Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау

Кіріспе

Қазіргі таңда бүкіл әлемде болып жатқан кең ауқымды қайта құрулар ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (бұдан әрі - АКТ) қарқынды дамуына байланысты. Ғаламдық ақпарат қоғамның Хартиясында (Окинава) атап көрсетілгендей, «ақпараттық-коммуникациялық технологиялар жиырма бірінші ғасыр қоғамының қалыптасуына әсер ететін ең маңызды факторлардың бірі болып табылады. Олардың революциялық әсері адамдардың жүріс-тұрысына, олардың біліміне және жұмысына, сондай-ақ үкімет пен азаматтық қоғамның өзара қарым-қатынасына қатысты болып отыр. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар әлемдік экономиканың қарқынды түрде дамуына маңызды стимул болып отыр». Көптеген дамыған және дамушы елдер АКТ-ң дамуы мен таратылуы алып келетін зор артықшылықты түсініп отыр. Ақпараттық қоғамға қозғалыс - бұл адамзат өркениетінің болашағына жол болатындығы ешкімді де күмән туғызбайды.
Қазақстан өз егемендігін алған сәтінен бастап, әлемдік қауымдастыққа ықпалдасу позициясынан нақты орын алды, өзін өндірістік және ауылшаруашылық өнімдерін өндіретін тең деңгейдегі халықаралық кооперацияның мүшесі ретінде ғана емес, сонымен қатар ақпараттық қоғамды құрудың белсенді қатысушы екенін көрсетті.
Қазақстанның «индустриалды» қоғамнан «ақпараттық қоғамға» өтуі ақпараттық теңсіздікті жеңуі, Қазақстандағы азаматтық қоғам мен демократиялық дәстүрдің дамуына, ақпараттық теңсіздікті еңсеруге байланысты. Бұл міндеттерді шешу тұрақты экономикалық өсуді, қоғамдық жағдайдың көтерілуін, демократияны нығайту саласында әлеуметтік келісімді ынталандыру, ашық және жауапты басқаруды, адам құқығы және бүкіл әлемде Қазақстанның саяси және экономикалық тұрақтылығын нығайтуда және Қазақстанның азаматтарының тең дәрежеде ғаламдық ақпараттық қоғамдастыққа енуін қамтамасыз ететін мақсаттарға жету негіз болып табылады. Республикада жоғарғы қарқынмен дамып келе жатқан ақпараттық-коммуникациялық технологиялар ғаламдық желідегі Интернеттің ақпараттық сегментін, оның рөлін және қазақстандық қоғамда алатын орны туралы түсінікті қайта қарауды талап етеді.
Бұған елді тұрақты компьютерлендіруден ақпараттандыруға және Интернеттің ғаламдық желісінде Интернет-Қазнеттің (бұдан әрі - Қазнет) қазақстандық сегментінің бірыңғай дамыған ақпараттық кеңістігін құруға өту әрекеті негіз болып отыр.
Қазнеттің бірыңғай ақпараттық кеңістігін дамыту осы үдеріске көптеген қатысушылардың қызметін үйлестіруді талап ететін салааралық, ведомоствоаралық және мемлекеттік міндеттер болып табылады. Мұндай үйлестірулер тек қажетті әрекеті мен олардың тізбегін анықтайтын және негіздейтін бірыңғай тұжырымдамасының негізінде болуы мүмкін.
Тұжырымдама Қазақстан Республикасының бірыңғай ақпараттық кеңістікке орнықты, жоспарлы, қауіпсіз және тиімді қозғалысын қамтамасыз етуге арналған шаралар кешенін әзірлеуге, Қазнетті дамыту үшін негізгі саяси, әлеуметтік-экономикалық, мәдени және техникалық-технологиялық алғы Шарттары мен жағдайын, оның динамизмі мен тұрақтылығын қамтамасыз ететін мемлекеттік саясаттың ережелері мен басымдығын айқындауға бағытталған.
Мәліметтер базасы – ақпаратты сақтауды және де мәліметтерге ыңғайлы, тез кіруді қамтамасыз етеді. Мәліметтер базасы өзінен белгілі бір ережелерге сай құрылған деректер жиынтығын құрайды. Деректер базасындағы ақпарат:
1) Қайшылықсыз;
2) Артықсыз;
3) Тұтас
болуы керек.
Мәліметтер базасын басқару жүйесі деректер базасын құруға, толтыруға, жаңартқанға, жоюға арналған программалық жабдық болып табылады.
DELPHI жүйесі деректер базасын басқару жүйесі болып табылмайды, егер сөздің тура мағынасын алатын болсақ, бірақ толық МББЖ (мәліметтер базасын басқару жүйесі) мүмкіндіктеріне ие. Ұсынылып отырған DELPHI құралы локальдік және тораптық деректер базасын құрып және оның ішінде жұмыс істеуге және кез келген деректер базасымен жұмыс істей алатын қолданба құруға мүмкіндік береді.
Локальді МББЖ – барлық бөліктері қолданушы компьютерінің деректер базасында орналасады. Егер бір мәліметтер базасына бірнеше қолданушылар бір мезгілде қатынас жасаса, әрбір қолданушының компьютерінде өзінің локальді МББЖ – нің көшірмесі болуы керек.
Тораптық МББЖ – ге файл – серверлік, клиент – серверлік, бөлінген МББЖ – лар жатады. Осы жүйенің негізгі атрибуты болып, торап саналады. Торап – бірнеше компьютерлерді байланыстырып, бір дерекпен бірнеше қолданушылардың корпоративті жұмысын қамтамасыз етеді.
Көпқолданбалы МББЖ – ақпараттық жүйе құруға мүмкіндік береді. Көпқолданбалы МББЖ – леріне: Oracle, Informix, SyBase, Microsoft SQL Server, InterBase және т.б. жатады.
DELPHI – ді кәдімгі МББЖ деп айтуға, оның өзінің кестелік форматының болмауы (деректерді сипаттау тілі) бөгет жасайды. Сондықтан ол басқа МББЖ кестелік форматын қолданады. Мысалы: dBase, Paradox, InterBase.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында Н.Ә.Назарбаев 01.03.2006ж
2. Электронды оқулықтарды пайдалану . А.Абубаева , Информатика негіздері, №4 - 2006ж
3. Жаңа ақпараттық технологиялардың тиімділігі. Г.Бейсенова, Қазақстан мектебі №6 - 2006ж
4. Дәстүрлі және электрондық оқытуды кіріктіру. Қазақстан мектебі, №7,8 – 2006ж
5. Жаңа формациядағы ұстаз, оның кәсіби мәдениеті. Н.Мұратәлиева, Мектеп директоры №3 – 2006ж. және т.б.
6. ГОСТ 12.2.032 78. ССБТ (Система стандартов безопасности труда). Рабочее место при выполнении работ сидя. Общие эргономические требования.
7. СанПиН для работников вычислительных центров от 22.05.95 г.
8. ГОСТ 2239-79. Лампы накаливания общего назначения. Технические условия.
9. Санитарные нормы и правила (СанПиН) 2.2.2/2.4.1340-03. Гигиенические требования к персональным электронно-вычислительным машинам и организация работы.
10. Федеральные законы: «Об акционерных обществах» (в последней редакции от 29 декабря 2004 г.); «Об обществах с ограниченной ответственностью» (в последней редакции от 29 декабря 2004 г.) – М.: Книга сервис, 2005. – 128 с.
11. Экономика: Учебник / Под ред. Булатова А.С. – М.: Юристъ, 2003. – 734 с.
12. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында Н.Ә.Назарбаев 01.03.2006ж
13. Электронды оқулықтарды пайдалану . А.Абубаева , Информатика негіздері, №4 - 2006ж
14. Жаңа ақпараттық технологиялардың тиімділігі. Г.Бейсенова, Қазақстан мектебі №6 - 2006ж
15. Дәстүрлі және электрондық оқытуды кіріктіру. Қазақстан мектебі, №7,8 – 2006ж
16. Жаңа формациядағы ұстаз, оның кәсіби мәдениеті. Н.Мұратәлиева, Мектеп директоры №3 – 2006ж. және т.б.
17. Теория автоматического управления / Под ред. А.А.Воронова. - М. : Высшая школа. -1977.-Ч.I.-304с.
18. Бесекерский В.А., Попов Е.П. Теория автоматического регулирования. - М. : Наука, 1974.
19. Егоров К.В. Основы теории автоматического управления. – М. : “Энергия”, 1967
20. Кандзюба С.П. Delphi 6\7. Базы данных и приложения. Лекции и упражнения. Спб.: ООО «ДиаСофтЮП», 2002. –576с.
21. Архангельский А.Я. Object Pascal в Delphi. -М., 2002г.
22. Гофман В.Э., Хомоненко А.Д. Delphi 5. –СПб.: БХВ – Санкт-Петербург, 1999. – 800 с.:ил.
23. Дарахвелидзе П.Г., Марков Е.П., Котенок О.А. Программирование в Delphi 5. –СПб.: БХВ-Питербург, 2001.
24. Епанешников А.М., Епанешников В.А. Delphi 5. Язык Object Pascal. –М: «Диалог –МИФИ» 2000
25. Епанешников А.М., Епанешников В.А. Программирование в среде Delphi: Часть 3. Проектирование программ. –М: «Диалог –МИФИ» 1998
26. Культин Н. Delphi 6. Программирование на языке Object Pascal.
27. Дарахвелидзе П.Г., Марков Е.П. Delphi-среда визуального программирования. Спб.: BHV - Санкт-Петербург, 1996г.
28. Архангельский А.Я. Приемы программирования в Delphi. –М.: ООО «Бином-Пресс», 2003 г. –784 с.
29. Джон Матчо, Дэвид Р. Фолкнер. Delphi на примерах. –М.: БИНОМ, 1995г.
30. Орлик С.В. Секреты на примерах: –М.: Восточная книжная компания, 1996г.
31. Конопка Рэй Создание оригинальных компонент в среде Delphi. Киев: DiaSoft Ltd, 1996г. -512с.
32. Епанешников А.М., Епанешников В.А. Программирование в среде Delphi: Часть 4. Работа с базами данных. Организация справочной системы. –М: «Диалог –МИФИ» 1998
33. Пономарев В.А. COM и ActiveX в Delphi. –СПб.: БХВ-Питербург, 2001.
34. Елманов Н.З., Трепалин С.В. Delphi 4. Технология COM, OLE, ActiveX, Automation, MIDAS, Microsoft Transaction Server. –М.: Диалог-МИФИ, 1999 –320с.
35. Федоров А., Елманов Н. ADO в Delphi. Пер. с англ. –СПб.: БХВ-Питербург, 2002.
        
        Реферат
Дипломдық жобаның тақырыбы: Автоматты басқару теориясы пәнінен
электронды оқулық жасау.
Дипломдық жоба 79 ... 30 ... 22 ... 19 ... 2 ... ... ОҚУЛЫҚ, АВТОМАТТЫ БАСҚАРУ ТЕОРИЯСЫ, ... ... ... ... ... ... ... КЛИЕНТ, ШЫҒЫСТЫҚ ЖӘНЕ КІРІСТІК ҚҰЖАТТАР, АВТОМАТТАНДЫРУ, МӘЛІМЕТ,
АҚПАРАТТЫ БЕРУ, ... ... ... «Автоматты басқару теориясы»
пәнінен электронды оқулық жасаумен негізделеді.
Әлемдік ... ... ... кіру ... ... ... ... талап етуде. Сондықтан білім беру жүйесі, білім берудің
мақсаты, мазмұны, мен технологиялары ... ... ... ... ... ... жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру ... ... ... ... ... болып жатқан кең ауқымды қайта құрулар
ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың (бұдан әрі - АКТ) ... ... ... ... қоғамның Хартиясында (Окинава) атап
көрсетілгендей, «ақпараттық-коммуникациялық технологиялар ... ... ... қалыптасуына әсер ететін ең маңызды факторлардың бірі болып
табылады. Олардың революциялық әсері адамдардың жүріс-тұрысына, ... және ... ... ... пен ... қоғамның өзара қарым-
қатынасына қатысты болып отыр. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар
әлемдік ... ... ... дамуына маңызды стимул болып отыр».
Көптеген дамыған және дамушы ... ... ... мен ... алып ... ... түсініп отыр. Ақпараттық қоғамға қозғалыс - бұл адамзат
өркениетінің болашағына жол болатындығы ешкімді де ... ... өз ... ... ... ... әлемдік қауымдастыққа
ықпалдасу позициясынан нақты орын алды, өзін өндірістік және ауылшаруашылық
өнімдерін ... тең ... ... ... ... ... емес, сонымен қатар ақпараттық қоғамды құрудың белсенді қатысушы
екенін ... ... ... ... ... ... теңсіздікті жеңуі, ... ... ... ... дәстүрдің дамуына, ақпараттық теңсіздікті еңсеруге
байланысты. Бұл ... шешу ... ... ... ... ... ... нығайту саласында әлеуметтік келісімді
ынталандыру, ашық және жауапты басқаруды, адам құқығы және ... ... ... және ... тұрақтылығын нығайтуда және
Қазақстанның азаматтарының тең дәрежеде ғаламдық ақпараттық қоғамдастыққа
енуін ... ... ... жету негіз болып табылады. Республикада
жоғарғы қарқынмен ... келе ... ... ... желідегі Интернеттің ақпараттық сегментін, оның
рөлін және қазақстандық қоғамда алатын орны ... ... ... қарауды
талап етеді.
Бұған елді тұрақты компьютерлендіруден ақпараттандыруға және
Интернеттің ғаламдық ... ... ... әрі - ... ... ... дамыған ақпараттық кеңістігін құруға өту
әрекеті негіз ... ... ... ақпараттық кеңістігін дамыту осы үдеріске көптеген
қатысушылардың қызметін үйлестіруді ... ... ... және ... ... ... табылады. Мұндай
үйлестірулер тек қажетті әрекеті мен ... ... ... және
негіздейтін бірыңғай тұжырымдамасының негізінде болуы мүмкін.
Тұжырымдама Қазақстан Республикасының бірыңғай ақпараттық кеңістікке
орнықты, ... ... және ... ... қамтамасыз етуге
арналған шаралар кешенін әзірлеуге, Қазнетті дамыту үшін негізгі ... ... және ... алғы ... ... оның ... мен ... қамтамасыз ететін мемлекеттік
саясаттың ережелері мен басымдығын айқындауға бағытталған.
Мәліметтер базасы – ақпаратты сақтауды және де ... ... ... қамтамасыз етеді. Мәліметтер базасы өзінен белгілі ... сай ... ... ... ... Деректер базасындағы
ақпарат:
1) Қайшылықсыз;
2) Артықсыз;
3) Тұтас
болуы керек.
Мәліметтер базасын басқару ... ... ... құруға, толтыруға,
жаңартқанға, жоюға арналған программалық жабдық болып табылады.
DELPHI жүйесі деректер ... ... ... болып табылмайды, егер
сөздің тура мағынасын алатын болсақ, бірақ толық МББЖ (мәліметтер базасын
басқару жүйесі) ... ие. ... ... DELPHI ... және ... ... ... құрып және оның ішінде жұмыс
істеуге және кез келген деректер базасымен жұмыс ... ... ... мүмкіндік береді.
Локальді МББЖ – барлық бөліктері қолданушы компьютерінің деректер
базасында орналасады. Егер бір мәліметтер ... ... ... ... ... ... әрбір қолданушының компьютерінде өзінің локальді
МББЖ – нің көшірмесі болуы керек.
Тораптық МББЖ – ге файл – серверлік, клиент – ... ... ... лар ... Осы жүйенің негізгі атрибуты болып, торап саналады. Торап –
бірнеше ... ... бір ... ... ... жұмысын қамтамасыз етеді.
Көпқолданбалы МББЖ – ақпараттық жүйе құруға мүмкіндік береді.
Көпқолданбалы МББЖ – ... Oracle, ... SyBase, ... ... ... және т.б. жатады.
DELPHI – ді кәдімгі МББЖ деп айтуға, оның ... ... ... ... ... тілі) бөгет жасайды. Сондықтан ол басқа МББЖ
кестелік форматын қолданады. Мысалы: dBase, Paradox, InterBase.
Бұны бірақ та ... деп те ... ... ... ... өздерін жақсы қолданушылық қабілетін көрсетті. Сонда да ... ... кей – ... ... асып та ... ... ... жүйесі дегеніміз жаңа мәліметтер базасын
құруға, оны мәліметтермен толтыруға, оның мазмұнын редакциялауға, оларды
реттеуге, безендіруге және ... ... ... ... ... ... ... программалық құралдар кешені.
База ақпаратын көрсетушілік ретінде берілген критерийге сәйкес
бейнелейтін мәліметтерді ... ... ... ... ... ... ... байланыс арналары бойынша беру.
Кез келген МББЖ ... төрт ... ... орындауға
мүмкіндік береді:
• Кестеге бір немесе бірнеше жазбаны қосу;
• Кестеден бір немесе бірнеше ... ... ... өрістердің бір немесе бірнеше жазбаларындағы мәндерді жаңарту;
• Берілген шартты қанағаттандыратын бір немесе бірнеше жазбаларды табу.
МББЖ – нің тағы бір ...... ... ... ретінде, әдетте, мәліметтерді рұқсат етілмей қол жетуден қорғау,
мәліметтермен жұмыс режимін көп мәрте пайдалануды ... және ... мен ... қамтамасыз ету.
МББЖ – ның екі жұмыс режимі бар: жобалаушылық және ... ... база ... құру ... ... және оның ... ... Екінші режимде базаны толтыру немесе одан мәліметтер алу
үшін бұрын дайындалған объектілер пайдаланылады.
Жобалаушы кесте құрылымдарын мәліметсіз ... және оны ... ... ... бір қорытындыға келеді.Базаны құрушылар базаны
нақты мәліметтермен толтырмайды. База объектілерін қалау кезеңін де ... мен ... ... бұған қосылмайды.
Базаны пайдаланушы – формалардың көмегімен оны ақпаратпен толтырады,
мәліметтерді сұрау ... ... ... және ... ... мен ... ... де алады.
1 Сұрақтың қойылуы
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ... даму ... ғылымның және білім берудің дамуы әлеуметтік-
экономикалық жүйенің бәсекелі маманды даярлау жағдайында ... ... ... енді. Қазақстан Республикасында 2005-2010 жылдарға
арналған білім ... ... ... бағдарламасына сәйкес
прогрессивті технологияларды және оқыту жүйелерін жасау және енгізу жоғары
білім берудің даму шарттарының ажырамас ... ... ... ... және ... ... ... студенттерді мемлекеттік тілге үйретуге айтарлықтай көңіл
бөлінген. Сонымен қоса ақпараттық технологияларды енгізуді ... ... ... ... ... ... ... даярлау жүйесінде іс қағаздарын жүргізуге оқыту,
жоғары мектептің педагогикалық процесіне ақпараттық технологияларды енгізу
жолдарын ... мен ... ... көкейкестілігі ерекше орынға
ие.
Берілген зерттеуді қарастыру барысында білім берудің ... ... ... ... М.Н.Сарыбеков және ... ... орны ... ... ... ... ... оқу процесінде пайдалану, оны қолдану
Е.А.Батешовтың, ... ... ... Ә.К.Мыңбаеваның және т.б. авторлардың ... ... ... оқу ... енгізу мәселесімен В.П.Беспалько,
И.Ф.Исаев, И.Я.Лернер, В.А.Сластенин, Н.Ф.Талызина, Е.Н.Шиянов және ... ... ... ... беру проблемасын зерттеуге З.А.Исаева, С.Т.Каргин,
Қ.А.Кертаева, ... ... ... ... ... ... өз үлестерін қосқан.
Іс қағаздарын жүргізудің теориялық сұрақтары торасында еңбек еткен
Ресейлік авторлар - ... ... ... - ... Б.Шалабай.
Екі тілде іс қағаздарын ... ... ... ... ... ... және т.б. ... қағаздарын жүргізуде ақпараттық технологияны қолдану проблемасымен
ТМД ғалымдары айналысқан, мысалы ... ... ... ал ... ... ... беру саласында құжаттану мамандықтарында ақпараттық технологияны
қолдану проблемасымен ... ... ... ... ... бар.
Педагогикалық, психологиялық, философиялық және ғылыми зерттеулерді
талдау нәтижесінде зерттеліп отырған ... ... ... ... ... оқу ... студенттерді іс қағаздарын
жүргізуге оқыту жөнінде ... ... ... ... ... ... ... бірқатар ғылыми жұмыстардың бар екендігіне
қарамастан, жоғарыда келтірілген мағлұматтар ... ... ... ... ... ... ... технологиялар
арқылы студенттерді іс қағаздарын жүргізуге оқыту қажеттілігінің арасында
объективті ... ... ... шешу үшін және осы ... жоғары
оқу орнының теориясында және практикасында жеткіліксіз ... ... ... қарама-қайшылық зерттеудің проблемасын ... яғни ... іс ... ... ... ... арқылы оқыту,
ғылыми түрде негізделген және бәсекеге қабілетті маманды даярлау,
Зерттеудің мақсаты – ... ... ... ... ... жүргізуге оқытудың педагогикалық шарттар ... ... ... ... ...... оқу орнындағы педагогикалық процесс.
Зерттеудің пәні – ... ... ... ... ... ... оқытуды ұйымдастыру.
Зерттеудің негізіне келесі ғылыми болжам қойылды: егер жоғары оқу
орнының ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге оқытудың педагогикалық шарттар ... ... іс ... жүргізуге оқыту қызметінің білім берудегі тиімділігі
арта түседі, өйткені мұнда бәсекелі ... ... ... ... ... ... ... міндеттері:
- іс қағаздарын жүргізуге оқытуда ақпараттық технологиялардың мәнін ашу;
- ақпараттық технологиялар ... ... іс ... ... ... ... ... құрастыру;
- іс қағаздарын жүргізуге оқытудың ... ... ... ... ақпараттық технологиялар арқылы іс ... ... ... ... ... тиімділігін эксперимент жүзінде тексеру.
Зерттеудің жетекші идеясы – жоғары оқу орнының педагогикалық процесіне
ақпараттық технологиялар арқылы іс ... ... ... енгізген
жағдайда студенттерде іс қағаздарын жүргізу білімі, білігі және дағдысы
қалыптасады, ақпараттық қоғамда ... ... ... ... ... ... әдіснамалық және теориялық негіздері - тұлға дамуының жалпы
диалектикалық теориясы; таным ... ... ... процесс
теориясы; аксиологиялық және ... ... ... ... ... философиялық, психологиялық-педагогикалық ілімдер,
педагогикалық технология, педагогикалық ... ... ... статистика тұжырымдамалары.
Зерттеудің көздері - зерттеу проблемасы бойынша ... ... ... және іс ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясы, Қазақстан Республикасының «Білім туралы» ... ... ... ... Заңы және ... ... білім беру стандарттары және жұмыс оқу жоспарлары; бірқатар
жоғары оқу орындарының жұмыс оқу ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстар (диссертациялар, монографиялар,
авторефераттар).
Зерттеу әдістері - ... ... ... іс ... жүргізушілердің, тіл және информатика
саласының мамандарының әдебиеттерін теория ... ... ... іс ... жүргізуде және құжаттамада, ... ... ... жинақталған педагогикалық тәжірибе бойынша
талдау және жалпылау; байқау, әңгімелесу, анкета ... ... ... ... ... ... ... кезеңдері:
– бірінші кезеңде (2000-2002 ж.ж.) зерттеу ... ... ... іс ... ... ... ... қарастырылды, жалпыланды, ғылыми-
әдістемелік, диссертациялық жұмыстар талданды. Зерттеудің ғылыми
аппараты (болжам, ... ... ... ... қалыптасты,
базалы ұғымдар нақтыланды.
– екінші кезеңде (2002-2005 ж.ж.) ... ... ... іс ... ... ... ... шарттары жасалды, студенттерді іс ... ... ... ... және машығын қалыптастыру
деңгейлері ... және ... ... курс ... ... практика жүзінде тексерілді.
– үшінші кезеңде (2005-2007 ж.ж.) студенттерді іс қағаздарын
жүргізуге ... ... ... шарттар жүйесін
қолдану және енгізу тиімділігі бойынша қалыптастырушы эксперимент
өткізілді, алынған эксперимент берінділері ... және ... ... ... және ... ... ... диссертациялық зерттеу материалдары рәсімделді.
Зерттеудің негізгі базасы: Эксперименттік жұмыс ... ... ... ... Ақпараттық коммуникациялық- технологиялар
факультетінің «Автоматтандыру және басқару» кафедрасы. ... ... және ... мәнділігі:
- іс қағаздарын жүргізуге оқытуда ақпараттық технологияның мәні ашылды;
- «Іс қағаздарын жүргізуге оқытудағы ақпараттық технологиялар» ... ... ... іс ... жүргізуге оқытудың құрылымы және мазмұны
анықталды;
- ақпараттық ... ... іс ... ... оқытудың
нәтижелерінің өлшемдері және көрсеткіштері анықталды;
- ақпараттық технологиялар ... ... іс ... ... ... шарттар жүйесі негізделіп құрастырылды.
Зерттеудің практикалық мәнділігі:
1) оқытушыларға ... ... ... арқылы іс
қағаздарын жүргізуге оқытуды ұйымдастыру» атты ... ... ... ... ... тілі, информатика пәндеріне қосымша
тақырыптар енгізілді;
3) «Мемлекеттік тілде іс қағаздарын ... ... ... атты ... курстары енгізілді;
4) ақпаратты-дидактикалық кешен: «АВТОҚұжат-Сөздік» автоматты оқыту
жүйесі (куәлік №2195, ... ... ... ... ... пәні ... ... оқулық (куәлік №2196,
26.04.2007), «Құжаттану циклы пәндері бойынша терминологиялық
сөздік ... ... ... «Іс ... ... ... атты оқу-әдістемелік құралы, ... ... пәні ... ... оқулық (куәлік №56,
01.03.2007), «Методические рекомендации к ... ... по ... ... ... ... ... Мәтіндік құжаттамаға арналған жалпы ... ... ... ... орыс ... «Мемлекеттік тілде іс қағаздарын жүргізу» пәні бойынша студенттер
арасында университеттік деңгейде ... ... және ... ... дәлелдігі және негізділігі: талапқа сай
теориялық және ... ... ... ... сәйкес әдістерді
қолданумен, тәжірибелік-педагогикалық ... ... ... ... бастапқы және соңғы көрсеткіштердің
нәтижелерін қорытындылаумен, ұсынылған әдістеменің ... ... орны ... ... ендірілуімен қамтамасыз етіледі.
Қорғауға ұсынылатын негізгі қағидалар:
- іс қағаздарын жүргізуге оқытуда ақпараттық технологиялардың теориялық
негіздерін талдау арқылы ашылған ... ... ... ... ... іс қағаздарын жүргізуге
оқытудың педагогикалық шарттар жүйесі анықталды, атап ... ... ... ... ... іс ... ... ұйымдастыру» атты арнайы семинар; Қазақстан тарихы, қазақ
тілі, информатика пәндеріне қосымша тақырыптар; «Мемлекеттік тілде ... ... ... ... ... атты арнайы курстары;
ақпаратты-дидактикалық кешен; «Мемлекеттік ... іс ... ... ... ... ... ... деңгейде факультетаралық
олимпиада;
- іс қағаздарын жүргізуге оқытудың өлшемдері мен ... ... ... ... іс ... ... оқытуда
педагогикалық шарттар жүйесінің тиімділігі эксперимент жүзінде тексерілді.
Зерттеу ... ... және ... асырылуы: зерттеудің
негізгі қағидалары жалпы және кәсіби педагогика проблемалары тақырыптары
бойынша өткізілетін университеттің ... ... ... ... республикалық, аймақтық конференцияларда баяндалды: Шәкәрім
атындағы Семей мемлекеттік университеті, «Қарағанды ... 2004, 2006, 2007; ... ... ... 2002; ... ұлттық университетінің хабаршысы», 2006, ... ... ... ... ... 2001;
Қарағанды, 2001, 2005, 2007; Алматы, 2005; Түркістан, 2006); сонымен ... ... ... мемлекеттік университетінің жұмыс
тәжірибесіне енгізілді.
2 Техникалық-экономикалық негіздеме
Әзірленген программалық ... ... ... теориясы»
пәнінен электронды оқулық жасаумен негізделеді.
Әлемдік білім кеңестігіне толығымен кіру білім жүйесінің халықаралық
денгейде дамуын талап етуде. Сондықтан ... беру ... ... ... мазмұны, мен технологиялары ғылыми тұрғыдан зерттеліп, егемен
елімізде ... ... жаңа ... ... ... білім беру кеңестігіне
бағыт алуда.
Жаңа ақпараттық қоғамның негізін қалаушы ... бірі ... ... ... ... Жаңа ... ... қалыптастыру
үдерісінде біртіндеп ақпарат тарату және алмасу тәсілдері мен ... ... ... ... ... мен ... бұзылады,
әлемдік ақпараттық кеңістігінің, экономика, сауда, қаржы, адамзат өмірінің
басқа салаларының құрылымы түбірімен өзгереді, ... ... ... құндылықтарының интенсивті гомогенизациясы, мәдениет пен мәдени
моделдердің эмбебаптығы (ықшамдау) байқалынады, ... ... ... ... аталған барлық дәлелдемелерден қазіргі таңда жоғары білім саласына
ақпараттық технологиялардың, соның ... ... ... ... ... ... ... жобалау барысында жобаның техникалық- ... ... ... программалық қамсыздандыру жоғары білім саласында қолдану
үшін арналған. Оқулықта өңделетін ақпараттардың көлемінің өсуіне ... ... ... ... ... табылады.
Осы дипломдық жобада әзірленген программдық қамсыздандыру пәндік
құжатайналымының автоматтандырылған тапсырмаларын ... Өнім ... ... ... ... істеу (іздеу, сақтау, орындалуды
бақылау) уақытын азайтады. Сонымен ... өнім ... ... ... ... ... ... және шығындарды есептеу үшін
шығындар калькуляциясы бойынша іске асырылады.
3 Қоғамдағы және білім саласындағы ақпараттық технологиялар
3.1 ... ... ... да ерте ... ... Адам ... ... қадамынан
бастап–ақ ақпатартты беру мен сақтаудың жаңа құралдарын іздейді және
табады. Қазіргі кезде ақпарат адам ... ... ... ... ... Әсіресе ақпарат философия,  экономика, физика, математика,
автоматика және т.б. ғылым салаларында кеңінен қолданылуда. Бірақ ... әр ... ... әр ... мағынада қолданылып жүр.
Жалпы тұрғыдан алғанда, ақпарат әр ... ... мен ... ... ... табылады. Яғни ол қандай түрде берілсе де, ... ... ... нақтылы немесе қиялдағы бейнесі болып табылады. Ақпарат
адамның өзінің басында алынған ... ... ... тууы
мүмкін.
Ақпарат тек сыртқы әсерлерден ғана алынып қоймай, адам миы қабылдаған
деректерін өңдеуден де ... да ... ... бір ... беруге болмайды. Бірақта күнделікті өмірден алынатынына және
пайдаланылатындығына сүйене отырып, мынандай жуық анықтама беруге ... алу ... - ... ... дүниенің құбылыстары мен
объектілерінің қасиеттері, құрылымы немесе ... ... ... ... ... мен деректер алу.
Ақпарат - белгілі бір нәрсе (адам, ... зат, ... және ... ... мен ... ... берілетін мәліметтер тобы.
Философиялық түсінік бойынша ақпарат дегеніміз нақты әлемді ... ... ... ... және ... көмегімен көрсету.
Бұл хабарламалар ... ... ... ... ... ... ... материя және
энергиялармен қатар бізді қоршаған ... ... ... ... Бүкіл қоғамды ақпараттандыруға ынталандырған есептеуіш
техникасының ... ... ... ... атқарудын әртүрлі
аспектілері туралы ғылымдар комплексі – информатика пайда ... ... ... ... жаңартудың, тарату мен
пайдаланудың барлық аспектілерін зерттейтін ғылым. Информатика ақпаратты
сақтау мен өзгертуге ... ... ... шыққанда, яғни
біздің ғасырымыздың ортасында пайда ... бұл ... ... революция басталды.
-компьютерлік техника мен технологияны жасау мен ендіру және
қоғамдық ... ... ... тиәмді пайдаланудың ғылыми және
инженерлік проблемаларын шешу.
Адам сыртқы орта ... ... ... сезім мүшелері арқылы
алады. Практика жүзінде адам ақпараттың 90%-ын көзбен (визуалды), шамамен
9%-дайын құлақпен (аудиальный) және тек 1% ... ... ... мүшелері
(иіс сезу, дәм сезу, ) арқылы қабылдайды. ... ... ... ... миға ... түсетін болғандықтан, сезім мүшелері талдаушы
/анализатор/ деп ... ... ... ... ... ... ... және өңдеу мүмкіндігін береді.
Екіншіден,  ақпараттың берілу түрі бойынша. Біз тек техникалық
құрылғылар ... ... ... ... ... ...  кітаптағы мәтін,  дәптердегі шығарма,
 спектакльдегі актер репликасы,  радио арқылы берілген ауа ... ... ... дидарласу,  телефон арқылы сөйлесу, ... ... ... ... тек сөз ...  яғни мәтіндік   түрде
берілетінін байқаймыз.
Сандық ақпарат,  мысалы, ... ... ... ... матчының есебі,  поездің келу уақыты және т.б. Дәл сандық ақпарат
сирек кездеседі. Көбінесе ақпараттың ұсынылуы аралас ... ... ... ... ...  сызбалар,  фотобейнелер.
Ақпараттың мұндай түрде берілуі ыңғайлы, себебі қажетті образды ... ал ... ... сөз ... ... ақпараттан кейін оның образы
ойлау арқылы жасалады.     Сонымен бірге ақпараттың графикалық ... ... ... туралы толық түсінік бере алмайды.  Сондықтан
ақпараттың мәтіндік,  сандық және графикалық ... ... ... ... ... ... шешу барысында біз сызбаны
(графика)+түсіндірме мәтінді ... ... (сан) ...  ақпараттың қоғамдағы мәні бойынша. Ақпараттың түрлері:
← Жеке - бұл ... ... ... ...  интуициясы,  білу,
 эмоциясы болуы мүмкін ;
← Қоғамдық,  қоғамдық-саяси,  ғылыми-жариялық, ... біз ... ... ... ... ... ...  бұл бүкіл  адамзаттың
тәжірибесі, тарихтық,  мәдени және ұлттық салт-дәстүрлері және ... ... - біз ... ... ... алмастырылатын
ақпараттар;
← Эстетикалық - бұл көркем өнер,  музыка,  театр және сол сияқтылар;
← Арнайы -  ғылыми,  өндірістік,  техникалық,  басқарушы.
Біріншіден, адам ... ... ... Біз ... газет,
журналдар оқығанда, өзіміздің миымызға мәлімет жинаймыз. Демек, адам миы
ақпараттарды тек қабылдап ғана ... оны ... да ... Адам ... ... ақпарат көлемі өте үлкен, сондықтан оларды дәлме-дәл сақтау мүмкін
емес, яғни ... ... ... ... ... ол ... ... да ақпараттарды сақтап тұру үшін сыртқы ақпарат
сақтаушылар пайдаланылады. ... ... ... ... пергамент,
фотопленка, таспалар, дискілер және т.б. енеді.
Екіншіден, адам ақпараттарды қайта тарата ... ... өз ... ... ... ... бере алады. Әңгіме кезінде бір ... ... ... ал ... адам ... ... қабылдаушы)
болады. Кітап оқыған кезде сіз қабылдаушы  боласыз да, aл ... ... ... Ал, ... кітабыңыздың мазмұнын біреуге айтсаңыз, сіз
ақпарат жолдаушы боласыз да, ал ... адам ... ... ... - екі жақты ... ол үшін ... ... ... ... ... беруге пайдаланылатын құралды ақпарат беру
арнасы деп атайды. Оған ... ... ... ... ... және т.б. ... адам ақпараттарды өңдей алады. Ақпараттарды өңдеу деп бір
ақпарат негізінде жаңа ақпарат алуды айтады. ... ... ... түрі, алу жолдары өзгереді, ... оның ... ... ... ... ... тіпті сіз ұйықтап жатқанда да
ақпараттарды ... ... ... ... ... ... ... отырып,
математикалық есептерді шеше ... адам ... ... болмаған жаңа
ақпарат ала алады.  Адам өзі қоршаған ортадан ақпарат қабылдайды, оларды
реттейді, ... ... ... ... жаңа ... ... ... адам ақпараттарды сақтай алады, өңдейді және ... ... ... адам ... да бір ... ... оны ... процесс
дейді. Ақпараттық процесті әр түрлі құрылғыларды пайдалана отырып, өзі
ұйымдастыра алады. Ол құрылғылар қатарына: ... ... ... ... компьютер және тағы басқалар жатады.
Ақпараттар жинақталады, беріледі, сақталады және ... ... ... ... ... ... деп аталады.
Адам қабылдайтын ақпараттар таңба  және образды түрде болуы мүмкін. Образды
ақпарат деп дәм, иіс, ... ... ... ... ... ... айтады. Таңба түріндегі ақпараттарға ... жазу және ... ... ... Жазба мәтін әртүрлі белгілерден (а, в, ".", "-"
...) тұрады. ... ... ...  - ... ... ... және сөйлемдер құрастырылады. Сөз және жазу бір-біріне ұқсайды.    Олар
әріптердің сөз ... ... ... ... қатысуды қатынасу тілі дейді. Қатынасу тілдері табиғи
және жасанды болып бөлінеді. ... ... ... ... ... ... тілдері жатады. Мысал ретінде, қазақ, орыс, ағылшын және де басқа
тілдерді атауға ... ... ... ... ... ... компьютер тілдері жатады. Әр тілдің өзіне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... тілінің 42
символы, орыс тілінің 33 символы, ... ... 28 ... бар, ал морзе
тілі екі-ақ белгіден: ".", "-" ... ... ... ... ... ... сегіздік, ондық және оналтылық. Жүйенің негізі қанша
болса, ол жүйеге сонша символ ... ... ... ... тек екі ... және 1 енеді.  Адам өзінің сезім мүшелері арқылы ақпараттарды ... ... және ... ... ... ... аймақтың сипатталуы
4.1 Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулықтың ішкі ... ... ... ... ...... ... арналған жалпы
техникалық курс. Бұл пән автоматты басқару ... ... ... ... ету ... ... ететін негізгі теориялық
мәліметтер береді.
Автоматты басқару теориясы автоматты басқару ... ... және ... негіздерін оқытады. Автоматты басқару теориясы
ұғымы келесі терминдердің жиынтығынан тұрады:
← теория – белгілі бір жағдайларда ... ... ... ... ... ... – белгілі бір мақсатқа жету үшін нысанға берілетін әсер
← автоматты басқару- адамның араласуынсыз ... ... ... ... ... негізгі жағдайларын оқыту және басқару жүйелерін
дұрыс, нақты эксплуатациялауға жеткілікті ... ... ... ... таныстыру.
Пәннің міндеттері:
1 Келесі сұрақтарды меңгеру
← автоматты басқару жүйелерінің ... ... ... ... ... анализдеу және синтездеу тәсілдерін;
2 Келесі дағдыларды меңгеру
... ... ... ... автоматты басқару жүйелерін оптималдандыру және синтездеу;
... ... ... ... ... нысандық-негізделген
программалық орталарда (мысалы VisSim, Matlab ... ... ... Автоматты басқару теориясының негізгі зерттеу нысандары
АБТ - ғылыми және техникалық пән, ол ... мен ... ... модельдерін құрастыру негізінде жүйелік
ұйымдастырудың негізгі принциптерін оқытады. Бұл ... ... мен ... ... және ... ... талаптарына
жауап беретін жүйелер құруға мүмкіндік береді.
Анализ – басқару жүйесін оның математикалық моделін ... ... және осы ... ... ... ... автоматты реттеу
жүйесінің моделі басқару есебін (міндетін) шешуге күйі келетінін анықтау
мақсатымен жүргізіледі, егер шеше ... онда ... ... ... ... ... қабілетті қылуға болатындығын анықтайды.
Синтез – (теориялық құрастыру) – бұл басқару нысанының «мінез-қылығына»
сәйкес ... ... ... моделін құру.
Басқару жүйесі- бұл бір немесе бірнеше басқарылатын нысандардың және
оларды ... ... ... ... болсын автоматты реттеу
жүйесінің іс-әрекеті нысанның жұмысын немесе қажетті ... ... ... ... ... ауытқуын табудан және осы нысанға
немесе процеске сол ауытқуларды жоя отырып әсер етуден тұрады.
Автоматты басқару теориясындағы ... ... ... ... ... статикалық және динамикалық дәлдік, автотербеліс,
оптималдандыру, синтездеу және идентификациялау жатады.
Автоматты басқару жүйелері келесі бөлімдерден ... ... ... ... ... ... ... Импульстік әрекетті жүйелер
3. Дискретті әрекетті жүйелер
4. Релелі әрекетті жүйелер
Математикалық әрекеттеріне байланысты:
1. Сызықты жүйелер
2. Сызықты емес жүйелер
Статикадағы қателіктер типіне байланысты:
1. ... ... ... ... ... ... зерттеу нысаны ретінде ақиқат физикалық
нысандар және басқару жүйелері емес, ал олардың математикалық ... ... ... ... математикалық моделін құрастыру
әдісі үш негізгі ... ... ... ... жүйелерінің элементтерінің: басқару ... ... ... ... ... ... Басқару жүйелерінің элементтерінің ... ... ... ... ... сыртқы ортамен әсерінің математикалық моделі құрылады.
Автоматты басқару жүйесінің математикалық модельдерін қалыптастыру
негізінде ақиқат жүйеде ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын негізгі терминдер:
• Автоматты басқару- бұл басқару жүйелерін адамның ... ... ... ... ... сипаттама (АЖС)- бірқатар шаманың комплекстік
беріліс коэффициентінің ... ... ... ... ... ... бұл оның құрылымын, қасиетін ... ... ... ... буын- бұл сызықты жүйелердің инерциялы қасиеті
бар қарапайым моделі
• АЖС – амплитудалық-жиіліктік ... ... ... ... ... коэффициентінің, яғни
комплекстік коэффициент модулінің ... ... ... ... жүйенің немесе буынның Дирак дельта-функциясына әсері (практикада
–бұл өте қысқа ... ... ... ... ... ... оның ... кері әсер
ететін бөгеу.
• Интегратор – шығыстық сигналы кірістегі уақытқа байланысты интегралға
пропоруионал буын
• Кибернетика – ... ... ... ... ... ... ... буындардың кірістік және
шығыстық сигналдарын ... ... ... ... ... ... басқару нысанын сипаттайтын және басқару процесінде
өлшенетін шама. Бақыланбайтын шама- өлшенбейді.
• ЛАЖС (логарифмдік амплитудалық-жиіліктік сипаттама)- бұл логарифмдік
масштабта құрастырылған ... ЛФЖС ... ... сипаттама)- бұл жартылай
логарифмдік масштабта тұрғызылған ФЖС ... тек ... ... ... ... Кері ... – бұл элементтің шығысын кірісімен байланыстырады
4.1.3 Негiзгi ұғымдар мен ... ... ... ... әсер ... ... ықпалды
басқару дейдi. Егер бұл басқару адамның қатысуынсыз жүзегеасса, ... ал ... ... ... ... басқару деп атайды. ... ... ... ... ... жабдықтарыбасқару
нысандарына жатады.
Басқару нысанынасәйкес әсер ... кез ... ... ... ... ... ... бiрiмен байланысты және басқару алгоритiмiне өара әрекеттес
жұмыс ... ... ... ... мен ... ... жиынтығы
автоматты басқару жүйесi (АБЖ) деп аталады. Жұмыс барысында автоматтв
басқару жүйесiне әртүрлi iшкi ... ... ... ... ... бiр бөлiгiнен келесi бөлiгiнетехнологиялық ... ... ... ... ... тiзбектi желiсiн құрайтын әсердi iшкi
әсер деп атайды. Оларды ... әсер ... Ал ... әсер ... ... процестiң тиянақты туiне қажет бiрнеше әсер қызмет
алгоритiмiне ... жүйе ... ... де, ... әсер ... Ал, екiшi әсер жүйеге немесе басқару нысанына ... ... Ал, жүйе ... ... ала еске ... да, кездейсоқ сипатта
болып, басқару процесiн қиындатады. Сол себептi ... ... әсер ... ... ... ... ... басқару жүесiн басқару әдiсi және қызмет белгiсi бойынша
жiктеуге болады. Басқару ... ... ... кәдiмгi - өздiгiнен
бапталатын және адаптивтi- өздiгiнен бапталатын болып үлкен екi ... ... ... ... категориясына жатады да, басқару
процесiнде өз құрылымын өзгертпейдi. Олар – тұйықталмаған, тұйықталған және
аралас басқару ... ... үш ... Ал, ... ... нық басқару жүйесiне және қозубойынша басқару жүйесiне бөлiнедi.
Ауытқу принципi бойынша жұмыс ... ... ... ... ... ... ... деп те атайды.
Қызмет белгiсi бойынша жiктеуге сәйкес ... ... ... төрт ... ... тетiктер жұмысын үйлестiретiн жүйе;
технологиялық процестердiң параметрлерiн ... ... ... ... ... және ... ... жеке тетiктерiнiң , не тұтастай қондырғы ... ... жүйе ... ... басқару жүйесi болып табылады.
4.1.5 Автоматты жүйе элементтерi
Автоматты жүйе өзара байланысқан және белгiлi бiр ... ... ... ... тұрады, олар автоматика элементтерi не
құралдары деп атайды. Элементтердi жүйеде атқаратын ... ... ... ... ... түрлендiрушi және атқарушы
деп ажыратылады.
Автоматты жүйелерде көрсетiлген негiзгi элементтерден басқа қосалқы
элементтер де болады, ... ... ... ... мен ... резисторлар, сигнал беру жабдықтары жатады.
Автоматика элементтерiнiң қолдану және ... ... ... ... мен ... болады.
Басты сипаттамалардың бiрiне элементтiң статикалық сипаттамасы жатады.
Статикалық ... деп, ... ... ... ...
кiрiс шамасына тәуелдiлiгн айтады: =f(). Кiрiстiк шама таңбасына
сәйкес бейреверсивтi (шығыстық шаманың таңбасы өзгерiстiң барлық ... ... және ... ... ... ... ... шаманың таңбасының өзгерiсiне әкеледi) стаикалық сипаттамалар
болып ажыраиылады.
Динамика ... ... ... ... яғни ... ... ... сәттерiндегi жұмысын бағалау үшiн ... ... ... берiлiс функциясымен және жиiлiк сипаттамаларымен
өрнектейдi. ... ... ... ... t ... тәуелдiлiгiн
көрсетедi: кiрiстiк ... ... ... ... ... ... параметрлерiнiң қатарына берiлiс
коэффициентi мен сезiмталдық деңгейi жатады.
шығыстық шамасының кiрiстiк шамасына қатынасын ... ... деп ... яғни ... ... ... принципi пайдаланылатын автоматты тұйықталған
жүйелердiң артықшылығына керi байланыстың болуы жатады.
Оң керi байланыс деп, керi ... ... мен ... әсердiң
таңбалары дәл келетiн байланысты айтады. Ал дәл келмеген жағдайда терiс
керi ... ... керi ... ... ... шығысын оның кiрiсiмен қосады,
яғни басқарылатын шаманы жоспарлау құрылғысымен байланыстырады. Ал қалған
керi байланыстар қосымша не ... деп ... ... керi ... қайсiбiр буынынан алынған әсер сигналын алдыңғы тiзбектегi кез
келген басқа бiр ... ... ... ... ... жеке
элементтердiң қасиетiмен сипаттамасын жақсарту үшiн пайдаланылады.
5 Электронды оқулықтар
5.1 Электронды оқулықтарды қолданудағы ерекшеліктер және ... ... ... ... ... ... ал жас ұрпақтың
тағдыры ұстаздардың қолында»
Н.Ә.Назарбаев
Қазіргі кездегі жапшаң ... ... ... ... ... ... ... Тіпті бірқатар дамыған ... бұл ... ... ... ... ... ... әлем елдерінің
бәсекеге қабілеттілігінің рейтингін анықтауға ... ... ... ... ... 50 ... қатарына кіру стратегиясы
атты жолдауында «Білім беру реформасы – Қазақстанның бәсекеге нақтылы
қабілеттілігін ... ... ... ... аса ... ... деп атап көрсетті.
Қай заманда да өркениеттің дамуы интеллектуалдық шығармашылық
қабілеттіліктің ... ... әлі де ... ... ... адам ... ... және іс-әрекетінің биік
белсенділігін көрсетеді. Адам қабілетінің дәрежесі, оның ... ... ... пен кәсіпкерліктің нәтижелілігі, жаңалық ашуы тұлғаның
шығармашылық ойлауына қатысты анықталады.
Мұғалім жеке ... бар, соны ... ... ... ... ойшылдық қасиеті бар маман, білімді де білікті, көп оқитын,
көп тоқитын, ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше білім алуға үйрете алатын болу ... Бұл өмір ... ... ... бейімділік, сараптамалық қабілеті
болуы шарт. Ол сонымен қоса ... ... ... ... ... ... қажет. Ғаламдасуға байланысты «интернет»
жүйесін жетік меңгерген, әлемдік ... сай, ... ... жеке ... ... ... болуы қажет. Осыған қарап ХХІ ғасырда мұғалімге
қойылатын талаптар зор екенін ... ... – бұл ... ... ... технологиялық мәдениет
дәуірі, айналадағы дүниеге, адамның денсаулығына, кәсіби ... ... ... ... ... ... ... мен студенттің
арасындағы байланысты субъективті деңгейде көтерудегі ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Бүгінгі мұғалімге
тек пән мұғалімі ретінде қабылдау олқылық көрсетеді. ... ... ... күнімізге аттамас бұрын бүгінгі ұстаздың кім екендігіне баға
беріп көрейік. Бүгінгі мұғалім ата-ана, бала ... ... ... – оқытушы, мұғалім – ұстаз, мұғалім – оқулық авторы, мұғалім ... ... ... ... ... дәстүрлі оқыту әдістемесінің заман талабына сай толық
білім беруге, меңгертуге кепілдік бермейтіндігін мектеп ... ... ... ... ... ... ... процесінде іске асу
үшін оны технологияландыру қажеттілігі туады.
Білім беру үрдісін ақпараттандыру – жаңа ақпараттық ... ... ... ... дара ... бағыттап оқыту мақсаттарын
жүзеге асыра отырып, оқу-тәрбие үрдісінің барлық деңгейлерінің тиімділігі
мен сапасын жоғарлатуды көздейді.
Жаңа ... ... (ЖАТ) ... әр түрлі анықтама беріп
отыр. Мысалы, Н.Макарова «ЖАТ – қысқаша компьютер негізіндегі ... ... ... бұл ... ... ... анықтамасын
береді. Ол «ЖАТ – адамдардың білімін кеңейтіп, ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты жинау,
ұйымдастыру, сақтау, өңдеу, тасымалдау және жеткізудің техникалық құралдары
мен әдістерінің ... ... ... ... өз ... ... ... негізге ала отырып жұмыс істеп жатырмыз. ... ... ... ... ... мен тарату үрдісіне ерекше мән беріп
отырамын. Себебі әр түрлі зерттеулерге ... ... ... ... кез
келген жақсы оқитын студент информатика заңдылықтарын ... ... ... көпшілігі алған білімдерін практикада
қолдана алады. Бұл студенттердің оқу материалын формальды жағынан да ... ... Кез ... ... ... ... ... танымдық белсенділігін арттырып қана қоймай, логикалық ойлау
жүйесін қалыптастыруға, шығармашылықпен еңбек етуге жағдай жасайды.
Электрондық оқулықпен ... ... ... ... ... үздіксіз
және толық деңгейде бақылау, сонымен қатар ақпараттық ізденіс қабілетін
дамыту.
Компьютерлік оқыту үрдісінің құрылымдық ... ... 5.1 ... ... ... ... ... құраушы элементтері мұғалім, студент, дидактикалық материалдар
мен дербес компьютер. (Сурет 5.1) Осы элементтердің барлығы да ... әсер ... ... ... ... Осы құрылымда алғашқы
маңызды аспект ролін мұғалім мен ... ... ... ... яғни ... компьютермен және оның сыртқы құрылымдарымен
жұмыс істей білу деңгейлері, ... ... ... ету принциптерін
түсінуі, осы жүйенің жалпы мүмкіндіктерін ұғынуы саналады.
Дәстүрлі оқыту меңгерудің 4 деңгейінің ... ... ... тек ... ... ғана ... нәтижесінде
материалдар жеткілікті дәреже меңгерілмейді, білімнің ... ... ... ... тақырыпты оқу, зерттеу
негізінде меңгеруді эвристикалық және шығармашылық деңгейге жатқызуға
болады. ... ... ... ... ... елестете отырып
тақырыпқа берілген тест сұрақтарын шешеді. Ал ... ... ... ... тест және ... тест ... болады. Қорыта
айтқанда компьютерді сабақта қолдану барысында студенттер:
1. Қарастырылып отырған тақырыптың ... ... ... ... ... ... ... ғылыми зерттеу жұмысына ... ... ... ... пен ынта ... ... ... пән мұғалімін компьютерлік кабинетке тартып отырған не? Ең
бірінші кезекте сабақты түрлендіру және ... ... ... арттыру. Компьютерлік сыныпта өткен ... ... жоқ. ... кезінде студенттер проблемаларды талқылайды, сабақтың
барысын қызығушылықпен бақылайды. Бұл кезде мұғалім – студент арақашықтығын
ұстау болмайды.
Енді электронды ... ... ... және ... ... ... ... уақытын үнемдейді, оқу материалын іздеп отырмайды.
← Студент оқулықты ... ... ... ... кез келген
мәліметті алып, оқып үйренуіне болады.
← Тақырыптың үлкен, қиын ... ... ... ... ... ... ... алған хабарды көшіруге мүмкіндік бар.
← Сарамандық жұмыстар жылдам түсіндіріледі.
← Бағдарламаны меңгеруге арналған тест ... ... ... ... ... деген мұқтаждықты азайтады.
← Мүғалім әр студентпен дербес жеке жұмыс ... ... ... Студенттің ой өрісін, дүниетанымын кеңейтуге, тану үрдісіне ықпал
етеді.
← Зерттеушілік қабілеті бар ... ... ... ... ... ... Пән аралық байланыстың аздығы.
← Көрнекілік материалдарда бірыңғай таңдау.
← Оқып үйренудегі мамандық бойынша ... ... ... ... ... ... ... толық аудару.
← Студентның жеке ерекшелігі, денсаулық жағдайы ескерілмеген.
← Берілген материалдағы санитарлық-гигиеналық нормалардың сақталмауы.
← Компьютердің графикалық ... ... ... және
әлсіздігі.
← Студентның тіл мәдениетінің төмендеуі «тірі» қарым-қатынасқа түсе
алмауы.
Жоғарыда ... ... ... ... үшін төмендегідей ұсыныс
жасауға болады:
1. Компьютерді сабақтың белгілі бір кезеңдерінде ғана пайдалану;
2. Компьютерді пайдалану уақытын ... ... ... ... ... ... Дәстүрлі және электронды оқытуды кіріктіру арқылы жүргізу.
Себебі электронды оқыту – оқу пәнінің негізгі ғылыми мазмұнын қамтитын
компьютерлік технологияға ... ... ... ... ... бағдарламалар жиынтығы. Электрондық оқулық жай оқулықтарға өте тиімді
қосымша мүмкіндіктер ... Атап ... Кері ... іс ... тез ... ... ... Жай оқулықтағы кездеспейтін қосымша ... ... ... ... ... ... ... түсіндірмелерге өту барысында ... ... ... ... бойынша ең бастысы электронды оқулықтарды дайындаудың
бір жүйеге келтірілген заңдылығы болуы керек.
Осыған ... ... ... ... ... шарттарды ескерген жөн:
← Белгілі бір пәнге байланысты дайындалған оқулықтың сол пәннің типтік
бағдарлаиасына ... ... ... оқулықтар курста оқытылатын тараулар мен тақырыптарға
қатысты дәріс конспектісін қамтитын негізгі ... және ... ... арналған қосымша материалдарға анықтама,
библиографиялық көмекші, аралық және ... ... ... тест ... ... пайдаланылған әдебиеттер тізімдері
бөлімдерін қамтуы;
← Белгілі бір тақырыпқа қатысты материал 2-3 ... ... ... сабақтарда электронды оқулықпен жұмыс нәтижелерін бағалау үшін
түрлі диагностикалық зерттеу жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік бар:
1. Білім мониторингісі;
2. Сауалнамалар;
3. Түрліше тестілік ... Жеке ... ... ... ... ... Студенттерді сырттай бақылау
Электрондық оқулықтарды қолдану барысында студенттердің сабаққа деген
қызығушылығының күрт артқандығын жоғарыда айттық. Сондай-ақ мұғалімдер ... ... ... дидактикалық көмекші құралдарды молынан
қолдана алады.
Заман табына сай жас ... ... ... ... электрондық
оқулықтарды Автоматты басқару теориясы сабағында пайдалану – ... ... бір түрі ... ... ... Ой ... дамыған
шетелдік білім жүйесінен қалыспайтын жас ұрпаққа білім беру жолындағы ортақ
міндетті өз мәнінде жүргізу қажет деп ойлаймыз.
ЭО негізгі ... ... ... ... ... Жылдамдылығы және т.б.
ЭО құрылымы:
1. Материалдың мәтін, сурет,график, кескін, кесте және т.б. ... Ол оның ... ... ... ... ... ... түрінде баяндалуы-оқулық мазмұнының графиктік-
мәтіндік түрде бейнеленуі. Онда оқу ... ... ... ... ... ... ... етіп, графиктік
түрде бейнелеу.
3. Өзіндік тексерудің (өзіндік бақылаудың) тестілік жүйесі. Онда оқу
материалын ... ... ... ... ... ... беріледі.
ЭО құрылымдық элементтері:
← Сыртқы беті;
← Титулдық экран;
← Мазмұны;
← Аннотация;
← Оқу ... ... ... Оқу ... ... мазмұны;
← Қосымша әдебиеттер;
← Өзіндік білімді тексеру жүйесі;
... ... ... ... ... іздеу функциясы;
← Авторлар тізімі;
← Терминдік сөздер;
← Оқулықтың элементтерін басқару бойынша анықтамалық жүйе;
← Оқулықпен жұмысты басқару жүйесі.
Сурет 5.2 Топтау ... ... ... ... ... ... Модульдік
← Экономикалық тиімділігі
← Тұтынушыға бағдарлау
Электронды оқулықтарды топтау келесі деңгейлерде жүреді.
Сурет 5.3 ЭО құрылымы
ЭО құрастыру алгоритмі:
← Оқу пәнінің мазмұндық ... ... ... ... ... ... ... Оқу материалын өзіндік білім алу деңгейіне бөлу
← Глоссарий дайындау
← Лекциялар конспектісін дайындау
← Тест материалын дайындау
← Материалдарды ... ... ... ... және ... сабақтардың материалын дайындау
ЭО құрамы:
← аннотация;
← пән туралы қысқаша ақпарат;
← жұмыс бағдарламалары;
← электрондық оқулықпен және оның ... ... ... ... нұсқаулар;
← ұсынылатын бiлiм беру бағдарламалары;
← теориялық материалдар (лекция конспектiлерi);
← теориялық материалдарға негiзделген оқу құралы;
← практикалық жұмыстарды орындауға негiзделген әдiстемелiк құрал;
... ... пен ... ... ... тiзiмi;
← бақылау тапсырмалары;
← лабораториялық жұмыстардың әдiстемелiк нұсқалары;
← бiлiмдi бағалау критерийлерiн айқындайтын ... ... ... ... ... ... ... арқылы консультация түрлерi
мен графигi;
← глоссарий;
← әдебиеттер тiзiмi және Интернеттiң ақпараттық ... ... озат ... ... ... ... материалдары;
← үйренушiнiң жұмыс папкасы;
← мұғалiмнiң жұмыс папкасы.
ЭО ортасында жұмыс ... ... ... ... жүреді:
Сурет 5.4 ЭО жұмыс істеу құрылымы
5.2 Электронды оқулықты құру кезеңдері
Кез-келген компьютерлік қосымшаны құру бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... барлық әдістемелері сияқты
компьютерлік ... құру ... ... ... Осы ... ... мақсаттарына тоқталайық:
I кезең: оқу қажеттіліктері мен ... ... ... ... – бұл ... ... ... компьютерлік үйрету
жүйелерін қолдану жағдайы талданады. Қазіргі уақытта компьютерлік үйретуші
жүйелер нарығында оқу ... ... өте ... сапалы көптеген
программалық өнімдер бар. Оларды өз еліміздің және шет ... де ... Шет ... ... ... ... ... көлемді жұмыс.
Қазір программалық қамсыздандыру нарығында отандық үйретуші жүйелерді
таңдау мүмкіндігі туды. Оларға электронды оқулықтар және ... ... ... бері ... ... ... компьютерлік
сауаттылыққа үйрету программасы іске аса бастады. Осыған байланысты
қалалық, аудандық, ... ... ... ... ... білім
беру жүйесі іске асырыла бастады. Оқытушылар ретінде жоғарғы оқу орнының
студенттері мен оқытушылары, мектеп ... ... Бұл ... ... ... ... ... негізгі программалармен жұмыс
істеу туралы электронды оқулық қолданылды. Ол екі тілде: мемлекеттік ... ... ... ... мемлекеттік университетінде білім берудің
компьютерлік жүйелерін анализдеу, программалық қамсыздандырудың жеткіліксіз
екендігін көрсетті. ... ... ... жазылған электронды
оқулықтарды айтпай, жай оқулықтардың өзі тапшылық. Өзіміздің ... ... ... ... ... ... ... білім алатын
топтардың материалдық- ... ... өте ... ... ... мен ... жобалауға қазақ тілінде жазылған
оқулықты алғанды дұрыс деп ... ... ... ... ... ... т.б.
пәндерден мүлдем жоқ деп айтуға болады.
Осы жоғарыда ... ... ... ... ... деп айта ... ... программны құруды жоспарлау, оны орнату жөніндегі сұрақтарды
шешу, ... ...... программаны құрудың жекелеген
кезеңдерінің мерзімі тағайындалады.
Жобаны қаржыландыру мәселесі – кез-келген программалық өнімді ... ... ... ... ... уақытта өте үлкен масшабты жобалар
құрылып жатыр, оны жасауда бірнеше жүздеген ... ... ... ... бірнеше миллион американ долларынан тұрады. Сондықтан,
қаржыландыру және координациялау сұрақтары бірінші орынға ... ... ... құру тобы үш ... ... ... ... идеяны ұсынушы – Автоматтандыру және басқару кафедрасының меңгерушісі
Золотов А.Д., электронды оқулықтың ... ... ... ... пәнінің оқытушысы Бекбаева Р.С. және ... ... ... ... ... Кабдешевна.
III кезең: курстың мазмұнын құрастыру – осы ... оқу ... ... ... ... ... ... сценарий және
программаның қолданушымен интерактивті қарым-қатынасы жасалады.
Құрастырылған электронды оқулық 050702 «Автоматтандыру және басқару»,
050704 «Есептеу ... және ... ... ... арналған, Мұнда Автоматты басқару теориясының жекелеген
тақырыптары және ... ... ... ... Осы ... ... арқылы студент өзінің өздік жұмысын
орындай да алады.
5.3 Программалау жасалған Delphi ортасына түсініктеме
Delphi – Windows ... ... ... ... ... құру ортасы. Delphi - дегі бағдарлама қазіргі көркемдік жобалау
технологиясының негізінде құрылады, ал олар өз ... ... ... ... ... ... (2 – ші ... қараңыздар).
Delphi – дегі бағдарлама Object Pascal тілінде жазылады, ол Turbo ... ... мен ... ... ... Turbo Pascal ... мен ол ... біратты интегралдық құру ... ... ... құру ... ... ішінде бағдарламалауды оқып –
үйренетін ... ... ... ... ... Бұл танымалдық тілдің
қарапайымдылығы, жоғары ... ... және ... құру ... ... бағдарламалық технологиялар бір орында тұрмай ары ... ... Borland ... (1998 ... ... ... ... Inprise
Corporation) тағы бір жаңалық ашады: Turbo Pascal ... ... ... тілі ... ол ...... ... концепциясына
сүйенеді.
Delphi - бұл тез өңдейтін программалау тілі ретінде қолданылатын
орта. Delphi тілі - ... ... ... - ... тіл, ол ... ... құралған. Қазіргі таңда Delphi пакетінің келесі ... ... Delphi3 , Delphi6, Delphi7 , ... ... біздің жұмыс
істейтін ортамыз Delphi 7 болып табылады. Delphi тілі әртүрлі жай ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Пакет ... ... ... және ... есептерді шешуге мүмкіндік беретін
утилиталар қосылған.
Delphi –ң жүктеу үшін: Пуск- Программы- Borland Delphi7- ... ... ... – ді ... ... бес ... ... болады, олар;
← Негізгі терезе- Delphi7;
← Старттық форма терезесі- Form1;
← Обьектілер қасиеті көрсетілетін терезе- Object Inspector;
← Обьектілер тізімін көрсететін ... Object Tree ... ... коды ... ... ... бірақ бұл терезе толығымен
старттық ... ... ... ... ... ... нақты тағайындалуы анықталған жеке
объектілердің жиынтығы ретінде қарастыруға болады. Бұл объектілерді ... бар ... ... ... ... ... ... болып келеді, сондықтан оны түгелдей көру үшін Browser бағдарлама
элементтерін көру терезесінің көмегімен көруге ... ... ... ... үшін ... тек ... ... ғана
қарастырамыз (сурет 1.2).
Жобада қолданылатын негізгі объект болып қосымша, пішін және ... ... ... ... өңдеу циклін ұйымдастыратын жобаның
негізгі байланыс объектісін көрсетеді.
Пішін интерфейстік элементті көрсетеді, оның арқасында қосымшалар мен
сыртқы құрылғылар арасында ақпарат алмасу ... ... ... ... ал қосымша бір немесе бірнеше пішіннен тұруы мүмкін.
Сурет 5.5 Жобаның құрылымдық ... ... ... орналастырылады және ақпаратты алу, түрлендіру
және бейнелеу үшін ... ... ... ... ... ... қиындау, сондықтан жиі қолданылатын құрауыштар
тобын ... ... ... кез ... ... тұра ... ... жоғарыда көрсетілген құрауыштардың бәрі TComponent
(Құрауыш) класына, объект жобасында ... ... және көп ... ... ... ... ... тек файлдармен жұмыс істеу, графикалық
әдістер, әртүрлі тізімдер мен ағындар және ... ... ... ... ... ... TApplication (Қосымша) класын қалыптастырады, ол
тікелей TComponent класының ұрпағы болып ... ... ... ... өзін қоса ... айтарлықтай
қиынырақ құрылымды жасайды. Ең алдымен бұл элементтерді екі топқа ... TControl ... ... қалыптастыратын басқару элементтері.
Басқару элементтері (TControl класының ұрпақтары болып ...... ...... ... ... ... құрауыштар (көрнекілік құрауыштар) ... шарт ... ... басқара алады (пернетақтаның көмегімен
ақпаратты енгізу, оларға тышқанның көмегімен әсер ету және ... ... ... орындалғанда бейнеленеді.
- Экранда бейнеленбейтін элементтер (бейнеленбейтін немесе көрнекілік
емес құрауыштар). Олар жүйелік ресурстарға қатынауға ... ... ... базасы, таймер, меню, әртүрлі қиын объектілер,
стандартты диалог ... ... және т.б. Құру ... емес ... ... түрінде бейнеленеді, ал
қосымшаны орындағанда ереже бойынша көрінбейді.
Басқару элементтерін өз кезегінде екі үлкен кластарға ... ... ... ... ... ... ... Терезелік басқару элементтерінің класы TWinControl (Терезелік
басқару элементі).
Терезелік ... ... ( TForm, TButton, TEdit, TMemo, ... және т.б. ... ... ... функциялардан
(немесе процедуралар) тұрады, олардың арқасында ол келіп түскен
ақпаратқа ықпал етеді және ... ... ... ... ... ... TGraphicControl (Графикалық
басқару элементі).
Графикалық басқару элементі ( TImage класының ......... салуға арналған панель, TShape – ... ...... ... ... ... ... экранға ақпаратты ғана шығарады, олар тышқан арқылы берілетін
хабарламадан басқа белгілі қимылға ... ... ... ... пішін терезелік басқару элементіне жатады.
Жобаның құрылымдық элементтерінің әрекеттесуі
Жанұя деп өзінің ұрпақтарымен қоса алғандағы класты айтамыз.
TComponent ... ... ... Owner қасиеті бар:
TComponent (Иесі), берілген объекті ... ... ... ... деп - ... ... орналасатын объектіні айтамыз.
Көмекші объект деп – орналасатын ... ... ... Integer – тек оқу ... Негізгі объектінің
көмекші құрауыштарының санын береді (ағымды құрауыштың).
property ... ... ... – тек оқу ... ... ... ... тізімінен тұрады. Құрауыштарды
нөмірлеу нөлден басталады.
Кез – келген ... ... ... ... орналастрылады,
қосымша ол үшін негізгі объекті болып саналады.
TControl ... ... ... екі ... ... болады:
- тікелей пішінге;
- TWinControl жанұясының қосымша топталған бір құрауышына ... ... бар ... TPanel – ... ... – бетбелгі және
т.б.).
TControl жанұясының әрбір құрауышында Parent қасиеті бар: TWinControl
(Аталық), онда үлкен құрауышқа нұсқағыш беріледі.
Үлкен құрауыш – ... ... ... орналастырылған құрауыштың
өзі.
Кіші құрауыш – орналасатын құрауыш.
Бейнеленбейтін құрауыштарда Parent қасиеті болмайды.
Пішіннің үлкен құрауышы жоқ (Parent = nil).
Форма ... ... ... блогы болып табылады. Кез келген
программаны кем дегенде бір ... ... және ол ... деп ... және
ол программа қосылған кезде пайда болады. Бірақта ... ... ... ... Олардың әрқайсысы қандай да бір локальді есепті шешеді және
экран бетіне керек ... ... ... Форманың бірнеше түрлері
болуы мүмкін.
Қасиеттері
1 Form Style= (fsNormal, fs mdiCheld, fsmdiForm, ... ... fsNormal – ... түрі ... есептерді шешу үшін
арналған және программамен жалпы басқарады.
fs mdiCheld, fsmdiForm – mdi ... (multi document ... ... қосымшаларды жасауды қолданады. Мұны кейде рамкалық деп ... ... ... ... ... ... – бұл ... барлық басқа терезелерінің үстінде
орналасуы керек. Терезелер үшін қолданылады. Бұл терезе активті емес ... да ... ... ... 2 ... бөлінеді
1) модальды 2) ... ... ...... ... қосымшаның басқа бөлімдеріне
бара алмайды. Көп жағдайда оларды ... ... ... ... емес ... жиі ... Форманы модальды режимде шақыру
үшін show modal () әдісі қолданады.
Модальды емес – форма show әдісі арқылы шақырылады және ... ... ... ... ... ... алады. Форманы жабу үшін close
әдісі қолданады.
Сурет 5.6 Форма құру
Object ... ... ... ... ... ... қасиеттерін орнату үшін арналған.
Сурет 5.7 Қасиеттері
Редактор коды берілетін терезеде программа текстісі немесе программа
денесі ... ... ... тілі кілтті сөздері (procedure, var,
begin, end, if және т.с.с) жуан ... ... Бұл ... ... ... ... қатар код редакторындағы түсініктемелер
(коментариялар) курсивпен белгіленеді. Программаны әзірлеу ... коды және ... ... ... ... ... қажеттілігі туады.
Бұл жағдайда View →Toglle Form/Unit командасын ... ... ... ... басу ... ... қатар инструменттер панелінде орналасқан
сәйкес белгілерді басуға болады.
Сурет 5.8 Редактор кодын жазу
Delphi7 ... ... тез ... ... көп ... ... ... құруға болады. Мәліметтер базасын ... 3 ... ... ... ... ... ... және Object Pascal көп жылғы эволюцияның нәтижесі ... ... ... ... олар ... компьютерлік технологияның
өнімі болып табылады. Жеке тұрғыдан алғанда оны былай айтуға болады, Delphi
– дің ... ... ... ...... қосымшалардан
бастап, деректер базасы мен Internet – те жұмыс ... ... ... ... ... және жаңа ... ... бағдарлама
құру әдістерінен, сондай-ақ құрауыштар кітапханасынан ... ... – бұл ... ... ... ... Кез – келген
бағдарлама жоба файлы (мұндай файл .dpr ... ... және ... ... модульден тұрады (.pas кеңейткіші бар файлдар). Жоба файлы
бағдарламаның жинақтаушы ... ... ... ол өте ... емес және
Delphi бағдарламалау жүйесінде автоматты ... ... - дің ... ... ... ... дәстүрлі
бағдарламаның құрылымынан өзгешелеу болады, ол өз ... ... ... ... ... түрде көрсетеді. Мұндай
бағдарламаны екі бөлімнен тұрады деп ... ... ... ... бөлімі, ол бағдарламаға ақпаратты енгізуге және оны
шығаруға, сонымен ... ... ... ... ... операторларды
тағайындауға арналған (есептеу, ақпараттың түрленуі және т.б.). Бағдарлама
өз жұмысында операциялық жүйе, ... ... ... деректер базасы,
басқа бағдарлама және т.б. әрекеттеседі. Сондықтан ... ... ... ... әрекеттесу құрылымын сурет ... ... ... ... бұл ... жиынтығы, оның көмегімен ақпаратты белгілі
бағытқа жіберу асырылады, - пішін, қарым – қатынас ... ... және т.б. ... жағдайларда таңдап алынған интерфейс барлық
бағдарламаның құрылымын ... 5.9 ... ... құру ... бағдарламада жеткілікті түрде автономды болғандықтан,
олардың арасында ақпаратты жіберу, сонымен бірге бағдарлама мен ... ... мен ... ... т.б. ... ... беру ... жүйесі қолданылады.
DOS та немесе Pascal да программа құрған қолданушылар, қарапайым
программаны бір файлда ... ... - да, егер сіз ... жаңа ғана ... және ... ... бірнеше файлдар болады. Проектке жаңа форма қоссаңыз
файлдардың саны ... ... Сіз ... ... ... ... ... бөлуге болады: проектің файлы және форманың файлдары.
Проектің файлы проекті құрған кезде ең ... ... ... ... ... сәйкес келеді, ал кеңейтілуі мынандай болады:
← DPR (Delphi Project) – ... ... ... ... құрамында
программаның текстісі бар – инструкция, онда басқа модульдерді қосады.
← DOF (Delphi Option File) және CFG (project ... file) ... ... файлы. Мұнын құрамында проектің параметрлері,
компилятор және компоновщик бар. Файлдың ... ... ... Options ... ашу ... RES – версия туралы ... ... және ... ... модуль құрған кезде, бастапқы файлдар өте ... ... ... ... құру кезде форма құрылады. Сондықтан проекте форманың файлдары
болады.
Оларды қарастырайық:
← DCU (Delphi Compiled Unit) – модулдің ... ... ... ... компиляцияласын жылдамдатады, егер онда бірнеше модуль болса,
біреуін ғана редактірлейді.
← DFM (Delphi Form File) – ... ... ... ... ... және оның қасиеттерін құрайды.
← PAS – Object Pascal тіліндегі программа, ол файл ... ... ... жазатын программа текстісі, осында сақталады.
← Басқа кеңейтулері бар ... ... ... оларды қысқаша атап
шығайық:
← BPG (Borland Project Group) – жинақтаушы файл
← BPL (Borland Package Library) – бұл DLL ол ... VCL ... DCP (Delphi ... Package) – файлдың бастапқы ... ... BPL ... файл ... DDP (Delphi Diagram ... – мұнда диаграмма сақталады.
← DPK (Delphi Package) – проектің файлының пакеті
← DSK(Desktop) – бұл ... Delphi ... ... ... сақталады.
← OBJ – объектік файл, онда С және С++ қолданылады.
5.4 Файл құрылымы
Программаның құрылымын жазбас бұрын, проект дегеніміз не ... ... ... ... Delphi де жаңа ... құру үшін сіз жаңа проект
құрасыз. Проектің файлы DPR кеңейтуін алады. ... ... ... ... Әр ... коды (программа текстісі) PAS кеңейтілуімен ... ... PAS ... ... орналасқанын қарауға болады. Delphi де
жазылған әрбір ... бір DPR ... және ... PAS ... ... ... ... өзін программалық бірліктер жиынтығы модульдер ретінде
ұсынады. Модульдердің ... ... ... ... ... ... ... толық Delphi да кірістірілген.
Негізгі модуль толық Delphi да кірістірілген. Негізгі ... ... ... ... ... ... көру үшін мына ... таңдау қажет
Project →View Sourse
Негізгі модуль program сөзінен басталады және ... ... ... ... аты ... Бұл ат ... сақтау барысында беріледі. Ол
компилятор мен жасалатын ... ... атын ... ... ... ... кейін қолданылатын модульдер ... ... ... Project1 pas ... ... жолы – бұл ... ресурстарды қосу үшін компиляторға
деректива. ... файл ... ... ... ... ... курсорлар, биттік бейнелер және т.с.с.
Мұндағы * - ресурс файл аты проект ... ... ... ... res ... білдіреді.
Ресурстық файл текстік файл емес. Сондықтан оны текстік ... көру ... ... Олар мен ... ... үшін ... ... Мысалы, Resourse Work Shop. Сонымен қатар Delphi утилитасына
кіретін Image editor (Tools →Image Editor) командасын ... ... ... ... ... ... begin және end сөздері арасында
орналасады. Оның ... ... ... 4 оператор тұр. Жиі ол 3 болады.
Олардың әрқайсысы Application объектісінің бір әдісін шақырады.
Application ... ... Windows ... ... үшін ... ... және ішкі программалары жиналған.
Delphi автоматты әр жаңа ... үшін ... ... ... ... ... арқылы Windows ... ... ... ... үшін керек бірнеше көмекші функцияларды іске
асырады.
Application Initialize бұл жолды оқыған соң ... ... ... Ал код ... Delphi ... ... ... экранда негізгі форма терезесін әзірлейжі және көрсетеді.
Run әдісі Windows та қолданушының қимылдары туралы ... және ... ... циклдарын орындайды. Сонымен қатар программа
(проект) ... ... ... кем дегенде бір форма модулін кірістіреді.
Delphi да әр формаға өз модулі сәйкес келеді.
Модуль аты unit сөзінен басталады. Одан кейін оның аты ... ... ат ... ... ... ... uses бөлімінде жазылған. Кез
келген модульдің жалпы құрылымы былайшы жазылады.
Unit
interface

implementation

unitialization

finalization

end.
Интерфейс бөлімінде ... ... ... ... ... ... болатындығы хабарланады.
Мұндағы uses сөзінен соң осы модульмен қолдануға болатын барлық
кітапханалық модульдер ... ... ... ... type ... ... мен құрастырылған форма сипатталады.
Орындалу бөлімінде форманы қолдайтын локальды ... және ... ... Бұл бөлім {$R*..dfm} директивасын
хабарланудан басталады. Ол компиляторға ... ... ... процесі кезінде форма сипатталуын қолдану ... ... ... ... кеңейтілуі dfm болатын және аты модуль
атымен сәйкес келетін файлда сақталады. ... ... ... ... форманың сыртқы түрі негізінде регинацияланады.
{$R*..dfm} дерективасынан кейін форманы және оның ... ... ... ... Мұнда программист өзінің
функцияларын және процедураларын кірістіре алады.
Инициализация және ... ... жиі және оның ... және ... ... мен қоса ... ... негізгі программаға басқарылуы әлі берілмеген кезде орындалатын
операторлар орналастырылады және оның жұмысы дайындалады. ... ... ... ... ... ... ... инициализацияланады және
т.с.с.
Аяқталу бөлімінде негізгі программа аяқталған соң ... ... Егер ... ... ... бөлімдері
болса, онда олар негізгі модульдің uses бөлімінде хабарланған ретімен
орындалады. Егер бірнеше ... ... ... болса, онда олар
негізгі модульдің uses бөлімінде хабарланған ретінде кері ... ... ... ... ... ... ... қазіргі заманғы даму кезеңінде ғылымның және білім
берудің ... ... ... ... ... ... ... қатарлы мемлекеттің қатарына ... ... ... ... ... ... берудің дамуының
Мемлекеттік бағдарламасына сәйкес прогрессивті технологияларды және оқыту
жүйелерін жасау және енгізу жоғары білім ... даму ... ... ... ... нығайту және ұлттық қызығушылықтардың дамуы
мәселелерінде студенттерді ... ... ... ... ... Сонымен қоса ақпараттық технологияларды енгізуді қолдану ... ... ... ... ... кәсіби даярлау жүйесінде іс қағаздарын жүргізуге ... ... ... ... ақпараттық технологияларды енгізу
жолдарын іздестіру мен жетілдіру мәселерінің көкейкестілігі ерекше орынға
ие.
Қай заманда да ... ... ... ... ... ... әлі де ... болып келеді.
Шығармашылық адам санасының жасампаздығын және ... ... ... Адам ... ... оның кәсіби іскерлік
шеберлігі, бизнес пен ... ... ... ашуы ... ... ... анықталады.
Мұғалім жеке көзқарасы бар, соны қорғай білетін ... ... ... ... бар маман, білімді де білікті, көп оқитын,
көп тоқитын, білімін күнделікті ... ... ... білетін, өзінің
Студентін өз бетінше білім алуға ... ... болу ... Бұл өмір талабы.
Мұғалімде ұйымдастырушылық, құрылымдық, бейімділік, сараптамалық қабілеті
болуы шарт. Ол ... қоса ... ... ... ... негіздерін меңгеру қажет. Ғаламдасуға байланысты ... ... ... ... ... сай, ... жоғары, жеке тұлға
тәрбиелей алатын ұстаз болуы қажет. Осыған қарап ХХІ ... ... ... зор екенін көреміз.
ХХІ ғасыр – бұл ақпараттық қоғам ... ... ... айналадағы дүниеге, адамның денсаулығына, кәсіби мәдениеттілігіне
мұқият қарайтын дәуір. Бүгінгі ... ... ... мен ... ... ... деңгейде көтерудегі демократиялық
бастамалардың барлығы ... ... ... ... ... ... пән ... ретінде қабылдау олқылық көрсетеді. Мұғалім қоғам айнасы.
Ертеңгі күнімізге аттамас бұрын бүгінгі ұстаздың кім екендігіне баға
беріп көрейік. Бүгінгі ... ... бала ... ... ... – оқытушы, мұғалім – ұстаз, мұғалім – оқулық ... ... ... ... ... таратушы.
Қазіргі таңда дәстүрлі оқыту әдістемесінің заман талабына сай толық
білім беруге, меңгертуге ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік жүйенің оқыту процесінде іске асу
үшін оны технологияландыру қажеттілігі туады.
Білім беру үрдісін ақпараттандыру – жаңа ... ... ... ... ... дара ... ... оқыту мақсаттарын
жүзеге асыра отырып, оқу-тәрбие ... ... ... ... сапасын жоғарлатуды көздейді.
Жаңа ақпараттық технологияларға (ЖАТ) ғалымдар әр түрлі анықтама беріп
отыр. Мысалы, Н.Макарова «ЖАТ – қысқаша компьютер ... ... ... ... бұл терминнің неғұрлым кеңірек анықтамасын
береді. Ол «ЖАТ – ... ... ... ... ... және
әлеуметтік үрдістерді басқару ... ... ... ... сақтау, өңдеу, тасымалдау және жеткізудің техникалық құралдары
мен әдістерінің жиынтығы» дейді.
Біз жоғарыдағы анықтамаларды өз іс-тәжірибемізге ... ... ... ала ... жұмыс істеп жатырмыз. Әсіресе ақпаратты
Студентға компьютер арқылы әзірлеу мен тарату ... ... мән ... ... әр түрлі зерттеулерге қарағанда дәстүрлі оқыту кезінде кез
келген жақсы оқитын студент ... ... ... ... ... ... ... білімдерін практикада
қолдана алады. Бұл студенттердің оқу материалын формальды жағынан да ... ... Кез ... сабақта электронды оқулықты пайдалану
студенттердің танымдық белсенділігін арттырып қана қоймай, логикалық ойлау
жүйесін ... ... ... ... ... жасайды.
Электрондық оқулықпен оқытудың негізгі мақсаты: Оқыту үрдісін үздіксіз
және толық деңгейде бақылау, сонымен қатар ақпараттық ізденіс ... аты: ... ... теориясы» пәнінен электронды оқулық
құру;
Программа аты: Tau.exe;
Программалау жүйесі: Borland Delphi7
Операциялыќ жүйе: Windows XP
Компьютер: AMD Atlon (htm) XP1800+ 1.53 ГГц, 256 МБ ... HP LasrJet ... ... оқулық болғандықтан оқытатын негізгі мәліметтер HTML
тілінде жазылған. Бағдарламада негізінен форма және ... ... және ... компоненттер қолданылған.
Басқару режимі:
Программада жұмыс істеу режимі ... мен ... ... мәліметтер:
Кірістіретін мәліметтер жоқ.
«Автоматты басқару теориясы» пәні бойынша жасалынған электрондық оқу
жүйесін практика жүзінде кеңінен қолдануға болады. Осы оқыту жүйесін ... ... ... ... өз беттерімен білім алып, тәжірибе
жинайды. Қазіргі ... ... оқу ... ... ... ... ... пәндерден оқыту жүйелері осындай ... ... ... ... ... ... ... Мұндай оқу
құралдары оқушыға томдаған-томдаған ... ... бір ... ... бүтін бір пәнді өздігінен меңгеруге мүмкіншілік
береді.
Осы пән бойынша дайындалған оқу құралы ... мен ... ... ... ... деп ... ... қатар өздік білім алушы
(сырттай оқу бөлімдерінде оқитын) студенттер мен ... ... ... оқу ... Бұл саладан басқа осындай электрондық жүйелерді
өндірістік ... ... кең ... ... ... ... ... жұмыста «Автоматты басқару теориясы» пәнінен электронды
оқулық құрылды. Бағдарламада оқулық ... HTML ... ... ... ... ... ... компоненті арқылы экранға шығады.
Кескіндер DirectX технологиясы негізінде DelphiX ... ... ... ... бір ... ... ... жібергенде
бастапқы кескін шығады.. Электронды оқулық Делфи ... ... ... 6.1 ... көрсетілген. Оқулықпен жұмыс істеу күрделі емес,
онымен барлық студенттер танысып, ... ... ... ... ... ... және шет жақтарында мазмұны, кері, алдыға жылжу кнопкалары
бар.
Одан кейін төмендегі суреттер мен батырмалар ... Бұл пән ... ... ... әр ... өз ... тұрады, керек тақырыпқа бару
үшін сәйкес батырмаларды басу ... ... ... ... ... ... ... ораламыз, батырмасы өзі ... ... ... ... ... батырмасы алдыңғы
бөлімге көшеді, батырмасы арқылы аты айтып тұрғандай бағдарламадан
шығасыз.
Сурет 6.1 Оқулықтың ... ... ... ... ... ... зерттеу тәсілдерін
және автоматты басқару жүйелерін ... ... ... Автоматты
басқару дегеніміз қандай-да бір нысанды адамнық ... ... ... ... ... ... әр түрлі физикалық, химиялық,
биологиялық т.б. нысандарды басқаруға арналған есептерді шешетін біртұтас
ғылыми базаны құрайды.
АБЖ ... ... ... ... – жүйені анализдеу және
синтездеу есептерін шешу. Бірінші жағдайда жүйенің ... ... оның ... және параметрлері белгілі болғанда бағалау
талап етіледі. ... ... сапа ... ... ... осы ... қанағаттандыратын жүйені құру есебі қойылады.
Автоматты басқару теориясы – инженерлік мамандықтарға арналған жалпы
техникалық курс. Бұл пән ... ... ... ... ... ... ету принциптерін қамтамасыз ететін негізгі теориялық
мәліметтер береді.
Автоматты ... ... ... ... ... ... және жобалау негіздерін оқытады.
Сурет 6.2 Бірінші бөлім көрнісі
АБТ- ғылыми және техникалық пән, ол нысандар мен басқару ... ... ... ... ... ұйымдастырудың
негізгі принциптерін оқытады. Бұл жобаланатын жүйелердің сипаттамалары мен
қасиеттерін ... және ... ... ... ... беретін
жүйелер құруға мүмкіндік ... ...... ... ... ... ... жолымен зерттеу және осы модельдің
қасиеттерін меңгеру. ... ... ... жүйесінің моделі басқару
есебін (міндетін) шешуге күйі келетінін анықтау мақсатымен ... шеше ... онда ... ... және ... ... ... қылуға болатындығын анықтайды. Синтез – (теориялық құрастыру) ... ... ... ... ... ... басқару жүйесінің
моделін құру.
Басқару жүйесі- бұл бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... ... Қандай-да болсын автоматты реттеу
жүйесінің іс-әрекеті нысанның ... ... ... ... ... сипаттайтын реттелінетін шамалардың ауытқуын табудан және осы ... ... сол ... жоя ... әсер ... ... басқару теориясындағы негізгі ... ... ... ... статикалық және динамикалық дәлдік,
автотербеліс, оптималдандыру, синтездеу және идентификациялау жатады.
Автоматты басқару ... ... ... ... ... физикалық
нысандар және басқару жүйелері емес, ал олардың математикалық ... ... ... ... ... ... құрастыру
әдісі үш негізгі кезеңдерден тұрады:
4. Автоматты басқару жүйелерінің элементтерінің: ... ... ... ... ... математикалық
модельдері құрылады.
5. Басқару ... ... ... математикалық
моделдері құрастырылады.
6. Басқару жүйесінің сыртқы ортамен әсерінің математикалық моделі құрылады.
Автоматты басқару жүйесінің математикалық модельдерін қалыптастыру
негізінде ақиқат жүйеде ... ... ... ... жатыр.
Сурет 6.3 Екінші бөлім көрнісі
Сурет 6.4 Үшінші бөлім көрнісі
Электронды оқулықтың төртінші бөлімінде ... ... ... жүйе ... ... және белгiлi бiр қызмет атқаратын
дербес конструкциялық элементтерден тұрады, олар ... ... ... деп ... ... ... ... қызметiне қарай
салыстырушы, түзетушi, қабылдаушы, жоспарлаушы, түрлендiрушi және ... ... ... ... ... ... ... қосалқы
элементтер де болады, оларға ауыстырып қосқыш құрылғылар мен ... ... ... беру ... ... элементтерiнiң қолдану және технологиялық ерекшелктерiн
айқындайтын арнайы сипаттамалары мен параметрлерi болады.
Сурет 6.5 ... ... ... ... АБ-ң ... ... ... айтылады.
Сурет 6.6 Бесінші бөлім көрнісі
ЭО-ң алтыншы бөлімінде АБ-ң тұрақтылығы туралы айтылады.
АБЖ-ң маңызды ... бірі - оның ... ... – бұл ... ... ... ... әсер аяқталғаннан кейін
қайтадан тұрақты, теңбе-тең жағдайға қайтадан ... ... емес ... ... ... келмей, одан алыстай береді.
Сурет 6.7 Алтыншы бөлім көрнісі
Электронды оқулықта дәрістермен қоса, практикалық және лабораториялық
жұмыстар, курстық жұмысқа тапсырмалар берілген.
Төменде ... ... ... берілген.
Сурет 6.8 Жетінші бөлім көрнісі
Сурет 6.9 Сегізінші ... ... 6.10 ... ... ... Тіршілік қауіпсіздігі және еңбек қорғау
7.1 Тіршілік қауіпсіздігі
Әлемдегі қоғамдық жоғарғы даму деңгейіне және өркениетті алға ... ... ... басты да кешенді критерилерінің бірі - адам
өмірінің бағалылығы және тіршілік қауіпсіздігінің негіздері, бұл ... ... бірі деп ... мемлекет өзінің тұрақтылығын және
экономикалық даму сатысының жоғарылын көрсетеді. ... ... осы ... ... мәселелерді жете зерттеуі және оны шешуде
үлкен капиталдар салуы, Өндіріс мәдениетін өсіру жұмыстары мемлекеттің өз
тұрақты даму ... ... бұл ... ... үшін ... мен ... ... жоғарғы потенциалы қажет. Ғылыми-
техникалық интеллектуалдың жоғарғы потенциалы тіршілік қауіпсіздігінің
негізі болып табылады. Ал ... ... ... ... ... ... шешу ... қоғам мүшелерінің белсенді қатысуын талап
етеді, азаматтық жоғарғы сезіну, ... ... ... ... ... кезде индивидуальды еркіндікті шектеу, адам өмірі мен болашақ ұрпақ
тіршілігінің ... ... ету - бұл ... ... ... Мұны тек ... қоғамдық принципті деңгейде ұйымдастыру
және мәдениеттендіру арқылы шеше аламыз.
Бұл процестің маңызды мақсаты мамандардың формалық ойлау қабілетін
жетілдіру, кез ... ... ... принцпі мен басымдығын терең
ойлап жүзеге асыру болса, ол ... ... ... ... жұмыста және өндірісті басқаруды ұйымдастыру аймағында
мұқият жүргізілуі тиіс.
Тіршілік ... ... ... ... ... және
жетілдіру жоғарғы профессионалдық деңгейге жеткізеді, мұндай әдістерді
терең оқу, эрготехникалық жүйелерді ... ... және ... ... машина – адамның өмір сүру ортасы» деп тұжырымдалатын жалпы ... бір ... ... ... ... өте өткір мәселелерінің бірі болып өндірістің
бүкіл қоршаған ортасын ластайтын кәсіпорындардағы әр ... ... ... ... ... ... мен жұмысшы персоналдың денсаулығын
қорғау болып табылуда.
Қазіргі ... ... ... ... ... ету ... мынадай: технологиялық процес
спецификациясына өндірісті ұйымдастыру және кәсіпорынның дислокациялық
дамуына байланысты ... ... ... ... және негізгі
мәселелерін шешу.
Көптеген кәсіпорындарда жоғары қышқылды, ... ... ... ... технологиялық процестердің жүруінде ... ... ... ... және ... жоғарылығы, өте қатаң
және тұрақты ... ... ... өндірістің көптеген
операциялары жоғары көз жанарының кернеуінің қажет етілуі, шаңды және газды
сияқты ... мен ... кең ... қоса кәсіпорындарда ... ... ... ... өте дәл ... ... ... желілерді, программалы басқарылатын
роботтарды және манипуляторды, қазіргі замандық станоктарды, аппараттарды
және жабдықтарды қолданады. ... ... ... зақым алу,
профессионалдық аурулардың пайда болу дәрежесінің жоғарылауы туындайды.
Күрделену, әр түрліліктің жетілдірілуі және ... ... ... ... ... ... және жаңа
технологияның залалсыздығын қамтамасыз ететін жаңа ... ... ... ... және ... ... қорғау бөлімі
Еңбек кодексіне сәйкес, өндірістегі қайғылы оқиға дегеніміз –
нәтижесінде жарақат, соққы ... ... күрт ... әкелген, еңбекке
жарамдылығын азайтқан, немесе кәсіби ауруы мен ... ... ... ... ... ... қауіп пен зиянның жұмысшыға
әсер ... орын ... ... ... ... жұмыс берушінің міндеті
төмендегідей: 
денсаулық сақтау ұйымына жеткізу қажет болған жағдайда ... ... ... жәрдем көсетуді ұйымдастыру;
қайғылы жағдай тудырған апатты жағдай мен факторлар әсерінің алдын алу
шараларын қабылдау;
егер жағдай адам денсаулығы мен өміріне ... ... ... ... ... тоқтатпау апатқа әкеп соқпаса, қайғылы оқиға болған орынды
сол қалпында зерттеу басталғанға ... ... ... ... ... ... қатар қайғылы оқиға орнын суретке түсіру;
зардап шегушінің жақындарына қайғылы оқиға туралы хабарлау және
Кодекспен, ... да ... ... ... ... ... мен ... хабарлама жіберу;
бөлімге сәйкес өндірістегі қайғылы оқиғаны зерттеуді және оларды
есепке алуды ... ... ... ... зерттеу үшін оқиға болған орынға арнайы
зерттеу жөніндегі комиссия ... ... ... ... ... мен ... ауруды тіркеу, есепке алу
және сараптауды жүзеге асыру. 
Жұмыс беруші өндірісте болған қайғылы оқиға туралы, ... ... ... ... ... ... форма бойынша
хабарлайды: 
еңбек жөніндегі мемлекеттік өкілеттік органның мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... оқиға кезінде ескерту мен
төтенше жағдайдың алдын алу жөніндегі жергілікті органдарға;
кәсіби ауру ... ... ... ... ... ... жағдайы саласындағы жергілікті мемлекеттік органға;
жұмысшы өкілдеріне;
жұмысшының өмірі мен ... зиян ... үшін ... келісім-шарт жасасқан сақтандыру ұйымына. 
Арнайы зерттеу туралы тарауға сәйкес жататын қайғылы оқиға болған
жағдайда жұмыс беруші ... ... ... оқиға болған жердегі құқыққорғау органына;
өндірістік және ведомстволық бақылаудың өкілетті органдарына. 
Өндірістегі қайғылы оқиғаны зерттеу кезінде ... ... ... беруші өз қаражаты есебінен мыналарды қамтамасыз етеді: 
техникалық септерді орындау, зертханалық зерттеулер, сынақтар және
басқа да ... ... ... мен осы ... ... ... жер мен бүлінген нысандарды суретке ... ... ... ... ... ... ... қызметтік кеңістік, байланыс құралын,
арнайы киім, аяқ киім және жеке ... ... ... ұсынылуы тиіс: 
жұмыс орны жағдайын, қауіпті және (немесе) зиянды өндріс факторларын
(жоспар, эскиз, сызба, қажет ...... ... жер ... ... және т.б.) ... құжаттар;
зардап шегушінің еңбек қауіпсіздігі мен ... ... ... ... тіркеу және хаттама журналынан, қайғылы оқиғаны
көрген куәгерлері мен қызметтік тұлғалардан ... ... мен ... түсініктемелері, мамандардың эксперттік қорытындылар көшірмелері;
зертханалық зерттеулер мен эксперименттердің нәтижелері;
зардап шегушінің денсаулығына келген зақымның аурлығы мен ... оның ... ... ... ... ... ... улануы
(уланбауы) туралы медициналық қорытынды;
зардап шегушіге арнайы қорғаныс киімдері, аяқ киімдері мен басқа ... ... ... ... ... ... көшірмесі;
мемлекеттік еңбек инспекторлары мен мемлекеттік бақылау органдарының
аумақтық органдарындағы қызметтік тұлғалардың сол өндіріс орнында берген
бұйрығының ... ... ... сол ... бақылауындағы ұйымда немесе
нысанда болса), сонымен қатар еңбек қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... алу туралы ... ... ... ... қарауға қатысты комиссияның қарауындағы басқа да құжаттар.
7.3 Еңбек ... мен ... ... ... сәйкес еңбек қауіпсіздігі дегеніміз – бұл еңбек
қызметі үдерісінде ... ... және ... зиянды өндірістік
факторларды шектейтін кешенді шаралармен ... ... ... ... ... ... – бұл ... әлеуметтік-экономикалық,
ұйымдастырушылық-техникалық, санитарлық-эпидемиологиялық, ... ... және ... да ... мен ... ... ... процесіндегі жұмысшының денсаулығы мен өмірінің қауіпсіздігін
қамтамасыз ету жүйесі.         
Еңбек қауіпсіздігі мен қорғау ... ... ... ... ... мен ... саласындағы нормативтік құқықтық
актілерді еңбек қызметі үдерісіндегі жұмысшылардың ... мен ... ... ... техникалық, технологиялық,
санитарлық-гигиеналық, биологиялық, физикалық және басқа да ... ... мен ... ... ... мен ... ... нормативтік құқықтық
актілерді қабылдау Қазақстан Республикасы Үкіметінің бекіткен тәртібімен,
сәйкес мемлекеттік өкілетті органмен жүзеге ... ... мен ... ... ... ... және ... жөніндегі мемлекеттік өкілетті органның ... ... ... ... ... ... ... мен өндіріс құралдарын жобалау, салу және пайдалану
кезінде еңбек қауіпсіздігі мен қорғау бойынша қойылатын талаптар:
Еңбек қауіпсіздігі мен ... ... ... ... өндіріс
ғимараттарын, жобалау, салу және ... ... ... ... ... мен ... жасау және пайдалануға жол
берілмейді. 
Жаңа немесе жөнделген өндіріс нысандары, өндіріс құралдары ... да өнім ... ... ... мен ... ... сай келмесе
пайдалануға берілмейді. 
Өндірістік нысандар еңбек жөніндегі мемлекеттік өкілетті ... ... ... ... ... байланысты міндетті мерзімді
аттестациядан өтуі тиіс. 
Өндіріске тиісті нысанды пайдалануға қабылдау мемлекеттік ... ... ... қабылдау комиссиясында жасалады. 
Жұмыс орындарының қауіпсіздік талаптары: 
Жұмыс орындары орналасқан ғимараттар еңбек қауіпсіздігі мен ... мен ... ... ... сәйкес орналастырылуы тиіс. 
Жұмыс құрылғылары сол жабдық түріне бекітілген қауіпсіздік нормаларына
сәйкес ... ... ... ... болуы қажет және жұмыс орнында
жұмысшының ... ... ... ... ... ... тиіс. 
Жұмысшылардың апаттан шығатын жолдары мен шығу есіктері кез келген
уақытта ашық болуы керек және ашық ... ... ... аймаққа жеткізуі
қажет. 
Қауіпті аймақтар анық белгімен көрсетілуі қажет. Егер жұмыс ... ... ... құлайтын заттар орналасқан ... ... ... ... бөгде адамдардың кіруіне ... ... ... ... Ұйым ... ... жаяу жүргіншілер
мен технологиялық көлік құралдары қауіпсіз жағдайда болуы тиіс. 
Жұмысшылардың ... ... ... жұмыс істеу үшін жеке
қорғаныс құралдары болуы керек, соның ішінде биікте, ... ... ... ... қайраңы мен ішкі су қоймаларында. 
Жұмыс орны орналасқан жерде жұмыс уақытында ... ... ... ... ... ... кеңістіктің желдеуі еңбек қауіпсіздігіне
сәйкес келуі тиіс. Жұмысшылар ... ... (шаң, газ және ... ... тек қауіпсіз еңбек жағдайы ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі мен қорғау саласындағы
жұмысшы мен жұмыс берушінің құқықтары мен міндеттері
Еңбек кодексіне сәйкес еңбек ... ... ...... еңбектегі міндеттерін атқарудағы еңбек қауіпсіздігі мен қорғау
талаптарына еңбек үдерісі мен өндірістік ортаның сәйкестігі.
 Еңбек қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... мен ... талаптарымен жұмыс орнының, жабдықтың
сәйкестігі;
санитарлық-тұрмыстық кеңістікпен, жеке және ... ... ... ... мен ... ... ... еңбек, ұжымдық
келісім-шарт талаптарына сәйкес арнайы ... ... ... ... ... қорғау мен жағдайларына тексеру жүргізу туралы
еңбек жөніндегі мемлекеттік өкілетті орган мен оның аумақтық ... ... ... мен ... ... мәселелерді
тексеру мен қарауда өз өкілдері арқылы немесе жеке қатысу;
басшы немесе жұмыс берушіге тікелей ... ... жазу ... ... өміріне қауіп төнген жағдайда жұмыс істеуден бас тарту;
Қазақстан Республикасының бекітілген заңнамасындағы тәртіппен еңбек
тегі ... ... ... үшін ... ... және ... дайындау;
жұмыс берушіден жұмыс орнының сипаты мен ұйым территориясы, еңбек
жағдайы, қауіпсіздігі мен қорғалу жағдайы ... өмір мен ... ... туралы, сонымен қатар қауіпті (аса қауіпті) де ... ... ... ... қолданылатын шаралар туралы нақты
ақпарат алу;
еңбек қауіпсіздігі мен қорғау ... ... ... ... ... ... орташа айлық жалақысының сақталуы;
еңбек қауіпсіздігі мен қорғау саласындағы жұмыс берушінің заңға қайшы
әрекеттеріне шағымдану. 
Жұмысшының міндеті: өндірісте болған ... ... ... ... ауру ... белгілері, сонымен қатар адам өмірі мен денсаулығына
қауіп төндіретін жағдай туралы тікелей ... ... ... ... тексерулер мен ... ... ... ... ... ... аясында немесе кәсіби
ауруға шалдыққан сәтте басқа жұмысқа ауысу үшін медициналық куәландірудан
өту;
жұмыс ... ... жеке және ... ... ... ... және ... беруші қаржыландыратын жағдайда медициналық мекемемен берілген
емдік және сауықтыру шараларын орындау;
еңбек қауіпсіздігі мен ... ... мен ... ... ... ... өндіріс орнында қауіпсіз жұмыс жүргізу талаптарын
сақтау. 
Жұмыс берушінің құқы: 
жұмыс орнында жағымды еңбек жағдайын қалыптастырғаны, қауіпсіз еңбек
жағдайын ... ... ... ... үшін жұмысшыны
ынталандыру;
Бекітілген Еңбек кодексі тәртібімен еңбек қауіпсіздігі мен ... ... ... ... шеттетіп, жауапқа тарту. 
Жұмыс берушінің міндеттері: 
жұмыс орындардағы кез келген қауіптің алдын алу мен ... ... ... ... және ... үдерістерді
қауіпсіз жағдайға өзгерту шараларын қабылдау;
еңбек қауіпсіздігі мен қорғау ... ... ... ... ... мен ... ... ұйымдастырушылық-техникалық
шаралар өткізу;
өндірістік үдеріс пен жұмысты қауіпсіз жүргізу жөніндегі құжаттармен
қамтамасыз ету, инструктаж өткізу;
еңбек қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі мемлекеттік өкілетті органдармен бекітілген ережелерге
сәйкес басшылар мен мамандардың біліміне тексеру ұйымдастыру;
жұмысшыларға қажетті санитарлық-гигиеналық жағдай жасау, ... ... аяқ ... ... ... ... еңбек жөніндегі мемлекеттік
өкілетті органның бекітілген ... ... ... ... жуатын және залалсыздандыратын ... ... ... ... ... ... ... өкілетті мемлекеттік органға, және оның ... ... ... ... ... жұымсшы өкілдеріне, олардың жазбаша сұраныстарына байланысты
ұйымдағы еңбек қауіпсіздігі мен қорғау, жағдай ... ... ... ... инспекторларының бұйрығын орындау;
қайғылы оқиға мен өндірістегі кәсіби ауруларды ... алу, ... ... асыру;
жұмысшы өкілдерінің қатысуымен бес жылда бір рет мерзімді түрде еңбек
жағдайына ... ... ... ... ... қатар еңбек
жөніндегі мемлекеттік өкілетті органның бекіткен ережесіне сәйкес ... ... ... жаңа ... немесе технология орнатқан соң
аттестациядан өткізу;
Қазақстан Республикасының бекітілген заңнамалық тәртібімен ... ... ... ... ... ... жұмысшының денсаулығы мен өміріне келетін
қауіпке деген жауапкершілікті сақтандыру;
халықтың санитарлық-эпидемиологиялық ... ... ... органның сәйкес территориалдық бөлімшесіне қатты улану туралы
жағдайды хабарлау;
қауіпсіз еңбек жағдайын қамтамасыз ету;
өзінің ... ... ... Республикасының заңнамасында
қарастырылғандай, сонымен қатар еңбек ... ... ... ... ауру ... білінсе басқа жұмысқа ... ... ... ... ... ... медициналық куәландыру және
ауысымдық медициналық куәландырудан ... ... ... алу мен өзге тұлғаларды жарақаттайтын
әсерлерді жою ... ... ... ... ... ... ... бар жұмыс түрлері мен қызмет спецификасын
есепке алғанда еңбек немесе ұжымдық келісім-шартта жұмыс ... ... ... ... ... мен ... бойынша шараларды қаржыландыру Қазақстан
Республикасының заңнамасымен тыйым салынбаған, жұмыс ... мен ... ... көздерінен жүзеге асырылады.
Жұмысшылар бұл мақсатқа шығындануға тиісті емес.
Бұл тұрғыда аса үлкен алаңдаушылықты құрлыс ... ... ... мұндағы негізгі қорлардың 40 пайызға ... ... ... ... ... өліміне әкеліп соқтыратын
жазатайым оқиғалардың ең жоғары ... ... ... ... ... орындалатын және жер қазумен, көтергіш тетіктерді пайдаланумен
байланысты жұмыстар жұмыскерлердің ... ... ... төндіреді.
Көптеген жағдайларда обьектілерде қажетті қауіпсіздік шаралары, жеке
қорғану құралдары ... ... ... ... қызметі
процесіндегі қауіпсіздігін және еңбегін қорғауға бағытталған барлық қажетті
шараларды ... ... ... жылы талқылауды және ... ... ... ... ... ... ... еңбекті қорғау
мәдениетін қалыптастыру, өндірістегі жазатайым оқиғалардың алдын алу,
авиациялық және ... ... ... ... ... отыр.
Еңбекті қорғау мәдениетіне барлық деңгейлерде ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын
қамтамасыз ету кіреді. Трипартизм қағидаты нақты ... ... және ... ... ... ... ... берушілердің
және жұмыскерлердің еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету процесіне белсенді
қатысуын, сондай-ақ ... ... ... техникасына аударылуын
көздейді. Жазатайым окиғалардың алдын алу мақсатында ... ... ... және ... ... қауіп және қатер мен олардың
алды қалай ... және ... ... ... ... ... ... және түсіну деңгейін арттыруға барлық қолда бар ... ... ... ... ... жоғары деңгейдегі еңбек қауіпсіздігі
мәдениетінің пайдасы бірдей дәрежеде қызметкерлерге де, жұмыс берушілерге
де және ... де бар. ... ... ... жұмыс орнында
жарақаттану жағдайларының алдын алумен қоймай, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... еңбекті қорғауға қойылатын
жоғары талаптар – үш жақты әлеуметтік диалогқа сүйенетін ұзақ ... ... ... мен ... ... ... ... мықты еңбек инспекциясының қызметі арқасында
нығайтылып ... ... ... жене ... ... ... ... тікелей нәтижесі деп айтуға болады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі тарапынан еңбек ... ... ... ... ... назар аударылып келеді.
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғауды ғылыми тұрғыдан қамтамасыз етуді
қалпына ... мен ... ... ... ... ... мен еңбекті қорғау саласындағы нормативтік құқықтық актілерді
жетілдіруге бағытталған іс-шараларды ... ... ... ... және ... әлеуметтік қорғау министрлігінің жанында Республикалық
еңбекті ... ... ... ... ... ... желтоқсан айында Қазақстан Республикасының Үкіметі
Парламенттің қарауына Еңбек кодексінің жобасын енгізді.
Еңбек кодексінің жобасында ... ... ... қорғауға қойылатын барлық
халықаралық талаптар ескеріліп отыр. ... ... ... ... гигиенасы мен еңбекті корғаудың ... ... ... ... ... ... ... алу жөніндегі
шаралар нақтыланып бекітілді. ... рет ... ... мен еңбекті
қорғау жөніндегі ішкі бақылау деген ұғым енгізіліп отыр. Бұл ұғымға ... ... ... өндірістік бақылаудың мәліметтеріне
жедел талдау жасау, қатерлерді ... және ... ... ... ... ... ... алғанда, Қазақстан Республикасының; еңбек
кодексі жобасының ... ... ... ... ... оның ... ... қауіпсіздігі мен еңбекті қорғау саласындағы
еңбек қатынастарын реттеу деңгейін арттыруға бағытталған. Осы жылдың ... ... ... екі ... ... Қазақстан Республикасының
еңбек қауіпсіздігі және енбекті ... ... ... ... ... мақсаты қызметкерлердің қауіпсіз еңбек жағдайларына
құқықтарын ... ету ... ... ... ... ... және ... қатерді
төмендетуді қамтамасыз ететін өндірістік, ғылыми-зерттеу, ... ... және ... ... ... ... ... іске
асыру тиісті материалдық және қаржы ресурстары, білікті ... ғана ... ... міндеттері еңбек қауіпсіздігін және ... ... ... ... ету, ... қорғауды басқару
жүйесін жетілдіру, қызметкерлерге еңбек қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... және ... қорғау саласында
ақпараттық қамтамасыз ету, еңбек қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... және ... жуйесін институттық дамыту,
еңбек кауіпсіздігі және еңбекті қорғауды ғылыми тұрғыдан қамтамасыз ... ... іске ... ... өндірістегі зиянды және қауіпті
факторлар әсерінің едәуір ... ... ... ... ... ... ... құру мен ... ... ... жұмыс
берушілердің мүдделілігі мен жауаптылығын арттыру және ... ... ... ... көшуіне ықпал ету ... ... ... ... іске ... 2007 жылдың аяғына қарай
нарықтың экономика мен халықаралық стандарттарды ескере отырып, ... және ... ... саласында негізінен жаңа заңнамалық,
нормативтік құқықтық база құруға, еңбек қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... ... етуге және
олардың жетістіктерін өндіріске енгізуге, еңбек ... және ... ... ... ... бақылауды күшейтуге, ... мен ... ... деңгейін 2-3 пайызға төмендетуге,
санитарлық-гигиеналық ... ... ... ... ... істейтіндердің санын 5-6 пайызға азайтуға, өндірісте
зардап шеккендерді ... ... және ... өтеу ... ... ... ... бірқатар аса маңызды ... ... ... ... ... ... ... жұмыс қарастырылады.
Сондықтан мұнда өндірістегі қауіпсіздік шаралары емес, осы ... ... ... ... ... техникалармен жұмыс
істейтін қызметкерлердің сақтық шараларын қарастырдым. Дербес ... ... ... тоқ ... ... істейтіндіктен ең алдымен
электрлік сақтық шаралары сақталуы шарт.
Жұмыс орнын ұйымдастыруға қойылатын талаптар келесідей:
• оператор үшін жұмыс стол бетінің ... 680-800 мм ... ... ... мүмкіндік болмаған кезде 725 мм болу керек;
• ПЭЕМ үшін жұмыс стол ... ... ... 725 мм болу ... ... негізінде конструктивті көлемдер есептеледі: кеңдігі
800,1000,1200 және 1400 мм, тереңдігі 800 және 1000 ... ... орны аяқ үшін ... ... 600 мм-ден, кеңдігі - 500 мм-ден
кем болмау керек. Тізе ... ... 450 ... кем ... Жұмыс орындығы (кресло) көтеріле-бұрылатын және биіктігі бойынша және
отырған кезінде арқасы арасындағы бұрыш ... болу ... ... оның ... ... қамтамасыз етуі керек:
▪ Отыратын орын кеңдігі 400 мм;
... ... ... 300 ± 20 мм, ... - 380 ... ... және ... кеңістіктің қисықтық радиусы - 400 мм;
▪ спинканың вертикалды кеңістік бойынша наклоны 0 ± 30 градус арасында;
... орны аяқ ... ... жабдықталу керек. Оның кеңдігі 300 мм-
ден кем емес, тереңдігі 400 мм-ден кем ... ... ... реттеу 150
мм-ге дейін. Подставка кеңістігі жазық болу керек және алдыңғы жағында 10
мм биіктікті бортик болу қажет;
• технологиялық ... ... ... станоктар, роботталған
технологиялық комплекстер, иілмелі автоматтандырылған ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз еткенде келесіні еске алу қажет;
▪ тереңдік бойынша кеңістігі 850 мм-ден кем емес;
▪ ақпаратты кіргізу, шығару ... ... ... болу ... экраннан көрініс дұрыс болу қажет;
▪ мотордық өрісте қолмен басқарылатын ... қол ... ... ... 900-1300 мм, ... ... - 400-500 ... ПЭЕМ экранының жұмыс орынында орналасуы вертикалды кеңістік бойынша
көзге көрінетіндей ыңғайлылықты қамтамасыз ету ... ... ... және ... өстері бойынша бұрылу мүмкіндігі;
▪ Клавиатураны столдың үстінде стол ... 100-300 мм ... ... ... ... ... және ... принциптері
Еңбек қорғау – ... ... ... ... алдын алу жүйесі және ... ету ... ... ... ... ... ... және
өндірстік санитарияны қосады.
Техника қауіпсіздігі – ұйымдастыратын ... ... ... ... ... ... ... әсерлерді болдыртпау.
Техника қауіпсіздігінің бес түрлі инструкциясы бар:
־ Кіріспе инструктажы ... ... ... ... ... ... Жұмыс орында бірніші рет (жұмысқа алынғаннан бастап ).
־ Қайталанатын (6 айда 1 рет жиі ... ... ... қорғау ережесінің өзгеруінде).
־ Жылжымалы ( жұмысшылармен өндіріс алдында жүргізіледі, бұл кезде
,,Рұқсаттама ” ... ... ЭЕМ ... ... ... ... ... ДЭЕМ (дербес электронды есептеуіш машина) операторының еңбек
экологиясы және қауіпсіздік техникасының негізгі сұрақтары қарастырылады.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... ... кешені, есептеуіш орталықтары (ЕО)
қатарының ... ... ... ... және зиянды өндірістік
факторлардың ... ... ... ... ... жету
мүмкіндігі барын, яғни кәсіпорынның жұмыс нәтижелілігінің ... ... ... деп оның әсері жұмыс істейтін адамға
белгілі-бір жағдайларда жарақатқа ... ... да ... кенеттен
нашарлауына әкелгенде айтылады. Егер де өндірістік фактор ауруға немесе
еңбек ... ... ... онда оны ... ... Әсер ... ... мен ұзақтығына байланысты зиянды өндірістік
фактор қауіпті болып ... ... ... және ... өндірістік
факторлар төрт топқа бөлінеді: физикалық, химиялық, биологиялық және
жүйкефизикалық (психофизикалық).
ЕО ... ... ... жағдайы мен оның қауіпсіздігі
бүгінгі күні жаңа қойылатын талаптарға ... ... ЕО ... шу ... қоршаған ортаның жоғары температурасы, жұмыс зонасындағы
жарықтандырудың жоқтығы немесе жеткіліксіз мөлшері, электр тогі, статикалық
электрлілік және басқа сияқты физикалық ... және ... әсер ... ... қызметкерлері ақыл-ой қабілетінің зорығуы, көру
және есту ... ... ... бірқалыптылығы, эмоционалдық
шаршау сияқты психофизикалық факторлардың әсерімен байланысты болады.
Аталған ... ... әсер етуі ... қабілеттілігінің төмендеуіне
әкеледі, ол әрдайым дамып отыратын шаршау сезімімен туындайды.
7.6.1 Есептеу техникасы бар кабинетте компьютермен жұмыс істеу ережесі
1. Есептеу ... бар ... ... ұқыпты ұстауды қажет
ететін аппаратуралық құрылғылар бар. Олар ДЭЕМ, принтер және т.б. ... ... ... ... кіру ... және ... ... орынға
ғана отыру керек (столда еш нәрсеге тиіспеу керек).
2. Сіздің жұмыс орында ЭЕМ-ның құрамдас ... бар. Олар ... ... және монитор. Жұмыс істеу кезінде монитордың сәулелі
трубкасы ... ... ... ... ... кабельмен, монитормен
дұрыс жұмыс істемеуі электр тогымен зақымдануға әкеледі.Сондықтан жалғайтын
кабельдің разъемын ұстау, құрылғыларды және қорек ... ... ... ... және дымқыл қолмен жұмыс істеу қатаң рұқсат етілмейді.
3. Жанған иіс ... ... ... тез арада жұмысын ... ... ... айту ... ... басталар алдында жұмыс орнын тексеру керек және көру ... ... келу ... Пернетақтамен жұмыс істеген кезде бүгілмей
отыру керек.
5. ДЭЕМ-мен ... ... ... монитордың сәулелі трубкасы
электромагниттік сәуле шығарудың көзі болып табылады, бұл экранмен ... ... ... жаман, жағымсыз әсер ... ... ... ... ... қатар арқаны түзу, қисатпай ұстау керек. Сондықтан бұл
техниканы ұқыпты пайдалану керек.
6. ДЭЕМ-мен жұмысы үлкен назар аударуды, өзін-өзі ұстауды және ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз жарықтандыруда
және өзін жаман сезінгенде жұмыс істеуге болмайды.
7. Жұмыс істеу кезінде жоғарыда ... ... ... және ... ... тапсырмасын орындау керек, құрылғының дұрыстығына қарап
отыру және бөтен дыбыс пайда болғанда тез арада ... ... ... ... ... айту ... ... біткен соң тумблерді өшіріп, құрылғыны жұмсақ таза матамен
сүртіп, құрылғыны чехолмен жабу керек.
9. Сіз осы ережелерді білу және ... ... ... ... ... ... бұл ... жағдайдан сақтайды.
7.6.2 ДЭЕМ-лары бар жұмыс орындарын
ұйымдастыру және жабдықтау
Қолданушы үстелінің жұмыс бетіне дейінгі ... 680-800 мм ... ... олай ... ... ... ... бетіне дейінгі
биіктік 725 мм-ді құрау қажет.
ДЭЕМ үшін үстелдің жұмыс бетінің ... ... ... мыналар
саналады: ені 800, 1200, 1400 мм, тереңдігі 800 және 1000 мм, ... ... 725 ... тең; ... өлшемдері негізінде
конструктивті (құрылысты) ... ... ... аяқ ... ... 600 мм кем болмауы керек, ені ... мм кем ... тізе ... тереңдігі – 450 мм кем емес және ... ... ... – 650 мм кем ... орындығы (кресло) көтермелі-бұрылмалы болу керек; ол отырғыш пен
арқасы бұрылысының биіктігі мен бұрышы бойынша, ... ... ... ... ... ... арақашықтығы бойынша ретке келтіріле алуы
керек. Оның құрылысы мынадай болу ... ... ені мен ... 400 мм кем ... ... жағы ... отырғыш беті;
← отырғыш бетінің биіктігі 400-550 мм аралығында ... ... ... ... ... 15 ... артқа қарай 5 градусқа дейін;
← тірелетін арқасының биіктігі 300±20 мм, ені – 380 мм кем емес ... ... ... ... – 400 мм;
← вертикаль жазықтықта 0±30 градустар аралығындағы ... ... ... ... ... ... дейінгі арақашықтығы 260 – 400
мм аралығында реттелу керек;
... ... ... қол ... ұзындығы 250 мм
кем емес және ені – 50 - 70 мм;
← қол тірегіштері ... ... ... 230±30 мм және ... ішкі ... 350-500 мм ... реттелу керек.
Жұмыс орны аяққа арналған қойғышпен жабдықталу қажет, оның ені 300 ... ... ... 400 мм кем ... ... ... ... 150 мм
дейінгі аралықта болу керек және тірелу ... ... ... ... 20
градусқа дейін болу керек. Қойғыштың беті рифленденген болуы ... ... ... 10 мм ... борты болуы керек. (7.1 сурет)
7.1 сурет Оператордың жұмыс орнына қойылатын талаптарына ... ... орны ... ... ... ... пюпитрмен
жабдықталу керек.
Клавиатураны үстел бетінде қолданушы ... ... 100-300 ... орналастырған дұрыс, әлде негізгі үстел бетінен бөлек орналасқан
биіктігі бойынша реттелетін арнайы жұмыс ... ... ... ДЭЕМ ... технологиялық қондырғымен (программамен
басқарылатын станоктар, роботталған ... ... ... ... ... ... ... және т.б.)
жұмыс істегенде жұмыс орнын ұйымдастыру кезінде ... ... ... тұруы үшін арналған тереңдігі 850 мм кем болмайтын
кеңістік, қондырғының ... ... ... ... стоп үшін кеңістік, тереңдігі және биіктігі 150 мм кем емес және ... мм кем ... ... ... ... көрінуін қамтамасыз ... ... ... ... моторлы аймақ зонасында қолмен басқару мүшелеріне ... ... ... ... – 900-1300 мм, ... ... ... мм;
← жұмыс аумағының орнында ДЭЕМ экранының орналасуы, ... ... ... көру ... ±30 ... ... ... бақылау ыңғайлылығын қамтамасыз етеді, сонымен
қатар негізгі өндірістік ... ... ... ... ... ... программамен басқарылатын станокта
өңдеу аумағын қадағалау және т.б.) орындаумен қатар ДЭЕМ ... ... ... ... ... түзету
кезінде ақпаратты енгізу-шығару, ... ... ... ДЭЕМ ... ... және ... ... айнала бұру
мүмкіндігі.
8 Экономикалық-ұйымдастырушылық бөлім
Әзірленген программалық қамсыздандырудың ... ... ... және ... ... ... теориясы пәнінен» электрондық оқулық құру болып табылады.
Ақпараттық технологияларды қолдану бойынша бірқатар ғылыми жұмыстардың
бар екендігіне қарамастан, ... ... ... ... ... дәрежеде қарастырылмағанын аңғартады. Сондықтан,
ақпараттық технологиялар арқылы студенттерді іс ... ... ... ... ... ... ... шешімдерді шешу үшін
және осы сұрақтың жоғары оқу орнының теориясында және ... ... ... ... ... қарама-қайшылық зерттеудің проблемасын тудырды, яғни -
студенттерді іс ... ... ... ... ... оқыту,
ғылыми түрде негізделген және бәсекеге қабілетті маманды даярлау,
Зерттеудің мақсаты – ... ... ... студенттерді іс
қағаздарын жүргізуге оқытудың педагогикалық шарттар жүйесін ... ... ... ...... оқу ... ... процесс.
Зерттеудің пәні – ақпараттық технологиялар арқылы студенттерді іс
қағаздарын жүргізуге ... ... ... ... ... болжам қойылды: егер жоғары оқу
орнының оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... оқытудың педагогикалық шарттар жүйесі енгізілсе,
онда іс қағаздарын ... ... ... ... ... тиімділігі
арта түседі, өйткені мұнда ... ... ... ... ... ... ... асады.
Адамзат дамуының XXI ғасырында ақпарат негізгі қызметтік өнім ... ... ... қызметтердің автоматтандыруының кешенді
программаларын жасау негізгі мәселе деп ойлаймын.
Әдетте кітапхана оқырмандары кітапханадан кез-келген ақпаратты ... ... ... ... ... ... яғни ... ақпараттық – библиографиялық және абонементік ... ... ... ... ... ... ... түрде жинау, сақтау
және қамтамасыз ету үшін, ол бір ақпараттық база ретінде құрылуы тиіс. Яғни
ақпаратты ... ... ... қажет және студенттің кітапты кез-
келген қолайлы уақытта қолдануына мүмкіншілік тууы тиіс.
Жоғарыда ... ... ... үшін ... да бір универсалды
ДББЖ-нің құралдарын пайдалынбай, Windows-та жұмыс істейтін, интерфейсі
ыңғайлы жұмыс істеу үшін ... ... ... ... ... ... файл түрде жүктелетін, жеке тәуелсіз бағдарламаны
әзірлеу. Осы талаптарға сәйкес мына дипломдық жобаның қажеттілігі туады.
Программалық ... ... ... ... ... ... шығындар, құрастырушылардың қосымша еңбек ақысы, негізгі еңбек
ақы, 30000 тенге айына;, әлеуметтік салық бойынша аударымдар, ... және ... ... ... ... накладной шығындар
(құрастырушының негізгі еңбек ақысының 20%-ы).
Жаңа ... ... ... ... ... және қатесіз анықтау өте маңызды және көптеген нұсқалардың ... ... ... ... ... ... алу ... жүзінде жаңа техниканы, программаларды енгізудің экономикалық
тиімділігінің жүйелік көрсеткіштері қолданылады. Маңызды ... ... ... өзіндік құны, ақтау мерзімі, экономикалық
тиімділік коэффициенті жатады.
8.1 Еңбектік шығындар есебі
Әзірленген программалық ... ... ... ... ... ... жасаумен негізделеді.
Әлемдік білім кеңестігіне толығымен кіру білім жүйесінің халықаралық
денгейде дамуын талап етуде. Сондықтан білім беру ... ... ... ... мен технологиялары ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру кеңестігіне
бағыт алуда.
Жаңа ақпараттық қоғамның негізін қалаушы сипаттамаларының бірі ... ... ... ... Жаңа ... ... қалыптастыру
үдерісінде біртіндеп ақпарат тарату және алмасу тәсілдері мен әдістері
жаңартылады, ... ... ... ... мен ... ... ақпараттық кеңістігінің, экономика, сауда, қаржы, адамзат өмірінің
басқа салаларының құрылымы түбірімен ... ... ... ... құндылықтарының интенсивті гомогенизациясы, мәдениет пен ... ... ... ... ... ... күшейе түседі.
Осы аталған барлық дәлелдемелерден қазіргі таңда жоғары білім саласына
ақпараттық технологиялардың, соның ішінде электронды оқулықтардың ... ... ... ... ... барысында жобаның техникалық- экономикалық
тиімділік есебі жасалды.
Әзірленген программалық қамсыздандыру жоғары білім саласында ... ... ... ... ... ... өсуіне байланысты
құжатайналымның автоматтандырылған жүйесі маңызды болып табылады.
Электронды оқулықтардың мүмкіндіктері мол. Олар:
- ... ... ... сақтау, көрсету, демонстрациялау;
- бақылаудың автоматтандырылған жүйесі;
- өздік жұмыстардың үлкен аумағы;
- динамикалық және ... ... ... ... ... ... ... байланысты, Автоматты басқару теориясы
пәнінен электронды ... ... ... ... ... есептелді.
Жасауға кеткен шығындар
С=Cалг+Сотл+Свн+Сктс ,
мұндағы Салг – шығындар,
Сотл – программаны жазуға және ... ... ...... енгізуге кеткен шығындар,
Сктс – техникалық жабдықтарға кеткен шығындар.
Алгоритмді жасауға кеткен шығындар
Алгоритмді жасауға кеткен шығындар:
Салг=ЗП*В+Озп,
Мұндағы ЗП– ... ... ... – программаны жасауға кеткен уақыт;
Озп – әлеуметтік салыққа аударымдар (21%).
Программисттің еңбек ақысы 35000 ... ... 1 ай ... ... негізінде аламыз:
Салг=35000*1+35000*1*21%= 42350 теңге
Программаны жазуға және күйлеуге кеткен шығын
Шығын келесі формуламен анықталады:
Сотл=Котл+Фз/п отл,
Мұндағы
Котл – программаны күйлеуге кеткен машиналық ... 100 ... отл – ... ... ақысының қоры;
Программаны күйлеуге бір күн – 8 жұмыс сағаты бөлінді. Осыдан аламыз:
Котл=8*100=800 теңге
Программист еңбек ақысының қоры:
Фз/п= Км*ЗПразраб+От
Мұндағы
Км – жасауға ... ... ...... ... ... ... – әлеуметтік салыққа аударымдар (21%).
Фз/п=35000/21(бір айдағы жұмыс күні)+(35000/21)*21%=
1667+350,07=2017,07 т.
Осыдан күйлеуге кеткен шығындар:
Сотл=800+2017,07=2817,07 теңге
Программаны енгізумен ... ... ... ... ... ... келесі түрде анықталады:
Свн=Квн+Фз/п вн,
Мұндағы
Квн – енгізу кезіндегі машиналық уақыт құны;
Фз/п вн – ... ... ... ... ақы ... уақыт құны:
Квн=k*d*q
Мұндағы
k – ДЭЕМ-да жұмыс істеу уақыты, 8 сағат;
D – ДЭЕМ-да жұмыс істеу күндер саны, 1 күн;
Q – машиналық ... ... 100 ... ... ақы ... вн=ЗП*d/D+ОтФсоц
Мұндағы
ЗП – енгізумен айналысып жатқан программисттің еңбек ақысы;
d – ДЭЕМ-да жұмыс күндерінің саны, 3 ... – бір ... ... ... саны, 21 күн.
Фз/п вн=35000/21+(35000/21)*21%=2817,07 теңге
Свн=800+2817,07= 3617,07 теңге
Программалық қамсыздандыруға кеткен жалпы шығындар:
C=Cалг+Сотл+Свн ==42350+ 2817,07 + 3617,07 = 48784,04 теңге
Шәкәрім ... ... ... университетіндегі электронды
оқулықтарға деген ... бұл ... ... ... Сондықтан,
экономикалық тиімділік 48784, 04 теңге құрайды
Қортынды
«Автоматты басқару теориясы» пәні бойынша жасалынған электрондық оқу
жүйесін практика жүзінде ... ... ... Осы ... ... ... студенттер немесе оқушылар өз беттерімен білім алып, тәжірибе
жинайды. Қазіргі заманда электронды оқу ... ... ... ... Көптеген пәндерден оқыту жүйелері осындай электрондық
кітап ... ... ... ... ... қолданылады. Мұндай оқу
құралдары ... ... ... ... бір ... көмегімен бүтін бір пәнді өздігінен ... ... пән ... дайындалған оқу құралы студенттер мен оқушыларға оқыту
жүйесінде кеңінен пайдаланады деп санаймын. Сонымен қатар өздік білім алушы
(сырттай оқу бөлімдерінде ... ... мен ... ... бір
қажет оқу құралы. Бұл саладан басқа ... ... ... процесстерді желіге кең пайдалануға ... ... ... ... желілерде дамып келеді, ... желі ... ... болды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау ... ... ... ... ... . ... , ... негіздері,
№4 - 2006ж
3. Жаңа ақпараттық технологиялардың тиімділігі. Г.Бейсенова, Қазақстан
мектебі №6 - ... ... және ... ... ... ... ... №7,8 –
2006ж
5. Жаңа формациядағы ұстаз, оның кәсіби мәдениеті. ... ... №3 – 2006ж. және ... ... ССБТ ... ... безопасности труда). Рабочее
место при выполнении работ сидя. ... ... ... ... для ... ... центров от 22.05.95 г.
8. ГОСТ 2239-79. Лампы накаливания общего назначения. Технические условия.
9. Санитарные нормы и ... ... ... ... к персональным электронно-вычислительным машинам и организация
работы.
10. Федеральные законы: «Об акционерных обществах» (в последней редакции от
29 декабря 2004 г.); «Об ... с ... ... ... редакции от 29 декабря 2004 г.) – М.: Книга сервис, 2005. – ... ... ... / Под ред. ... А.С. – М.: ... 2003. – ... Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында Н.Ә.Назарбаев
01.03.2006ж
13. Электронды оқулықтарды пайдалану . А.Абубаева , ... ... - ... Жаңа ... ... ... Г.Бейсенова, Қазақстан
мектебі №6 - 2006ж
15. Дәстүрлі және электрондық оқытуды кіріктіру. Қазақстан ... №7,8 ... Жаңа ... ... оның ... ... Н.Мұратәлиева, Мектеп
директоры №3 – 2006ж. және т.б.
17. Теория автоматического управления / Под ред. ... - М. ... ... ... Бесекерский В.А., Попов Е.П. Теория автоматического регулирования. - М.
: Наука, 1974.
19. Егоров К.В. Основы теории автоматического управления. – М. : ... ... С.П. Delphi 6\7. Базы ... и ... Лекции и
упражнения. Спб.: ООО «ДиаСофтЮП», 2002. –576с.
21. Архангельский А.Я. Object Pascal в Delphi. -М., ... ... В.Э., ... А.Д. Delphi 5. ... БХВ – ... – 800 с.:ил.
23. Дарахвелидзе П.Г., Марков Е.П., Котенок О.А. Программирование в Delphi
5. –СПб.: БХВ-Питербург, 2001.
24. Епанешников А.М., ... В.А. Delphi 5. Язык Object Pascal. ... ... 2000
25. Епанешников А.М., Епанешников В.А. Программирование в среде Delphi:
Часть 3. ... ... –М: ... ... ... ... Н. Delphi 6. ... на языке Object Pascal.
27. Дарахвелидзе П.Г., Марков Е.П. ... ... Спб.: BHV - ... ... ... А.Я. Приемы программирования в Delphi. –М.: ООО «Бином-
Пресс», 2003 г. –784 ... Джон ... ... Р. ... Delphi на примерах. –М.: БИНОМ, 1995г.
30. Орлик С.В. ... на ... –М.: ... ... ... ... Конопка Рэй Создание оригинальных компонент в среде Delphi. Киев:
DiaSoft Ltd, 1996г. ... ... А.М., ... В.А. ... в среде Delphi:
Часть 4. Работа с ... ... ... справочной системы. –М:
«Диалог –МИФИ» 1998
33. Пономарев В.А. COM и ActiveX в Delphi. –СПб.: БХВ-Питербург, 2001.
34. Елманов Н.З., ... С.В. Delphi 4. ... COM, OLE, ... MIDAS, ... Transaction Server. –М.: Диалог-МИФИ, 1999
–320с.
35. Федоров А., Елманов Н. ADO в Delphi. Пер. с ... ... ... ... ... ... оқу мен ... бақылау)
Қағаз түріндегі
оқулық
Интеллектуальдық
Дәстүрлік
Ерекшелік деңгейі
студент
дидактикалық материал
компьютер
оқытушы
TGraphicControl
графикалық құрауыштар
Оқушыға ұсыныстар
TWinControl
терезелік құрауышы
Меню, қарым-қатынас ... ... және ... ... ... ... ... жұмыс істеу құралдары
Класс TComponent
(қосымша, пішін, құрауыштар)
Жоба

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жануартану пәніне мультимедиялық анимация процессін ұйымдастыру технологиясы60 бет
Автоматты жүйелерді жобалау пәнінен электронды оқулық жасау74 бет
Электрондық оқулық құру44 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
"Қазақ әдебиеті" пәнінен тест сұрақтар3 бет
1930-40 жылдардағы ана тіліндегі математика оқулықтары және олардың ерекшеліктері64 бет
Borland Delphi ортасында электронды оқулық жасау45 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь