағы ... ... мақcaтқa жету процесiнде қазақстан республикасы мынадай мiндеттердi ... ... ... озың ... мен ... енгiзу;
2. Iшкi рынокты жоғары сапалы тауарлармен және көрсетiлетiн қызметтермен толықтыру;
3. Отандық тауар өндiрушiлердi мемлекеттiк қолдау ... ... ; ... ... және ... алмастыратын өндiрiстердi дaмыту;
5. Қазақстан республикасының шикiзат ресурстарын ұтымды да ... ... ... пен ... осы ... ... енгiзу;
7. Жаңа жұмыс орындарын құру;
8. Жергілiкті кадрларды оқытып-үйретудiң ... ... ...
олардың бiлiктiлiк деңгейiн арттыру;
9. Өндipicтiк қарқындылығын қамтамасыз ету;
10. Қоршаған табиғи ортаны жақсарту.
Бiздiң салауатты экономикалық ... ... ... нарықтық экономикаға, мемлекеттiн: белсендi рөлiне және айтарлықтай шетел ... ... ... ... бірнеше секторы бар: табиғи ресурстарды игеру, елiмiз үшiн бұлар тұpaқты маңызға ие, осы салаларды дaмыту экономикалық ... ғана ... ... ... да, ... ... халықаралық қауымдастыққа кipуiнe ықпал етедi. Бұлар капиталды қажет eтeтiн ... ... ... үшiн ... капиталымен қaтap мемлекетің қaтaң стратегиялық бақылауға қажет.
Бiрақ тіпті Адам ... де ... , ... ... ... ... қоғамдық мұқтаждар да бар. Мұндай жағдайларда және осы мұқтаждарды қамтамасыз етудгі соңы ... ... оны өз ... алады.
Әрбір фирманың iс-әрекетінде маңызды сфера инвестициялық операциялар ... ... ... әрбiр жобалардың icкe асуы үшiн салынған аiқша құралдары жыл iшiндегі фирманың пайда алуындағы бірден бiр жол болады. Коммерциялық тәжiрибеде ... ... ... ажыратуға болады:физикалық активтерге инвестиция; ақшалай активтерге инвестиция; материалды емес активтерге инвестиция.
Физикалық ... ... ... және ... және де басқа да машиналардың түрлерi жабдықтар және тағы сол ... ... ... ... жеке және ... ... ... сомаларын алуға құқықтар. Бұл банктегi депозиттер, облигациялар, акциялар, несиелер, қарыз-қаражаттар, кепiл тағы басқалары жатады.
Материалды емес ... ... ... ... бағдарламасын жүргiзу нәтижеciнде алынған немесе өнеркәсiптiк меншiк құқығын беру лицензиясын алу, патент, тиiмдi модельдерге және өнеркәсiптік үлгілерiне куәлiгi, өндiрiстік технология және ... ... және ... қолдану құқығығын беретiн құндылықтар түсiндiрiледi.
Барлық инвестиция типтерi фирманың дамуына және қабiлетілiгiне көп маңыздылық бередi. ... ... ... ... және ... ... түріне жататыны, олардың көмегімен мәселелердi шешуге болатынын анықтауға мүмкiндiк бередi. ... ... ... негізгі топтарға бөлуге болады:
1. Тиiмдiлiгі жоғары инвестициялар. ... ... - ... ауыстыруда, персоналдарды оқытуда немесе өндiрiстік күштердi . өндiрiске қолайлы ... ... ... ... ... ...
2. Өндiрiстің, ұлғаюына инвестициялар. Бұл инвестициялау бұрын
қалыптасқан нарықтағы өндipіс шеңберiнде ... ... ... мaқcaтында жүргiзiледi.
3. Жаңа инвестицияларды құру үшiн инвестиция. ... ... түрі ... ... ... ... өңдеп немесе жаңа тауарларды жасап шығаратын кәсiпорындарды құруна себепшi болады. ... ... ... ... ... ... ... Бұл инвестицияның мaқcaты, егер кәсiпорын экологиялық стандарттар, өнiмнiң қауiпсiздiгi немесе басқадай ic-әрекет шараларын жетiлген менеджмент арқылы ... ете ... ... ... ... кезiнде орын алады. Мұндай инвестиция классификациясын өндiру тәуекелдiлiгiн әp түрлi деңгейiне ... ... ... ... ... ... үшiн әр түрлi әдicтep немесе критерийлер қолданылады.
Бұл әрбiр инвестор үшiн жалпы қаржылық есеп негiзiне бiркелкi емес болашақ және ... ... ... көpiнic бередi. Яғни, әрбiр инвесторға табыс көлемi ғана емес, сонымен қатар уақыт мерзiмi қызықтырады. Инвестицияның жалпы типiн айтып өттiк, ... бiрi ... ... Инвестиция типтерiн және тәуелдiлiк деңгейiнiң арасындағы тәуелдiлiктi келесi сызба түрiнде көруге болады.
1 тип 2 тип 3 тип 4 ... ... ... ... ... ... ... құру үшін инвестиция Мемлекеттік басқару орандарының талаптарын қанағаттандыру мақсатындағы инвестициялар
Қарыз- қapажат дегенiмiз – ерешек мiндеттемелер.
А) меншiктi капитал;
Б) тартылған ... Оның өзi ұзақ ... және ... ... ... ...
Ұзақ мерзiмдi деген кәсiпорынның пайдалану мерзiмi бiр ... ... ... ... ... ... мiндеттемелердiң барлық түpi:
1) банктен алған ұзақ мерзiмдi несие;
2) сырттан тартылған қаржы көздерi инвестиция, ... ... ... ...
3) қайтару мерзiмi өткен, өтпеген.
Қысқа мерзiмдi кәсiпорынның қайтару мерзiмi бiр жылға дейiн алған қарыз түрлерi:
1) банктен ... ... ... ... мерзiмдi қарыздар.
Қарыз-қарpажаттар төменгiдей белгiлермен анықталады:
1) Қарыз-қаражаттарын пайдалану мерзiмiне қарай:
2) а) негiзгi қорлармен қамтамасыз ету ... ... ... ... толықтыру мақcaтында;
4) в) т.б. шаруашылық және әлеуметтiк қажеттiлiктердi қанағаттандыру мaқcaтында;
5) Тарту көздерiне ... а) ... ... б) iшкi ... ... ... байланысты: а) ұзақ мерзiмдi; б) қысқа мерзiмдi; ... ... ... ... а) ... ... б) ... тасымалдау құралдары peтiндe алынатын қаражаттар
(лизинг); в) материалық және материалдық емес (ноу-хау), лицензия, патент, т.б.
5) Қaмтамасыз етiлуiне байланысты: а) ... ... ... ... в) ... ... ету; г) ... қaмтамасыз етiлген.
Кәсiпорынның жалпы қаржылық стратегиясын бөлу ретiнде әp ... ... болу ... ... ... жағдайымен тиiмдi пайдалану, өткен кезендегi тартылған қаржылық талдау, алдағы жобаға, ... ... ... -қаражаттарының мақсатын анықтау.
Қарыз-қаражаттарын тарту ушiн ecкepeтiн жағдайлар ... ... ... капиталдық рентабельдiлiгi әрқашанда онын, қарызға тapтқaн қаражаттарының шығынынан жоғары болуы керек;
2) Кәсiпорынның меншiктi және ... ... ... ... арасалмағын қалыптастыру керек. Егер қарыз капиталының үлес салмағы меншiктi капиталдан артық болса, кәciпорынның өзiнің қаржылық тәуелсiздiгiн ... ... ... ... ...
Залпы толық ғылыми- техникалық өндiрiс циклiмен, сонымен қoca ... ... ... ... ... жаңа өндipicтi ұйымдастыруға немесе жаңа өнiмдi шығаруға және т.т. ... ... ... объектiлердi келесiлер бойынша ажыратуға болады: масштабты жобалар (кiшi жобалар мен мегажобалар); бағытталған жобалар (коммерциялық, әлеуметтiк, мемлекеттiк ... ... және т.т.); ... циклдiк мазмұны мен сипаты (өмip сүру циклiнің барлық ... ... ... ... сатылары);
Мемлекеттiк араласу сипаты мен мазмұны (мемлекеттiк капитал салымдары, акция ... ... ... кепiл, басқадай формалары);
Салынған құралдардың өтiмдiлiк негiзi және деңгейi;
Кiшi жобалар масштабы бойынша үлкен емес, қapапайым және ... ... ... ... капитал салымдар 10-15 млн. Долларды құрайды, еңбекақы шығындары 40-50 мың адам-сағатын құрайды. ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
2.1 Еліміздің инвестициялық қал-ахуалы, мәселелері, және оларды шешу ... ... ... ... көлемі 1993-2000ж. арасында 12 млрд. дол. асып түсті. Тек 1999ж. ... 1,5 ... дол. ... инвестициялар тартылса, ал 2000ж. республикаға салынған инвестициялар 2,7 млрд. дол. көрсеткішіне жетті.Қазақстанға салынған инвестициялар көлемі бойынша жетекші орындарды АҚШ (36%), ... (17%), және ... (13%), ... ... 60-70 ... дол. ... инвестициялар күтті.Қазір еліміз инвестициялар бағытын мұнай және кен өндіруден машина жасау, өңдеуші салалар ... және ... ... ...
Түрлі салықтық және кедендік жеңілдіктерге мүмкіндік беретін Қазақстан ... ... ... ... инфрақұрлым, өңдеуші өнеркәсіп, Астана қаласының обьектері, тұрғын үй, ... ... ... ... және ауыл шаруашылығы жатады.
Инвесторларға экономикалық жігер беруге бағытталған 1997ж. “Тіке инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы” Заңның қабылдануынан кейін Қазақстан экономикасының басылымдық ... ... ... айналысушы инвесторларға салықтық және кедендік жеңілдіктер беру туралы 233 контрактке, оның ішінде 2000ж. 77 ... қол ... ... ... нарықтық экономика қағидаларын бекітіп, барлық шаруашылық субьектеріне жағымды шарттар қалыптастыратын жаңа ... ... ... 2001 ... 1 ... ... қосымша құн салығы 20 дан 16% және әлеуметтік салық 26% дан 21% төмендетілді.
Қазақстанда шетел компанияларының жетекшілері және өкілдердің кіріп-шығу мәселелерін ... ... ... ... ... беру ... ... Мұндай визалардың иегерлері ішкі істер органдарында тіркелмей, құжаттық және кедендік бақылауды жеңілдікпен ... ... ... ... жағымды әсер ететін бірқатар саяси факторлар баршылық: саяси және әлеуметтік тұрақтылықтың сақталуы және дамуы, шетедік инвесторлар үшін ұлттық режимнің ... ... яғни ... ... ... ... нарықтық бәсекені әкімшілік араласпау арқылы қамтамасыз ететін оңтайлы макроэкономикалық саясатты жалағастыруда.
Инвестициялық климатты жақсарту, жаңа ... ... және ... ... ... қолдау жүйесін күшейту Қазақстан саясатының басымдылық бағыты болып табылады.
2002ж. Қазақстанға 2001ж. Инвестициялары ... 1 ... дол. ... 4,5 ... дол. ... Бұл ... 27 ... мәжілісте экономика және сауда министрі Жақсылық Күлекеев хабарлады.
5-сурет. 1993-99ж. қазақстан Республикасына елдер бойынша тіке ... ... ... ... ... Карея 21,4 2,6 1,6
Жақын шетел
Елдері 0,3 0,6 3,1
Барлығы 100 100 100
Министрдің айтуынша 2002 ж. agip КСО – 1,5 ... дол., ТШО – 850 млн. дол. ... ... ... ұйымдар 1 млрд. дол. инвестициялады. Ж. Кулекеев “2003 ж. шетелдік тіке инвестициялар көлемі 5 млрд. дол – дан кем ... ... ... ... ... ... көп бөлігін импорт ауыстыру бағдарламасын қарастырудамыз” деп тұжырымдады. Ж. Кулекевтің ақпараты бойынша 2003 ж. бастапқы 7 ... ... ... өндірушілер импортты алмастыру бағдарламасы бойынша 50 млн. дол. сомасында тауар сатып, қызмет көрсетті.
Қазақстан ТМД елдері арасында инвестициялық белсенділікке қатысу ... ... ... ... ... салымы бойынша ТМД елдерінің тізімі тиөмендегідей. Ресей – 9,201 млрд. дол., Қазақстан – 5,729 млрд. дол., Әзербайжан – 3,233 млрд. дол., ... – 2,696 ... дол., ... – 762 млн. дол., Грузия – 512 млн. дол., Өзбкестан - млн. дол., Беларусь – 346 млн. дол., ... – 342 млн. дол., ... – 309 млн. дол., ... – 265 млн. дол., ... – 87 млн. ... ж.ж. ... ... экономикасына салынған инвестициялардың жиынтық сомасы 12 млрд. дол-дан асты. Қазақстан экономикасына салынған инвестициялар көлемінен жетекші орындарды Жапония және ... ... ... екі мемлекет үлесіне барлық инвестициялардың 55%, Батыс Европа елдеріне 30%, АҚШ үлесіне – 11,1%. Инвестициялардың жартысынан астамы қара және ... ... және ... ... ... ... ... млн. дол. сомадағы 1999 ж. инвестициялар берілген бағыттарда қолданылады: жабдықтарды сатып алу – 153 млн. дол., ... ... ... - 83 млн. дол., ... ... ... – 395,3 млн. дол., геологиялық барлау жұмыстары – 75,6 млн. дол., ... – 727,8 млн. дол., ... ... төлемдер – 108 млн. дол., бюджетке төлемдер – 97,7 млн. дол. ... ... ... ... статисикалық ақпарат бермейді.
Келешекте инвестицияларды тарту жетекшілігі түбегейлі өзгерді. 2004 жылы елімізге бағытталған инвестициялар көлемі 2,7 млрд. дол. ... ... ... ... ... ... ... АҚШ (36%), Ұлыбритания (17%), және Италия (13%), иеленді.
Салықтық және кедендік жеңілдіктер берілетін Қазақстан экономикасының секторларына: өндірістік инфрақұрлым, өңдеуші ... ... ... ... ... үй, ... ... объекттері, туризм және ауыл шаруашылығы жатады. Қазақстан ... ... ... ... салынған капиталдың негізін инвестициялардың 83,9 % тіке ... ... ... Олар негізінен қара және түсті металлургия, мұнайгаз кешеніне бағытталған, яғни түскен пайданың сыртқа кетуіне әкелетін жоғары пайдалы салаларға салынған. Келген ... ... ... ... арақатынас елімізден кірістің үлкен көлемде тіке және жанама түрде шығарылуын дәлелдейді.
Серіктес – елдрдің ... ... ... ... төмендегі басымдылықтардың қалсптасуына әкеледі: Жапония – 36,9%, Оңт. Корея – 20,1%, АҚШ – 17,4%, Ұлыбритания – 11,7%, ... – 14,5%, ... – 3,9%, ...... ... ... қаржы емес активтерге жұмсалған инвестициялардың жалпы бағалау көлемі 2273,4 млрд. теңгені құрады, оның 97 пайызы негізгі капиталға жұмсалған инвестицияларға ... яғни 2205,2 ... ... ... Бұл 2004 жылғы тиіскі кезеңдегіден 1,2 есе көп. 2005 ... ... ... өсуі ... ... ... ... салыстырғанда Республиканың 15 өңірінде байқалады. Мұның өзінде еңкөп өсуі Сқлтүстік Қазақстан мен Атырауда 1,5 есе, ... ... ... Оңтүстік Қазақстан өңірлерінде 1,4 есе, Қарағандада 1,3 есе, ... ... ... облыстарында 1,2 есе ал Астана қаласында 9% және ... 3.5% ... ... Ал, ... ... төмендеуі Батыс Қазақстан облылысында 1,2 есе болғандығы көрсетіледі.
Осы уақыт аралығында негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың негізгі көлемінің 25,3% ... ... ... ... асырылатын басқа мемлекеттердің шаруашылық жүргізуші субьектілері және 61,3% меншік нысандағы кәсіпорындар ... Ал ... ... 13,4% құрады. Мұнай және табиғи газ өндіруде негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың жалпы көлемнен 33,9%, ал жылжымайтын мүлікпен ... ... 21,1%, ... және байланысқа 14,8%, өңдеу өнеркәсібі 10,4% болып табылады.
6-сурет. ... ... ... ... ... экономикалық көрсеткіші
2001 2002 2003 2004 2005
Негізгі капиталға салынатын инвестицияның жалпы көлемі
943398
1099986
1327864
1530628
2273478
1. Ауыл шаруашылығы, ... және ... ... ... ... балық өсіру;
27
237
280
5
5
3. Өнеркәсіп 550583 587953 630418 694462 716493
4. Қазба байлық өнеркәсібі; 417982 457010 470972 507283 538426
5. Өңдеу өнеркәсібі; 104775 103421 131012 163307 171523
6. Газ және су ... ... ... ... тұтыну заттары,
тұрмыстық өнімдер,
автомобиль жөндеу
саудасы;
31590
46845
58790
36560
32546
9. Қонақ үй және ... ... және ... ... ... қызмет 12249 9569 12554 4904 4050
12. Жылжымайтын мүлік
Операциясы, тұтынушы-
ларға қызмет көрсету
және аренда; ... ... ... ... ... ... ... және
көрсететін әлеуметтік
қызметтер;
3532
4939
2425
5506
8545
16. Әлеуметтік-каммуналдық
және тұлғаларға
көрсетілетін қызметтер
7373
6465
10667
11609
13550
Осы уақыт аралығында негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың негізгі ... 25,3% ... ... ... ... асырылатын басқа мемлекеттердің шаруашылық жүргізуші субьектілері және 61,3% меншік нысандағы кәсіпорындар игерді. Ал мемлекеттік сектор 13,4% құрады. ... және ... газ ... ... ... жұмсалған инвестициялардың
жалпы көлемнен 33,9%, ал жылжымайтын мүлікпен қызмет көрсетулер 21,1%, көлік және байланысқа 14,8%, өңдеу өнеркәсібі 10,4% ... ... ... ... ... ... көлемнің қомақты үлесі Атырауда 67,9%, Қарағандыда 10.2% болғанын көрсетеді.
Негізгі ... құру және ... үшін ... шығындарға байланысты негізгі капиталға салынған 2004 және 2005 жылдардағы ... ... ... ... ... Технологиялық құрылымының негізгі капиталына салынған инвестиция көлемі, % - бойынша
2004 жыл қаңтар-желтоқсан 2004 жыл ... мен ... ... және ... жөндеу бойынша жұмыстар.
Машиналар, жабдықтар, құралдар.
Өзге күрделі жұмыстар мен шығындар.
Минералдық-шикізат ... жер ... ... ... ... ... 2005 жылы 9150,2 млн. АҚШ долларын құрады.Олардың 7298,2 млн. АҚШ долларын шетелдік инвестициялар яғни 80 ... ал 1852 млн. АҚШ ... ... ... ... Тұтастай алғанда жер қойнауын пайдалануға жұмсалған инвестициялар мынадай ... ... ... ... ... 79% (7248,8 млн. АҚШ ... полиметалдар бойынша 4% (374,7 млн. АҚШ доллар)көмір 4% (364,1 млн. АҚШ доллар), темір, маганец 4% (335,8 млн. АҚШ доллар), мыс 3% (261,5 млн. АҚШ ... ... 5% (151,1 млн. АҚШ ... кең ... ... ... 1% (94,6 млн. АҚШ ... хромиттер
1% (88,5 млн. АҚШ доллар), уран 1% (64 млн. АҚШ доллар), алюмений 1% (50,9 млн. АҚШ ... жер асты ... 1% (50,6 млн. АҚШ ... ... ... ... 1% (4,5 млн. АҚШ доллар), пайдалы қазбалардың басқа түрлері бойынша 1% (61 млн. АҚШ доллар) құрайды.
Жер қойнауын пайдалануға ... ... ... бөліністегі ең көп үлесі Атырау, Маңғыстау, Ақтөбе, Қарағанды және Батыс ... ... ... Осы ... ең көп ... ... ... инвестициялар есебінен қол жеткізді. 2005 жылдың қаңтар-желтоқсанында 2004 жылдың тиісті кезгімен салыстырғанда ... ... ... ... ... Жамбыл, Батыс Қазақстан облыстарынан басқа респуликаның барлық өңірлерінде өсті. 2005 жылы гиологиялық барлау жұмыстарының жалпы шығындар қаржыландырудың барлық көздері ... 205 ... ... ... Олардың 78 пайызы шетелдік инвестициялар есебінен, 12 ... ... ... есебінен, ал бір пайызы республикалық бюджет есебінен қаржыландырылды.
Нақты обьектілерде жұмыс істейтіндердің саны 204524 адамды, оның ... ... ... 199821 ... яғни 97,7% ... ... ... оқытуға кеткен шығындар 52,3 млн. АҚШ долларын, әлеуметтік салаға және жергілікті инфрақұрлымды дамытуға кеткен ... ... АҚШ ... ... Мемлекеттің бюджетіне түсетін жалпы соманың 79 пайызы мұнай саласының ... ... ... ... ... жер ... пайдалануға жұмсалған инвестицияның барлық көлемінің 80% шетелдік инвестициялар құрайды.
2-диограмма Серіктес елдердің ... ... ... бағытталуы.
Жалпы, бүгінгі күн Қазақстанда инвестицияны игеру қандай күйде? Инвестициялық ... ... ... ... ... ... 2001 ... қаңтар-маусымында негізгі қаржыдағы инвестиция көлемі 39 млрд. теңгені құрады және 2000 жылдың сәйкес мерзімімен салыстырғанда 5%-ке қысқарды. 2001 ... ... ... ... ... қаржыдағы инвестициялық құрылымы мынадай түрде:
• мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қаңтар-қыркүйегінде Республика аймағында, барлық түрдегі кәсіпорындар мен ұйымдардың және тұрғындардың қатысуымен жалпы көлемі 813,6 мың шаршы метр тұрғын үй ... ... 2000 ... осы ... ... ... кем. Оның 95,8 мың ... метрі мемлекеттік кәсіпорындардың қатысуымен іске асса (2000 жылдың ... 46%-і ), 2000 ... ... ... 8%-ке ... болған, 717,8 мың шаршы метр тұрғын үй ауданы мемлекеттік емес ... ... ... Жеке тұрғын үй құрылысын салудағы жоғары үлес ... ... ... ... Қазақстан, Қызылорда, Маңғыстау және Оңтүстік Қазақстан обылыстарында байқалады. Керісінше, тұрғын үй құрылысының төмендеуі 2000 жылдың сәйкес мезгілімен салыстырғанда Атырау, ... және ... ... ... орын ... қаласындағы құрлыстың инвестициялық жағдайы өзгеше қалыптасып отыр. 2001 жылдың тоғыз айында барлық меншік түріндегі кәсіпорындар мен ұйымдардың қатысуымен 15,2 ... ... ... қаржы инвестициясы игерілді, бұл республика бойынша жалпы көлемнің 19%-і. 2000 ... ... ... ... 10,7 есе ... қаржы инвестицияланған. Қаланың негізгі қаржыдағы инвестиция көлемінің негізгі үлесін құрайтын шығындар:
• тұрғын үй құрылысы ... ... ... ... ... қаржы органының негізгі көзі – бюджеттен тыс “Жаңа Астана” қорының қаржысы. Ол жалпы көлемнің 40%-ке жуығын құраса, 7,2%-і бюджеттік қаржы, ал ... ... ... ... іске асырылуда.
Қазақстан Республикасындағы инвестициялық ахуал әлі де күрделі ... ... Оны шешу ... талап етпейді, бірақ “ұзын арқан, кең тұсау” еліміз экономикасында күтпеген кедергілердің пайда болуына әкеліп соғады.
Мемлекетіміздің халықаралық бәсекелестік қабілеті ел ... ... ... ... ... мен оның ... байлықты игерудегі орнын анықтайды. Мұнан шығар қорытынды: жаңа инвестициялардың тартылуы, яғни Қазақстан болашағы ондағы инвесторлар тұтынуының қанағаттану дәрежесіне тәуеді. 2005 ... ... ... емес ... ... ... жалпы бағалау көлемі 2273,4 млрд. теңгені құрады, оның 97 пайызы негізгі капиталға жұмсалған инвестицияларға келеді, яғни 2205,2 млрд. теңгені құрайды. Бұл 2004 ... ... ... 1,2 есе көп. 2005 жылғы қаңтар-желтоқсандағы инвестицияның өсуі өткен жылғы тиісті кезеңмен ... ... 15 ... байқалады. Мұның өзінде еңкөп өсуі Сқлтүстік Қазақстан мен Атырауда 1,5 есе, Алматы, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік ... ... 1,4 есе, ... 1,3 есе, ... ... ... ... 1,2 есе ал Астана қаласында 9% және Алматыда 3.5% өскендігі байқалады. Ал, инвестиция көлемінің төмендеуі Батыс ... ... 1,2 есе ... ... ... ... капиталға салынатын инвестиция көлемінің экономикалық көрсеткіші
2001 2002 2003 2004 ... ... ... ... ... ...
943398
1099986
1327864
1530628
2273478
2. Ауыл шаруашылығы, аңшылық және орман шаруашылығы;
11986
15972
17612
19428
21508
2. Балық аулау, балық өсіру;
27
237
280
5
5
3. Өнеркәсіп 550583 587953 630418 694462 716493
4. Қазба байлық өнеркәсібі; 417982 457010 470972 507283 538426
5. Өңдеу ... Газ және су ... ... ... ... ... ...
тұрмыстық өнімдер,
автомобиль жөндеу
саудасы;
31590
46845
58790
36560
32546
11. Қонақ үй және
мейремхана;
2006
2953
3869
1811
1058
10. Көлік және ... ... ... ... 12249 9569 12554 4904 4050
12. Жылжымайтын мүлік
Операциясы, тұтынушы-
ларға қызмет көрсету
және аренда;
108669
138640
190997
263187
285425
13. Мемлекеттік ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік
қызметтер;
3532
4939
2425
5506
8545
16. Әлеуметтік-каммуналдық
және тұлғаларға
көрсетілетін қызметтер
7373
6465
10667
11609
13550
Осы уақыт аралығында негізгі капиталға жұмсалған инвестициялардың негізгі көлемінің 25,3% Қазақстан ... ... ... асырылатын басқа мемлекеттердің шаруашылық жүргізуші субьектілері және 61,3% меншік нысандағы кәсіпорындар игерді. Ал мемлекеттік ... 13,4% ... ... және ... газ ... ... ... жұмсалған инвестициялардың жалпы көлемнен 33,9%, ал жылжымайтын мүлікпен қызмет ... 21,1%, ... және ... 14,8%, ... өнеркәсібі 10,4% болып табылады.
Шетел инвестицияларының жалпы республикалық көлемнің қомақты үлесі Атырауда 67,9%, ... 10.2% ... ... ... ... құру және ... үшін жұмсалған шығындарға байланысты негізгі капиталға салынған 2004 және 2005 ... ... ... ... ... ... жер қойнауын пайдалануға жұмсалған инвестициялардың көлемі 2005 жылы 9150,2 млн. АҚШ долларын құрады. Олардың 7298,2 млн. АҚШ ... ... ... яғни 80 ... ал 1852 млн. АҚШ долларын отандық инвестициялар құрады. Тұтастай алғанда жер қойнауын пайдалануға жұмсалған инвестициялар мынадай көрсеткіштермен сипатталады: көмірсутек обьектілері ... 79% (7248,8 млн. АҚШ ... ... ... 4% (374,7 млн. АҚШ ... 4% (364,1 млн. АҚШ ... темір, маганец 4% (335,8 млн. АҚШ доллар), мыс 3% (261,5 млн. АҚШ доллар), алтын 5% (151,1 млн. АҚШ ... кең ... ... ... 1% (94,6 млн. АҚШ ... ... 1% (88,5 млн. АҚШ доллар), уран 1% (64 млн. АҚШ доллар), алюмений 1% (50,9 млн. АҚШ доллар), жер асты ... 1% (50,6 млн. АҚШ ... ... ... ... 1% (4,5 млн. АҚШ ... ... қазбалардың басқа түрлері бойынша 1% (61 млн. АҚШ доллар) құрайды.
Жер қойнауын пайдалануға жұмсалған инвестициялардың өңірлік бөліністегі ең көп үлесі Атырау, ... ... ... және ... ... ... игерілді. Осы облыстарда ең көп көлемге негізінен шетелдік инвестициялар есебінен қол жеткізді. 2005 жылдың қаңтар-желтоқсанында 2004 жылдың ... ... ... ... ... жұмсалған инвестициялар көлемі Жамбыл, Батыс Қазақстан облыстарынан басқа ... ... ... өсті. 2005 жылы гиологиялық барлау жұмыстарының жалпы шығындар қаржыландырудың барлық көздері есебінен 205 млрд. теңгені құрады. Олардың 78 пайызы ... ... ... 12 ... отандық инвестициялар есебінен, ал бір пайызы республикалық бюджет есебінен қаржыландырылды.
Нақты ... ... ... саны 204524 ... оның ... ... ... 199821 адамды яғни 97,7% құрады. Қазақстандық мамандарды оқытуға кеткен шығындар 52,3 млн. АҚШ долларын, әлеуметтік салаға және жергілікті инфрақұрлымды ... ... ... ... АҚШ ... ... ... бюджетіне түсетін жалпы соманың 79 пайызы мұнай саласының үлесіне тиесілі. Жалпы Қазақстан Республикасында жер қойнауын пайдалануға жұмсалған инвестицияның барлық көлемінің 80% ... ... ...
Әрбiр ел шетел инвестициясын тарту арқылы өз экономикасын тәуелсiз түрде дамытуға тырысады. Әртүрлi жағдайда капиталды тарту жай ic емес ... айта кету ... Бұл ... ашық ... ... ету ... ... сыртқы экономикалық саясатқа жол берудi айтады. Оның таңдауының шешушi жағдайы болып жеке инвестициясын алып шығуымен ... ... ... ... инвестиция сын пайдалану стратегиялық жәнеде етпелi кезеңдегi мәселердi шешумен байланысты:
l) Ұлттық экономиканың ... құpy;
2) ... ... және ... ... жою;
3 ) ... ауыстыратын ендiрiстердi дамыту;
4 ) Бәсекелестердi ортаны дaмытyғa ықпал eтeтін экономикалық жеке және аралас секторларын ...
5) ... ... құpy;
6) ... ... ... ... және басқарушылық тәжiрибенi тарту.
Қазiргi уақытта Қазақстан Республикасының жәнеде басқада елдердiң экономистерi осы аталып еткен бағыттарда ... ... қатap ... ... тәжiрибесi керсеткендей ТШИ басқа қаржылық жұмыстардың бiрқатар артықшылығы бар деген ... ... ... бердi.
Бiрiншiден, олар халыққа аса қажеттi тауарлар мен қызметтердi қаржыландыру қосымша капитал көзi болып табылады; бiлiм, тәжiрибе, ... ... ... ... әдiстерi мен маркетингтiк трансфертiн қамтамасыз етедi.
Екiншiден, шетел несиелерi мен заемдарына ... ... ... ... әcep ... ... оның ... ықпал етедi.
Үшiншiден, олар тағыда халықтық жұмыспен қамтылуына, кадрлардың, инженерлердiң ... де әcep ... ... ... өнім ... ... және оның әлемдік нарыққа шығуына, валюталық түсiмдердiң өcyiнe ықпал етедi.
Бесiншiден, өндiрiстiк және ... ... ... ... отандық экономиканың әлемдік шаруашылыққа тиiмдi eнуін қамтамассыз етедi.
Алтыншыдан, бәсекелестiк нарық ортанысының ... әcep ... ... ... көмeriн тигiзедi. Бiздiң: ойымызша тікелей шетел инвестисиялары шетел несиелерiн ауыстырады (немесе қысады).
Шынымен де ... ... ... ... инфляциялық нәтиже бермейдi: шетел несиелерi мен заемдары тiкелей елдiң сыртқы қарызының өcyiнe алып келедi. Шетел ... iшкi ... ... ... пен ... қысқартады, өйткенi инвестициялаудың барлығы өндiрiстiк функицялары (құрылыс – ... ... ... ... ... негiзiнен шетел фирмаларына берiледi, нәтижесiнде сыртқы инвестиция көздерi шетел портнерiнiң қымбат қондырғы түрлерімен ... ... алып ... ... ... ... ...
Тікелей шетел инвестисияларының өcyi бәсекенiң, нарықтардың қызмет eтyi және антимонипольдiк ... ... ... ... ... ... мәселердiң шешуiн шарттайды. Бұл үшiн талдау мен мемлекеттiк реттегiш шараларын iскe ... ... ... ... ... ... шегi транс ұлттық корпарациялардың (ТҰҚ) әлемдiк, аймақтық, ... ... ... ... ... ... ... ТҰҚ тікелей шетел инвестисияларының жалпы көлемi 3,7 триллион дол құрады, ал шетелдегi филиалдарының жалпы әлемдiк активтерi 9,3 триллион дол ... Бұл ... ... ... инвестиция алушы елдердiң алдында инвестицияның отандық экономикаға тиiмдi болатындай етіп ... ... ... іскe ... ... тұp. ... ... инвестисиялардың соңғы мақсаты-халықтық тұрмыс деңгейiн және экономикалық өсудiң қарқынын ... ... оң ... ... ... ... емес оның осы елдегі салалырндағы қызметі, ұлттық нарықтағы жағдайы. Тиiмдiлiгi қызмет eтyi нарыққа кіруі мен шығуымен бәсекелестiк сипат деңгейiне ... ... алу ТҰҚ ... кipy ... ... де сол ... бәсекенi екпiндетедi.
Егер шетел компаниялары олардың арасындағы импортерлер, отандық компаниялар арасындағы бәсеке оптималды болмаса, онда осы бәсекенiң арқасында сапалы өнім, ... баға және т.б ... пен ... ие болатын тұтынушылар бұлардан айырылады. Немесе шектеліп ... ... ... инвестицяларының қызметi тек қана өндiрiстiк материалдық және материалдық емес факторлары нысаны ... ... мен ... Кем ... ... инвестицияларының төрт қызметiн бөлiп көрсетуге болады: өндiрiстiк материалдардың факторларына жол ашу; өткiзу нарықтарына жол ашу; халықаралық өндiрiстi ұйымдастыру; ұлттық экономикалық ... ... ... жүйелердiң өсушi өзгерiстерiне бейiмдеу. Осылайша ғана шетел инвестициялары экономиканы құрылымды қайта құрудың алдыңғы факторларының бiрi бола алады. Мысал ретiнде Қытайдың ... ... Бұл ел ... ... ... ... тек АҚШ-қа ғана жол беретiнiн бiлемiз. Бұл жерде еңбектi көп талап ... ... ... ... салаларға тартылған (элкетроника, тескстиль, тiгiн бұйымдары, аяқ киiм).
Қытай саудасының қарқынды ... ... ... ... ... яғни ... шетелдiк фирмалар өңдеуге импорттайтын тауарлар асып өңделген ... ... ... бұл ТҰҚ үлесiне жұмыстың 55% келедi.
Талдау обьектiсi ретiнде тікелей шетел инвестисияларды алуы келісімімен байланысты:
1) Тікелей шетел инвестисиялары ... ... ... ... Ол ... шетел инвестицияларының 1/3 құрайды.
2)Тікелей шетел инвестисиялар-экономиканы интернациянолизациялаудың неғұрлым релефтiк көріні. Шынында да тікелей шетел инвестисиялары басқаларға ... ... ... ... маркетингпен менеджмент саласындағы бiлiмдерiдi де алып жүре алады. Керсетiлген талдауда Қазақстанның ... ... ... ... бас ... жол ... айта ... жөн. Қазақстанда мәселелер шетел инвестицияларының түpін белгiлейдi және экономикалық жағына нарықтық эономикаға жұмыс iстеткiзетiн кәсiпорындарды ұйымдастыруларды дұpыc ... ... 1993 ... ... ... ... ... кәсiпорынның жарғылық капиталына заем, несие, ұзақ мерзiмдi салымдар түрiнде капитал қозғалысы басталады.
Тағы да бір ... ... ... ол ... ... тездетіп тарту үшін, мұнай көздерін игерудегі көптеген экономикалық тиімді жобаларға ... ... ... ... ... ... инвесторларын шақыру. Ал, мұндай әрекеттің нәтижесі мұнай экспорттауының шектелуіне әкеліп соқтырады. Негізінен, штел инвесторларын өнеркәсіпке тарту ұлттық күрделі жұмсалымдарды ығыстыру үшін ... ... ... ретінде болуы міндетті
2.2 Қазақстан Республикасындағы шетелдік инвестицияны келтіру процесін жеделдету жолдары
Қазіргі халықаралық ... ... ... ... ... ... жедел әрі тиімді дамуының бірден-бір жолы болып отырғаны анық. Шетел инвестицияларын тарту отын энергетика, металлургия, ... ... және ... ... ... ... және коммуникация сияқты басты салаларда құрылымдық – инвестициялық ... ... ... ... және ішкі ... халық тұтынатын азық-түлік өнімдерін молайту қажеттілігімен байланысты.
Инвестициялық саясат елдің экономикалық стратегиясының мақсаттары мен мәселелерін анықтайтын ең маңызды элементі ... ... ... ... ... ... ... мен инвестицияларды тартудың мемлекеттік саясаты дағдарыс пен инфляцияны тежеуге, жеке инвестициялардың ... ... ... және өндірістің құрылымдық өзгерісіне барынша септігін тигізуі керек.
Негізінен бүгінгі күні республикада шетел капиталын тарту үшін қажетті экономикалық орта мен ... ... ... ... ... ... кодекстері іске қосылған, «Шетел инвестициялары туралы» Заң қабылданып, сыртқы экономикалық іс-әрекет толығымен ымырашылдыққа келтірген, ең бастысы, маңызды инвестициялық жобалар үшін ... ... ... ... ... ... өнеркәсіпке инвестициялық салымдардың басты маңызды деген бағыттарын анықтаған.
Осы мәселелерді шешуде капиталды жұмылдыру және нарықтық жағдайларға сәйкес келетін жаңа ... ... ... ... құру ... маңызға ие. Осындай механизмнің негізі нарықтық қатынастардың орнауы жағдайында ... ... ... ... ... оның тек ... ... ғана көңіл бөлмей, оның мақсатты бағытталуын да көрсету маңызды. Осы тұрғыдан, инвестициялар жалпы ұлттық өнім ... ... ... маңызды бөлігін құрайтын, жаңа технология, материалды және тағы басқа еңбек құралдарын енгізумен байланысты өндірісті кеңейту мен жаңартуға кететін шығындар ... ... яғни ... ... ...... ... құрылуымен, нақты физикалық ұғымдағы капиталдың ұлғаюымен байланысты.
Экономикаға инвестициялардың әсері бұрынғы ҚСРО – да ... ... ... ... 1,4 есеге, жалпы ұлттық өнімнің 7,6% дейін өсуіне әкелген.
Өкінішке орай, Қазақстанның, сондай-ақ көптеген ТМД ... ... мен ... өсу ... ... инвестициялық фактор еленбеді. Инвестицияның маңызына жеткіліксіз баға беру және экономикадағы қаржылық тұрақтану, инфляцияның төмендеу ... ... ... ... ... деген қате пікірмен түсінілген.
Инвестициялық белсенділік пен экономикалық өсудің байланысы бір жақты емес. Олардың бір-біріне өзара ықпалы бар, себебі экономикалық өсу ... ... ... бола ... өз кезегінде белгілі бір даму кезеңінде елдің инвестициялық нақты мүмкіндіктерін анықтайды. Басқаша ... ... ... ... ... ... табыстың өсу қарқыны жоғары болған сайын, инвестициялық ресурстардың кең өрісті өндірісі мен осы ... ... ... ... ... ... аясы кеңейді.
Шетел инвестицияларының ағымын кәсіпорны акцияларын сатып алу, шетел банктерінің несиелері деп бөліп қарастырсақ, Қазақстандағы ... ... ... ... түрі – ... кәсіпорындармен біріккен кәсіпорындар құру болып отыр. Сонымен қатар, инвесторлар өзін Қазақстан нарығында таныстырудың маңызды жолы – жаңа еншілес ... ... жаңа ... ... орнатуға бейім.
Қазақстанның бай табиғи ресурстары мен олардың нарықтық потенциялы мемлекетті инвестициялауға әсер ететін стратегиялық бірден-бір ... ... ... ... ... және газ ... ... инвесторларын қызықтыратын негізгі бағыт болып табылады. Қалған экономика секторларын инвестициялау көлемі біршама аздау болса да, ... ... сапа және ... ... ... мен ... ... инвестициялық белсенділік басымырақ.
Қазақстан Республикасын инвестициялау кедергілерінің ең маңыздысы ретінде бюрократиялық ... ... ... ... ... инфроқұрылым және т.б. факторлар болып отыр. Қазақстанға инвестициялар ағымын арттыру үшін, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... коррупцияға қарсы күресті мейлінше тиімді жүргізу керек. ... ... ... инвестициясын тартуды ынталандырудың басты шартты болып Қазақстан Республикасының егеменді мемлекет ретінде тәуелсіздігінде жатыр. Бұл мемлекеттің нарықтық қатынастарға өтуге ... ... ... инвестициялық жіне сыртқы экономикалық саясатты дербес өңдеуге мүмкіндік береді. Ұлттық нарықтық қатынастарды құрған кезде алдыңғы әкімшілік-әміршілік экономиканы реформалаудың тәжірибесін есепке ала ... ... ... ... ... ... ... үшін қажетті шарттарды жүзеге асырды. Жинақталған тәжірибие өтпелі экономика ... ... ... шаруашылығын және оның аймақтарын дамытудың индикативті жоспарын өңдеп іске асыру негізінде аймақтарды басқаруды ұйымдастыру мүмкіндігін берді. ... ... ... және ... ... қатар экономикалық аймақтар байланысында мемлекеттік реттеуді күшейту салдарынан мемлекеттің тұтастық экономикасы шеңберінде аймақтардың даму өзара қатынасы мен комплекстік ... ... асу ... ... Бұл ... ... және экономикалық тұрақтылыққа жетуге мүмкіндік туғызды. Экономикалық аймаққа ... ... ... ... маңызды жағдайл мерзімді «қазақстан - 2030» даму стратегиясы;
- Экономиканың жан-жақты тәртіптері мен оның аймақтық ... және де оның ... ... ... ... ... мен ... реформалаудың тереңдеуі;
- Қазақстан Республикасының экономикалық өсу факторының негізінде инвестиция рөлінің әсіресе шетел инвестициясының өсуі.
Шетел инвестициясын кең ... ... ... қарастырылған жағдайлар қоғам инфрақұрлымының дамып жатқан салаларымен (көлік, байналыс, сауда, және т.б.) қалыптасқан жеткілікті күшті ... ... және ... ... ... ... ... және қызметкерлер кадрларының қазіргі экономиканың қиын өндірістік және ғылыми-техникалық мәселелерді шеше білу ... және ... ... шетел инвестициясын тартудың төзімді негізі құрылды. Республиканың экономикалық өсуінің маңызды факторларына негіз болған республиканың соңғы жылдардағы инвестициялық процестің активтендірілу ... ... ... ... атап ... болмайды.
Ұзақ мерзімді «Қазақстан - 2030» даму страегиясында экономикалық реформалаудың өткізілу ауыртпалығы мен іске асуы ... ... ... ... рөлі мен орны анықталған. Экономикалық реформалаудың нәтижелігі мен ... ... ... ... ... ... және ... – техникалық шаралардың оның шешілуіне байланысты болады. ... ... ... активтендірілу мәселесі қазірге шешіле қойған жоқ, соның салдарынан аймақтық, инвестициялық саясаттың өңделіп жүзеге асуы жөнінде жинақталған тәжірибені ... ... ... экономикалық ерекшелігі болып инвестициялық ресрустардың жетіспеушілігі саналады. Сонымен бірге аймақтардағы инвестиция нарығы әзірге әлсіз ... және де ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл жақында ғана өткен әміршіл - әкімшіл экономика жағдайында экономиканы инвестициялау ... ... ... ... және де аймақ ерекшеліктерінің есебінсіз жүзеге асуымен байланысты болды. Бұл орталық республикалар бойынша капитал салымдарын орналастыу және аймақтардың экономикалық ... ... ... ... ... ... ... даму бағыттарының перрспективалық және стратегиялық есебінсіз капитал салымдарын апатты орналастыруға әкеп ... ... ... ... ... ... ... көздері, әдістері және де өзгешеліктер де өзгерді. Сонымен қатар сұраныс пен ұсыныс ... ... ... отыратын қатынастарға инвестициялық нарық әсерінің күшеюімен байланысты ... ... ...
Н.К.Нұрлановтың дұрыс пайымдауы бойынша: «...нарықтық қатынастарға өту жағдайды күрделендіріп жіберді, себебі бірінші уақытта олардың жасалуы инвестиция облыстарында селектік ... ... ... әсерімен жүзеге асады деп күтілген-ді. Бірақ инвестициялық ресурстарды апатты орналастырған кезде қызмет ету сферасының капитал салымдарының ... өте ... ... валютлық және жылжымайтын мүлік операциялары және де айналымы жоғары облыстар мен ... ... ... ... өтімді түрде болады, ал капитал сыйымдылығы ең аз мөлшерде болады».
Қарастырылған аймақтық ... ... ... мен ... ... ... қатнастардағы «инвестиция» категориясының мінездемесі мен мәнін өзгерту үшін қажетті қор құрды. Энциклопиялық сөздікте инвестиция ұғымы «мемлекет ... және ... ... ... ... ұзақ ... ... деп түсіндіріледі. Инвестицияны екіге бөлуге болады: қаржылы ... ... ... алу) және ... ... ... ауылшаруашылығына, құрылысқа және т.б. салу).
Бірнеше авторлар инвестиция ұғымын көзделген әлеуметтік-экономикалық нәтиже алу мақсатымен қаржылы және материалды-техникалық ресурстар салымы деп ... ... ... өту ... «инвестиция» түсінігінің көзқарастар мен ыңғайын өзгертті. Егер әкімшілік экономика жағдайында капитал салуды негізгі қорлар ... ... ... бір ... ... деп ... болса, нарықтық экономикада инвестициялар әлеуметтік салдар немесе табыс табу мақсатымен ... және ... да ... түрлерінің обьектілеріне салудың меншіктік, интеллектуалдық бағалықтардың барлық түрі болып табылады.
«Инвестиция» түсінігі Қазақстан ... ... ... ... заңына нақты, көлемді қарастырылған: инвестициялар – табыс табу мақсатымен инвесторлардың өндірістік қызметтің обьектілеріне салынатын мүліктің бағалықтары мен ... ... ... ... түрі ... ... Өз кезегінде инвестициялық қызмет мағынасын табыс табу немесе әлеуметтік салдар алу мақсатында кәсіпкерлік және тағы басқа қызмет ... ... ... құндылықтар салу процесі деп түсінуге болады.
Жалпы инвестицияны тарту негізінен өндіріске қандай-да бір өнім ... бір ел ... ... ... ... ... ... салымы болып табылады. Егер өнім өндірісі жүзеге асырылып, шетелдік демеуші өз ... ... ... мен ... ... немесе жергіліктік кәсіпкерлердің қатысуымен кәсіпорын ашса, онда ол ... ... ... ... ... бар ... болып табылады. Бұл жағдайда шетелдік өндіріске өзіндігінен тура әрекет етеді және сол себептен тура ... ... деп ... Егер сол ... ... етіп ... кәсіпорын акцияларына ие болса, олар портфелді инвестиция болады. Осы ... кең ... ... онда ... ... ... болады.
Инвестиция – сатуды қосқанда белгілі бір өнім ... ... ... құру мен ... ... ұзақ ... ... салымы, сонымен қатар компания қызметінің кеңеюі мен оның заңды формасынан тәуелсіз компания үстінен бақылау орнатумен байланысты барлық басқа ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономиткалық дамудың маңызды шарты болып республикадағы соңғы жылдардағы жоғарғы инвестициялық белсенділік болып ... Тек ... жж. ... ... емес ... инвестиция көлемі динамикалық түрде өсті. Егер 1998 жылы елдің кәсіпорындардың, мекемелердің қаржылық емес ... 439 ... ... 1999 жылы 512 млрд. теңге және 2000 жылы 753 млрд. теңге бағытталған болатын. Сонымен ... ... ... ... ... 2000 жылы 1999 ... қарағанда 1,5 есе өсті. Және 595,7 млрд. теңгені құрады. Қазақстандағы ... ... ... ... – бұл ... емес ... инвесиция құрылымындағы негізгі капиталға инвестиция үлесінің тізбектік өсуі. Егер 1998 жылы 60 пайызды құаса, 2000 жылы 79 пайызды құрады.
Инвестицияның ... ... ... ... ... ... 65 пайыз, соның ішінде таукен – 50 пайыз, өңдейтін өнеркәсіп – 12 пайызды құрайды. ... ... ... ... ... инвестициялық процестерге ролі мен инвестициялық көздері өзгерді. Бюджеттік қаражаттардың рөлі байқарлықтай ... ... мен ... ... ... ... өседі. Егер 1998 жылы Оңтүстік Қазақстан облысының өзіндік қаражатының үлесіне кәсіпорындар мен ... ... емес ... ... инвестициялық үлесі 81,8 пайызға тиесілі еді, 1999 жылы – 85,4 пайызға, ал 2000 жылы ол 62,4 ... ... ... ... ... қаражаттар үлесінің өсуі бюджет қаражаттарының жоғарлауымен түсіндіріледі, яғни 1999 жылы 5,7 пайыздан 2000 жылы 14,6 пайызға дейін, ал банк ... ... 16 ... ... Шетел қаражаттарының үлесі 1998 жылы 7,6 пайыз, 1999 жылы 8,7 пайыз болып, салыстырғанда 2000 жылы 6 пайызға ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының жедел дамуын қамтамасыз ету Республиканың болашаққа деген стратегиялық мүддесі ... тек ішкі ... ... ... ... ... құрлымдық жобалардың мақсатқа жетудегі маңызды шарты шетел инвестициясын тарту қажет. ... ... ... ... ... ... ... принцип болып отыр. Шетел капиталын Респуликаға тарту тікелей инвестициялар, мемлекеттік заемдар, несие ресурстары, халықаралық қаржылық және ... ... ... ... ... түрінде жүзеге асырылады. Соңғы жылдары Оңтүстік Қазақстан облысына шетел инвестицияларын тартудың маңызды ерекшелігі олардың көлемінің, сонымен қатар кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... тартылған қаражаттар рөлінің күшеюі қоғамдық өндіріске инвестиция тартудың диапазонының кеңейтілуін және инвестициялық қызметтің белсенділігін куәландырады. ... ... ... реформаларды қолдануда аймақтық инвестициялық саясатты әзірлеу мен іске ... үшін ... ... ... ... ... Ал бұл өз ... өндірістерді, територияларды немесе салаларды инвестициялауға шетел инвестициясын тартудың жаңа стратегиясын білдіреді. Ол елімізде орналасқан өндірістердің өзара ... ... ... және ... инвестициялық жобалар мен бағдарламалардың жүзеге асуын қарастырады. ... ... ... ... ... және ... да ... жатады. Олардың дамуы аймақтың инвестициялық бағдарламаларының міндеттері мен мақсатқа жетуге бағыталған ұзақ мерзімді ... ... ... негізінде жүзеге асырылады.
Берілген міндеттердің ойдағыдай шешілуі үшін келесі шараларды жүзеге асыру қажет:
• Аймақтар мен територияларда экономиканы ... ... ... ... ... ... қатысуымен қамтамасыз ету;
• әлемдік экономикалық жүйеге кең көлемде өту мақсаты мен шетел инвестициясын тарту үшін аймақтарда ... ... ... ... әлемдік дәрежедегі технологияны орналастыратын және құрылымдық мәселелерді ... ... ... ... ... ... ... саясаттын жүйелі түрде өткізу;
• аймақтардың әлеуметтік-экономикалық мәселелерін шешуге бағытталған инвестицияларға ... ... бай ... ... қажет ететін кен өндір, қайта өңдеу кәсіпорындарына базисті ресурстар жинайтын жаңа ережені енгізуде ыңғайлы жағдайлар жасалуда. Осының арқасында ... ... аз ... әсіресе әлемдік бағалардан төмен тауарларға мүмкіндік туып отыр. Ресурс жинайтын технологияны өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... өнеркәіпті және жоғары технологияны инвестициялаудың сапалы негізін құрды. Себебі ресурс жинайтын технологияның енгізудің арқасында капиталды қажет ететін саланың инвестициясын төмендетіп, ... ... ... ... ... және ... ... өндіріске жұмсыуға болады.
Жақын және алыс шет мемлекеттерінің тәжірибесі көрсеткендей инвестициялар өтпелі кезеңде нарықтық экономиканың қалыптасуы мен дамуының маңызды ... ... ... ... өндірістік апаратты жаңартып қайта құрып жаңа өндіріспен ... ... ... ... Сол себепті мемлекеттік экономикалық аймақтарға шетел капиталын ынталандыру мен қолдану қазіргі кезеңнің инвестициялық ... ... ... ... ... ... шетел инвестициясының мақсатты бағытталған әсері Қазақстанда құрылымдық ... ... ... және ... ... ... етуге, сонымен қатар бай минералды-шикізат ресурстарын пайдаланумен байланысты таукен өнеркәсібінің стратегиялық маңызды ... ... ... бағытталып отыр. Бай минералды-шикізат ресурстарын пайдаланумен байланысты ... ... ... ... ... ... ... салалардың – мұнай-химиялы өнеркәсіптерінің дамуының басымдылығы есебінен жақсарады.
Тікелей шетел инвестициясын тиімді ... ... ... ... ... ... өзені көпірінің салынуы Ақтаудың теңіз сауда портының қайта ... мен ... ... асырылды.
Бүгінде Қазақстан Республикасында шетел капиталды тартуды ынталандырудың ары қарай дамуына қолайлы жағдайлармен алғы шарттар жасалуда. ... ... ... ... ... ... ... үшін экономикалық аймақтардың талаптарын қамтамасыз ететін шетел инвестициясын тартуды ынталандыру қажет. Әсіресе, актуалды болып ең алдымен жеке кәіпкерлікте оның ынталандыру ... ... ... салық жүйесі меңгеру болып табылады. Республикамыздың экономиткасын өз қаражаттарын салып жатқан кіші және ... ... ... ... ... үшін ... ... кепілдік принципін жариялау, біздің ойымызша, пайдалы болар еді.
АҚШ, Германия, Жапония, Ұлыбритания және басқада өнеркәсiптiк дамыған елдердің экономикалық өсудің қарқыны ... ... ... ... ... ... белсендiлiктiң деңгейi экономикалық ең жоғарғы қарқындарына сәйкес келген.
1-кестедегi ... бiз ... iшкi ... ... өсу бөлiктерi орташа жылдың ЖIӨ өсу қарқынына сәйкес келетiнiн көремiз.
Жоғарыда аталған инвестициялық белсендiлiктен соңғы кездерi Азиядағы «жаңа индустряалды ... : ... ... ... ... Гонконгтың да пайда болуы да байланысты. Осы жерге Тайлант пен Қытайды да қосуға болады. Бұл елдер қазiргi заманға ... ... ... өттi: импортты ауыстыратын салалардың дамуы (70-шi) , ғылыми негiзгi салалардың дамуы (80-90-шi жылдардың ... ... ... олар ... ... елдерінің қатарына қосылады және ең маңызды деген салалалары дамып, шетел валютасының iшкi қажеттiлiк пен сыртқы ... жабу үшiн ... ... ... ... жоқ ... белсендiлiк пен экономикамыз арасындағы байланыс бiр жақты емес. Экономикалық қсу өз инвестициялық белсендiлiкке тәуелдi бола отырып ... ... ... ... бар ... көрсетiп отырады.
Бұл байланыс түciніктi делiк бiрақ инвестициялық белсендiлiк пен экономикалық өсудiң бастапқы импульсiн қалай құру керек деген сұраққа ... беру ... ... отыр? әр елде бұл мәселе әрқалай шешіліп жатыр, яғни ... ... iшкi және ... ... ... ... қызметтiң белсендiлiгiнде үлкен рөлдi сол капитал салымын ... ... ... ... ... тiкелей шетел инвестицияларды (ТШИ) атқаруы мүмкін.
Халықаралық тәжiрибеде егер компания ... ... ... ауыс ... акцияларының 1О немесе одан да көп пайыздан асса, онда олар тiкелей деп есептеледi. «Тiкелей ... ... ... ... ... ... ... тұрақты мүдде алу мақсатында салынатын салымдарға жатады.» ... ... ... ... елдерi жаңа құбылыс емес (АҚШ үшiн олар XIX ғасырдан берi бар) ... ... ... ... жағдай олардың әлемдегi өзгерiстерге қатысты және сезiмдi өcyi. Егер ... ... жыл ... ... ... инвестициялардың өcyi 1,3-1,6 % құpaca, одан кейiн ол 20 %-га жеттi, осылайша ол ... ... ... 5 ... ... асып ... тiкелей шетел инвестициялардың 1997-2002 ж.ж. арасындағы абсолюттi түрдегi динамикасы төмендегі кестеде ... ... ... ... ... қозғалысы (млрд.дол)
Елдер 1997 1998 1999 2000 2001 2002
ТШИ 53,5 86,0 131,0 154,0 189,0 202,8
экспортының
жалпы
көлемі ... 13,2 18,7 31,0 16,2 31,7 36,4 ... 6,5 14,5 19,5 34,2 44,1 48,0 ... (ЕЭС) 23,1 40,6 62,4 76,0 89,1 96,0
Франция 2,3 5,3 8,8 12,7 18,1 26,6 ... 4,9 10,0 9,1 11,4 14,2 22,5 ... 10,7 17,2 31,4 37,5 35,6 17,5 ... 33,4 53,7 92,0 120,5 155,0 114,0 ... ...
көлемі
АҚШ 19,0 34,1 46,9 58,4 72,0 25,9
Жапония 0,6 0,2 1,2 0,5 1,1 1,8 ... 12,2 17,1 34,0 49,5 69,8 72,2 ... 2,2 2,8 4,7 7,2 9,7 8,1 ... 0,5 1Д 1,9 1,0 6,8 1,5 ... 4,7 7,3 14,1 18,3 28,8 31,6 ... ... бойынша 1 шiлде 1994 жыл құрылған. 2001 жылы әлемдiк тiкелей ... ... ... ... ... мен сипатталады. Негiзгi ағым бұрынғысынша дамыған елдерге келедi. 2002 жылы осы елдер жалпы әлемдiк тiкелей шетел инвестициялар 58 % ... 231,1 ... ... құрады. Олардың iшiнде едәуiр тiкелей шетел инвестицияларды көп тартқан АҚШ (90,8), Ұлыбритания (36,9), Франция (18,3), Белгия мен Люксембург (12,5млрд долл ). ... ... ... да ... ... ... ceнім ... қарамастан тiкелей шетел инвестициялар нарықта негiзгi әpeкет етушiлер болып қала беруде. Осылайша ... ... ... елдердiң тiкелей шетел инвестициялары 17%-дан 2002 жыла 37% дейiн өстi. Азия елдерiнiң iшiнде Қазақстан 10-шы орын ... ... ... ... ... өcyiнe не ... ... Белгiлi деңгейде қатысушы жақтардың көбеуi. Соңғы жылдары бұл (АҚШ, Жапония, Германия және т.б) халықаралық инвесторларға тән ... ... ... соңында мына елдер қосылады: Оңтүстiк Корея, Қытай, Тайвань. Мысалы:, 1985 жылы тiкелей шетел инвестициялардың 46 жағдайда Корея компаниялары ... 1990 жылы 165 ... ... (212 млрд дол) капитал шығарған. 70 жылдары дамушы ... ... ... ... ғана ... ... жағдай басқаша, осылай Тайвань үлесiне АҚШ реципиент ретiнде 60% жуығы келеді. Ендi шығыс европа мен бұрынғы КСРО ... ... ... ... инвестициялар қозалысындағы қатысы өте үлкен емес. Олар қазiргi әpeкeтi ... ... ... ... ғана ... ... ... бағалауы бойынша 1990 жылда Чехославакия, Польша, Венгрия және КСРО-ды тiкелей шетел инвестициялардың көлемi 4,85 млрд дол ... ... үшiн бiз ... тек ... 80 ... ... 22 млрд дол ... Әpi қалай бiз тiкелей шетел инвестицияларын салалық құрылымындағы өзгерiстерге кеңiл бөлмеуге болмайды. Бұл жерде қызмет саласындағы ... 25-55% ғана ... Бұл ... ... ... мен ... ... сипаттауға болады.
Тiкелей шетел инвестициялардың бiр ерекшелiгi ол соңғы кезде ... ... кiшi және ... ... ... ... Осылай Оңтүстiк Кореяда олардың үлесi 1,9-23% дейiн өстi, ал Жапонияда 15% құрайды.
9-сурет. Тiкелей шетел инвестицияларды шығарудың ... ... ... ... ... ... ...
елдер 1986-1990 1991-1999 2000-2002
Жапония 41,9 65,2 77,0
Германия 19,1 58,4 60,0
АҚШ 34,3 53,2 45,0 ... 44,1 43,5 56,0 ... 43,6 38,2 40,0 ... 20,2 30,9 50,7 ... жылы ҚРС ... мәлiметтерi бойынша құрылған.
Шетел инвестицияларының көлемi ғана емес , оның ... ... да ... Егер 1998-2001 Ж.Ж. инвестициясының жартысынан көбiн заемдар мен экспорттық несиелер құpaca, 2001 жылы ... ... ... ... 73,8 % ... 4 ... керсетiлген
10-сурет. Қазақстандағы шетел инвестицияларының көлемі мен құрылымы (мил дол)
Жылдар Займдар Несиелер Тiкелей Барлығы
Инвестициялар
1998-2001 Абсолют 1890,1 1250,1 2633,4 5775,6
% 32,7 21,6 45,7 100 ... ... 303,4 528,1 1417,3 2248,8
% 13,5 23,8 63,0 100 ... ... 850,2 279,2 3182,5 4312,6
% 19,7 6,5 73,8 100 ... көзi: ... ... мүмкiндiктерi. Алматы: ҚР мемлекеттiк инвестиция комитетi 1998 жыл.
Қазақстанның тiкелей шетел инвестициялардың үлесiне барлық инвестициялардың 5,6 % ... ... ... ... ... ... ... көлемiнiң-37,4 % келедi.
Капитал импорты оның жақтары мен ... оны ... елге тepic әcepi де ... ең ... ... ... елдiң өнеркәсiп салары тез айналым арқылы кipic оның iшiнде үйлесiмдi бұзады және ... баға ... да еө ... ... ... ... өз кезеңiнде елдiң нарықтық құылымы мен төлем ... әсер ... Бұл ... топ ipi ... болғандықтан елдiң халықаралық және экономикалық байланыстарына ықпал етедi. Мұндай жағдайда мемлекет жекелеген компаниялар үшiн арнайы ережелер жасап шығарып, реттеп отыруы ... ... ... ... TҰК ... ... үшін жеңілдіктер мен ынталандырулар арқылы тиімсіз жағдай туады. Бұл ... ... ... ... мүмкiндiк алу үшiн жасалады. Осындай инвестицияларды тарту үшiн, оның оң және тepic ... ... ... ... ТҰК елдiң заңдарына бағынуы және ТШИ пайдаланудың бағдарламасын жасалуда ... ... ... ... ... фирмаларының өндiрiсiнiң жоғары тиiмдiлiгi мен өткізу мүмкіндіктері отандық өндірушілерді нарықтан шығару немесе шетелдiктермен біріктіруі мүмкін. Осы үшiн шетел фирмаларынан ... және ... ... бәсекенiң салдарын бағалау қажет. Бұл мәселемен ең алдымен мемлекеттiк бәсекемен айналысатын органдары айналысу қажет. ... ... ... ... ... ... ... қажет жәнеде достастық мүше елдер ТҰК-ның дамуын, өнім сапасын, ... ... ... да ... ... Тікелей шетел инвестисиялары өнімімен табысты беөу шарты, инвестордық толық мүмкін болатын қауiп қатерге жауапкершiлікпен жұмыс iстeyi, концепциялары тән.Ал алдыңғы eкeyi ... ... ... ... ... ... ... кәсiпорындар түрiнде болады.
11-сурет. ТШИ тартудың параметрлерiн анықтайтындар
Экон. бiрлесу Капиталды ОПФ дамуы Алушы үкімет
турлері ... түрі мен ... ... стратегиясына
түрі инвестордың
әcepi
Концессия ТШИ Тiкелей Р+Сп 100% ... ТШИ ... ... * ... ТШИ ... П-Қт * ... белгiлер: Р-Роятли; Сп - пайдалы салық; П-пайда; Өү-өнiмдегi үлесi; Пү-пайдадағы ... ... ... * ... түріне байланысты; Қт-қызмет үшiн төлемдер.
- Жинақтау процесiн көтерiлген қауiппен инфляция ынталандырмады.
- ... ... өз ... ... ... өткiзiлмелдi;
- Жинақ көзi ретiнде амортизациялық қоры ретiнде күрт төмендеуi;
- ... ... ... ... ... ... ынталандырмайды.
Осылайша инвестицияның созылмалы құрылымдық төмендеуі республикалық өз инвестициялық ресурстарын шектейтiн өнеркасiптегi құрылымдық өзгерiстерге алып келедi. Бұл тығырықтан ... ... ... ... iшкi инвестициялық ресурттардың азайуы натижесiнде болған инвестициялық белсендiлiктi жоғалту мүмкiндiгiнде шетел капиталын ұлттық ресурстарымен үйлесiп, өзара тиiмдi экономикалық бiрiгу ... ... ... мен ... ... ... егер инвестиция көлемiнiң азайуынан қашуға болмайтын жағдайда, ең болмағанда бұл процес терең ойланып жане ... ... ... ... қажет.
Шетел капиталының тенденциясының зерттеу тікелей шетел инвестисиялар үлесi тоқтаусыз 2002 жылы өскенін жане барлық шетел инвестицияларының ... ... ... ... көрсеткiштер тікелей шетел инвестисиялар барлық инвестция түрлерiнен едәуір көп екенін, ал олар өз кезегінде сыртқы заем қаражаттарына қарағанда қарқыны жоғары ... ... ... ... ... ... оң ... көресетедi. Қазақстанның экономистерiнiң бағалауы бойынша тікелей шетел ... бар ... тек ... ... ... болса, онда бiздiң ел ЖIӨ бойынша тұрақтылыққа жетер едiк.
Төменде Қазақстан Республикасына тартылу түpi ... ... ... ... ... ... шетел инвесторлары-1 00,0 Оның iшiнде:
Тiкелей-49,0 Портфельдiк -1, О
Халықаралық қаржы ұйымдарының заемдары-22,0
Несие қаражаттары-28,0
«Қазақстаннын: инвестициялық мүмкiндiктерi» бойынша мәліметтермен ... ... 2002 жыл 41 бет. ... шетел инвестисиялардың тиiмдiлiгiн бағалау үшiн экономиканың қазіргі салалық құрлымын және тікелей шетел инвестисияларды олар ... ... ... талдап көрейiк. Мемлекетіміздің халықаралық бәсекелестік қабілеті ел экономикасына тартылған шетел фирмаларының инвестициясы мен оның ... ... ... ... ... Мұнан шығар қорытынды: жаңа инвестициялардың тартылуы, яғни Қазақстан болашағы ... ... ... ... ... ... 2005 жылғы қаңтар-желтоқсанда қаржы емес активтерге жұмсалған инвестициялардың жалпы бағалау ... 2273,4 ... ... ... оның 97 ... ... ... жұмсалған инвестицияларға келеді, яғни 2205,2 млрд. теңгені құрайды. Бұл 2004 жылғы ... ... 1,2 есе көп. 2005 ... ... инвестицияның өсуі өткен жылғы тиісті кезеңмен салыстырғанда Республиканың 15 өңірінде ... ... ... ... өсуі ... ... мен ... 1,5 есе, Алматы, Шығыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан өңірлерінде 1,4 есе, ... 1,3 есе, ... ... ... ... 1,2 есе ал ... қаласында 9% және Алматыда 3.5% өскендігі байқалады. Ал, инвестиция көлемінің төмендеуі Батыс Қазақстан облылысында 1,2 есе болғандығы ... ... ... ... ж.ж. салалар бойынша ТШИ пайдалануы (млн. АҚШ дол)
Көрсеткiштер 2001ж 2002ж 2003ж
ТШИ Саланың ТШИ Саланың ТШИ Саланың ... ЖІӨ ... ЖІӨ ... ЖІӨ ... %- үлесi % - үлесi %-
бен бен бен
Өнеркәсіп 991,0 23,4 1278,2 21,3 1200,6 20,1
Құрылыс 20,1 6,1 36,4 3,4 79,9 4,1 ... 10,1 12,1 16,8 12,8 130,9 10,0 ... ... ... 49,1 10,6 30,7 9,4 5,4 12 ...
Сауда мен 0,0 16,1 36,7 17,1 5,4 18,5
қоғамды
тамақтандыру ... ... 470,7 11,0 223,6 21,5 78,5 30,4 ... 1541 ... 1500,8 ... ... инвесторларының акционерлiк капиталы, мемлкетке қосқан бонустары, коммерциялық және ... ... ... ... ... есептемей көрсетiлген. Мәлiметтер республикалық төлем балансы көрсеткiштерi негiзiнде құрылғнан. ҚР-ның статистика бойынша areнтігінің мәлiметтерi бойынша құрылған.
2.3 ... ... ... инвестициялардың тиімділігі.
Еліміздің жалпы ұлттық капиталын өсуде инвестициялық процестің орны ерекше екенін білеміз. Соның ішінде нарықтық қатынастар өту кезеңінде экономикалық және ... ... ... олардың құрлымдық жүйесінің өзгеруіне үлкен үлес қосатын шетел инвестицияларының маңызы зор.
Шетел инвестициялардың қазіргі кезде атқарып ... ... ... кең, атап ... ... жағдайына байланысты әртүрлі мөлшерде жеңілдетілген несиелер беру;
- ынтымақтасу аясында әлуеметттік-экономикалық тығырықтан шығуға жол көрсететін кеңестер ... ... да ... көрсету,
- экономикалық құрылымдық өзгерістерін жүзеге асыратын шараларды талдап, жан-жақты қаржыландыру мімкіншіліктерін жасау;
Осыған орай ... ... ... ... ... ... бірқатар ерекшеліктерін атап кеткеніміз жөн. Олар, біріншіден, инвестициялау бюджеттің ұдайы тапшы, инфляцияның жоғары және төлем балансының нашар жағдайында жүруі. Ал, ... ... ... ... кезеңді пайдаланып пайда табуға, жергілікті жерге өз ықпалын кеңейтуге, мүмкіндігінше төлем ... ... ... және т.б.
Сондықтан да нарыққа бет бұрған елдерді жүйелі түрде қаржыландыруды халықаралық инвесторлар жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... асыруы тиіс.
Шетел инвесторларын Қазақстанға тартуда әртүрлі қиындықтар мен ғылымдардың қарма-қайшы пікірлері бола тұрса да, олардан түсетін пайда әрине көп, және де ... ... ... тиімді. Осы пікірді шетел инвесторларын экономикамызға тартудың негізгі түрі болып саналатын біріккен кәсіпорындар (БК) арқылы көрсетуімізге болады.
Біріккен кәсіпорындар ... ... ... ... ең көп ... түрі. Мысалы, 1995-1999 жылдардғаы 7,1 млрд. долларға игерілген тікелей инвестицияның 55%-ы біріккен кәсіпорындардың үлесіне тиген .
Біріккен кәсіпорындардың ... ... бірі – ол ... ... ... жұмыс істеу кезінде айналым қаражаттарына деген қажеттілікті азайтуға және ... банк ... ... ... және т.б. осы ... ... ... барынша азайтуға мүмкіндік беретін қазіргі заманғы қаржы ... мен ... ... ... ... ... қаржы жағынан тұрақты құылыммен ынтымақтасу. Осы мақсаттарға қол ... үшін ... ... бөлінбейтін біріккен кәсіпорындар құрылуы мүмкін:
Оған жұмыс орны және жабдықтар табысталады (яғни аренда тапсырылады), немесе біріккен кәсіпорындар шетел тарапынан берілетін ... ... не жаңа ... ... ... ... құрылады. Осылайша, бір-бірімен тығыз байналысқан “орнықты біріккен кәсіпорындар” – “қиындықтарды бастан кешіруші зауыт” тізбегі ... оның ... ... қазақстандық нарықтың ерекше жағдайларында жұмыс істей отырып, және ... ... ... ... ... үйреншікті жұмыс жағдайларын жасауға мүмкіншілігі болады.
Яғни, ... ... ... ... қарамай өз жобаларын іске асыра алады. Қазақстандық кәсіп орын ауыр ... ... да, оның ... іспен айналыса алатын бөлімі біріккен кәсіпорынның міндеттерін іске асыруға үлес қосады. ... ... ... ... ... ... ... ескі жүйедегі жұмыс орындарын сақтай отырып, “жаңа экономикаға” ... ... ... ... ... өркендеуіне екі жақтың да, қызығушылығын арттырып, табыстың өзара ... ... ... ... ... ... кәсіпорындық түрінің біз үшін де, шетелдіктер үшін де артықшылықтары көп, алайда кемшіліктері де жеткілікті.
Біріккен ... құру ... ... кезеңіндегі және келіссөздер жүргізу барысындағы тәжірибенің жетіспеушілігі, шетел серіктестіктерінің сенімділігі мен несиені өтеу қабілетін тексермеушілік, ... ... ... ... ... ... ... жобаларды қажетті түрде қаржыландыруды қатамассыз ете алмауына әкелген. Бұл келеңсіз ... ... ... ел өнеркәсібіне тиімді пайдалану тетіктерінің дұрыс жолға қойылмағандығымен ... еді. ... қоса ... ... ... ... жеткізілетін жабдық пен технологиялардың бағалары көтеріңкі болуы, және олардың көбіне қазіргі заманғы технологияларға сай еместігі.
Шетелдік инвестициялармен бірге құрылған кәсіпорындардың “өз ... ... ... шала ... ... ... ... заңды түрде ақысы “төленбей” шығарылуының жолдарына айналып отырған. Бұл фактілер ... ... ... ... ... ... Шетел инвестицияларын тарту процесінде біріккен кәсіпорындарға қатысушы жақтардың ... ... ... ... ... қою ... Бұл шара жекешелендіру барысында шетел инвисторларына қажет.
Тағы да бір ... ... ... ол ... инвесторларын тездетіп тарту үшін, мұнай көздерін игерудегі көптеген экономикалық ... ... ... ... ... компанияларын қатыстырмай шетел инвесторларын шақыру. Ал, мұндай әрекеттің ... ... ... ... ... соқтырады. Негізінен, штел инвесторларын өнеркәсіпке тарту ұлттық күрделі жұмсалымдарды ығыстыру үшін емес, толықтырушы ... ... ... міндетті.
Қазақстан аумағында құрылған шетел инвестициялары тартылған кәсіпорындар көбінесе ... ... қоры бар ұсақ және ... кәсіпорындар болған. Өз бизнесін олар аз уақыт ішінде жоғары ... ... ету ... ... Олардың қызмет етуінің басым саласы – делдалдық (50%-тен жоғары), сауда, қаржылық операциялар, телекоммунация, офис және ... ... ... салу , ... ... ... мен қызметтердің аз шығынды қажет ететіні индустриясы төңірегі.
Дегенмен де соңғы жылдары шетел инвестицияларын тарту процесінің ... ... ... капитал мен технологияның Қазақстанның экономикалық прогресіне және макроэкономика тұрақтылығына негіз қалады.1993-2001 жылдар арасында ... ... ... ... жалпы көлемі 16,98 млрд. АҚШ долларын құраса, 1999 жылы ол 1,85 млрд болған, яғни 1998 ... ... 1,5 ... ... өскен. Ал , 2000 жылғы инвестициялық көрсеткіштерге көз салсаң, ол 1999 ... ... 49 ... ... ... ... қарқындап дамып еліміздің экономикалық тұрғыдан өсуіне арқау болып отырған инвестицияның әлеуметтік салдары қандай ... ... ... ... ... оны ... деп таниды.
Әрине , әлеуметтік сала, оның жағдайын анықтайтын бірегей ... жоқ ... ... Оның ... мен даму ... білімі , денсаулық , мәдениет және әлеуметтік процестер кіретін жүйелік элементтердің ... мен ... да ... саланың басты міндеттері мыналар: ... ... ... ету аясының кеңеюі, маңызды жұмыс орындарын сақтау, жұмыссыздықтың азаюы , ... ... ... ... ... ... ... нарығының қалыптасуы, еңбек бағасын әдейі төмендету саясатын болдырмау , оның деңгейін ұлттық экономиканың ... орай ... ... сала ... ... ... тиімділігін арттырып, жоғары сатыға көтерілуі.
Осы шаралардың инвестициямен жан-жақты қамтылған батыс аймақтарда ... ... іске ... ... мол. ... , ... облысының инфрақұрылымының дамуына шетелдік фирмалар мен біріккен кәсіпорындар атсалысуда . Әлеуметтік салаға бір ғана ... өзі бес ... ... ... ... Қоры ” ... ... 50 млн. доллар қаражат бөлген. Бұл қаражатқа Құлсары ауданы орталағында 20 ... үй , ... ... ауруханасы салынған , Атырау қаласында емхана , наубайхана , жылу ... іске ... , бір ... ... ... ... ... емдеу мекемелері керекті құралдармен жабдықталған. Ал , 2001 жылы ТТШО-ның ...... ... ... ... мен ... ауданының әлеуметтік инфрақұрылымының дамуына 6млн. доллар қаражат бөлінген.
Жалпы ... ... ... ... ... қызметінынталандыру үшін төмендегі шараларды жүзеге асыру жөн:
- жаңадан құрылған кәсіпорынды белгілі бір кезеңге дейін ... кей ... ... ... ... ... ... салық салынатын табыстан алып тастауға кәсіпкерлерге мүмкіндік беру;
- кәсіпорынның шетелдік құрылтайшысының табыстарына салынатын қайтарым салықтарын алып тастау;
- негізгі капиталды амортизациялауды жеделдету, ал бұл ... ... ... ... ... үшін өте ...
- инфрақұрылымдық, оның ішінде әлеуметтік және жергілікті маңызы бар обьектілерді ... және ... ... ақшалар беру;
- өндірістік жабдықтың импортына салынатын салықтар мен тарифтік шектеулерді жою;
- ішкі нарықты импорт бажы арқылы қорғау және ... ... мен ... да ... ... әдістерінің көмегімен жекелеген салаларды қолдау шараларын қабылдау.
Дамыған елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай кез-келген мемлекеттің жалпы нәтижелі дамуы экономикалық тиімділікпен әлеуметтік ... ... ғана ... бола ... ... елдің даму дәрежесі әлеуметтік салаға жұмсалатын қажының көмегіне тікелей байланысты. Басқаша айтқанда, мемлекет азаматтарының табысына орай ол ... ... және ... ... ... ... денсаулығын, ұдайы өндіріске мүмкіншілігін анықтауға болады.
Қазастан президентінің халықына жолдауында 2006-2010 ... ... ... ... саясатын іске асыру тұжырымдамасы негізінде Қазақстанның мүддесі мен өңірлік және әлемдік дамуының серпінін ескеретін теңгерімді және отандық сыртқы саяси ... ... ... етіп ... Онда ... ... ... білдіретін Ресей Федрациясымен, Қытай Халық Республикасымен, АҚШ, Еуропалық одақ елдерінен Орта Азия және ... ... ... ынтымақтастықты дамыту және өзара іс қимыл басымды болатындығын атап көрсеткен.
Белсенді саяси үндесу, ЕурАзЕҚ, БЭК, ШЫҰ ... ... ... ынтымастықты және өңірлік ықпалдасуды тереңдету негізінде Ресеймен стратегиялық әріптестік қатынастары одан әрі дамиды. Екі жақты іс қимылды кеңейту ғарыш кеңістігі ... ... отын ... ... ... шекарамен ынтымақтастығында, эконмика көлік және инвестициялар саласындағы жобаларды іске асыру айтылған.
АҚШ-пен өзара қарым-қатынастардың жоғары ... ... ... қауіпсіздікпен энергетикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету бойынша өзара іс қимыл негізінде құрылады. Экономикалық ... екі ... ... ... және Американдық инвестициялармен озық технологияларды тарту үшін қолайлы жағдайлар жасау жөнінде шаралар қабылданды.
Еуропалық одақпен, түйінді ... ... ... ... ... осы ... проблемалармен қыр көрсетулерді шешу, бейбітшілікті, қауіпсіздікті және адамның негізгі бостандықтарын қамтамасыз ету жөнінде ынтымақтастық одан әрі дамиды. Еуропалық ... ... үшін ... ... ... және ... компаниялармен инвестициялық ынтымақтастық экономиканың шикізат емес салаларына ... ... Орта Азия ... ... және ықпалдасу сауда- экономикалық және мәдени-гуманитарлық салаларда, сондай-ақ есірткі трафигі, адам саудасына және өңірлік ... ... ... іс ... ... ... болады осы аталған іс шаралар нәтижесінде Қазақстан мен әлемнің жетекші державалары ... ... ... ... жаңа ... деңгейінде одан әрі дамуы елдің экономикалық дамуына сыртқы ... ... ... ... ... ... қарқынды дамушы мемлекет ретінде халықаралық арендадағы беделінің артуы күтіледі. ... ... ... ... ... ... ... Салық кодексі, Кеден кодексі , «Шетел инвестициялары ... ... ... мен 2003 ... дейін тікелей инвестицияларды тартуға арналған неғұрлым маңызды өндірістер тізімі отандық және шетелдік тікелей инвестицияларды ҚР-на тартуды реттейтін негізгі заңнамалық құжаттар ... ... ... ... ... ... мен префернцтер беруге жататын басым секторларының қатарына өндірістік инфрақұрылым, өңдеу өнеркәсібі, Астана қаласының нысандары, тұрғын үй, ... сала мен ... ... және ауыл ... ... ... Республикасы сыртқыт істер министрлігінің инвестициялар жөніндегі комитеті отандық және ... ... ... ... ... ... баруына мемлкеттік қолдау жасаушы өкілетті орган болып табылады. Республикадағы инвестициялық ахуалды жақстарту ... ... ... ... ... ... ... Республикасы президенті жанындағы шетел инвесторллар кеңесі мен оның ... ... ... ... ... ... республикасы заңнамаларында белгіленген кепілдіктердің орындалуын қамстамассыз етуге ықпаллж жасау, сондай ақ инвесторларпдың заңды құқыларын ... ... ... ... шараларын көрсету инвесторлар жөніндегі комитеттің ненгізгі міндеттеріне жатады.
Тұрақты түрде конференциялар, семинарлар, жәрмеңкелер, ... ... ... ... ... материалдар шығарып тұру елдіің инвестициялық мүмкіндіктерін көрсетудің ... ... ... бірі болып табылады. Бұл бағытта инвестициялар жөніндегі комитет елдің инвестициялық имиджін қалыптастырудағы және республиканың инвестициялық ... ... ... ... ... жыл сайын Инвестициялар жөніндегі комитет жасап, Қазақстан Республикасы Үкіметінің қауласымене ... ... ... ... министрліктермен ведомствалардың қызыметтерін үйлестіріп отырады. Қазақстан Республикасының Швейцариядағы елшілігінің күш жігерін үйлестіру Алматыда тұңғыш рет дүние жүзілік ... ... ... ... ... лайықты өикізуге жағдай жасады. Ол самит шетелдерден келген өкілдердің ... ... ... ... ... ... презентациялау жөніндегі негізгі іс шара болуымен ереркшеленеді.
Инвестициялық жобалардың аймақтарда жүзеге асатындығына байланысты ... ... ... артыру және аймақтардың даму деңгейін теңестіру мақсатныда инвестициялар жөннідегі комитет үнемі ірі қалаларды көшпелі семинарларменен дөңгелек ... ... ... ... ... ... ... инвестициялар жөнінде самит өткізілмекші. Инвестициялар жөніндегі комитет 1997-жыл мен ... ... ... ... басым секторларына арналаған отандық және шетелдік инвестициларға қолдау жасау жөнінде 266 келісім шарт жасасты. Мәлім болған ... ... ... 1609,5 млн, АҚШ долларын құрады, оның ішінде 1439 млн доллар негігзгі ... ... ... ... табылады.
2003 –жылдың 6 –қыркүйегіне қарасты жоспарлы инвестициялардың жалпы көлемі 1545,1 млн АҚШ долларын және негізгі капиталға ... ... ... 1388 млн ... ... 231 келісім шарт жасалынды. келісім шарт бойынша тартылатын инвсетициялық келісімт шщаттырдың
50% -дан ... ... ... ... ... Жасалынған келісім шаттарға сәйкес Туркия, Ұлыбритания, АҚШ, Корея және Германия ... ... ... ... отыр.
Бүтіндей алғанда қазақстанда қолайлы инвестициялық ахуал қалыптасқан деп сеніммен айтуға болады. Ол ел ... ... ... ... ... қана емес, сонымен қатар қазақстандық инвестоларды тартуға да барынша жақсы жағдайлар жасалынатын болады. ... ... ... ... 4-5 жылда шетелдік инвесторлар Қазақстанға келiп, жұмыс iстeyi жүректерi дауаламады. Оның себебi де ... ... ... ... алғаннан кейiн жүргiзiлген жекешелендiру реформалары өте күрделi кезеңге дөп келдi. Саудада да дүкен сөрелерi бос ... ... ... ... Yкімет мемлекет иелiгiндегi кәсiпорындарды жеке басқаруға бере бастаған шақты ipi ... көбi одан ары ... ... дәрменi жетпей тоқтап қалды, өте аз. Бұны жандандыруға ipi шаңырақ көтерген жас мемлекеттiң экономикалық қуаты жетпедi. ... ... бiлiп ... ... ... ... қаржы салып, жұмыс iстeyre батылдық ете алмады.Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев ... ... ... ... ... ... реформасын қысқа мерзiмде жүзеге асыруға мүмкiндiк бердi. Сол ... ... ... ... ... барлық уақытта Президент бұл салаға жете назар аударып отырды. Қазақстанға ... ... ... ниет ... ... ... қолдау мақсатында 1994 жылы 27 желтоқсанда Қазақстан Республикасының Жоғары Кеңесiне "Шетелдiк инвестициялар туралы" заңын, алғаш 1997 жылы 28 ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Парламентiнде қабылдатады. Осы заңдармен бiрге, Қазақстан Ресубликасы үкіметінің инвестицияға қатысты қаулылары шетелдiк инвесторлардың Қазақстанға ... ... ... мүмкiндiк бердi. Сонымен меншiк иесi өзгерген нысандарының алғашқыларының қатарында "Қарағанды металлургия комбинаты", "Жезқазған түсті металл АК," және ... мыс ... ... ... аллюминий зауыты", "Қазхром" ТИК, "Ақтөбемұнай" бiрлестiгi және Шымкент мұнай өңдеу ... ... ... дағдарыс құрсауында қалған бұл кәсiпорындар мындаған Қазақстандықтарға жұмыс бере отырып, ойдағыдай iлгерi ... ... Одан ... да үлкендi-кiшiлi шетелдiк кәсiпорындар Қазақстанның экономикалық қуатын арттыруға өзiндiк үлестерiн қосты. Оны Қазақстанның қазiргi экономикалық өcyiнeн де байқау қиын емес.
Айта ... бiр ... ... ең ipi рентинг берушi агенттiгi "Moody's" Ресейдiң "интерфакс компаниясымен бiрiгiп Қазақстанда өзiнiң өкiлдiгiн ашуда. "Moody's" aгeнтігінe әлемнiң жүздей елiнде ... мен ... ... эмитенттері құлақ асады.
Әрбiр объектке экономикалық көрсеткiштерiнен басқа инвестициялық рейтинг берiледi. Мемлекет "когортты" артықшылықта (А рентинг тобы) "орта" ("В") және ... ("С") ... қоюы ... Ал ... бiз қарапайым өмiрде бiлемiз. Оның беретiн мәртебесi қандай, артықшылығы қандай т.т. ... ... ... үш ipi ... ... аса мән бередi. Соның eкеуі американдық - ... және "S&P" ... "Fitch" ... "Fitch IBCA" атты ... орналасқан. Осы үш компанияның мәртебесi инвесторлардың миллиондарын салуға итермелейдi. Әpинe мәртебемен қoca олар нақты ақпаратты бiлiп отыру тиiс. ... - ете кене және ... ... ... ... артықшылықтарында түсiндiрiледi: корпорацияның жетiсiтiгi оның брендiнiң ceнiмiнe және репутациясына тәуелдi. Қазақстанға инвестициялық ... ... ... жетiстiгiнiң көрсеткiшi. "Moody's" әлемдiк агенттiктердiң iшiнде алғашқылардың бiрi болып Қазақстанның егемендiк рейтингiсiн ("Baal") 2002 жылдық қыркүйегiнде көтердi.
Экономистердiң тiлiнде "Васт" ... ... ... сенiмдiлiкке жататындығын бiлдiредi. Оны тiптi жақсы қорғалған немесе тiптi" қамтамасыз етiлмеген деп бағалауға болмайтындығын бiлдiредi. Ал ендi ... ... ... ... ... ... бiр ... бiздiң экономикалық халхуал. Бiздiң ел ең ipi мұнай қорын иеленедi және басқа да минералды ресурстарының бай қорын ... және ... ... саясатын жүргiзедi, әлемдiк өзгерiстерге тез бейiмделе алады.
Бiзге инвестициялық ... eкi жыл ... ... ...
Республикасының экономикасына рентингтiң әcepi инвестициялық климаты белгiлi болды, яғни, қарыздың мiндеттемелердi елiмiз дұрыс пайдаланса бiледi. ... ... ... ... ... инвестициялар aгeнтіктің мәлiметi бойынша ЖҰӨ-нiң 5,8 пайызын құрайды.
Республикамыздың негiзгi көрсеткiштерi ... ... ... ... Қазақстанның 20-дай кәспорыны өзiндiк рентингiсiн алған. Ең ... ... ... бiр ғана мұнай фирмасына берiлген, ал басқа компаниялар "В" және "С" бағасын алды. Болашақта әрбiр ... ... ... ... рейтингiнi алады деп күтiлуде.
Айта өту керек Қазақстан нарығында тiкелей және ... ... ... және шетел инвестицияларының белсендi жұмыс жасап жатқандығы көрiнедi.Бiрақта бір шардың оң жағымен қоса тepic жағы ... бұл ... жаңа ... өндiрiстің eнyi, жаңа менеджмент және маркетинг әдістері жергілікті халықтың жұмыспенқамтылуы болса. ... бұл ... ... ... үлкен көлемде пайда ресурстарды сыртқа шығарады. Бұл ұлттық экономикалық қауыпсiздiк жағдайында проблемаларға алып келедi. ... ... ... және ... ... ... ...
Үшiншiсi, дамушы елдер қазiргi таңда шетел инвестициясынсыз алға жылжи алмайды. Бұл жерде айта өтейiн ... ... ... ... инвестициясын ығыстырып шықпай оны толықтырушы болуы керек.
Қазақстан ... ТМД ... ... ... бiрi ... ... рейтингге ие болса, тағы маңызды оқиғаның бiрi Әлемдiк банк ... ... ... ... ... ... 20 елдерiндің қатарына қосты. Осыған байланысты аналитиктер"Еуrоmоnеу" ағылшын журналындағы баяндамасындағы қызық мәлiметтерiнде көрсетiлдi, яғни ... ... ... 185 ... ... салыстырғанда тиiмдi эканомикалық жағдайларды шетел инвестицияларына ұсынған Люксембург, Швейцария, Германия және АҚШ болды. Ал Қазақстан осы мәлiметтiң 69 ретiнде 48,38 ... ... ... ... маңызды инвестициялық процестің жүруiн 2003жылдың -қаңтар айында қабылдаған ҚР "Инвестиция туралы " заңы себеп болады. Бұл заң он жыл ... ... ... ... ... ... ... қол астындағы шетел инвестицияларының Кеңесінің ҚР сауда және индустрия минестерствосының ... ... үшiн ... комитетi, "Казинвест" инвестиция орталығы, саяси экономикасын факторлар әcep етуде,
Осы күнде инвестицияның ... ... 2015 ... ... индустриалды – инновациялық даму стратегиясы жасалды. Бұл стратегияда инвестиция негiзiнен артықшылықты өңдеу өнеркәсiбiне құйылады. Бұл салаға мемлекет көптеген ... ... ... еттi. Ал ... Даму ... алғашқы адымды бастап кетті, яғни отандық кәсiпкерлерге, экономиканың шикiзатты емес саласымен айналысушы ... 150 млн. АҚШ ... ... ...
Индустриалды инновациялы даму стратегиясының орындалу мақсатында Қазақстан инвестициялық қоры құрылды. Бұл қор мемлекеттің 100 % -тiк ... ... ... ... құрылды. Сауда индустрия министерствасының мәлiметi бойынша қазiргi кезде 640 инвестициялық келiсiм бар, оның 60%-i отандық инвесторлармен жасалды. Соның iшiнде Қазақстаннның ... ... ... ролi ... ... ... Дәл айтсақ 2002 жылы банктердің 60% активi экономиканы несиелеуге жұмсалды. 2003 жылдың қаңтар ... ... ... екiншi деңгейлi банктерi экономиканың салаларына 825,7 млрд. теңге инвестиялады.
Елдегi инвестициялық процесстi талдап, келесi негiзгi даму тенденциясын
Көрсетеді:
1) инвестициялық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етiлуiнiң жетiлдiрiлуi;
3) мемлекеттiң және ұлттық инвесторлардың белсендiлiгi;
4) институттардың ролiнiң ұлғаюы дамуға әcep eтyi ... ... Даму ... ... қор, ... қор және т.б.). ... даму тенденциясы тек бұлармен шекетелiп қалмайды. Бүгінде еліміз эканомикасында тұрақты даму орын ... ... ... ашық рыноктық эканомикасы жүзеге асуға бағытталған саяси және эканомикалық бір ... бет ... ... ... ... ... ... қаржы қорларының Қазақ еліне деген сенімі артты.Бұдан Қазақстан Республикасы Президенті мен Үкіметінің республикаға шетел капиталының ... ... ... ... ... ... көруге болады. Осы сенімділік дәрежесін анықтайтын үш бірдей халықаралық ретинг агенттіктері Қазақстанға аса қауіптенбей инвестиция әкелуге болады ... ... ... ... ... ... негізінде шетелдік банктердің, әртүрлі қорлардың қаржылары елімізге миллиондап емес миллиардтап келе бастады. Тек екі ... ... банк ... 6 ... ... ... ... қаржы келді.
Сондықтан да, жалпы алғанда Қазақстанда қолайлы инвестициялық ахуал қалыптасқан деп айтуға негіз бар. Ал ел ... ... ... ... ... қана ... ... қатар Қазақстандық инвесторларды да тартуға барынша жағдайлар жасалынатын болады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ДЕБИЕТТЕР ... ... ... 1994 жылы 27 ... заңы.
2. ҚР «Тікелей инвестицияларды мемлкеттік қолдау туралы» 1997 жылы 28 ақпандағы заңы.
3. Инвестициялар туралы Қазақстан Республикасының 2003 ж. 8 ... №373 –II ... Н.А. ... -2030» Қазақстан халқына жолдауы.
5. Назарбаев Н.А. Стратегия становления и развития казахстана как суверенного государства//каз.правда. -1992. -16 ... ... -2004. -11 ... Р.Е. ... экономикалық қатынастар. –Алматы. Қазақ университеті, 2002 -256 бет.
8. Мамырова М.К. эффективность инвестиций в ... ... ... ... ... А.Ж., Абдрахманова Г.Т. Оценка финансовых решений в условиях инвестирования -Алматы. 2004.
10. Жапарбеков С.А. ... ... ... ... в ... ... №3-4 ... 2000.
11. Садвакасова А.Б., Рахматуллаева Д.Ж. Исследование влияние факторов внешней среды на состояние «Портфельных инвестиции».//Вестник КАЗГУ №1 –Алматы, 1999.
12. Виленский П.А., Лившиц и др. ... ... ... ... ... ... Г.А. ... инвестицияларын экономикаға тарту нысандары »//Қаржы –қаражат №2 –Алматы, 2001.
14. Косжанов.Т, Атамкулов.Б ... и ... ... в ... ... ... ... страны»//Транзитная экономика №1 –Алматы, 2000.
15. Каженбаев.С, д.э.н. «Актуальные проблемы ... ... ... №1 ... ... Г.Б. ... ... тартудың әлеуметтік алғы шарттары»//Вестник КАЗГУ №2 –Алматы, 2005.
17. А.Әбілхасым «Экономикалық аймаққа шетел капиталын тартуды ынталандырудың ... ... ... мен ... ... №4 ... «Инвестиционные ресурсы как фактор развития импортозамещающих отрслей промышленности»//Транзитная экономика №1 ... ... ... ... в ... ... ... и проблемы» //Транзитная экономика №2 –Алматы, 2002.
20. Асанова М.К. «Воздействие прямых иностранных инвестиции на ... ... силы (по ... ОАО «Испат кармет»)//ҚазҰУ хабаршысы №2 (48). 2005.
21. «Инвистиционная деятельность» Краткий статистический ежегодник Казахстана 2005г.
22. «Иностранные прямые инвестиции в ... ... ... банка республики Казахстан.
23. «Негізгі капиталға инвистициялар»Қазақстан Республикасының әлеуметтік–экономикалық статистикалық мәліметтері ... ... ... ... ... ... ... мәліметтері 2005.
25. Шарп У.Ф., Александр Г.Дж., Бэйли Дж.В. «Инвестиции» -Университетский учебник. –М.:«Инфра –М».1998.
26. Садвакасова А.Б., Рахматуллаева Д.Ж. ... ... в ... необходимость использования.//Вестник КАЗГУ №9 –Алматы, 1998

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Инвистиция тарту жолдарын арттыру64 бет
Кәсіпорынның инвестициялық тартымдылығын арттыру жолдары67 бет
Инвестиция және инвестициялық тартымдылық23 бет
Инвестицияны сақтандыру5 бет
Коммерциялық банктің инвестициялық операциялық теориялық негіздері5 бет
Ғылыми білім және ғылыми революциялар8 бет
Қазақстан Республикасына шетел инвестицияларын тартудың мәселелері мен перспективалары24 бет
Қазақстан Республикасының шетел инвестициясын тарту жолдары13 бет
«АТФ банктің» есебін жетілдіру шараларының методикалық нұсқаулығы17 бет
Адамды айыпталушы ретінде жауапқа тартудың негіздері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь