Мемлекеттік несие түсінігі, нысандары мен сыныптамасы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 МЕМЛЕКЕТТІК НЕСИЕ ТҮСІНІГІ, НЫСАНДАРЫ МЕН СЫНЫПТАМАСЫ
1.1 Мемлекеттік несиенің түсінігі мен оның мәні ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2 Мемлекттік несие нысандары және әдістерінің сыныптамасы ... ... ...11

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА МЕМЛЕКЕТТІК НЕСИЕНІ БАСҚАРУ ПРОБЛЕМАЛАРЫ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
2.1 Халықаралық мемлекеттік несие ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.2 ҚР мемлекеттік несиені басқарудағы проблемалар оны шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
КІРІСПЕ
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбевтың Қазақстан халқына «Дағдарыстан жаңарту мен дамытуға Жолдауында»: «Жаңа қаражат қажет. Осы мақсатта дәстүрлі түрде Ұлттық қорға есептеліп келген шикізаттық сектордың табыстарының 2009-2010 жылдары жаңа жоспарды жүзеге асыруға жұмсау дұрыс болады. Тұтастай алғанда бұл Ұлттық қордан бекітіліп қойылған трансферттерге қосымша шамамен 600 милиард теңгені құрайды.
Бұл – уақытша, бірақ та қажетті шара. Бұл ретте біз қазіргі сәтте бар елдің жалпы резервтің сол көлемін, яғни 47 миллиард американ долларын сақтаймыз. Бұл бізге осы дағдарыс жалғасқан жағдайда тұрақтылыққа деген сенімдік береді.
Қаражаттың басқа бір көзі- бұл бюджеттің барлық шығындық баптары бойынша қатаң үнемдеу және аса қатал қаржы тәртібі. Осыны ескере отырып Үкіметке республикалық бюджет шығындарын оңтайландыруды және апта сайынғы мониторинг режимінде бюджеттік қаражаттың жұмсалуын жіті бақылауды тапсырамын. Осыған сондай-ақ біздің депутаттарды да шақырамын.
Қауырт өсу кезеңінде үйреншікті болып кеткен ысырапқорлық ойлы тұтынумен және үнемдеумен ауыстырылуы тиіс. Ашығын айтайық, бізге ақша пайда болған осы жылдары сұраныс көбейіп, штаттар қампиып кетті және іссапарлар саны, әрқилы ауқымды мәдениет күндерін өткізу ұлғая түсті. Осы мәселеде баршаның ойланғаны керек.
Қаржы тәртібін бұзушыларға дағдарыс уақытының заңы бойынша қатал сұраныс қойылуы тиіс. Барлық басым емес шығындар- әкімшілік, инвестициялық және басқа шығындар- нолге теңестірілуі тиіс. Бұл жергілікті бюджеттерге де қатысты» [1, 2 б.].
Несие—қарыз капиталының қозғалысы, несие беру мүмкіндігі ақысын төлеу, қайтарып беру және мерзімдік приңциптеріне құрылған. Экономикалық категория ретінде несие құл иеленушілік қоғамда өсімқорлардың ақшаны қарызға беруінен басталып, өзінің айтарлықтай даму дәрежесіне буржуазиялық қоғамда қарыз капиталын пайдалану арқылы жетті. Несие нарықтық экономика тұсында маңызды қызметтер атқарды.
Біріншіден, тарихи тұрғыдан несие қоғамдық өндірістің шеңберін айтарлықтай кеңейтті.
Екіншіден, несие қайта бөлу қызметін атқарады. Осының арқасында жеке жинақтар, кәсіпорындар пайдасы, мемлекет табысы қарыз капиталына айналып, халық шаруашылығының кіріс келтіретін салаларына жұмсалады. Мысалы, АҚШ-та жинақтың ірі көзі (басқа елдердегі сияқты) жеке адамдар (отбасы, халық). 1989 жылы АҚШ экономикасының бұл секторында таза жинақтар (жалпы жинақтан берешекті шығарып тастағанда) 198 млрд. доллар болды. Бұл қаржының үлкен бөлігі мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алуға жұмсалды.
Үшіншіден, несие айналым шығындарын үнемдеуге көмектеседі. Оның дамуы барысында банктік есеп-шот пен салымдар (несие карточкілері, әр түрлі есепшоттар, депозит сертификаттары) қолма қол ақшасыз айналымға түседі, сөйтіп ақша ағымы жеделдейді.
Төртіншіден, несие капиталдың орталықтануы мен шоғырлануын тездету
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Респуюликасының Президенті Н.Ә. Назарбавтың халыққа Жолдауы// Егеменді Қазақстан.-2009.-№23. 2б.
2. Сейітқасымов. Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық-Алматы: Экономика, 2001.
3. Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер. Валюталық қатынастар. Оқу құралы-Алматы: Экономика, 2000.
4. Альмагамбетова Г.А. Кредитная политика коммерческих банков // Банки Казахстана.- 2005.- № 6. 5-6 бб.
5. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы.- Алматы: Издат Маркет, 2004.
6. К.Б. Блеутаева Ақша және банктер. Оқу құралы. Екінші басылым. Өңделіп толықтырылған-Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2007.
7. А. Бохаева Коммерциялық банктердің несиелік портфелін басқару // Экономика негіздері. – 2005.- №3.
8. А.Тұрлыбекова Екінші деңгейлі банктердің несиелік саясатын бағалау // әл-Фараби атындағы ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы.- 2006.- № 3. – 33-35 бб.
9. Журтыбаева Д.Е. Управление кредитными рисками в банках // Банки Казахстана.- 2007.-№1. – 7-10 бб.
10. Конакбаева А.Г. Проблемы развития банковской системы Казахстана на современном этапе // Банки Казахстана.-2007. - №4.- 14-18 бб.
11. Кауметова Н. Проблемалық несиелермен банкінің жұмысы // КазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы. – 2004. -№3.-53-57 бб.
12. Зиябеков Б. Несиелік бюро – тәуекелділікті анықтаудың құралы ретінде // Банки Казахстана.-2005.- №3 - 6-10 бб.
13. Конакбаева А.Г. Кредитная система Республики Казахстан: современное состояние и проблемы развития // Банки Казахстана. – 2007.-№5.- 11-13 бб.
14. Хамитов К.Н. Қазақстандағы қысқа мерзімді несиелендірудің қазіргі таңдағы мәселелері мен перспективалары // Банки Казахстана. -2002. - №2. -10-15бб.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ…………………………………………………………………….......3
1 МЕМЛЕКЕТТІК НЕСИЕ ТҮСІНІГІ, НЫСАНДАРЫ МЕН ... ... ... түсінігі мен оның мәні……………………………5
1.2 Мемлекттік несие нысандары және әдістерінің сыныптамасы…….. …11
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА МЕМЛЕКЕТТІК НЕСИЕНІ ... ЖӘНЕ ... ШЕШУ ... Халықаралық мемлекеттік несие……………………………………….....15
2.2 ҚР мемлекеттік несиені басқарудағы проблемалар оны ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбевтың Қазақстан
халқына ... ... мен ... ... ... қаражат
қажет. Осы мақсатта дәстүрлі түрде Ұлттық қорға ... ... ... ... ... жылдары жаңа жоспарды жүзеге
асыруға жұмсау дұрыс болады. ... ... бұл ... ... ... трансферттерге қосымша шамамен 600 милиард теңгені құрайды.
Бұл – уақытша, бірақ та қажетті шара. Бұл ретте біз ... ... ... ... ... сол ... яғни 47 миллиард американ долларын
сақтаймыз. Бұл бізге осы дағдарыс жалғасқан жағдайда тұрақтылыққа деген
сенімдік береді.
Қаражаттың ... бір ... бұл ... ... ... ... қатаң үнемдеу және аса қатал қаржы тәртібі. Осыны ... ... ... ... ... ... және апта ... режимінде бюджеттік қаражаттың жұмсалуын жіті бақылауды
тапсырамын. Осыған сондай-ақ біздің депутаттарды да ... өсу ... ... ... ... ... ойлы
тұтынумен және үнемдеумен ауыстырылуы тиіс. Ашығын айтайық, бізге ақша
пайда болған осы ... ... ... ... қампиып кетті және
іссапарлар саны, әрқилы ауқымды мәдениет күндерін өткізу ұлғая түсті. Осы
мәселеде баршаның ойланғаны керек.
Қаржы тәртібін ... ... ... заңы ... ... ... ... Барлық басым емес шығындар- әкімшілік,
инвестициялық және басқа ... ... ... тиіс. Бұл
жергілікті бюджеттерге де қатысты» [1, 2 б.].
Несие—қарыз капиталының қозғалысы, несие беру ... ... ... беру және мерзімдік приңциптеріне ... ... ... ... құл иеленушілік қоғамда
өсімқорлардың ақшаны қарызға беруінен басталып, өзінің айтарлықтай даму
дәрежесіне буржуазиялық ... ... ... ... арқылы жетті.
Несие нарықтық экономика тұсында маңызды қызметтер атқарды.
Біріншіден, тарихи ... ... ... ... ... ... ... қайта бөлу қызметін атқарады. Осының ... ... ... ... ... ... қарыз капиталына
айналып, халық шаруашылығының кіріс келтіретін ... ... ... ... ірі көзі (басқа елдердегі сияқты) жеке адамдар
(отбасы, ... 1989 жылы АҚШ ... бұл ... ... (жалпы жинақтан берешекті шығарып тастағанда) 198 млрд. ... Бұл ... ... ... ... ... ... сатып
алуға жұмсалды.
Үшіншіден, несие айналым шығындарын үнемдеуге ... ... ... ... ... пен ... ... карточкілері, әр
түрлі есепшоттар, депозит сертификаттары) қолма қол ... ... ... ақша ... ... несие капиталдың орталықтануы мен шоғырлануын тездету
қызметін атқарады. Несиені бәсекелік ... жиі ... ... ... мен ... жойып жіберуіне ықпал етеді.
Бюджеттік тапшылықтарды ... ... жолы ... ... ... ...... қатынастардың жиынтығы,
мұнда мемлекет заем немесе кредитор — несие беруші ... ... ... ... ... толықтыру жайында болса, онда мемлекеттің
қызметі бізді заем беруші ретінде қызықтырады. Осы ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік несиенің түсінігін,
мәнін, қызметтерін ашу. ... ... және ... ... ... ... оны шешу жолдарын іздестіру.
Курстық жұмыстың міндеті- ... ... ... ... ... проблемаларын қарастыру. Халықаралық мемлекеттік
несие мен Қазақстанның мемлекеттік несиесінің арасындағы айырмашылықтырды
зерттеп, отандық мемлекеттік несиенің ... шешу ... ... ... мәнін ашу, әдістемелік сыныптамасын қарастыру.
Курстық жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... ... ... тұрады.
Бірінші бөлімде, мемлекеттік ... ... ... ... ... бөлімде, Қазақстан Республиикасының мемлекеттік несиені
басқару проблемалары мен ... ... ... проблемалары мен
оны шешу жолдары ашылған.
1 МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... МЕН ... Мемлекеттік несиенің түсінігі мен оның мәні
Бюджеттік тапшылықтарды қаржыландырудың ... жолы ... ... ... ...... қатынастардың жиынтығы,
мұнда мемлекет заем немесе кредитор — несие беруші рөлін атқарады. Егер
әңгіме бюджеттік тапшылықты ... ... ... онда мемлекеттің
қызметі бізді заем беруші ретінде ... ... жеке ... несие беруінен айтарлықтай ерекше.
Соңғы жағдайда ол өңдірістік мақсаттарға бағытталады. Бұл несие ... ... ... құнның өсуімен байланысты. төленеді.
Бюджеттік дефицитті жоюға ... ... ... көп ... ... ... емес. Сондықтан мемлекет өзінің борышын
негізінен бюджетке келіп түскен төлемдердің есебінен төлейді. Мемлекеттік
қаржы ресурстары негізінен ... ... ... ... ... Олар ... сақтандыру және өнеркәсіп компанияларының уақытша
бос ақшаларын пайдаланады. Ақша айналымы мен жалпы экономикалық қызмет
істеу үшін оған ... ... ... ... ... алады? Егер
казначейлік міндеттемелері жеке секторларға орналасса, онда ... ... жеке адам ... ... қайта бөлінеді. Ол үшін
үкімет өзінің қағаздарын жоғары процентпен, ... ... етіп ... ... ... ... ... төлеу
бюджет шығыстарының басты бөлігін алады. АҚШ-тың федералдық шығындарының
ішінде 1990 жылы 8,9 ... 1998 жылы 14,5 ... ... ... жеке ... орналастыру өз кезегінде бюджеттік
шығындардың одан әрі ұлғаюына жол береді. Бірақ үкімет ... ... тек жеке ... ғана ... қоймай, орталық
банктердің (ақша шығаратын) есебінде де ұстайды. Үкіметтің казначейлік
міндеттемелерін есептей отырып, банк ... ... ... ... ... ... олардың нақты тауар көлемдерімен еш байланысы
жоқ. Мұндай жағдайда мемлекеттік ... ақша ... ... ықпал жасайды. Ақша көлемінің өсуі қоғам байлығын шын мәнінде
ұлғайта ... ... ... ... ... ... тән жағдайды білдіреді, шексіз ... ... ақша ... ... ... ... болады.
Мемлекеттік несиенің дамуы мемлекеттің қарызын ... ... ... ... ... ... ... жаңа
заемдардың көлемін шығарудың уақытын, ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Мемлекеттік заемдар әр түрлі мерзімге шығарылады, осы ... ... орта және ұзақ ... деп ... ... ... ... мерзімді заем, әдетте 1 жылдан 5 жылға, орта ... ... ұзақ ... 5 жылдан ұзақ уақытқа шығарылады.
Қарыз түрлері мерзімінің арақатынасының ... ... ... ... бар. ... күшейген және ақша айналысьшың
жалпы тұрақсыздығы жағдайында қысқа мерзімді қарыздың үлесі артады.
Ақшаның инфляциялық ... ... ... ұзақ мерзімді
үкіметтің міндеттемесі бойынша ақша ... ... ... берушілер
қысқа мерзімді казначейлік міндеттемелерді қалайды, ... ... ... ... тап болу ... аз. ... ... өсуі ұлттық табыстың проценттік төлем ретінде қайта бөлінуіне
әкеледі. Мысалы ... ... ... ... ... 1982 ... млрд. франктен 1990 жылы 125 млрд. франкке жетті. АҚШ-та федералдық
қарыз бойынша таза проценттік ... 1980 жылы 52,2 ... ... жылы 165,7 ... долларға көбейді. Мемлекеттік қарыз басқа да
берешектер сияқты жалпы ұлттық өнімге ... ... ... өседі.
Мысалы, АҚШ-та 1983 пен 1990 жылдар арасында ЖҰӨ 1,6 есе артты. Ал сол
аралықта халықтың, мемлекет пен ... емес ... ... есе ... 10 ... ... яғни ... ұлттық өнімнен 2 есе ... 90 ... ... ... ... 3,7 ... долл. финанстық
емес корпорациялардың 3,5 трлн. долл. ал ... ... 3 ... ... Ірі бюджет тапшылығы және мемлекеттік ... ... ... ... жағдайда казначейліктер берешекті төлеудің
уақытын кейін ығыстырады. Осы мақсатпен мемлекет заемдарды ... ... ... ... ашаралардың мәні заемдарды жабуды
кейінге қалдыру, мүмкін болғанынша мемлекет ... ... орта және ұзақ ... ... ... ... өздерінің қысқа мерзімді міндеттемелерін орта, ұзақ мерзімді
қарыздарға ауыстырады. Осымен қатар ол өзінің қысқа ... ... ... ... негізінде жаңа ұзақ мерзімді заемдар
шығару арқылы сатып алады. Мұндай шаралар тез тиімділік беріп, ... ... ... ... олар ... ... тұрақтандыра
алмайды, өйткені ол ставка процентінің одан әрі өсуіне ... ... ... ... сомасын көбейтеді.
Мемлекеттік несиені басқарудың күрделі механизмін пайдалана отырып,
казначейліктер бюджеттік тапшылықты жою үшін ... ... ... ... ... және қаржы — ақша саясаты
макроэкономикалық реттеудің кең көлемдегі мәселелерін ... ... ... ... саясатты жүргізу, жұмыспен қамту, ... бар ... ... және ... ... ... ... шығыстарды ұлғайту мен салықтарды ... ... және ... ... жалпы төмендеу кезінде,
экономикалық дағдарысқа ... ... ... ... ... қаржыландыру жиынтық сұраныстың жалпы көлемін ұлғайтады.
Салықтың төмендеуі күрделі қаржының, ... орта ұсақ ... ... ... ... ... ... жағдайында
мемлекеттік шығындардың артуы мемлекеттік ... ... ... ... күшеюіне әкеледі. ... ... ... ... ... бюджеттік дефицит деп аталады.
Сонымен қатар экономикалық белсенділіктің төмендеуі себепті мемлекеттік
табыстардың ... ... ... деп ... ... ... неокейнсиандық бағыттағы
экономистердің ... ... ... орын ... Оның ... ... ... жылдары батыс экономистері экономиканы
мемлекеттік реттеу үлгілерін ... ... ... ал ... оны тәжірибеде қолданды. Алайда тәжірибе барысында "дефицитті
қаржыландыру" идеясы күткен нәтижесін бермеді. Бұл концепцияның ең әлсіз
жері оны қолдану 60—70 ... анық ... ... ... ... ... бюджеттік дефицит қарыздың
монеттенуіне ақша массасының ... көп ... және ... ... ... ... ұзақ ... жоспарда активті
бюджеттік дефициттер белгілі жағдайда халықтың ... алу ... ... шығыстардың экономикаға ықпалының себебі болмақ. Мұндай
мемлекеттік реттеудің ең ... бір ... ... ... ... кету" дегенмен күресу.
Дефляциялық (инфляцияға қарсы) шаралардың күрделілігі мынада: оны
жүзеге асыру мемлекеттік шығындарды азайтуды, ... ... ... ақша ... ... ... ... етеді. Мұның бәрі өз
кезегінде жиынтық сұранысты тежейді, ... ... ... ... ... жұмыссыздықты көбейтеді.
Сонымен мемлекеттің несие проблемасы ақша ... ... ... саясатымен, мемлекеттің экономикалық ... және ... ... ... байланысты. Сыртқы қарыз.
Шаруашылық өмірді жаппай интернационалдандыру процесі ... ... ... ... жүреді. Қажетті финанс қаржыларын
шоғырландыру үшін ... ... ... тыс ... ақша ... ... ... Мұның нәтижесінде сыртқы борыш пайда болады, ол
жоғарыда айтылған ішкі қарыздан айтарлықтай өзгеше. ... ... ... ... жеке ... ... ... банктер әр түрлі қорлар және т.б. Бірақ соңғы кездерде халықаралық
капитал рыноктарында операцияларға ... ... ... ... рөлін атқарады. Мемлекет финанс қаржыларын қарыз капиталының
ұлттық рыноктарынан (жеке кредиторлардан ... ... ... қатар "еврорыноктан", яғни қарыз капиталын ұлттық рыноктан тыс та
алады. Ұлттық рыноктарда сыртқы заем жеке ... ... ... келісімдер арқылы орналастырылады. Мемлекетаралық заемдар
әр түрлі валюта арқылы ... ... ... ... ... ... ... сақтайды. Экономикалық өмірдің
интернационализациялануының қазіргі ... ... ... ... осының негізінде сыртқы қарыздың ұлғаюымен сипатталады. ... ... ... ... ... ... ... 1990 жыл ол
126,5 млрд. долларға жетті. Алайда сыртқы берешектіктің өсуі өнеркәсібі
дамыған елдерге де тән, Мысалы ... ірі ...... елі АҚШ. ... жоғары процент ставкасы нәтижесінде АҚШ американ банкілеріне
ірі шет ел капиталының ағылуын қамтамасыз етті. Бұл ... ... ... ... бағалы қағазына айналып, бюджеттің дефицитін
қаржыландыруға жұмсалды. Алайда АҚШ-тың жалпы ... ... ... Егер ... АҚШ ... ... ... 1988 жылы
оның таза борышы 540 млрд. ... ... 11%) ... Үстіміздегі
онжылдықта бұл көрсеткіш 1 трлн. долл. жетпек. Халықаралық несиенің ... ... ... ... елдер арасында капитал
миграциясының аймақтар мен елдердің экономикалық өзара тәуелдігінің
тереңдеуінің ... ... ... ... ... жеке ... ... де, мемлекеттік бюджеттің дефицитін жоюға да мүмкіндік
береді. Сонымен қатар сыртқы борыштың өсуі айтарлықтай проблема ... ең ... ... ... ... мен ... ... экономикасының
сыртқы факторларға тәуелділігі [2, 236-242 бб.].
Несие—қарыз капиталының қозғалысы, несие беру мүмкіндігі ақысын
төлеу, қайтарып беру және ... ... ... ... ... ... құл иеленушілік қоғамда өсімқорлардың ... ... ... ... ... даму ... ... қарыз капиталын пайдалану арқылы жетті. Несие
нарықтық экономика тұсында маңызды қызметтер атқарды.
Біріншіден, тарихи ... ... ... ... ... ... несие қайта бөлу қызметін атқарады. ... ... ... ... ... ... табысы қарыз капиталына
айналып, халық шаруашылығының кіріс келтіретін ... ... ... ... ірі көзі ... ... сияқты) жеке адамдар
(отбасы, халық). 1989 жылы АҚШ экономикасының бұл секторында ... ... ... ... шығарып тастағанда) 198 млрд. доллар
болды. Бұл қаржының үлкен бөлігі ... ... ... ... ... ... айналым шығындарын үнемдеуге көмектеседі. Оның
дамуы барысында ... ... пен ... (несие карточкілері, әр
түрлі есепшоттар, депозит сертификаттары) қолма қол ... ... ... ақша ағымы жеделдейді.
Төртіншіден, несие капиталдың орталықтануы мен шоғырлануын тездету
қызметін атқарады. Несиені бәсекелік күресте жиі ... ... ... мен ... ... жіберуіне ықпал етеді.
Несиені жеңіл шарттар бойьшша алған кәсіпкерлер капиталдың ... ... ... ... ... ауыр ... ... алып,
бәсекелік күресте ұтылып қалады. Тарихи даму барысында несиелер сан түрлі
пішінде ... ... ... ... банктік несиелер.
Коммерциялық несие кәсіпорындардың, бірлестіктердің, өзге де
шаруашылық субъектілерінің бір-біріне ... ... ... ... ... қалдыратын тауарлар түрінде де болады. Көп жағдайларда
олар вексель — ... ... оны ... ... ... ішінде вексель
иесіне көрсетілген ақша сомасын төлейтіні туралы міндеттеме ... ... ... ... ... ... ... оның
кредитор кәсіпорындарының резервтік қор мөлшерімен шектеулі. ... ... ... оны ... ... ... және ... өңдіріс құрал-жабдықтарын өндіретін және оны тұтынатын кәсіпорындарға
ғана беріледі. Коммерциялық кредиттің мұндай шектеулерін банктік несиені
дамыту арқылы жоюға болады [3, 195-197 ... ... - ... ... ... ... ... субъектілеріне жеке кәсіпкерлерге, ... және т. б, ... ақша ... ... ... ... қысқа мерзімді (1 жылға дейін), ... ... (5 ... ... Бұл ... тек ... ... ғана емес, сонымен
қатар капитал қорлануына да қызмет етеді.
Коммерциялық несие бағыты, мерзімі мен келісім сомасы ... жоя ... ... несие-кредит қатынастарының негізгі және
басым түріне айналды. Кредиттің ... ... көп ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен ұйымдар
шығарған акцияларды, облигацияларды, қатысу кредит билеттерін т.б. бағалы
қағаздарды сатуы жатады. Бұл операциялар ... ... ... ... (облигация, бағалы қағаздар) орталықсыздандырылған түрлері
деп аталады.
Тұтыну несиесі жеке адамдарға ұзақ мерзімді тұтыну тауарларын сатып
алу үшін 3 жылға беріледі. Ол ... ... ... төлемін кейінге
қалдырып тауар сату арқылы жузеге асырылады немесе ... ... ... ... ... ... ... үшін, әдетте жоғары
процент (30%-ке дейін) төлейді және ... ... ... ... ... ... ... несие қозғалмайтын (жер, құрылыс, үй)
мүліктер орнына берілетін ұзақ мерзімді қарыз. ... ... ... банктер мен кәсіпорындар шығаратын ипотекалық облигациялар.
Ипотекалық несие көбіне ауыл шаруашылығының ... ... ... бұл ... ... ... ... несие - несие қатынастарының жүйесі. Мұнда мемлекет
заем беруші, ал халық пен жеке ... ... ... ... көзі тек орталық үкімет қана емес, жергілікті өкімет
органдары да шығаратьш мемлекеттік заем ... ... ... ... бұл ... алдымен бюджеттің тапшылығын (дефицитін)
жоюға қолданады. Мемлекеттік облигация шығару (эмиссия) және оны ... ... ... ... 2 ... доллардан асып отыр.
Халықаралық несие - қарыз ... ... ... қозғалысы. Халықаралық несие тауар немесе ақша (валюта)
түрінде беріледі. ... ... мен заем ... банктер, жеке
фирмалар, мемлекет, халықаралық және аймақтық ұйымдар. ... ... ... ... ... ... қарамағына
елдің заңи және жеке тұлғаларының бос ақша қаражаттары да, сонымен бірге,
басқа елдердің (үкіметтердің, ... ... ... ... ... ресурстары да несие капиталы
ретінде уақытша пайдалануға жұмылдыру үшін және ... ... шешу үшін ... ... ... ... басты әдісі
мемлекеттік кредит болып табылады.
Мемлекеттік несие - жалпымемлекеттік қаржының басты буындарының
бірі және ... ... ... бұл қатынастарда мемлекет
несиелердің де, қарыз алушының да, ... да ... ... ... ... білдіреді) рөлінде көрінуі мүмкін. Мемлекеттік
несиенің ерекшелігі қарызға берілген қаражаттардың қайтарымдылығында,
мерзімділігінде және ақылығында. Алайда, бұл қатынстарды банк ... ... 1 ... ... жекеше несиеден айырмашылығы
Қайнар көзі: Альмагамбетова Г.А. Кредитная политика коммерческих
банков// ... ... ... ... 2005.- ... ... ... жұмылдырылған қаражаттар көбінесе
экономиканы ... ... оның ... сипаты
болуы тиіс. Мемлекеттік несие жөніндегі қатынастар мына негіздерде қаржы
қатынастарына кіреді:
1) мемлекеттік ... ... ... ... әр ...... өндірістік емес, сол сияқты стратегиялық,
оперативтік қажеттіліктерді қаржыландыруға бағытталатын мемлекеттің ... ... ... алынған және берілген несиелер үшін есеп айырысулар, олар үшін
пайыздар төлеу бюджеттердің — ... ... ... ... ... немесе биліктің жергілікті органдарының қарыз алулары
кезінде жергілікті бюджеттердің қаражаттары есебінен жүргізіледі. Бюджет
кірістерінің ... және ... ... салықтық түсімдер
құрайтындықтан ... ... ... ... ... яғни мерзімінен бұрын өндіріп алынған
салықтар деп саналады.
Мемлекеттік несие ақша қаражаттарын (оларды кейін қайтару шартында)
қайта бөлу ... ... Бұл ... ... ... ... бос ақша қаражаттарын шоғырландырумен байланысты.
Бұл функцияда мемлекеттік кредит жинақ ақшаны ұйымдастыру ... ... ... ... ... біршама азғантай, орташа жинақ
ақша мемлекетте шоғырландырылады және оның қажеттіліктерін қаржыландыруға
бағытталады. Бұған халықтың, ... ... ... арасында
орналастырылатын мемлекеттік қарыздардың облигацияларын шығару,
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... сертификаттарды) шығару арқылы қол
жетеді. Бұл функция іс-әрекетінің объективті нәтижелері ұлғаймалы ұдайы
өндірістің ауқымын арттыру және оның ... ... ... табылады.
Ағымдағы кезеңде пайдаланылатын қаражаттар несиегерге ондаған жылдардан
кейін, яғни келешектегі ұрпақтардан ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кредиттің қайта бөлгіштік
функциясы сондай-ақ оның мерзімінен бұрын төлену ... ... ... ұрпақтардың қаражаттарын бүгінгілердің пайдасына
қайта бөлуге қол жетеді ("уақытқа қарай қайта бөлу").
Мемлекеттік несиенің екінші ...... ... ... ... ... ... мөлшеріне ықпал жасай отырып, ақша
ағындарын реттейді: несие капиталының рыногында қаржыгер бола отырып, ... ... ... ... ... ... нәтижесінде несие
капиталының нормасы артады. ... ... бұл ... ... одан жеке ... ... ... әсері"). Бұл
олардың бизнестің белгілі бір түрлерін инвестициялауын шектеуді ... ... ... ... ... ... алу кезінде айналыстағы
ақшаның (қолма-қол ақшаның және қолма-қолсыз ақшаның) ... ... өзі ақша ... ... жою үшін тиімді болуы
мүмкін.
Мемлекеттік несие рөлі ... ... ... бос ... ... ... және ... кезек күттірмейтін мұқтаждарын қаржыландыруға бағыттауға
саяды.
Мемлекеттік ... ... ... ... сыртқы, шартты болып
ажыратылады.
Ішкі несиеде мемлекеттік несие ... ... ... ... де, несиегер ретінде де елдегі үкіметтің, ... ... ... ... және ... пайда болады.
Халықаралық несиелік қатынастарға бір жағынан, үкімет, биліктің
жергілікті органдарды, екінші жағынан басқа ... ... ... ... ... ... ұйымдары
араласады. Кредит беруші тарап мемлекет-донор ... ... ... ... ел реципиент-ел деп аталады.
Шартты мемлекеттік несие отандық ... ... ... ... билік органдары алған қарыздарына басқа
елдердің несигерлеріне берілген ... ... ... ретінде болады. Қарыз шарттары орындалмаған жағдайда
үкімет ... ... ... ... ... ... мүлкінен немесе басқа активтерінен ... ... ... ... төлейді.
Мемлекет қарыз алушы ретінде ғана емес, ... ... ... де бола алады.
Мемлекеттік несиелендірудің негізгі сферасы - ... ... ... ... тұрғын-үй құрылысын қаржыландыру;
экономикалық және әлеуметтік инфрақұрылым салаларын қаржыландыру.
Несие капиталдары ... ... ... ... бола алады.
Төлемдердің кідірісі бойынша тәуекелдіктер; банкроттық; саяси және
басқадай ... ... бұл ... ... ... несиенің көздері — кәсіпорындарда, банктерде, зейнетақы
қорларында, сақтық қорларында, халықта пайда болатын ... ... ... ... ... ... ... ұлттандырылған және аралас кәсіпорындарға жұмсалатын ... ... ... ... ... ... ... Елдің айналасын реттеу үшін пайдалану [4, 5-6 бб.].
1.2 Мемлекттік ... ... және ... ... ... ... нысандары:
1) мемлекеттік қарыздар шығару;
2) коммерциялық банктердегі халықтың салымдарының бір ... ... ... қазынашылық несиелер.
Мемлекеттік несиенің негізгі нысаны несие қатынастары ... ... ... болып табылады, бұл қатынастарда мемлекет негізінен
қарызгер ретінде болады.
Мемлекеттік қарыздар — нәтижесінде мемлекет белгілі бір ... ... бір ... ақша қаражаттарының белгілі бір сомаларын алатын
мемлекет пен заңи және жеке тұлғалар ... ... ... ... ... 2 ... салықтардан айырмашылығы
Қайнар көзі: Мақыш С.Б. ... ... ... Алматы:
ИздатМаркет, 2004.- 238-250 бб.
Қарыздар өтеу мезгілі, орны, орналастыру әдістері, қарыз валютасы,
эмитенттер, табыстылық түрлері бойынша ажыратылады, өтеу мезгілі бойынша:
қысқа ... (бір ... ... орта ... (1 жылдан 5 жылға дейін),
ұзақ мерзімді (5 жылдан ... ... ... ... ... қарыздар ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... азаматтары мен қоғамдар сатып ала алады.
Орналастыру әдістері ... ... ... ... ... және ... қарыздар болып ажыратылады. Мемлекеттік
қарыздар, әдеттегідей ақша ... ... ... ... ... ... да ... қарай қарыздар үкіметтің қарыздарына және биліктіқ
жергілікті органдарынық ... ... ... түрлері бойынша қарыздар пайыздық (қарыз иелері ... тең ... ... ... ... ... табыс алады);
ұтыс немесе лотереялық (табыс облигациялардың өтеу тиражы немесе ... ... ... ... ... мүмкін.
Дербестікке ие болғаннан кейін Қазақстан Республикасында меншікті
ішкі қарыздарды қолдану басталды. 2002 жылы ... ... ішкі ... ... ол ... мен ұйымдар арасында
таратылды. Сол жылы айналысқа 20 ... ... ... ... ішкі ұтыс ... ... ... бойынша ұтыстар жыл сайын 25, 50, 500 мың ... ... 4 ... жылы ... ... резидент және бейрезидент-заңи
және жеке тұлғалар арасында номиналы 1000 теңгеге, айналым мерзімі 364
күнге тең ... ... ... ... ... ... ішкі
қарызының ұлттық жинақ облигациялары ... ... ... ... табыстық пайыздары есептеліп, олар тоқсан сайын
төленіп тұрады.
"Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген ... алу және ... ... ... ... ... кодексіне сәйкес қарыз
алудың мынандай түрлерін ... ... ... қарыз алу және
мемлекет кепілдік берген қарыз алу.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік қарыз ... ... ... ... ... және ... ... органдары
жүзеге асырады [5, 238-242 бб.].
Үкіметтің қарыз алуы ... ... ... ... ... ... қарыз алуы төлем балансын қолдау
және Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... жүргізіліп отырған ақша-кредит саясатымен айқындалатын басқа да
мақсаттарында жүзеге ... ... ... ... ... алуы ... инвестициялық бағдарламаларды
қарыжландыруға ... ... ... тапшылығын жабу мақсатында
жүзеге асырылады.
Мемлекеттік қарыздардың мынадай түрлері мен нысандары болады:
1. Қарызгерге қатысы бойынша: ... ... ... ... Республикасы Ұлттық банкінің қарыздары; Жергілікті
атқарушы органдарының қарыздары болып бөлінеді.
2. Несие капиталының рыноктары бойынша:
- ... ... ... ішкі мемлекеттік қарыздар.
3. Қарыз алу нысаны бойынша:
- мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар ... ... ... жасасу болып бөлінеді.
4. Қолданылу мерзімі бойынша мемлекеттік эмиссиялық ... ... ... 1 ... ... ... мерзімді;
- айналыс мерзімі 1 жылдан 5 жылға дейін, орта мерзімді;
- айналыс мерзімі 5 жылдан ... ұзақ ... ... бөлінеді.
Мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздар құжаттық және құжатсыз
нысанда (оны ұстаушылар үшін тек қана құжаттық ... ... ... құны ... ... бекітілген және бекітілмеген
мөлшерлемесімен шығарылуы мүмкін.
Қарыз туралы келіссөздер жүргізу, шарттарға қол қою ... ... ... мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды шығару,
орналастыру, айналысқа ... өтеу және ... ... ... ... ... ... белгілейді.
Мемлекеттің шығыстарын қаржыландыру үшін халықтың банктердегі
салымдары бойынша қалдықтарының бір ... ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі және егер, олардың
капиталы ... ... ... онда ... ... ... ... жауап береді; жинақ банкінің
(акционердің) ... ... ... ... банк ... ... ... тартылған қаражаттарды тиімді
пайдалану нұсқаларының проблемалары пайда болады.
Қазынашылық ... ... ... ... немесе
бюджет қаражаттары есебінен мемлекеттік билік пен басқару органдарының
халыққа қаржылық көмек көрсету ... ақша ... ... несиенің әдістері әр түрлі және баяндалған ... ... ... ... — бұл қаражаттарды тартудың ... ... ... амалдары, тәсілдерк олар қарыздарды шығарудың
шарттарымен ... ... ... және ... ... іс-қимылдың мерзімі, орналастыру амалдары (облигацияларды,
бондарды еркін сатып алу және сату, жазылу, мәжбүрлеме орналастыру), өтеу
амалы ... ... ... ... ... кірісі бар
облигацияларды төлеп (сатып) алу, мерзімсіз қарыздарда — пайыздық ... ... ... ... мемлекеттік борышын басқару
әдістері де жатады (ары ... ... ... ... ... ... қаржыландыру).
Мемлекеттік қазынашылық міндеттемелерде (МҚМ-да) мыналар әдістер
болып табылады: дисконттық ... ... ... ... көрсетулі құны
бойынша МҚМ-ды өтеу, әтеу мерзімі, аукциондарды өткізудің тәртібі (реті).
Мемлекеттік несиенің нысандары кезінде — ... ... ... ... ... ... мұндай қолданудың
шарттары әдістер болып табылады: мемлекеттің қаржы ресурстары ретінде
тартылатын ресурстардың ... ... ... ... ... ... эмиссиялық банкісінің қаражаттарын тарту шарттары — әдістері
ұқсас болады, бұл әдістер мұндай қарыз ... ... ... азайтуы
тиіс.
Мемлекеттік несие нысанындағы әдістер кәдімгі банк кредитінің
әдістеріне ұқсас болып келеді [6, 376-378 бб.].
2 ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ШЕШУ ... Халықаралық мемлекеттік несие
Өзінің шығындарын жабуға мемлекет шетелдік кредиттерді де ... ... ... ... өсуі халықаралық мемлекеттік
кредиттің тез дамуына жеткізіп, соның негізінде ... ... ... ... ... ... ... өзіне қажет қаржы
ресурстарын жұмылдыру үшін ұлттық шекарадан тысқары жерлердегі бос ақша
көздерін ... ... ... пайдалануда. Компаниялар, банктер, сондай-
ақ, әр түрлі елдердің мемлекеттік органдары кредит ... ... ... мемлекеттік несие — халықаралық экономикалық қатынастар
сферасында елдердің материалдық ресурстарының ... ... ... ... ... ... несиегер ретінде болатын
қатынастардың жиынтығы. Бұл қатынастар ... ... ... ... және ішкі қарыздар секілді олар да қайтарымдылық,
мерзімділік және ақылық жағдайында беріледі. Алынған ... ... ... ... ... ... ... борышына қосылады.
Мемлекеттік сыртқы қарыздар ақша және тауар нысанында ... ... ... уәкілетті органдар арқылы елдер болып саналады.
Халықаралық несие — бірқатар елдер мемлекеттерінің, банктерінің,
сондай-ақ ... ... және жеке ... ... ... банктеріне және өзге де заңи және жеке ... ... ... ... ... дамуына
байланысты халықаралық кредит сферасында мына валюта-кредит ... ... ... орын алып ... ... ... ... Халықаралық
Қайта Құру және Даму Банкі және оның ұйымдары — Дамудың Халықаралық
Ассоциациясы, Инвестициялар ... ... ... ... ... ... ... Құру және Даму Банкі, Азия Даму ... Даму ... және ... ... ... Қоры валюта
бағамдарын реттеу нормаларын белгілеу және оларды сақтауға бақылау жасау,
қатысушы-елдер ... ... ... жою, ... ... ... үшін қаражаттар беру арқылы халықаралық сауда мен
валюталық ... ... банк пен оның ... ... ... ... техникалық көмек көрсету мен елдердің экономикалық әлуетін ... ... ... ... ... ... отырады.
Өзінің мәні жағынан халықаралық мемлекеттік кредит ұлғаймалы ұдайы
өндірісті қамтамасыз ету ... бірі ... ... ... ... елдерге экономикалық көмек көрсетудің құралы болып
саналады.
Халықаралық несиенің ... ... ... ... ... кредиттің дамуы мына факторларға байланысты болады:
- еңбектің халықаралық бөлінісі мен экономикалық бірігу;
- өндірістің мамандандырылуы, қауымдасуы;
- елдердің ... ... және ... күшімен әр түрлі
қамтамасыз етілуі;
- жеке елдердің экономикалық дамуының біркелкі ... ... ... ... ... экономикалық көмек көрсетудің қажеттігі;
- дамушы елдердің ... ... ... ... ... ... кредит ресурстары:
- қорланым қорларына жататын ... ... ... несие қорларынан (ұлттық және халықаралық
банктердің меншікті және тартылынды (тартылған) қаражаттары);
- ... ... мен ... ... ... нысанындағы халықаралық несие ұлттық валюталарда және еркін
айырбасталымды валюталарда беріледі.
Халықаралық несиенің функциясы мемлекеттердің ... ... ... ... және ақша ... ... бөлу ... табылады.
Халықаралық несиені пайдалану экономиканың дамуын тездетуге,
экономикалық дамудың деңгейлерін теңестіруге, ... ... ... ... ... жәрдемдеседі.
Халықаралық несиенің негізгі нысаны сыртқы қарыздар болып табылады.
Қарыз қаражаттары сыртқы сауда мәмілелерін жүзеге асыру ... ... ... ... - сыртқы сауданы несиелендіру үшін пайдаланыладың
сыртқы сауданы несиелендіру ... ... ... ... және ... ... бағдарламалары мен бюджеттерінде қарастырылады, мұның өзі
оларға өздерінің міндеттемелерін толық әрі бөгетсіз орындауына ... ... ... ... ... қолдау
мақсатымен шетел мемлекеттері мен көпжақты ұйымдар беретін дамуға ... ... ... беру ... ... емес ... яғни көпжақты валюта-кредит ұйымдары өздерінің пайдасын барынша
көбейтуге ұмтылмайды, керісінше құрылымдық жаңғыртуды және экономикалық
өсуді ... ... ... ... ... ... қорының несиелері Қазақстанға макроэкономикалық тұрақтандырудың
және құрылымдық реформалардың бағдарламаларына, теңгенің бағамын қолдауға
беріледі, мұның өзі ... ... ... ... елге ... бірі болып табылады.
Халықаралық экономикалық қатынастар практикасында сондай-ақ,
экспорттық ... ... ... " ... қолданылады.
Мұндай кредиттерді беру қарызгер-елге нақтылы ... ... ... ... ... ... ... Әдетте
байланыстырылған кредиттер жеңілдік жағдайда ... ... өзі ... ... ... тауарларды басқа елдердің рыноктарында
қорғаудың қажеттілігінен туады [7, 39-46 бб.].
Экспорттық несиелері пайдаланудың ... ... ... ... ... болады. Қосымша қаржыландырудың есебінен импорт өседі,
ал бұл сауда балансының ... ... ... ... ... Бұдан
басқа, экспорттық кредиттер реципиент-елдегі экономикалық өсуге ... ... ... тиісті қаражаттарды өндірістік сфераға
салуға мүмкін ... еді және ... ... қажеттіліктерді мезеттік
қанағаттандырудың орнына табыс өкелер еді, екіншіден, импортталатын
тауарлар ... ... және ... ... ... ... тауарларды
ығыстырады немесе оларды өндіруді жаншиды.
Қазіргі жағдайда жабдықты, материалдарды, азық-түлікті сатып алу
кезінде дамыған елдерде сыртқы сауда ... мен ... ... контракттар мен келісімдер, соның ішінде ... ... бұл ... ... мен фирмаларынан алатын банк ... ... ... ... ... - бұл ... ... түрі, бұл келісімдер кезінде тауарды сатып алушы
оның құнын ... ... ... ... ... ... ... банктерінен ұзақ мерзімді кредиттер алуды қарастырады,
бұл кредиттердің есебінен шетелдік фирмаларға белгілі бір объектіні салу
үшін олардан сатып ... ... ... ... ... ... өнімінің экспорты есебінен өтеледі.
Несиені өтеу қабілетін бағалау үшін рейтинг агенттіктері елдің
несие рейтингін әзірлейді, бұл орайда мына ... ... ... ... саяси жүйені жасаудағы ... ... ... ... ... ... қабылдау
процесінің ашықтығы, экономикалық реформаларды жүргізуге саяси жолды
ұстаушылық және оларды практикалық ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылыққа және экономикалық өсуге ... Олар ... ... ... ... және ... тиімділігі, ұлттық валютаның тұрақтылығы мен айырбасталымдығы
кезінде инфляцияның төменгі деңгейін ұстап тұру.
3. Нарықтық экономикаға көшудегі професс: экономикадағы жеке меншік
сектордың рөлі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың құрылымын өзгерту,
корпорациялық басқарудың тиімділігі, қоғамның салық салуға ... және ... ... экономикалық қызметті ырықтандыру (баға
белгілеудің еркіндігі, жаңа отандық және шетелдік
компаниялар үшін рыноктардың ашықтығы, сыртқы сауда мен
инвестициялық ... ... ... секторының ахуалы (банк
секторының дамуы және оны ... ... ... дамуы, қор
рыногының және банктік емес ... ... ... ... ... (тиімді инфрақұрылым мен заңнаманың болуы).
4. Сауда ағындарын қайта бағдарлау. Экспорт пен импорттың ... мен ... ... ... ... ұйымдарына қатысу,
қаржыландырудың көзі ретіндегі шетелдік тура ... ... ... ... беру ... ... ... Қазақстан Республикасы шетелдерден едәуір кредиттер
алды. Сондықтан валюта қаражаттарын ұтымды, үнемді жұмсаудың маңызы арта
түсуде. Олар ... ... ... ... ... ... құру және жаңғырту және ... ... ... ... үшін ... құрылымдық саясатты ескере отырып
дамыту үшін пайдаланылуы тиіс.
Халықаралық несие несиегер ретінде мемлекет, банк, басқа елдердің
жеке және ... ... алға ... ... ... қатынас
саласындағы ссудалық капиталдың қозғалысын білдіреді. Осылайша,
халықаралық несие - ... ... және ... шарттарынын негізінде
елдер арасындағы ссуда капиталының қозғалысына ... ... ... әр ... ... ... ... біріктіретін үлкен
ұғым. Халықаралық несие жаңа ... ... ... мен қызмет
көрсету импортын ұлғайтуға мүмкіндік береді. Ол төлем балансынын
тапшылығын ... пен ... ... айырмашылықты) жабудың
құралына және жинақтаудың (қорланудың) қосымша көзіне айналады.
Шетелдік инвесторлар үшін халықаралық несие басқа елдерге, әсіресе,
қосымша ... ... ... ... ... ... ең тартымды
формасы болып табылады. Бұл ... ең ... ... ... саналады,
өйткені, ол тек компаниялармен, фирмалармен және банктермен ғапа емес,
сонымен бірге, үкімет кепілдігімен ... ... ... ... ... ірі ... филиалдар және
банктер халықаралық несиені жиі ... Бұл ... бір ... ... ... ... ... өтелмеген берешектердің жинақталуы
және сыртқы қарыздың ағымдағы қызмет көрсетуі бойынша өсе ... ... ... ... ... оны тұрақсыз етеді,
тіпті, үкімет, яғни ... ... ... және ... ... ... несие делдалдың көмегі арқылы немесе тікелей берілуі
мүмкін. Делдал ... аса ірі ... және ... ... және аймақтық валюталық-несие әрі қаржы ұйымдары алға ... ... ... ... ... ... жеке және
аралас несиелерге бөлінеді. ... жеке ... ... ... яғни ... жекеше компаниялардан, фирмалардан, банктерден
алады. Ол ... ... ... ... ... ... ... берілуі
мүмкін. Халықаралық несие формасы бойынша коммерциялық (тауарлық) және
банктік несиелерге бөлінеді.
Коммерциялық немесе фирмалық несие ... ... және ... ... байланысты болады. Оны, әдетте, басқа елдердегі әр
түрлі коммерциялық құрылымға ие компаниялар, ... ... ... ... ... ... ... тиегеннен кейін
аударылатын вексельді (траттаны) импорттаушыға ... ... ... алғаннан кейін оның векселін акцептейді, яғни
оның төлемін белгілі бір ... ... ... ... несиелеу тек экспорт-импорт операциялар бойынша есеп
айырысулармен ғана ... банк ... - бұл ... ел ... ... ... машина, құрал-жабдық жеткізілімін несиелеу
үшін беретін несиесі. Ол, сонымен ... ... ... деп ... ол тек машина мен құрал-жабдық үшін ғана беріледі.
Импорттық банк несиесі - бұл ... ... ... және
банктеріне тікелей берілетін ... ... ... ... да бір
тауарларды сатып алуға арналған несие. Сатып алушы несиенің бірнеше
формалары бөліп ... бір ... ... ... несие, несие
желісі, сондай-ақ, өнеркәсіптік және азаматтық құрылғыларға арналған
несие, оны ... ... ... халықаралык жетекші ұйымға ... ... ... ... ... қаржыға жол ашты.
Халықаралық валюта қорымен (ХВҚ) «стендбай» несие аясында 185,6 млн
қарыз алудың арнайы құқығы сомасында келісімге қол қойылды.
Бүгінгі таңда Қазақстан ... ... құру және Даму ... даму ... ... даму банкі, Жапонияның экспорт-импорт банкі және
өзге де халықаралық қаржы-валюта мекемелері беретін несиені пайдаланады.
Қазақстанның және банктердің ... ... ... ... ... да, оның ... бойынша да пайдалы шартқа құрылған
халықаралық несиеге жол ашты.
Халықаралық несие арқылы ұлғайтылған ... ... ... қолма-қол ақшасыз есеп айырысуды дамытудың халықаралық есеп айырысу
саласындағы айналыс шығынын үнемдеу, ... ... ... ... ... мақсаттарында капитал елдерге
қайта бөлінеді.
Қазақстан 2003-2015 жылдарына арналған Индустриалдық-инновациялық
дамудың стратегиясын жүзеге асыруда ... ... ... ... әрі бәсекеге жарамды ғылыми сыйымдылығы бар өнімдер ... ... ... және ... ... үшін ... ... компаниялар, фирмалар және банктер бір несие келісімі
аясында топтасқан банктердің несие беруін білдіретін бірлестірілген ... ... ... Бұл ... банктердің біреуі бірлестірілген
несиені ұйымдастырушы ретінде алға шығып, несиелеуге қажетті ... үшін өзге ... мен ... ... ... ... ... әрі қарыз алушылардан қайтарылған несиелерді ... ... ... ... ... ... несие мүмкіндіктері мен
бірінші класты қарыз ... ... ... ... ... ... ... [8, 33-35 бб.].
2.2 Қазақстан Республикасында мемлекеттік несиені басқарудағы
проблемалар оны шешу жолдары
Мемлекеттік несие қызметінің нәтижесінде ... ... ... ... — бұл алынған және белгілі бір күнге
өтелмеген ... ... ... ... ... есептелген
пайыздарды қоса). Мемлекеттік ... ... ... ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ақша ... ... бірі ... мемлекеттік қарыздарды пайдаланудан туады.
Мемлекеттік ... ... ... бюджеттің қаражаттары есебінен
өтейді. Орналастыру рыногына, қарыз валютасына және ... ... ... борыш мемлекеттік ішкі және ... ... ... ... күрделі және ағымдағы мемлекеттік борыш болып
бөлінеді. ... ... ... деп ... шығарылған және
өтелмеген борышқорлық міндеттемелерінің бүкіл сомасын (бұл міндеттемелер
бойынша есептелген пайыздарды қоса) айтады. ... ...... ... борышқорлық міндеттемелері бойынша несиелерлерге табыс
төлеу және мерзімі келген міндеттемелерді өтеу жөніндегі шығыстар..
Қазақстан Республикасында мемлекеттік борыш өз кезегінде ... ... ... және ... кепілдігі уәдесін алған
кәсіпорындардың борышы болып бөлінеді. Егер, ... ... ... ... ... ... ... көбінесе дүниежүзілік
банкке, Халықаралық валюта қорына және ... ... ... ... ... алудың едәуір көлемі жеке
несиелерге де тиеді. Бұлар ... ... ... ... ... ... ... банктің ноттары ... ... ... ... жеке және заңи ... ... өтеу мемлекеттік борышқа қызмет
көрсетуге жұмсалатын шығыстардың негізгі баптарының бірі ... ... ... ... ... мен ... себебі мемлекеттік
бюджеттің тұрақты тапшылығы болып табылады.
Экономкалық жағынан дамыған елдердің едәуір мемлекеттік ішкі ... ... ... бұл ... түзілу себептеріндегі, әдістеріндегі
және жұмыс істеу ерекшеліктеріндегі айырмашылық елеулі болады. Дамыған
елдерде мемлекеттік борыш және оны ... ... ... циклге экономиканы тұрақтандыру мен оны ... ... ... ... ... корпорациялардан,
банктерден, басқа қаржы және несие мекемелерінен қарызға алынған ... ... ... және аталған қарызгерлердің активтері
ретінде қаралады. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... және ... жиынтық байлығының жалпы мөлшеріне әсер етпейді.
Ішкі борышты басқару жөніндегі ... ... ... түріндегі оның
белгілі бір теріс зардаптары инвестицияларға ... ... ... ... ... ресурстарын жұмылдырудан болатын оңайлы
нәтижелермен жабылады. Ішкі борыштың өсуі кезінде ұлттық ... пен ... ... өзі, ... ... ... ... байланысты
болатын бірқатар келеңсіз салдарларды жоққа шығармайды, олар мынаған
саяды:
1. Берешекті - өтеу мен ... ... ... ... яғни ... төлеушілердің есебінен жүргізіледі, сөйтіп, табыстар
мемлекеттік бағалы қағаздар иелеріне, ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік борышты азайту
жөніндегі мемлекеттің іс-қимылы кезінде макроэкономикалық тәуекелдіктер
қосылады; жиынтық сұранымның ... ... таза ... ... ұрындырады, кәсіпкерлер тарапынан қаражаттардың жұмсалымына деген
ынталандырмалары төмендейді, ... ... ... Жеке ... ... ... ... нәтижесі
іс-әрекет етеді. Бұл құбылыс мынадан туып отыр. Мемлекет ... ... ... жабу ... ... рыногына шыға отырып,
ақша рыногында бәсекені күшейтеді, мұның нәтижесінде ақша капиталының
пайыздық мөлшерлемелері ... Бұл жеке ... ... ... бөлігінен айырады, ал инвестициялық шығыстардың
төмендеуі тепе-теңді таза ұлттық өнімді азайтады.
Егер мемлекет ақша рыногынын оқшауландырылған қаражаттарын тұтыну
мақсаттарына емес ... ... ... егер ... ... емес қамтылған жағдайда жұмыс істесе мұндай іс-әрекеттің
келеңсіз нәтижесі шектелуі мүмкін.
Қазақстан практикасында бюджеттердің тапшылықтары мен ... ... ... және ... ... ... ажыратылады. Мемлекеттік борыштың едәуір бөлігі үкімет
тұрғызатын өзгеше "қаржы ... ... ... ... ... ... берешек нысанында ... ... ... ... ... ... сомасы ішкі
берешекті үнемі арттырады.
Мемлекеттік ішкі борыштың басқа нысандарына мыналар жатады:
- ... ... жабу үшін ... ... ... ... ... берешек,
- облигациялар және басқа бағалы қағаздар шығарумен ресімделген
халықтан, шаруашылық ... ... ... қарыздар бойынша
борыш.
Мемлекеттік ішкі борыштың пайда болуы мен үдей түсуі мемлекеттік
бюджеттің ... ... ... ... ...... ... турасында белгілі
бір күнге, белгіленген мерзімде өтеуге жататын ... ... ... ... ... болуы орынды дүниежүзілік практика болып
саналады. ... оның шегі ... ол ... ... ... ... бола ... сыртқы қарыз алу бойынша тартылатын қаражаттардың
көлемі елдің Ұлттық банкісінің таза ... ... ... аспауы тиіс. Сыртқы қарыздарды ... ... ... ... ... және ... тәуелділікке ұрындыруы мүмкін.
Дүниежүзілік практикада мемлекеттік борыштың мөлшерін салыстырмалы
сипаттау үшін арнайы көрсеткіш - борышқа ... ... ... Ол ... ... елдің валюталық түсімдеріне қатысы
ретінде есептеп шығарылады. Мұндай қатыстың ... ... 25 ... ... [9, 7-10 ... ... көлемімен салыстырғандағы оның ... ... ... ... ... банктің сыныптамасы
негізінде жасауға болады. Осы халықаралық қаржы ұйымының анықтауы бойынша
мемлекеттің берешегі төмен деп есептелінеді, егер:
а) жалпы сыртқы ... ... ішкі ... қатысы 48 пайыздан
аспаса (Қазақстанда —33.8%);
ә) жалпы сыртқы ... ... ... 132 ... ... берешекхе қызмет көрсету сомасының экспортқа қатысы 18 ... ... ... төлемдерінің экспортқа қатысы 12 пайыз (Қазақстанда
—5.1%). Сөйтіп, егер мезгілі өткен төлемдердің көптігін ... ... ... ... ... деп ... ... Бірақ, республика
борышының жоспарлы өсіп отырғанын, ал оның экспортының керісінше төмендеп
отырғанын ескерсек ахуалдың ... ... 3 ... несиедегі себеп-салдарлық өзара байланыстар
Қайнар көзі: Конакбаева А.Г. Проблемы развития банковской системы
Казахстана на современном ... ... ... ... Экономика,
2007.-53-57 бб.
Алынған (игерілген) және өтелмеген мемлекеттік және ... ... ... ... ... Республикасы резиденттерінің
Қазақстан Республикасы бейрезиденттерімен келісім-шарттары бойынша
берешектік міндеттемелерінің ... бір ... ... ... ... құрайды. Ол сыртқы мемлекеттік борышты және ішкі мемлекеттік
борышты кіріктіреді. Сыртқы мемлекеттік борыш ... ... ... ... ... және ... банкінің
Қазақстан Республикасының бейрезидент ... ... ... ... ... ... Ішкі мемлекеттік борыш - Қазақстан
Республикасы өкіметінің, жергілікті атқарушы ... және ... ... ... ... ... ішкі
мемлекеттік қарыздар мен басқа да ... ... ... ... ... ... жылы ... КСРО-дан мұра болып қалған Қазақстанның сыртқы
борышы 3.2 ... ... ... 1993 ... ... ... ... КСРО-ның сыртқы борышындағы Қазақстанның үлестік
борышы мәселесін реттеген "нөлдік вариантты" келісімге қол ... және ... бір ... ... ресімдегеннен кейін Қазақстанның
сыртқы борышы 1.9 ... ... ... Бұл ... ... бар Қазақстан Республикасы үшін кеп емес еді. 1995 жылдың
соңында Халықаралық валюта ... ... ... қоса ... сыртқы
борыш 3.09 миллиард долларды құрады (шамамен ЖІӨ-нің 19%). 1999 ... ... ... борыш ең жоғарғы мөлшерге — 8229.4 миллион долларға
жетті. 2005 ... ... ... сыртқы борышы 3272 миллион долларға,
Үкімет кепілдендірген сыртқы ... — 694.6 ... ... жиыны —
3966.6 миллион долларға бағаланды. Бұл ішкі борышты қамтыған Үкіметтің
барлық борышының 86.8 ... ... 2006 ... ... ... ... мен ... кепілдендірген сыртқы борыштың жиыны 3481.0
миллион долларға ... ... ... ... ... ... ... миллион доллар (соның ішінде фирмааралық берешекті - 10547 ... ... ... ... 18024 ... ... ... 2001 жылы Үкімет
борышының ІӨ-ге қатысты мөлшері 17.5 пайызды ... ал 2007 жылы ол ... ... төмендеді. Мемлекеттік борыштың болуы мезгілі келген
пайыздарды және борыштық ... ... ... жөніндегі жыл
сайынғы шығындарды қажет етеді, олар мемлекеттік борышты ... ... деп ... ... ... борышын өтеуді және оған қызмет
көрсетуді Қаржы министрлігі тиісті жылға арналған республикалық бюджет
туралы Қазақстан ... ... ... қаражат есебінен Ұлттық
банк арқылы, Ұлттық банктің борышын өтеуді және оған қызмет ... банк ... ... ... ... жергілікті атқарушы
органдардың мемлекеттік борышын өтеуді және оған қызмет ... ... ... ... ... ... көзделген қаражат есебінен
Ұлттық банктің келісімі бойынша жергілікті атқарушы органның қарыздарына
қызмет көрсету үшін ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қарыздар Үкімет белгілеген тәртіппен Қаржы
министрлігінде тіркеліп, есепке алынуға тиіс.
Қазақстан ... ... ... есепке алу үшін
Ұлттық банк пен жергілікті атқарушы органдар келісілген тәртіппен Қаржы
министрлігіне өз қарыздарының талаптары, алынуы, ... ... ... ... ... ... ... отырады [10, 14-18 бб.].
Қазақстан Республикасының ... ... ... қамтамасыз етілетін үкіметтік борышты өтеу және оған қызмет
көрсету, Ұлттық банк өзінің ... ... ... ... Ұлттық банктің борышын өтеу және оған қызмет көрсету, жергілікті
атқарушы ... ... ... ... ... ... қаржы
ресурстарымен және басқа да активтермен қамтамасыз етілетін өз борышын
өтеу және оған ... ... ... ... ... ... ... қайтарылған және борышқа қызмет көрсету
жөніндегі төлемдер толық көлемінде төленген ... ... ... ... саналады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық банкінің және жергілікті
атқарушы органдарының осындай шарттың (келісімнің) талаптарында, осындай
қағаздарды ... ... ... ... ... ... ... бойынша міндеттемелерді мерзімінен бұрын өтеуге, мемлекеттік
эмиссиялық бағалы қағаздарды мерзімінен бұрын сатып алуға құқығы бар.
Сыртқы борыштың ... ... ... бір ... ... ... ... қажеттігін білдіреді. Мемлекеттік борыш бойынша пайыздық
төлемдердің тез өсу ... ... ... ... экономикалық дамуды тежейді ... ... ... ... ... өсуі ... қатар, реципиент-елдің халықаралық
абыройын төмендетеді және ел ... ... ... ... және созылмалы тапшылықтардың және ... ... ... ... ... ... бұзылуымен
бірігеді.
Инвестициялардың "ығыстыру әсерінен" басқа, ... ... ... ... жоғары деңгейі шетел капиталын тартады, бірақ
қаражаттардың ... ... ... ... ... ... ... отандық бағалы қағаздарға жұмсаудың артықшылығы ұлттық
валютаға сұранымды арттырады және халықаралық валюта ... ... ... ... ... ... артуы экспорттың қымбаттауына
және импорттың арзандауына жеткізеді, мұның нәтижесінде ... ал ... ... ... ... ... ... саяды. Таза
экспорт жиынтық сұранымның компоненті болатындықтан, оның қысқаруы немесе
теріс сальдосы ұлттық өндіріске тежеушілік ықпал жасайды.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... ... тапшылығы мен мемлекеттік борыштың шегін
белгілеу жолымен заңнамалық араласуы бюджет шығыстарының жеке ... тиым салу ... ... ... және ... ... берген қарыз алу және борыш
туралы" Қазақстан Республикасының заңымен тиісті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... борыштың лимиті.
2) Ұлттық банктің сыртқы борышының лимиті.
3) жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкте,
жергілікті бюджетте жоспарланатын, алынған және ... ... ... ... ... бұл ... ... күнге (қаржылық
жылдың соңына) тиісті құрылымының нақты борышынан аспауы тиіс. Мәселен,
Ұлттық банктің сыртқы ... ... оның таза ... 50 ... деңгейінде белгіленеді.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... алу ... ... ... ... бюджет туралы заңмен ... ... ... ... де, оған қызмет көрсетуге бағытталатын
қаражаттардың ауқымы да бекітіледі.
Жергілікті атқарушы органның тиісті қаржы жылына ... ... ... ... ... ... кірісінің 10 пайызынан аспауға тиіс.
Жергілікті атқарушы орган борышының лимиті тиісті қаржы жылына ... ... ... 25 ... аспуға тиіс. Жергілікті атқарушы
органның борышын өтеуге, оған қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... жергілікті бюджет кірісінің 10 пайызынан аспауға
тиіс.
Заңмен мемлекеттік кепілдіктерді берудің лимиті - ... ... ... ... бюджеттің құрамында бекітілетін тіркелген сомасы
белгіленеді, бұл ... ... ... ... мемлекеттік
кепілдігі - үкіметтің несиегер алдында Қазақстан Республикасының қарызгер-
резиденттерінің одан тиісті ... ... ... ... ... толық немесе ішінара өтеу міндеттемесі [11, 53-57бб.].
2007 жылға арналған республикалық бюджет туралы занда Үкіметтік борыш
лимиті 755 ... ... ... ал ... Республикасының
мемлекеттік кепілдіктерін беру лимиті 7.7 ... ... ... ... басқару — мемлекеттің өзі және оның кепілдігімен
алынған борышқа қызмет көрсету, оны жоспарлы өтеу, жаңа ... ... ... ... ... ... ... мемлекет шараларының бүкіл
спектрі; мемлекеттің оған уәкілетті органдары арқылы ... және ... ... ... ету және ... кредитке қызмет көрсетудің
құнын оңтайландыру жөніндегі қызметі; басқару келешекте макроэкономикалық
қиыншылықтардан және төлем ... ... аман ... ... асырылады. Бұл орайда борыш мониторингі — борышты
есепке алу, талдау жөне қалыптастыру, ... және оған ... ... ... ... ... жөніндегі уәкілетті органдардың
қызметі ретіндегі мемлекеттік борыштың мониторингі жүргізіледі.
Мемлекеттік борышты басқарудың нақтылы процесі мыналарды кіріктіреді:
1) алдағы орта мерзімді ... ... ... және ... ... ... алу мен борыштың жай-күйін ондағы көрсеткіштерді
үкіметтік борышты жөне жергілікті атқарушы органдардың борышын өтеу және
қызмет ... ... ... ... кепілдіктерді ұсынудың
белгіленген көлемдеріне сәйкес айқындай отырып жыл сайынғы ... ... ... орта ... ... ... ... және мемлекет
кепілдік берген қарыз алу мен борыштың жай-күйі мен болжамын жыл сайынғы
бағалауды дайындауды ... ... ... орталық уәкелетті
орган Ұлттық банкпен бірлесіп, бюджетті атқару жөніндегі ... ... ... ... ... орта мерзімді жоспарының, жинақталған мемлекеттік және мемлекет
кепілдік берген борыштың көлемдері мен ... ... ... ... ... ... ... уәкілетті органның тиісті
қаржы жылына арналған республикалық бюджет туралы занда бекітілетін
үкіметтік ... ... және ... ... беру ... ... атқару жөніндегі орталық уәкілетті органның тиісті қаржы
жылына арналған республикалық бюджетте ... ... ... қарыз алу көлемдерін, нысандары мен шарттарын, үкіметтік
борышты өтеу мен ... ... ... ... ... ... жөніндегі орталық уәкілетті органның мемлекеттік
қарыздарды тіркеуді, мемлекеттік қарыздар алу, өтеу және ... ... және ... ... ... жүзеге асыруын;
5) борыш құрылымын оңтайландыру жөніндегі, соның ішінде
борышты ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногында
мемлекеттік эмиссиялық бағалы қағаздарды эмитенттің сатып алуы мен ... және ... ... берген борышты қайта құрылымдау,
борышты қайта қаржыландыру, мемлекеттік және ... ... ... алу тәуекелін басқару жөніндегі іс-шаралар дайындауын және ... емес ... ... Қазақстан Республикасының резиденттері
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... кез ... мөлшерде, кез келген валютамен және кез келген нысанда
дербес жүзеге асырады.
Мемлекеттік мекемелердің мемлекеттік емес қарыз алуды жүзеге асыруға
құқығы ... емес ... ... Республикасының мемлекеттік
кепілдіктерімен заңи тұлғалар тартуы мүмкін. Мемлекеттік кепілдіктермен
тартылатын ... емес ... ... ... ... ... кепіпдіктер несиегерлерге Қазақстан ... ... ... ... емес ... бойынша
міндеттемелерін орындауын қамтамасыз ету ретінде беріледі [12, 6-10 бб.].
Қарыздар бойынша ... ... ... ... беруге
Үкіметтің айрықша құқығы бар.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің, жергілікті ... ... ... ... ... ... ... құқығы жоқ.
Қазақстан Республикасының Үкіметінің ... ... ... ... министрлігі жүзеге асырады.
Мемлекеттік кепілдіктерді беру жоғарыда аталған Заңда белгіленген
тәртіппен жүргізіледі.
Мемлекеттік борышқа қызмет ... деп ... ... ... ... (мүлде), комиссиялық және өзге төлемдердің жиынтық
төлемақыларын айтады.
Борышты өтеу — ... ... ... ... ... белгіленген тәртіппен қайтаруы, белгіленген тәртіппен борышты
құрайтын басқа ... ... ... ... ... бірге мынадай әдістерді
кіріктіреді: қайта ... ... ... ... ... ара салмақ бойынша облигацияларды айырбастау,
қарызды өтеудің мерзімін ұзарту, мемлекеттік борыштан бас ... ... ... ... жаңа ... ... есебінен
өтеуді білдіреді. Сонымен бірге, бұрын шығарылған қарыздардың орнына
бірдей құндық ара салмақпен ... ... ... ... ... ... беріледі.
Жаңғырту деп бұрын шығарылған ... ... ... аз ... да, көп жағынан да өзгертуді айтады. Бірінші жағдайда
үкімет борыш бойынша елеулі ... ... ... ... ... ... ... облигацияларын сатып алудағы ... ... ... ... ... ... бойынша қарыздың бастапқы шарттарын оларды
ұзарту немесе қысқартумен байланысты өзгерту болып табылады.
Сәйкестендіру ... ... бір ... ... ... ... ... басқаруды оңайлатады.
Облигацияларды кемімелі ара салмақ бойынша айырбастау ұлттық ақша
бірлігінің дефляциясы жағдайында және мемлекетке ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Қарыздарды өтеудің мерзімін ұзарту ... ... ... ... олармен байланысты болатын қаржы қиыншылықтары кезінде
қолданылады, үкімет қарыздарды өтеудің және олар ... ... ... ... тұру туралы мәлімдейді.
Мемлекеттік борышты төлеуден бас тарту (күшін жою) елде ... ... және жаңа ... ... ... ... ... орындауды мойындамауы кезінде болады. Бас тарту мемлекет
банкроттығының салдарынан ... ... ... басқарудьің аталған әдістері әр түрлі ұштасуда бір
мезгілде, мысалы айырбастау, мерзімді ... және ... ... және ... және ... ... мүмкін.
Қаржыны сауықтандыру, соның ішінде мемлекеттік борыштың өсу қарқынын
төмендету жөніндегі ... ... ... ... бір ... ... яғни жекеше секторға сату ... ... ... бас ... бұл ... аз меншікті қолдау жөніндегі мемлекет
көтеретін ауыртпалықты азайтады.
Ұлттық экономиканы ... ... ... ... кредиттерін,
инвестицияларын салмайынша, экспорт және импорт алмастырушы салаларға,
аграрлық сектор мен тұтыну тауарларының өндірісіне озат ... ... ... ... ... ... мен валюта ресурстарын
тарту оларды жоғары тиімділікпен пайдалануға, ... ... ... дәлелді тәсілдемені қажет етеді: негізгі
борыштың ... мен ... ... бұл ... ... ... ... басқа елдердің қарамағына беруді қажет ... ... ... көбеюі ұлттық валюта бағамының, экспорт пен импорттың ара
салмағының өзгеруімен, отандық экономиканың ... ... ұзақ ... ... ... ... тудыруы мүмкін
[13, 11-13 бб.].
Үлкен көлемдегі мемлекеттік борыш ... ... ... ... ... ... ... мүмкін:
1. Қайта қаржыландыру. Төлеу мезгілі жеткен облигацияларды өтеу
үшін практикада ... ... ... және салықтарды көтермейді
(тоқыраулық экономика жағдайында мұндай саясат қате болар еді). Ол өзінің
борышын қайта қаржыландырады, яғни жаңа облигациялар сатады және ... ... ... ... ... үшін ... Салық салу. Үкіметтің салық салуға және оларды жинауға
құқығы бар. Қаржылық күйреу кезінде ... ... ... ... ... ... ... ала алмайды,
ал үкімет ала алады; сөйтіп, жекеше ... мен ... ... ал ... ... Ақша ... Борыштың негізгі сомасын және пайыздарды
төлеу үшін үкіметтің ақша басып ... ... бар, ... ... ... ... ... мұндай іс-қимылдары жағымсыз зардаптар тудырады:
а) кірістердегі теңсіздіктің ... ... ... ... ... ... ... болады. Және салық жүйесі
шамалы үдемелі болуы мүмкін, облигацияларға ие болудан алынатын пайыздық
кірістерді қайта ... ... ол ... ... ... ... ... салуды көбейтуді қажет етеді, бұл
инновацияларға, инвестицияларға, жұмысқа ынталандырмаларды төмендетеді,
мұның өзі экономикалық өсуге зиян ... ... ... ... қатынасы борыш бойынша пайыздарды төлеу үшін қажет салық
салудың деңгейін көрсетеді;
б) ығыстыру әсері. Экономика толық жұмыстылық ... ... ... және ... ... дей отырып, онда егер үкімет шығыстарды
көбейткен жағдайда өндірістік мүмкіндіктердің ... ... ... қисық сызықтың бойымен үкіметтік тауарлардың осі бағытында
жылжиды және жекеше тауарларға ашықтық кемірек ... 4 ... ... ... ... ... ... К.Н. Қазақстандағы қысқа мерзімді несиелердің
қазіогі таңдағы мәселелері мен ... ... ... Экономика, 2002.- 10-12 бб.
Жекеше тауарлар не тұтынушы, не инвестициялық ... ... егер ... ... ... ... ұсыным азайса, онда
халықтың бүгінгі ұрпағының тұрмыс деңгейі төмендейді, ал инвестициялардың
деңгейі ... және ... ... шалынбайды;
2. егер төмендеу инвестициялық тауарларды шалса, онда бүгінгі
ұрпақтың тұтыну деңгеиі өзгермейді, ал ... ... ... аз ... ... екі сценарийі мүмкін:
1. Үкіметтік шығыстардың көбеюі салық салудың өсуімен
қаржыланады, онда тұтыну шығыстары төмендейді және үкіметтік шығыстардың
ауыртпалығы ... ... ... ... шығыстардың көбеюі мемлекеттік борыштың ... ... ... ... ақша ... шығады, жекеше
қарызгерлермен бәсекелеседі, пайыздық мөлшерлеме көбейеді, инвестициялар
қысқарады. Болашақ ұрпақ аз ... ... ... және оның ... ... ... болады.
Мемлекет үшін дефлотты қолайлы практикалық шешім етіп айқындайтын 5
негізгі факторлар бар:
1) қоғам тарапынан болатын ... ... ел ... ... ... ... ... төмендеуі;
3) борышқорлық ауыртпалықтың көбеюі;
4) капиталдың халықаралық рыноктарына шығу мүмкіндігінің жоқтығы;
5) жалғасылған экономикалық құлдырау:
6) берешектің ... ... ... ... ... ... егер ел ... дефлотты жариялаудан түскен пайданы онымен
байланысты санкциядан асып ... деп ... ... ... ... ... ... стратегиялық шешімінің нәтижесі болуы мүмкін.
Елдің алтын-валюта резервтерінен сыртқы ... ... ... төлемдер сомасының асып түсуі де маңызды ... ... ... ... ... бөлігін жеңілдету дефлоттың оң салдары
болып табылады, бұл оның ... ... бере ... Сыртқы
борышққа төленетін төлемақылардан бас тарту үкіметтке бюджеттің басқа
баптары бойынша, мысалы әлуметтік сфера ... ... ... береді, мұның өзі үкіметтке сенімді ішінара қайтаруға мүмкіндік
туғызады. Бірақ ... ... ... және ... ... алу ... қайта құру және даму банкі белгілеген сыртқы ... ... ... ... ... құрылады:
1) жалпы сыртқы борыштың ... ... — 76,1% ... ... ... ... борыштың тауарлар мен қызметтер ... ... ... — 124,6% ... борышты өтеу және оған қызмет көрсету бойынша төлемдер сомасының
тауарлар мен қызметтердің экспортына ... - ... ... ... ... ... ... қатынасы- 1,5%.
Сөйтіп, борышты өтеу және оған қызмет көрсету бойынша төлемдер
қатынасының көрсеткіші ... ең ... ... асып түседі [14,10-
15бб.].
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, мемлекеттік несие - жалпымемлекеттік ... ... бірі және ... ... ... бұл қатынастарда
мемлекет несиелердің де, қарыз алушының да, ... да ... ... ... ... білдіреді) рөлінде көрінуі мүмкін. Мемлекеттік
несиенің ерекшелігі қарызға берілген ... ... және ... несиенің көмегімен жұмылдырылған қаражаттар көбінесе
экономиканы қаржыландыруға бағытталатындықтан оның өндірістік сипаты
болуы тиіс. ... ... ... ... мына ... ... кіреді:
1) мемлекеттік несие жолымен жұмылдырылатын ... әр ...... ... емес, сол сияқты стратегиялық,
оперативтік қажеттіліктерді қаржыландыруға бағытталатын мемлекеттің қаржы
ресурстары ретінде қаралады.
2) ... және ... ... үшін есеп ... олар ... ... бюджеттердің — үкіметтің қарыз алулары ... ... ... ... ... органдарының қарыз алулары
кезінде жергілікті бюджеттердің қаражаттары есебінен жүргізіледі. Бюджет
кірістерінің ... және ... ... салықтық түсімдер
құрайтындықтан ... ... ... ... ... яғни ... бұрын өндіріп алынған
салықтар деп саналады.
Мемлекеттік несиенің әдістері әр түрлі және ... ... ... ... ... — бұл ... ... және
оларды кейін қайтарудың амалдары, тәсілдерк олар қарыздарды ... ... ... ... және ... алудың
әдістері, іс-қимылдың мерзімі, орналастыру амалдары (облигацияларды,
бондарды еркін сатып алу және сату, жазылу, ... ... ... ... ... ... қордаланған пайыздық кірісі бар
облигацияларды төлеп (сатып) алу, мерзімсіз қарыздарда — пайыздық ... ... ... ... ... борышын басқару
әдістері де жатады (ары ... ... ... ... ... ... қаржыландыру).
Мемлекеттік қазынашылық міндеттемелерде (МҚМ-да) мыналар әдістер
болып табылады: дисконттық мөлшері, кесіп тастау бағасы, ... ... ... ... әтеу ... аукциондарды өткізудің тәртібі (реті).
Бүгінгі танда Қазақстан, әсіресе, ірі компаниялар, филиалдар ... ... ... жиі ... Бұл белгілі бір реттеуді
және шектеуді қажет етеді. Әйтпесе өтелмеген ... ... ... қарыздың ағымдағы қызмет көрсетуі бойынша өсе түскем төлемдер
мемлекеттің ... ... ... оны ... ... ... яғни ... тарапынан саяси және экономикалық қысым
көрсетілуі мүмкін.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан Респуюликасының Президенті Н.Ә. ... ... ... ... ... ... Ғ.С. Ақша, несие, банктер. Оқулық-Алматы: Экономика,
2001.
3. ... Б.А. ... ... ... Валюталық қатынастар. Оқу
құралы-Алматы: Экономика, 2000.
4. Альмагамбетова Г.А. Кредитная политика коммерческих банков ... ... 2005.- № 6. 5-6 ... ... С.Б. ... ... ... Оқу құралы.- Алматы:
Издат Маркет, 2004.
6. К.Б. Блеутаева Ақша және банктер. Оқу ... ... ... ... ЖШС РПБК ... 2007.
7. А. Бохаева Коммерциялық банктердің несиелік портфелін басқару //
Экономика негіздері. – 2005.- №3.
8. А.Тұрлыбекова ... ... ... ... ... бағалау
// әл-Фараби атындағы ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы.- 2006.- №
3. – 33-35 ... ... Д.Е. ... ... ... в банках // ... ... – 7-10 ... Конакбаева А.Г. Проблемы развития банковской системы Казахстана на
современном ... // ... ... - №4.- 14-18 ... ... Н. ... ... банкінің жұмысы // КазҰУ
хабаршысы. Экономика сериясы. – 2004. ... ... ... Б. Несиелік бюро – тәуекелділікті анықтаудың құралы
ретінде // Банки Казахстана.-2005.- №3 - 6-10 ... ... А.Г. ... ... ... ... ... и проблемы развития // Банки Казахстана. – 2007.-№5.- ... ... ... К.Н. Қазақстандағы қысқа мерзімді несиелендірудің қазіргі
таңдағы мәселелері мен перспективалары // Банки ... -2002. ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жергілікті бюджеттің экономикалық ролі69 бет
Пәннің оқу - әдістемелік кешені "мемлекеттік қаржы"69 бет
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің сыныптамасы24 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
Пәннің оқу - әдістемелік кешені "қаржы"17 бет
Адамның жеке басын тексеріп қарау кедендік бақылаудың ерекше нысандары ретінде47 бет
Адвокатураның мақсаттары мен қызметінің нысандары72 бет
Адвокатураның мақсаттары мен қызметінің нысандары туралы84 бет
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь