Қазақстан Республикасындағы мұрагерлік қатынастарды реттеудің теориялық және заңнамалық мәселелері

Мазмұны



Белгілеулер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1 Мұрагерлік құқықтың түсінігі және мұрагерлік құқықтық қатынас ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
1.1 Мұрагерлік құқық институтының пайда болуы мен дамуы ... ... ... ... ... 12
1.2 Мұрагерлік құқықтық қатынастың түсінігі және оның элементтері ... ..20
1.3 Құқықтық мирасқорлықтың түсінігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45



2 Мұрагерлік құқықтың түрлері.. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..55
2.1 Өсиет бойынша және заң бойынша мұрагерліктің ережелері мен ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
2.2 Өсиеттің нысаны. Құпия өсиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..73
2.3 Ұсыну құқығы бойынша мұрагерлік және мұрадағы міндетті үлес ... ..94



3 Мүліктің жеке түрлеріне мұра қалдырудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...107
3.1 Мүліктің жеке түрлерін мұраға қалдыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 107
3.2 Мұрагерлердің құқықтарының пайда болу мәселелері ... ... ... ... ... ... ..120




Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 139



Пайдаланылған әдебиеттердің тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .143
КІРІСПЕ

Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Диссертациялық жұмыс мұрагерлік құқықтық реттеудің теориялық және заңнамалық мәселелерін зерттеуге арналған. Мұрагерлік қатынастарды реттеу негізінде туындайтын көптеген теориялық және заңнамалық мәселелерді шешудің жолдары қарастырылып анықталады. Жұмыста мұрагерлік құқық ережелеріне талдау жүргізіледі, сонымен қатар мұрагерлік қатынастарды реттеудің теориялық және заңнамалық мәселелер негізінде отандық заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар жасалған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстанда 1990 жылдардың басындағы экономикалық, саяси, әлеуметтік жағдайлардың күрт өзгеруі, құқықтық реттеулерге де әсерін тигізбей қоймады. Еліміздегі соңғы жылдардағы оқиғалар, бүтіндей тұтас құқықтық реттеулердің, соның ішінде мұрагерлік құқықтық реттеу қажеттілігінің әлдеқашан пісіп жетілгенін байқатты. Құқықтық мемлекетімізде және ашық демократиялық қоғамымызда, азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысушылар шеңберінің едәуір ұлғайғанын, сонымен қатар азаматтық-құқықтың жеке құқықтық институттарының көбейгенін, азаматтың жеке меншігінде болатын мүліктің саны мен құны шектелмейтінін (ҚР-ның АК-нің 191 бабының 1, 2 тармақтары) [1], сонымен қатар т.б. жағдайлардың көз алдымызда қарқынды түрде қалыптасуын байқаймыз. Осының барлығы күнделікті тіршілікте және заңда белгіленген ережелерге қарама-қайшылық туғызатыны сөзсіз.
Кез келген қайта құру түрі, ең алдымен идеологиялық, әлеуметтік, психологиялық тәсілдер мен қағидалардан көрініс табады және көптеген сұрақтардың туындауына алып келеді. Оның бірі әрі қарай дамудың жолы қалай болмақ, қоғамдық өмірдің қайта құруы қандай мақсатта жасалмақ деген мәселе бойынша қорытындыға келумен байланысты. Мұндай жағдайда әлеуметтік-экономикалық, саяси, құқықтық қатынастар, әдет-ғұрып, діни негіз дәстүрлері әсерінен қалыптасқан қоғам дамуының ерекшеліктерін ескерместен өмір сүре алмайды. Мемлекет экономиканы реформалау барысында монополиядан бас тартып, жеке меншікке ауысуы Қазақстанның экономикалық реформасының маңызды бағытына айналды және ол мұрагерлік құқық институтына әсерін тигізді.
Құқық нормаларының ескіруі құқық қолдану тәжірибесінде коллизияның пайда болуына әкеп соқтыратыны, сонымен қатар іс жүзінде азаматтардың мүдделерін толық көлемде жүзеге асырумен және оны қамтамасыз етуге кері әсерін тигізетіні жасырын емес. Ұзақ уақыт қолданыста болған Қазақ КСР-нің АК-сі шаруашылық үрдістерді басқарудың тоталитарлық үлгісінен нарықтық үлгісіне ауысу жағдайында жаңа уақыт талабына жауап бермейтін дәрежеге жетті. Осыған орай, Конституциямызға және бүтіндей дерлік құқық салаларына, соның ішінде мұрагерлік құқықты реттейтін заңдарға да жаңа ережелер енгізілді. Айта кететін жағдай, егер Қазақ КСР-нің АК-нің VIII «Мұрагерлік право» бөлімі 35 баптан тұрса [2], қазіргі ҚР-ның АК-нің VI
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ

1 Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім), Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі 1994 жылы 27 желтоқсанында қабылдаған // Ведомости Верховного Совета Республики Казахстан, 1994, № 23-24 приложение.
2 Қазақ КСР-нің АК-сі, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі 1963 жылы 28 желтоқсанда қабылдаған // Ведомости Верховного Совета и Правительства Казахской ССР, 1964, № 2.
3 Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі. (Ерекше бөлім), Қазақстан Республикасының Парламенті 1999 жылы 1 шілдеде қабылдаған № 409-1 // Ведомости Парламента Республики Казахстан, 1999, № 16-17.
4 Қазақстан Республикасының Конституциясы / 1995 жылы 30 тамызда республикалық референдумда қабылдаған (7 қазан, 1998 жылғы № 284-1, 2007 жылы 21 мамырда № 254-ІІІ Қазақстан Республикасы Заңдарымен енгізілген өзгерістер мен толықтырулармен бірге) // Қазақстан Республикасы Парламентінің жаршысы. – 1996. - № 4.
5 Бабыкова Э.Б. Правовое регулирование наследования в Республике Казахстан. Автореф. канд. юрид. наук: 12.00.03.- Алматы, 2003, - 25 б.
6 Перетерский И.С. Всеобщая история государства и права: Учебник для юрид. институтов. Вып. ІІ, ч. І. Древний мир. Древний Рим. - М.: Юридическое издательство НКЮ СССР, 1945. - 195 б.
7 Антимонов Б.С., Граве К.А. Советское наследственное право. - М.: Юридическая литература, 1955. - 264 б.
8 Немков А.М. Очерки истории наследственного права. - Воронеж: Издательство Воронежского университета, 1979. - 97 б.
9 Арғынбаев Х. Қазақтағы семья және неке. - Алматы: Қайнар, 1996. - 288 б.
10 Зиманов С.З., Өсеров Н. Қазақ әдет-ғұрып заңдарына шариаттың әсерін зерттеу. - Алматы: Жеті жарғы, 1997. - 128 б.
11 Бабыкова Э.Б. Правовое регулирование наследования в Республике Казакстан: дисс. ... канд. юрид. наук: 12.00.03. - Алматы: НИИ частного права КазГЮУ, 2003. - 181 б.
12 Новицкий И.Б. Римское право / Отв. ред. Е.А.Суханов. - Изд. 4-е, стереотип. - М.: Ассоц. «Гуманитарное знание», 1993. – 245 б.
13 Законы Хаммурапи // Истоки тюрков. Сб. Алматы: ИД «Кочевники», 2005. – 304 б.
14 Законы Ману // Памятники литературы народов Востока. Законы Ману / Пер. С.Д. Эльмановича. - М., 1960. - 361 б.
15 Иоффе О.С., Мусин В.А. Основы Римского гражданского право. – Л: ЛГУ, 1974.- 156 б.
16 Ермухамбетов С.Р., Коваленко Е.Ю. Рим жеке құқығы бойынша оқу құралы. - Алматы: Заң әдебиеті, 2005. - 162 б.
17 Айтжан Б.Е., Хусаинова А.М. Рим құқығы: оқу құралы. - Алматы: Жеті жарғы, 2005. - 80 б.
18 Узбекулы С. Хан Тауке и правовой памятник «Жети жаргы». Учеб. пособие. - Алматы: Өркениет 1998. - 88 б.
19 Байжанов Қ.О. Қазақ әдет-ғұрып бойынша меншік құқығына ие болу және тоқтату әдістері. // Қазақтың ата заңдары: құжаттар, деректер және зерттеулер. 10 томдық / Бағдарлама жетекшісі С.З. Зиманов. өзгертіліп, толықтырылған 2 басылым. Қазақша, орысша, түрікше, ағылшынша. - Алматы: Жеті жарғы, 2004. - 2 Т. - 672 б.
20 Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы / Жауапты редактор Төлеуғалиев Ғ. - Алматы: Жеті жарғы, 2001. - 1. Т. - 376 б.
21 Өсерұлы Н. Қазақтың әдет-ғұрпына шариаттың әсерін зерттеу: Заң ғылымдарының докт. дисс. авторефераты: 12.00.01. - Алматы: КазГЮУ, 1997. - 42 б.
22 Омари Ж. Жарғының негізгі өзегі. Отбасы және неке. // Қазақтың ата заңдары: құжаттар, деректер және зерттеулер. 10 томдық / Бағдарлама жетекшісі С.З. Зиманов. өзгертіліп, толықтырылған 2 басылым. Қазақша, орысша, түрікше, ағылшынша. - Алматы: Жеті жарғы, 2008. - 9. Т. - 568 б.
23 Гражданское и семейное право развивающихся стран / Под ред. - М.: Издательство Университета Дружбы народов, 1989. - 205 б.
24 Азаматтық құқық. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық (академиялық курс). Өңделген және толықтырылған 2 басылымы. / Жауапты ред.: М.К. Сүлейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы, 2003. - 1.Т.- 736 б.
25 Токмамбетова И.Ш. Влияние политических и социально-экономических условии на объекты наследования (на примере наследования в России, Средней Азии и Казахстане до 1917 года). // Субъекты гражданского права: сб. Материалов международной научно-практической конференции / Отв. ред. Сулейменов М.К. - Алматы, 2001. - 1.Т. - 48-56 бб.
26 Декрет Всероссийского Центрального Исполнительного Комитета Советов рабочих, солдатских и крестьянских депутатов об отмене наследования // Систематический сборник важнейших декретов 1917-1920 гг. - М., 1920. - 74-84 бб.
27 Айкумбекова Э. Проблемные вопросы развития наследования по завещанию с 1917-го по 1922 г. / Фемида. - 2004. - №10 (106). - 30-31 бб.
28 Гражданское право. Словарь-справочник. - М., 1996. - 575б.
29 Власов Ю.Н. Наследственное право: учеб. пособие / Под ред. Ю.Н. Власов, В.В. Калинин. 3-е изд., стереотип. - М.: Омега Л., 2007. - 160 б.
30 Ильясова С.М. Заң бойынша мұрагерлік: белгілері, түсінігі мен маңызы. // Д.А. Қонаев атындағы Университетінің хабаршысы, 2008. -№ 3 (28). - 83-85 бб.
31 Гражданский кодекс Республики Казахстан (особенная часть). Комментарий (постатейный): В двух книгах. Книга 2 / Отв. ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. – алматы, 2006. – 800 б.
32 Жанабилов А. Наследование по закону: место в системе наследования, понятие, сущность и основания // Экономика и право Казахстана, 2008. - № 2. - 52- 55 бб.
33 Шершеневич Г.Ф. Учебник русского гражданского права (по изд. 1907 г.). В серии «Классика российской цивилистики». - М.: СПАРК, 1995. - 680 б.
34 Егоров Н.Д. Наследственное правоотношение // Вестник ЛГУ. – Серия Право.- Вып. 3. – 1988. - № 6. – 69-73 бб.
35 Гражданское право. Учебник. / Под ред.: А.П. Сергеева, Ю.К. Толстого. - 4-е изд., перераб. и доп. - М.: Проспект, 1999. - 2.Т. - 616 б.
36 Корчевская Л.И. Объекты наследственного преемства в условиях экономических преобразований. дисс.. канд. юрид. наук: 12.00.03. - М., 1997. - 187 б.
37 Мальцов Е.А. Некоторые спорные вопросы отказа от наследства проблемы гражданско-правовой ответственности и защиты юридических прав. // Сборник ученых группов Свердловского юридического института. Свердловск, 1974. - 26- 32 бб.
38 Германское право / Пер. с нем. - М.: Международный центр финансово-экономического развития, 1996. - 413 б.
39 Гражданский кодекс Франции. Гражданское и торговое право капитал. государств: Сборник норм, актов для студентов фак-та экономики и права. / Составитель сборника профессор В.П. Мозолин. - М.: Университет Дружбы народов им. Патриса Лумумбы кафедра гражданского и уголовного права, 1973. - 1.Ч. - 564 б.
40 Гражданское право. / Отв. ред. Е.А. Суханов. 2-е изд., перераб. и доп. - М.: БЕК, 1998. - 1.Т. - 632 б.
41 Серебровский В.И. Избранные труды по наследственному страховому праву, - М., 1997. - 324 б.
42 Толстой Ю.К. К теории правоотношения. - Л.: ЛГУ, 1959. - 218 б.
43 Халфина Р.О. Общее учение о правоотношение. - М.: Юрид. лит., 1974.- 185 б.
44 Черепахин Б.Б. Правопреемство по советскому гражданскому праву. - М.: Гос. изд. юрид. лит., 1962. - 98 б.
45 Грудцына Л.Ю. Наследственное право Российский Федерации: учеб. пособие Л.Ю. Грудцына / Под общ. ред. С.М. Петрова. - Ростов на Дану: Феникс, 2005. - 539 б.
46 Гайдаш А.В. Научно-практический комментарий к гражданскому кодексу РК / Зангер, 2009 - № 3. - 8-10 бб.
47 Мұраңызды мүдірмей рәсімдеңіз / Судья Ғ. Ахмеровадан сұхбат алған Г. Қабылжанова. - Заң газеті, 2009. - № 149 (1572). - 2 б.
48 Мұрагерлік жөніндегі заңдарды соттардың қолдануындағы кейбір мәселелер туралы ҚР-сы Жоғарғы Сотының 1992 жылғы 18 желтоқсандағы № 7 нормативтік қаулысы / ҚР-ның Жоғарғы Соты Пленумының 22.12.00 № 18 қаулысымен.
49 Барщевский М.Ю. Наследственное право: Учеб. пособие. - М.: Белые альвы, 1996. - 192 б.
50 Барышев А.И. Приобретение наследства и его юридические последствия. - М.: Юрид. лит., 1960. - 95 б.
51 Антимонов Б.С., Герзон С. и Шлифер Б. Наследование и нотариат - М., 1946.- 250 б.
52 Серебровский В.И. Гражданское право. - М., 1944. - 2.Т. - 320 б.
53 Гордон М.В. Наследование по закону и по завещанию. - М., Издательство, Юридическая литература, 1967. – 118 б.
54 Никитюк П.С. Наследственное право и наследственный процесс. - Кишинев: Штиница, 1973. – 258 б.
55 Большая юридическая энциклопедия. – М., Изд. «Эксмо», 2005. - 688 б.
56 Освещение в СМИ вопросов наследства. // Человек и закон, 2009. - № 1. - 6-7 бб.
57 Архив Оңтүстік Қазақстан облысы Кентау қаласы бойынша халық сотының 1994 жылғы 3 қазан айының шешімі. № 2 - 343 Іс.
58 Смолина Л.В. Наследственное право. - СПб.: Питер, 2005. - 224 б.
59 Корнеева И.Л. Наследственное право РФ.: Учеб. пособие. - М.: Юристъ, 2003. - 301 б.
60 Гаврилов В.О. Комментарий к разделу V части III Гражданского кодекса Российской Федерации «Наследственное право». - СПб.: Питер, 2003. - 240 б.
61 Антаки П.В. Сборникъ постановленій шаріата по семейному и наследственному праву. / Составитель П.В. Антаки. - СПб., 1912. - Вып. 1. - 112 б.
62 Халық денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы Қазақстан Республикасының кодексі 2009 ж. 18 қыркүйек № 193 - IV / Қазақстан Республикасының Парламентінің Жаршысы. - 2009. - № 20-21 (2548-2549).
63 Ильясова К.М. Гражданский кодекс Республики Казахстан (Особенная часть). Комментарий. Изд. 2-е, испр. и доп., с использованием судебной практики. / Отв. ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - Алматы, Жеті жарғы, 2003. - 832 б.
64 Разъяснения III отдела НКЮ НКВД № 521 от 11 апреля 1924 г, // Гражданский кодекс 1922 г. с постатейно-систематизированными материалами. 3-е изд. М., 1928 г.
65 Советское гражданское право. - М., 1965. - 2.Т. - 504 б.
66 Бабыкова Э.Б. Субъекты наследственного правоотношения. // Субъекты гражданского права: сб. Материалов международной научно-практической конференции. / Отв. ред. М.К. Сулейменов. - Алматы, 2001.- 1.Т. - 431-441 бб.
67 Турткарина А.Б. Субъекты наследования по завещанию. //Субъекты гражданского права: сб. Материалов международной научно-практической конференции. Отв. ред. М.К. Сулейменов. - Алматы, 2001.- 1.Т. -441-448 бб.
68 Архив Алматы қаласы, Алмалы аудандық сотының 2003 жылдың 1 қазанындағы шешiмi. № 1 Іс.
69 Меркулов В.В. Гражданское правоотношение. // Государство и право, 1996. - № 9. - 147-149 бб.
70 Агарков М.М. Обязательство по советскому гражданскому праву. // Ученые труды ВИЮН НКЮ ССР. - Москва, 1940. - Вып. ІІІ. - 56-64 бб.
71 Иоффе О.С. Очерки по гражданскому праву. - Л.: Изд-во ЛГУ, 1957. – 290 б.
72 Гражданское право России. Курс лекции / Под ред. О.П. Садикова. – М.: Юридическая литература, 2001.- 381б.
73 Магазинер Я.М. Советское хозяйственное право. – Л., 1928.- 75 б.
74 Ярошенко К.Б. Совершенствование гражданско-правовых форм защиты личных неимущественных прав граждан по советскому праву. Автореф. дисс… д-ра юрид. наук: 12.00.03. – М., 1990.- 151 б.
75 Гражданское право. Учебник. В 2 Т. / Отв. ред. Е.А. Суханов. – М.: Бек, 2000. – Т.1. – 786 б.
76 Вильнянский С.И. Лекции по советскому гражданскому праву. -Харковь, 1958. – Ч. 1. - 163 б.
77 Алиханова. Г.А. Понятие имущество в ГП. Известия Национальной Академии Наук РК. Серия. Общественных наук, 2004. - № 2.- 21-27бб.
78 Гражданское право. Учебник для вузов (академический курс) / Отв. ред.: М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин. - Алматы, 2000. – Т. 1. - 704 б.
79 Демченко. В. Существо наследства и призвания к наследованию по русскому праву. - Киев: Универ. – Вып. 1.- 1877.
80 Серебровский В.И. Очерки советского наследственного права. - М., 1953. - 156 б.
81 Гражданское право. Учебник В 3 Т. / Под ред.: А.П. Сергеева, Ю.К. Толстого. – М.: Проспект, 1999. - 3.Т. – 780 б.
82 Мейер Д.И. Русское гражданское право. В серии «Классика российской цивилистики». – М.: Статут, 1997. - 2.Т. - 369 б.
83 Комаров Б.К. Законодательство о наследовании. – М., 1963. – 86 б.
84 Егоров Н.Д. Единство и дифференциация гражданско-правового регулирования общественных отношений в ССР. Автореф. дисс. д-ра юрид. наук: 12.00.03. – Л., 1998.- 26 б.
85 Чепига Т.Д. Проблемы наследственного права // Правоведение, 1975. – № 1. – 123-126 бб.
86 Пронина М.Г. Право наследования. – Минск: Белорусь, 1989.- 80 б.
87 Денисович Е.М. Односторонние сделки в наследственном праве // Российский юридический журнал, 2011.- № 2.- 121-127 бб.
88 Гражданское и торговое право капиталистических государств / Под ред. Е.А. Васильева. - 3-е изд., перераб. и доп. – М.: Международные отношения, 1993. – 720 б.
89 Современный словарь иностранных слов. – 2-е изд., стереотип. – М.: Русс. яз., 1999. – 402 б.
90 Рясенцев В.А. Наследование по закону и по завещанию. – М.: Знание, 1972.- 112 б.
91 Белов В.А. Сингулярное правопреемство а обязательстве. М.: Юр.инфор., 2000. – 154 б.
92 Советское гражданское право / Под ред. В.Ф. Маслова, А.А. Пушкина. – Киев.: Вища школа, 1983. – Т. 2. – 540 б.
93 Советское гражданское право / Под ред. В.И. Грибанов, С.М. Корнеева. - М.: Юрид. лит., 1980. – Т. 2. – 642 б.
94 Советское гражданское право. / Под ред. О.А. Красавчикова. – 3-е изд., испр. и доп. – М.: Высшая школа, 1985. – Т. 2. – 750 б.
95 Азаматтық құқық / Заң консультациялары, 2009. - 10 (94) – 17-21 бб.
96 Гражданский кодекс Р.Ф. (постатейный научно-практический комментарий) / Под ред. А.Т. Гаврилов. - М.: Агенство «Библиотечка Российской газеты», 2002. – Ч. 3.- 549 б.
97 Немков А.М. // Ученые записки Пермского университета, 1965. - № 129. – 65-71 бб.
98 Толстой В.С. Принятие наследства и отказ от его принятия. / «Советская юстиция», 1966. - № 13.- 84-89 бб.
99 Толстой Ю.К. Наследственное право. Учеб. пособие. – М., 1999. - 306 б.
100 Арупов Р.А. Судебная защита наследственных прав граждан. / Автореф. дисс… канд. юрид. наук: 12.00.03. – М., 1987. - 23 б.
101 Асланян Н.П. Наследование членов семьи наследодателя по советскому гражданскому праву. / Автореф. дисс… канд. юрид. наук: 12.00.03. – М., 1987. - 28 б.
102 Гринберг К.В. Защита наследственных прав в нотариальном и судебном порядке. Автореф. дисс… канд. юрид. наук: 12.00.03. –Свердловск, 1990. - 31 б.
103 Зейдер И.Б. Предмет и система советского гражданского процессуального права. / Правоведение, 1962. - № 3. - 38-41 бб.
104 Щеглов В.Н. Гражданское процессуальное отношение. М., 1966. - 64 б.
105 Асланян Н.П. О сущности наследования // Тезисы докладов на теоретической конференции аспирантов Института государства и права АН СССР и юридического факультета МГУ им. М.В. Ломоносова. – М., 1987. - 45-48 бб.
106 Джапаридзе С.А. Наследование по закону в советском гражданском праве. Дисс…. канд. юрид. наук: 12.00.03. - Тбилиси, 1951. - 156 б.
107 Грибанов В.П. Пределы осуществление и защиты гражданских прав. М.: Издательство Московского университета, 1972. - 98 б.
108 Постатейный комментарий к разделу V части третьей ГК РФ «Наследственное право» // Библиотечка Российской газеты. 2001. – № 23.- 16-24 бб.
109 Манылов И.Е. Новое законодательство о наследовании по закону // Современное право, 2002. - № 12. – 20-24 бб.
110 Иоффе О.С. Советское наследственное право (Курс лекции). – Л.: Издательство ЛГУ, 1965. – Ч. ІІІ. – 114 б.
111 Дроников В.К. Наследственное право Украинской ССР. – Киев: Вища школа, 1974.- - 160 б.
112 Калмыкова Ю.Х. Имущественные права советских граждан. – Саратов, 1979. – 68 б.
113 Абашин Э.А. Завещание и договор дарения. – М.: ФОРУМ, ИНФРА-М, 2002. – 30б.
114 Ершова Н.М. Вопросы семьи в гражданском праве. – М.: Юридическая литература, 1977.- 84 б.
115 Өсеров Н., Қопабаев Ө. Мұсылмандық құқық. - Алматы: Жеті жарғы, 1998. - 96 б.
116 Сапарғалиев Ғ.С. Заң терминдерінің түсіндірме сөздігі. - Алматы: Жеті жарғы, 1995. - 208 б.
117 Баянова А.Е. Изменение понятие завещания по законодательству Республики Казахстан./ Актуальные проблемы современного гражданского права: сб. Материалов международной научно-практической конференции. Отв. ред. М.К. Сулейменов. –. Алматы, 2001. - Т.2.- 233-238бб
118 Барщевский М.Ю. Правовое регулирование наследования по завещанию в СССР. /Автореф. дисс…канд. юрид. наук: 12.00.03. - М., 1984. - 29 б.
119 Сулайманова Ч.Н. Недействительность завещания по законодательству РФ. / Автореф. дисс…. канд. юрид. наук: 12.00.03. - Бишкек, 2009. – 29 б.
120 Ахмедов И.Б. Завещательное правопреемство. /Автореф. дисс…канд. юрид. наук: 12.00.03. - Ташкент, 2001. - 26 б.
121 Ведомости Верховного Совета. – 1945. - № 15. – 12 бап.
122 Данилов Е.П. Наследование. Нотариат. Похороны. – 2-е. доп. изд. – М.: Право и Закон, 2001.- 189 б.
123 «Неке және отбасы» туралы ҚР-ның заңы 17 желтоқсандағы 1998 жылғы № 321-1 ҚР-ның Заңы. - Алматы: «Юрист», 2002. - 69 б.
124 Семейное право. / Под ред.: Беспаловой А.И., Ихсанов У.К. - Алматы: Мектеп, 1984. - 284 б.
125 Муканова М.Ж. Брачный договор как способ регулирования отношения супругов. Дисс... канд. юрид. наук: 12.00.03. - Алматы, 2003. - 186 б.
126 Садманова А. Юридическая консультация / Юридическая газета, 3.12.2009. - № 185. – 8 б.
127 Бабыкова Э.Б. Наследование по закону. / Актуальные проблемы современного гражданского права. Материалы международной научно-теоретической конференции аспирантов и соискателей, посвященной 10-летию Независимости Республики Казахстан. - Алматы, 2001. - Т.2. - 84-92 бб.
128 Рашидова З.Ш. Некоторые аспекты наследственного права по гражданскому законодательству Республики Казахстан. / Актуальные проблемы современного гражданского права. Материалы международной научно-теоретической конференции аспирантов и соискателей, посвященной 10-летию Независимости Республики Казахстан. - Алматы, 2001. Т.2. - 78-83 бб.
129 Ростовцев Н.В. Нормы наследственного права в третьей части Гражданского Кодекса Россиийской Федерации. / Юрист, 2002. - №3. - 34-39 бб.
130 Щербаков М. Наследственное право. / Человек и закон, 2002. - №7. - 46-53 бб.
131 Харитонов Ю. Практические вопросы применения норм гражданского кодекса Россиийской Федерации о наследовании по закону. / Хозяйство и право, 2003. - № 6. - 74-82 бб.
132 Рашидова З.Ш. Наследование по завещанию. / Гражданское законодательство Республики Казахстан. - Алматы, 1998. - № 5. - 54-59 бб.
133 Ожегов С.И. Словарь русского языка. - Изд. 2-е. - М.: Советская энциклопедия, 1988. - 468 б.
134 Санникова Л.В. Завещание и его формы по новому российскому законодательству о наследовании. // Юридический мир, 2003. - № 3. - 36-44 бб.
135 Идрышева С.К. Нотариат РК: учебное пособие. Караганда: Болашак – Баспа, 2006. – 208 б.
136 Власов Ю.Н. Нотариат в РФ. – Изд. 2-е перераб. – М.: Юрайт, 2001. – 154 б.
137 Иванов Т.А. Обсуждение части 3 проекта ГК РФ. Раздел «Наследственное право». // Законодательство, 1997. - № 2. - 64-70 бб.
138 Гражданское законодательство Республики Казахстан. / Судебные и арбитражные решения. - Алматы, 2001. - № 10. - 159-162 бб.
139 К вопросу о наследовании. Круглый стол. // Экономика и жизнь, 1994. - № 14.- 23-28 бб.
140 Турткарина А.Б. Завещательный отказ в наследственном праве. / Актуальные проблемы современного гражданского права. Материалы международной научно-теоретической конференции аспирантов и соискателей, посвященной 10-летию Независимости Республики Казахстан. - Алматы, 2002. – Т. 2. - 56-61 бб.
141 Васильева М.В. Как граматно составить завещание. / Законодательство, 1998. - № 4. - 16-20 бб.
142 Гущин В.В. Наследственное право. Учебн. пособие. / Под ред. Ю.П. Свириденко. - М.: Издательство торговая корпорация «Дашков и К.», 2003. - 160 б.
143 Степаненко Г.М. Наследственное право РСФСР. – Саратов: Издательство Саратовского университета, 1965. - 65 б.
144 Серебровский В.И. Наследование по закону / Судебная практика Верховного Суда СССР, 1952. - № 7. – 47б.
145 СУ РСФСР. – 1928. - № 65. – Ст. 468.
146 Пиляева В.В. Комментарий к Гражданскому праву РФ (постатейный) - Ч. ІІІ. – М.: ООО «ВИТРЭМ», 2002. – 376 б.
147 Соттар мұрагерлік туралы істер бойынша дауларды қарағанда, мұра ашылған кезде қолданыста болған заңды басшылыққа алуы тиістігі туралы. Сот практикасынан үзінді. // Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының Бюллетені, 2007. - № 11.
148 Архив Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша халық сотының 1993-ші жылдың 24-ші шілде айындағы шешімі. № 4 – 100 Іс.
149 Коммерческое право / Под ред.: В.Ф. Яковлева, В.Ф. Попандопуло. – СПб.: Изд-во СПб ГУ, 1993.- 621 б.
150 Шарифбаева Х. Наследственное право. / Мир закона, 2001. - № 4. - 15- 19 бб.
151 Каудыров Т.Е. Право интеллектуальной собственности в РК. -Алматы: Жеті жарғы, 1999. - 66 б.
152 «Авторлық және сабақтас» туралы 1996 жылдың 10 маусымындағы ҚР-ның Заңы.
153 Токмамбетова И.Ш. К вопросу об объектах наследственного преемства. / Актуальные проблемы современного гражданского права. Сб. Материалы Международной научно-теоретической конференций аспирантов и соискателей, посвященной 10-летию Независимости Республики Казахстан. - Алматы, 2001. – 224-230 бб.
154 Сергеев А.П. Право интеллектуальной собствености в Россииской Федерации. М., 1996. - 105 б.
155 Райгородский Н.А. Изобретательское право СССР. – М., 1949. - 280 б.
156 Қазақстан Республикасын зейнетақымен қамсыздандыру туралы ҚР-ның 1997 ж. 20 маусымындағы № 136-1 Заңы / Егемен Қазақстан 2007, 30 ақпан, № 30 (2460).
157 Мұрагерлік. Жерлеуге арналған төлемдер / http: // www. Gnpf. Kz/ 1132.
158 Илизова М. Вопросы наследственному праву / Мир закона. - № 4. – 19-22 бб.
159 Ресей Федерациясының Жоғарғы Төрелік Соты Пленумының 1996 жылғы 1 шілдедегі «Ресей Федерациясы Азаматтық кодексінің бірінші бөлімін қолдануға байланысты кейбір мәселелер туралы» қаулысы. / «Закон», 1996. - 37 б.
160 «Шаруа (фермер) қожалығы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 ж. 31 наурызындағы № 214-1 Заңы / Қазақстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1998 ж., № 2-3.
161 Жумадилов Б.А. Шаруа (фермер) қожалығының мүлкі мен жер учаскесін мұраға қалдырудың құқықтық мәселелері. / «Әділеттің» ғылыми еңбектері, № 1 (27) 2009. – 81- 84 бб.
162 ҚР-сы Жоғарғы Сотының «Азаматтардың тұрғын үйін жекешелендіру бойынша заңдарды қолдану тәжірибесі туралы» Пленумының қаулысы, 9-шы бап. Қазақстан Республикасының «Тұтыну кооперативі туралы» Заңы. / Егемен Қазақстан 15 мамыр, 2001.
163 Қазақстан Республикасының «Селекциялық жетістіктерді қорғау туралы» Заңы. / Егемен Қазақстан 2009 ж.25 желтоқсан № 435-437 (25834).
164 Қазақстан Республикасының «Патент туралы» Заңы./ Егемен Қазақстан 1999ж., 10-11 тамыз 1999ж., 16 шілде № І427-1.
165 Ауыл шаруашылық серіктестіктері және олардың қауымдастықтары (одақтары) туралы Қазақстан Республикасының Заңы, 2000ж. 25 желтоқсан, Заңы, № 133-II / Егемен Қазақстан 2000ж. 29 желтоқсан.
166 Қазақстан Республикасының Жер кодексі. / Қазақстан Республикасының Парламенті 2003 ж. 20 маусымда қабылдаған № 442-ІІ / Егемен Қазақстан, 26 маусым 2003 ж.
167 Диденко А.Г. Приобретение наследства. / Гражданское законодательство. Статьи. Комментарии. Практика.– Алматы: Юрист, 2006. – Вып. 24. – 30-34 бб..
168 Архив Алмалы аудандық сот. №2, 1253/03 іс.
169 Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік қызметтер туралы. – Алматы: Юрист, 2009. -124 б.
170 Кривеншев О. Принятие наследства / Адвокат, 2000. - №6. - 39-48 бб.
171 Қазақстан Республикасы мен Кишинев арасындағы Азаматтық, отбасылық және қылмыстық істер жөніндегі өзара құқықтық көмек туралы шартты бекіту жөнінде ҚР-ның Заңы 10. 03. 2004 ж.
172 Қазақстан Республикасының 1998-ші жылы 28-ші мамырдағы № 539 «Қазақстан Республикасында нотариаттық іс-әрекеттерді жасаудың тәртібі туралы нұсқаулық» Әділет министрінің бұйрығы.
173 Нотариаттық құжаттардың үлгілері: оқу тәжірибелік құралы / Республикалық нотариаттық палата. Астана, 2009. – 282 б.
        
        «Қазақ гуманитарлық-заң университеті» АҚ
ӘОЖ 347.65/68 (574) (043.3)
Қолжазба құқығында
Кудиярова Улбала Ерзатовна
Қазақстан Республикасындағы мұрагерлік қатынастарды реттеудің теориялық
және заңнамалық мәселелері
12.00.03 – ... ... ... ... отбасы құқығы;
халықаралық жеке құқық; азаматтық процесс; төрелік процесс.
Заң ғылымдарының кандидаты
ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертация
Ғылыми ... ... ... Т.Е. ... ... ... ... ... ... ... және мұрагерлік құқықтық
қатынас.....................................................................
..................................................12
1.1 ... ... ... ... ... мен
дамуы....................12
1.2 Мұрагерлік құқықтық ... ... және ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... және заң ... ... ережелері мен
ерекшеліктері
............................................................................
................................55
2.2 ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлік және мұрадағы міндетті ... ... жеке ... мұра ... ... жеке ... мұраға ... ... ... ... ... ... ... МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
АК - ... ... - ... - ... хал ... жазу
АІЖК - ... іс ... ... - ... - ... - ... ... ... ... - ... - ... ... ... - ... - год, ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... - ... ... ... КСР - ... ... ... Республикасы
ҚР - ... ... - ... - ... - ... - ... ред. - ... ... - ... - ... - ... ... ... Республикасы
РФ - ... ... - ... - ... - ... - ... - тағы ... - ... - ... - ... - ... ... ... ... жұмыс мұрагерлік құқықтық
реттеудің теориялық және заңнамалық мәселелерін ... ... ... реттеу негізінде туындайтын көптеген теориялық және
заңнамалық мәселелерді шешудің жолдары қарастырылып ... ... ... ... ... жүргізіледі, сонымен қатар мұрагерлік
қатынастарды реттеудің ... және ... ... ... заңнаманы жетілдіру бойынша ұсыныстар жасалған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстанда 1990 жылдардың басындағы
экономикалық, саяси, әлеуметтік ... күрт ... ... де ... тигізбей қоймады. Еліміздегі соңғы ... ... ... ... ... ... ішінде мұрагерлік
құқықтық реттеу қажеттілігінің әлдеқашан пісіп жетілгенін байқатты.
Құқықтық мемлекетімізде және ашық ... ... ... ... қатысушылар шеңберінің едәуір ұлғайғанын, сонымен
қатар азаматтық-құқықтың жеке ... ... ... жеке ... болатын мүліктің саны мен құны шектелмейтінін (ҚР-
ның АК-нің 191 бабының 1, 2 ... [1], ... ... ... көз ... ... ... қалыптасуын байқаймыз. Осының
барлығы күнделікті тіршілікте және ... ... ... ... ... ... келген қайта құру түрі, ең ... ... ... ... мен ... ... табады және көптеген
сұрақтардың туындауына алып келеді. Оның бірі әрі қарай дамудың жолы ... ... ... ... құруы қандай мақсатта жасалмақ деген ... ... ... ... ... жағдайда әлеуметтік-
экономикалық, саяси, құқықтық қатынастар, әдет-ғұрып, діни негіз дәстүрлері
әсерінен қалыптасқан қоғам дамуының ерекшеліктерін ... өмір ... ... ... ... ... монополиядан бас тартып,
жеке меншікке ауысуы Қазақстанның ... ... ... ... және ол ... ... ... әсерін тигізді.
Құқық нормаларының ескіруі құқық қолдану тәжірибесінде коллизияның
пайда болуына әкеп ... ... ... іс ... ... толық көлемде жүзеге асырумен және оны қамтамасыз етуге кері
әсерін тигізетіні жасырын емес. Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... басқарудың тоталитарлық үлгісінен нарықтық
үлгісіне ауысу жағдайында жаңа ... ... ... ... ... ... орай, Конституциямызға және бүтіндей дерлік құқық салаларына,
соның ішінде мұрагерлік ... ... ... да жаңа ... Айта ... жағдай, егер Қазақ КСР-нің АК-нің VIII «Мұрагерлік
право» бөлімі 35 баптан тұрса [2], қазіргі ҚР-ның АК-нің VI ... ... 48 ... ... [3]. ... ... ... ережелеріне жаңа
заман талабына сәйкес бірнеше жаңа баптар енгізілді.
Мұрагерлік мүліктік ... ... ... ... ... ... ... мұра қалдыру мүмкіндігін және
азаматтың қайтыс болған жағдайда өзіне тиесілі мүлкін өз ... ... ... ... қалдыруы, не болмаса ... ... ... ... асуы, сонымен қатар осы мәселелер бойынша ... ... қол ... ... ... ... бекітілген. ҚР-
сы Конституциясының 26 бабына сәйкес: «1. Қазақстан Республикасының
азаматтары ... ... ... ... да ... мүлкін жеке меншігінде ұстай
алады.
2. Меншікке, оның ішінде мұрагерлік ... ... ... ... деп ... ... [4, 10 б.]. ... азаматтардың мұрагерлік
құқығы заң жүзінде танылады және сақталады.
Жалпы мұрагерлік ... ... ... және ... мұрагерлік құқық
мәселелеріне арналған құқықтық нормалар заң шығарушылардан дәлділікті, ой-
тұжырымдарының анықтығы мен ... ... ... Бұл ... ... да ... қорғайтын мұрагерлік құқықтың ерекшелігімен байланысты.
Мұрагерлік институттың консервативтілігі соншалық, оған қандай да бір
маңызды өзгерістерді қолдану мүмкін емес, себебі оны ... ... ... ... ... де уақыт өз толықтыруларын енгізіп ... ... ... ... адамдардың өз талаптарының өзгеруімен де
байланысты. Мұндай ... ... ... жатқан өзгерістерге
соқтықпайынша, мұрагерлік құқық институты өзгеріссіз қалуы мүмкін ... ... ... ... ... жаңа ... және жаңа саясаттың талаптарына
жауап беруі керек.
Аталған ... ... ... ... мұрагерлік құқықтық
қатынастарды реттейтін азаматтық заңдарды толық жетілдіру ... ... ... және ... мұрагерлікке қатысты өзге
де мәселелер, заңдар мен тәжірибелер ғылыми-теориялық зерттеулерге мұқтаж.
Сонымен қатар мұрагерлік құқық ... ... ... ... ... ... ішінде меншік құқығына ие болу және т.б.
мұрагерлік құқық институтына қатысты өзге де ... ... және ... беру ... ... қатынастарды реттейтін негіздердің ... ... ... ... ... ... ... нотариалды және сот
тәжірибесінде азаматтардың мұрагерлік құқығын жүзеге асыру ... ... ... оңды ... табу ... ... жұмысының өзектілігі мұрагерлік институтын жан-жақты
және терең теориялық зерттеу қажеттілігінің алдын ала ... ... осы ... ... ... құқықтық мәселелерді кешенді шешу ... ... ... ... ... мәселелеріне,
сондай-ақ өсиет бойынша және заңды мұрагерлікті реттейтін ... ... ... ... ... ... ... және
отандық заңгерлердің еңбектерінде көп көңіл бөлінген. ... ... ... Д.И. Мейер, И.А. Покровский, Г.Ф. Шершеневич ... ... ... үлес ... ... ... жұмыстарында
өсиет бойынша және заңды мұрагерлік институтының арақатынастарындағы
көптеген аспектілерді өңдеу ... ... ... Аталған
авторлардың мұрагерлік құқық, мұрагерлік құқықтық мирасқорлық, мұраның
ашылу орны мен уақыты, ... ... ... құқығы бойынша және ... ... ... байланысты құнды пікірлері осы күнге дейін
маңызын жоғалтқан жоқ.
Осы зерттеу ... ... ... бар ... мен
қорытындылар, төмендегі ғалымдардың маңызды еңбектерінде орын алған. Атап
айтқанда: Г.Н. Амфитеатровтың, Б.С. Антимоновтың, М.Ю. ... ... И.А. ... А.В. ... Д.М. ... ... М.В. Гордонның, К.А. Гравенің, В.П. Грибановтың, Е.П.
Даниловтың, Н.Д. ... О.С. ... С.М. ... ... П.С. Никитюктің, И.Б. Новицкийдің, А.М. Немковтың, ... А.А. ... В.А. ... О.Н. ... В.И.
Серебровскийдің, Е.А. Сухановтың, Ю.К. Толстойдың, Р.О. Халфинаның, ... және ... ... ... ... ... Х.А. Арғынбаевтың,
Ю.Г. Басинның, Б.Б. Базарбаевтың, Ә.Е. Бектұрғановтың, А.И. Беспалованың,
Э.Б. Бабыкованың, А.Г. Диденконың, С.З. Зимановтың, К.М. ... ... Т.Е. ... Н.И. ... Н. ... ... С. Созақбаевтың, М.К. Сүлейменовтың, Ғ.И. Төлеуғалиевтың
және т.б. ... ... орын ... ... ... қазақстандық зерттеушілердің, теоретиктер мен
тәжірибелі заңгерлердің ғылыми мақалалары жарық көргенін айта кеткен ... ... М. ... Х. ... Х.С. ... З.Ш. ... тағы басқалар бар.
Қазақстан Республикасында 2003 жылы ... рет ... ... ... ... ... Э.Б. ... диссертация қорғады.
Э.Б. Бабыкова «Мұрагерлік құқық» ұғымын объективтік және ... ... ... ... мирасқорлықтың» және «мирасқорлық»
ұғымдардың бірдей емес ... ... ... алу ... ... ұғымының ҚР-ның АК-нің 115 бабында бекімін тапқан «мүлік» ұғымына
қарағанда кең мағынада беретіні ... ... ... ... ... ... тану жөніндегі ережеге негіздеме жасаған,
сонымен қатар ҚР-да банк салымдарын мұраға алудың ерекшеліктері анықтаған;
шартты ... ... ... алудың ерекшеліктерін айқындаған; заңды
мұрагерлік бойынша ҚР-ның АК-нің төртінші ... ... ... ... ... ... кезектерге толықтыру қосқан; сондай-ақ
ҚР-ның АК-нің 1068 ... 2 ... ... ... ... еңбекке
жарамсыз асырауындағылардың қатарынан заң ... ... ... ... тастау керек екенін ұсынған [5].
Алайда, бұл зерттеуден кейін де мұрагерлік құқыққа қатысты ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды
реттеудің бұрынғы тәртібіне өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... ... заңдар негізінде туындаған мәселелер
де анықталынады. Мұрагерлік құқыққа қатысты әлі де ашылмаған теориялық және
заңнамалық мәселелер зерттеуде қарастырылады. ... ... ... ... және ... ... жаңа заңдар бойынша
зерттеу өзекті болуда.
Бұл зерттеу жұмысы ҚР-ның қолданыстағы заңнамалар негізінде орындалған.
Еңбектің ... ... шет ... ... ... Атап айтсақ, Ресей, Германия, Франция. Зерттеу барысында сот
тәжірибесінің ... ... ... да ... ... ... объектісі мен пәні. Зерттеудің объектісі
мұрагерлік құқықтың негізі өсиет бойынша және ... ... ... құқықтық қатынастардың ҚР-ның азаматтық құқық және мұрагерлік
құқық туралы заңнамаларымен реттелуі болып ... пәні ... ... ... ... жағдайы мен
келешегі, мұра қалдырушы (өсиет қалдырушы) мен мұрагерлердің мәртебесін
анықтау, мұрагерлік ... ... ... бойынша және ... ... ... ... және ... ... ... мәселелерінің мәнін зерттеу; өсиет ... және ... ... ... ... ... ... мәселелері болып
табылады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқық институтының
даму тенденциясын білу ... ... яғни ... ... даму ... ... ... мұрагерлік туралы заңнамаларды салыстыру және
мұрагерлік құқықтың ... ... ... талдап зерттеледі.
Аталған мақсатқа жету үшін келесідей міндеттер қойылады:
- мұрагерлік құқықтың тарихын зерттеу ... ... ... және
заң бойынша мұрагерліктің қалыптасуымен даму ... ... ... ... мәселелерін анықтау;
- кез келген қайтыс болған адам «мұра қалдырушы» болмайды, яғни
азаматтың тірі ... оған ... ... ... мұрагерлеріне
ауысуын қарастыру;
- мұрагерлік құқықта «өсиет қалдырушы», «қайтыс болған адам» және
т.б. ... ... ... ... ... ... бойынша тектік мағынада екенін көрсету;
- мұрагерлік құқықтық қатынастың құрылымын саралау;
- ҚР-дағы мұрагерлік қатынастарды ... ... ... ... ондағы өзара қарама-қайшылықтарды
анықтау, қазіргі қолданыстағы заңнамаларды жетілдіруге бағытталған
негізгі ... ... ... ... ... өсиет бойынша және заңды
мұрагерліктің ерекшеліктерін зерттеу және оның ... ... және ... ... ... анықтап,
олардың ұтымды шешу жолдарын ұсыну;
- өсиет қалдырушының өсиетті ... ... ... ... талдау жүргізу;
- мүліктің жеке түрлерін мұраға қалдыру ерекшеліктеріне талдау
жүргізу;
- заңды мұрагерлік ... ... ... тең құқылы
субъект ретінде азаматтың үшінші жұрты - қайын жұрттың ... ... ... ... ... туралы қазіргі қолданыстағы заңнамалар
бойынша сот тәжірибесіндегі істерді саралау және оны ... ... ... ... ... Тақырыпты зерттеу барысында
қоғамдық ғылымдарға ортақ жалпы ... ... ... ... ... құқықтану, жүйелі құрылымдық талдау сияқты жеке ғылыми
мағлұматты тәсілдерді, индуктивті сияқты нақтыдан абстрактіге, абстрактіден
нақтыға тәсілін жүйелеу, сондай-ақ сот ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Зерттеу жұмысының теориялық, нормативтік құқықтық және тәжірибелік
негіздері. Жұмыстың теориялық ... ... ... ... дамуына
елеулі үлес қосқан отандық және шетелдік ғалым-заңгерлердің ... ... ... және ... ... еңбектері, бұрынғы
Кеңес Одағы тұсындағы ғалымдардың мұрагерлік құқық саласы бойынша ... ... ... ... құқықтық негізін мұрагерлік қатынастар ҚР-ның
Конституциясымен, ҚР-ның АК-сімен (жалпы және ... ... ... ... заңымен, сонымен қатар мұрагерлік құқықты реттейтін өзге
де заң актілерімен реттеледі.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. ... ... ... ұзақ ... ... ... ... белсенді, өзекті тақырыбы болмады, мұны
жоғарыда тақырыптың зерттелу деңгейіне жасалған шолудан ... ... ... ... мұрагерлік құқық ... ... ... және ... үшін мұндай жұмыстар тапшы болып
отыр. Зерттеуде азаматтық құқықтың ғылыми позициясы ... ... ... ... ... орны, сонымен қатар оның пайда
болу ... мен ... ... ... ... Атап айтқанда,
мұраның құрамы, мұраның ашылу орны, мұрадан ... ... ... ... ... ... кезегі, мұраны алу, мұраны сенімгерлікпен
басқару, өсиет бойынша мұрагерлік, өсиеттік бас тарту және т.б. ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқық терминологиясының орыс және қазақ тілдерінде
берілген ережелері салыстырмалы түрде талдап ... ... ... ... ... ... мән ... сонымен қатар мұрагерлік құқық
терминдерінің мағынасына қарай дұрыс және нақты ұсыныстар көрсетілген.
Зерттеу жұмысының жаңалығы ... ... ... ... кейбір аспектілерді талқылау, ... ... ... ... ... объектілер мен субъектілер
жөніндегі кемшіліктермен байланысты. Бұл өз кезегінде ҚР-ның ... ... ... ... ... ... ... алып келді.
Зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып, қорғауға ... ... ... ... ... ... ... және ҚР-ның АК-нің
мұрагерлік құқыққа қатысты ережелерінде ... ... ... ең алдымен олардың суъектілер атауы бірыңғай
болып басталғаны жөн. ҚР-ның АК-нің мұрагерлік құқыққа ... иесі ... ... ... ... ауысуы» термині
әр бапта әртүрлі айтылады. Кейбір ... - ... ... азамат»
(ҚР-ның АК-нің 1038 бабы), кейбір жерде - «мұра қалдырушы» ... ... 1040 ... 1042 ... 1043 бабы және т.б.), ... - ... қалдырушы» (ҚР-ның АК-нің 1046 бабы және т.с.с.)
және т.б. Мұрагерлік құқықтық қатынастың ... бір ... екі ... ... де ... ... «өсиет қалдырушы»
және «мұра қалдырушы» (ҚР-ның АК-нің 1046 ... ... ... ... ... ұғымда екенін, ал «өсиет
қалдырушы», «қайтыс болған азамат» және т.с.с. түрлі ұғымдарда ... ... ... ... 1067 ... ... мен мазмұны нақтылауды қажет етеді,
өйткені ұсыну (өкілділік) ... ... ... ... ... өзара сәйкес келмейді. Осыған орай, ҚР-ның АК-нің 1067 бабының «Ұсыну
құқығы бойынша мұрагерлік» атауын ... ... ... ... ... жөн, сонымен қатар ҚР-ның АК-нің 1067 ... 1, ... ... ой ... ... ... Мұра ... дейін қайтыс болған заңды ... ... ... 1061 бабының 2 тармағында, 1062 бабының 2 тармағында және 1063
бабының 2 ... ... ... өкілділік құқығы бойынша оның
тиісті ұрпақтарына өтеді және ... тең ... Мұра ... ... ... болған лайықсыз мұрагер осы Кодекстің
1045 бабына сәйкес мұра алу құқығын иелене ... ... ... ... бойынша мұрагер болмайды».
3 ҚР-ның азаматтық заңнамасында өсиет туралы жаңа ... ... ... ... ... кеңеюіне айтарлықтай әсер етті. Өсиеттің
жарамсыз болып танылуына жол бермеу мақсатында (сонда да ... ... жиі ... ... ... 1050 ... 3 тармағының 1 азат
жолындағы ... ой ... ... ... мазмұндалсын: «Өсиет
қалдырушы өсиетті өз қолымен жазып және қол қоюы керек. Өсиет қалдырушы
өсиетті құру ... және оған ... ... ... ... ... ... аудио- немесе видео- таратушыға жазып қоюына рұқсат ... диск және т.б.). Бұл ... ... ... ... ... ... ҚР-ның мұрагерлік заңнамасының сарапталуымен келесі нәтиже шығарылды,
мұра қалдырушы мен мұрагердің жеке басына тығыз ... ... ... ... ... - ... ... асырап алынған бала (қыз)
және т.б. Сонымен ... әр ... ... ... ... ... үш
топқа бөлуге болады: өз жұрты, нағашы жұрты, қайын жұрты. Мұра ... ... мен ... ... ... да ... бола алады. Осыған
орай, ҚР-ның АК-нің 1064 баптың 3 тармағының 2 азат жолын ... ... ... ... ... кезектердегі мұрагерлер болмаса, сегізінші
кезектегі мұрагерлер ретінде мұра қалдырушының зайыбына қатысты ... ... ... ... ... ... ... (қайын атасы,
қайын енесі) немесе ерінің (атасы мен енесі), ... ... ... ... аға-інілері мен апа-қарындастары шақырылады».
5 Жұмыс барысында ҚР-ның АК-де мүліктің жеке түріне қатысты мұраға
қалдыруға байланысты ... көп ... ... ... ... ... қатысты автор ҚР-ның АК-нің «Мұрагерлік құқық» 6 бөлімін
«Мүліктің жеке ... ... ... ... 60-1 ... ... ұсынады. Бұл тарауда диссертант: ... ... ... мен өндірістік кооперативтің қатысуымен байланысты
мұрагерлік құқық; ... ... ... ... мұрагерлік; шаруа
немесе фермер қожалық мүшесінің мүлкіне мұрагерлік; жер теліміне мұрагерлік
және т.б. мұрагерлікті талап ететін мәселелер қарастыруды ұсынады.
Зерттеу ... ... және ... ... Диссертациялық
жұмысты жазу барысында зерттеу нәтижелері бойынша мұрагерлік қатынастардың
құқықтық реттелуін одан әрі ғылыми ... ... ... ... дауларды шешу бойынша соттық және нотариалдық
тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... заң ... «Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы» және «мұрагерлік
құқық» элективті пән ретінде дәрістер ... ... ... ... ... ... бағдарламалармен оқу бағдарламаларын
әзірлеуде пайдалануға болады.
Зерттеу ... ... ... ... Қазақ гуманитарлық заң
университетінің азаматтық құқық кафедрасының мәжілісінде 2 рет талқыланды,
сонымен қатар ҚазГЗУ-нің жеке ... ... ... ... ... талқыланды. Автордың тақырыпқа қатысты негізгі тұжырымдары мен
қорытындылары ... ... ... ... ... ... және ... конференцияларда жарияланды: «Орта Азия
аймағындағы мемлекеттерде егемендіктің орнау ... атты ... ... (Алматы, 2003 ж.); «Қазіргі кездегі
қылмыспен күрестің өзекті мәселелері» атты ... ... ... 2003 ж.); ... ... ... басым бағыттары» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік ... 2010 ж.); II ... ... ... и ...... ... «Молодежь и глобальные
проблемы современности» (Қарағанда, 2010 ж.).
Сонымен бірге ... ... ... ... 6 ... мақала
жарық көрді.
Диссертациялық зерттеудің құрылымы және көлемі. ... ... ... ... үш бөлімнен, тұжырымдар мен пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
МҰРАГЕРЛІК ҚҰҚЫҚТЫҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ МҰРАГЕРЛІК ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАС
1.1 ... ... ... ... ... мен ... қоғамдық құрылымда мұрагерлік құқықтың өзіндік орны бар. Құқықтық
институт ретінде ... ... ... ... ... ... алды және ... байланысты жеке меншік құқығының дамуы негізінде
пайда болды [6, 106 б.]. ... ... ... ... ... қатынасымен байланыстылығы байқалады [7, 5 б.].
Мұрагерлік құқықтың тарихына үңілер болсақ, сонау ... ... ... ... ... ... көрінісі байқала бастаған.
Мұрагерлік құқықтың тарихи даму барысын орыс ... ... ... ... ... ... права» [8] кітабында ерекше орын
алған. А.М. Немковтың бұл монографиясында әртүрлі ... ... ... ... тәртібін зерттеген. Атап айтсақ, матриархат
және патриархат дәуірлері, алғашқы ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқыққа сараптама жасаған. Бұл ... ... ... ... ... ... Х. Арғынбаевтың «Қазақ отбасы»
[9] атты кітабында, яғни қазақ отбасының өткені мен бүгінгісі, ... ... бай ... мен ... ... қамтылған. С.
Зиманов пен Н. Өсеровтің «Қазақ әдет-ғұрып заңдарына шариаттың әсері» ... ... Э.Б. ... ... ... наследования в
Республике Казахстан» [11] кандидаттық диссертациясында зерттелген.
Мемлекет пен құқық құрылғанға дейінде ... ... ... ... ал меншікке құқық тек мемлекет қалыптасқаннан кейін пайда болды,
сол сияқты мұрагерлік құқықта мемлекет ... ... өз ... ... 223 ... ... ... бірінші баптарды ежелгі заң
жинақтарының бірі – Хаммурапи заңдарында ... ... XVIII ... ... заң ... ... мұрагерліктің заңды мұрагерлік негіздеріне
арналған екен. Хаммурапи заңында өсиет бойынша мұрагерлікке тікелей рұқсат
берген ережелер ... ... ... ... ... ... ету мүмкіншіліктері қарастырылған» [13, 57 б.]. Сыйға беру ... ... мұра ... (ері) ... ... ... ... берген,
алайда мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін, балаларын шешесінен ... ... ... ету ... айырды, немесе тағы бір жағдай, мұра
қалдырушы өзге мұрагердің ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік тәртіп даусыз деп саналған ... ... ... Осы ... айта ... ... тең үлесте
мұраға ие болатын тұлғалардың, олар: ... ... ... ие болса,
сондай үлесте апа-қарындастары да, сонымен қатар асыранды бала «заңды»
балалары ... тең ... ... ие ... Хаммурапи заңында, егер
мұра қалдырушының құлдарынан балалары болып, оны тірі ... ... онда ол ... ... ... құқы болған [13, 61 б.]. Демек
сол ... заң ... ең ... ... ... ... ... байқаймыз. Олай болса, осы мәселе тұрғысында, ... сол ... ... ... ... айта кету ... Заңы бойынша (б.э.б. I ғ. аяғында) мұрагерлік мүлікке ие болу жеті
заңды тәсілдерінің бірі болып ... [14, 115 б.]. Сол ... ... ... мұра ... алыс ... ... туыстардың бар
болу негізінде мұрагерліктен шеттетілген. Барлық мүлік ... ... ... ... ... ... ... мүлік ер балалары
арасында үлестірілді не болмаса мүлік ... ұлда ... ... ол ... ... ... ... Мұра қалдырушының қыз балалары мұрадан
шеттетілді, дегенмен ер балалар апа-қарындастарына өз үлестерінің ¼ ... ... ... ... ... ... Ежелгі Шығыс елдеріндегі заңдарда заңды мұрагерлік пен
өсиет бойынша мұрагерлікті айыра білген және олар ... ... ... ... бірыңғай кодификациялық акт нормалармен
реттелгендігі байқалады.
Одан әрі қарай, ... ... ... дамуы Ежелгі Римнен
бастау алды. Нағыз Рим ... ... ... ... ... ... ... саралай алды. Нәтижесінде бұл ... ... ... құқықтық жүйелерде орын алған және ... ... ... ... мен өрістеуі кезеңіндегі кейбір белгілер
әлі күнге дейін сақталып ... ... ... ... ... ... tabulas testamenti) негізгі маңызға ие ... ... ... ... мұра өсиеті (heres testamentaria) ... ... ... (heres ex ... пайда болды. Мұраның екінші түрі (seccessio
ab intestato) өсиет жоқ болған кезде, не ... ... ... ... ... ... асырылған. Яғни «заң бойынша мұрагерлік»
термині Рим ... ... ... ... ... ... legitima) «заңды мұра» немесе (heres legetimus) «заңды мұрагер»
сөзтіркестері ... Рим ... ... мұра ... ... оның туыстары болып табылған. Римдік мұрагерлік құқықтың дамуы
4 кезеңде қалыптасқанын байқауға ... ... ... ... ... ... эдикт бойынша (bonorum possessio), императорлық
заңдар бойынша және ... заңы [15, 141 б.]. Осы 4 ... ... ... Рим ... дәуірінде мұра жүйесі hereditas деп аталды
және XII кесте заңына жарым-жартылай ... еді. ... ... ... ... ... ... мұрагер болып билік ету» дегенді
білдірді. Цивильдік ... заң ... ... үш ... ... ... ... мұра қалдырушының жанұясының мүшелерінің қатарына
жататындар, мұра алғаннан кейін ... ол ... ... ... ... ... қандық туыстық дәрежеге оншалықты мән бермеген [15, 112 б.]. Демек
мүлік отбасында қалып отырды. Осы орайда XII ... V ... ... қайтыс болған адамның барлық қарыздарын есепке ала ... ... өз ... ... ие ... және ... ... өзара бөлу
қағидалары қарастырылды. Көп жағдайда цивильдік құқықта өсиет нысанына көп
көңіл бөлінді. ... ... ... өсиетті құрудың үш ... ... ... comitiis calatis – ... кепілділігімен
бекітуге шығарған заң жобасы сияқты тірі кезіндегі өсиет қалдырушының еркі;
testamentum in procinctu – тұлғаның шайқас ... сап ... ... ... ... ... тәсілі testamentum per aes et libram –
эманципация түріндегі ... ... ... ... ... ... қалыптасты, олар
қайтыс болған адамның қарыздарын ... өз ... алды және ... ... барлық міндет талаптарды өзара бөліп алды, сол себептен
мұрагерлерге мұра үлесінен алған мөлшер ... ... ... ... ... ... бір ... мүлікті өсиет бойынша және ... ... ... үйлесімдіктердің мүмкін еместігі туралы ережелер қалыптасты.
Преторлық мұрагерліктің цивильдік мұрагерлікпен қатар ... ... ... ... ... мұрагерлік мүлікті
иеленуге байланысты ерекше интердикт – ... quorum bonorum – ... ... бұл ... претор наразылықты қарағаннан кейін
цивильдік құқық бойынша кімді мұрагер деп таныса соған деп берді [16, ... ... ... 3 кезектер қарастырылды. Бірінші категорияда:
балалары (өмір бойы қоластындағы тұлғалар) ... тең ... ... ... ... агнаттар (бауырлар, қайтыс болған
азаматтың анасы, егер ол әйел ... кум ману ... ... ... ... ... ... бірақ бір рудан шыққандар) [17, 38
б.].
Бұл жерде преторлық мұрагерлік пен цивильдік мұрагерліктің айырмашылығы
байқала бастаған десекте болады. Яғни ... ... ... жақын
туыс мұраны қабылдамаса, мүлік иесіз деп танылмас ... ... ... мұраны алып отырған. Бұл жағдайда претор цивильдік құқықты одан
әрі дамытып толықтыруда үлкен үлес қосқан десекте болады. Демек, ... ... ... преторлық мұрагерлік жүйесінің қалыптасқанын
көреміз.
Келесі Императорлық ... ... ... ... ... ... ... заңдар кезеңінен бастап мұрагерліктің преторлық
жүйесінің негізгі бастамалары ... ... те ... Император
заңдарының қаулылары, сондай-ақ сенатусконсульттар қандық туыстардың
тенденциясын дамытқан. Алғаш рет осы ... ... ана ... ... ... ... ... қарастырыла бастады.
Императорлық кезең цивильдік және преторлық тарихи ... ... ... ... Бұл екі ... ... ... ескі
мұрагерлік ережелері жойылып, жаңа ... ... ... ... ... ... ... туыстарды жоғарлату тенденциялары
жалғасты. Осының нәтижесінде шеше жағынан балаларына мұра қалдыру ережелері
орын алды. Одан әрі ... ... ... жеке және ... Юстиниан құқығында орын алып бекітілді. Өсиеттің жеке түрі жеті
куәлардың қатысуымен ... ал ... ... ... ... ... ... құрды және ол туралы хаттама жазды.
Юстиниан заңы бойынша мұрагерлікте агнаттық туыстарды когнаттардың
пайдасына шеттету, оларды ... ... ... ... жерде агнат
туыстары мүлде еске түсірілмеді. Осы ... ... ... бес ... ... мұра ... ... туған аға-інілері, апа-
қарындастары ... ... ... мен апа-қарындастары
(сіңлілері), басқа қандас туыстары мен зайыбы болып табылды.
Рим құқығында өсиет ... ... заң ... мұрагерлікке
қарағанда кейінірек пайда болған. Ульпиан өсиетке келесідей анықтама берді:
Testamentum est mentis nostrae iusta ... in id ... ... post mortem nostrum valeat - Өсиет еркімізді құқықтық білдіруі, біз
қайтыс ... ... ... ету үшін ... [16, 39 б.].
Заң бойынша мұрагерлік өсиет жарамсыз деп ... ... ... ... кезде қолданылған. XII кесте заңдарының ... ... «Si ... ... suiheres non essit, agnatus ... habeto. – егер кімде-кім өсиетсіз өлсе және «өзінің» мұрагерлері
болмаса, онда мұрагерлікті жақын агнат қабылдасын. Егер агнат та ... туыс ... ... [16, 40 ... Рим ... мұрагерлік құқықтың өсиет және заң бойынша
негіздерінің ... ... ... ... ... ... ... мұрагерліктің өрбуін қарастырайық.
Тарихқа жүгінсек, ... ... ... ... бірнеше заң жинақтарын
қабылдаған. Мұндай заң жинақтары туралы сөз бастағанда, ең ... ... ... ... Қасым хан (1511-1520 жж.) ... ... ... ... ... XVI ғасырдың аяғымен, XVII ғасырдың
басындағы «Есім ханның ескі жолы» деп аталатын заңдар ... 1548 ... ... ... ... ... Есім хан ... заң құжаттарын, XVII
ғасырдың аяғы мен XVIII ... ... ... хан (1680-1718 жж.)
тұсында жазылған атақты ... ... ... ... ... ... ... жеті саланы: жер дауын, құн дауын, бала тәрбиесі мен ... ... ... ру ... ... ұлттық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету мәселесін қамтыды [18, 32 б.].
XIX ғасырда мұрагерлік мәселесін ... ... әдет ... ... ... ... ... қолданғанын байқап білуге болады.
Мұрагерлік құқықты қарастырудағы құқықтың қайнар көздерінің ... бір ... ... съезінің ережесі. Ереже өзінің мазмұны мен нысаны жағынан ... ... ... айта кету ... деректерге сүйенсек, қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мұрагерлік
құқық туралы мәліметтер қарама-қайшылықты болып табылады. Бірақ ... ... ... қағида – мұра қалдырушының бар мал-мүлкі әрқашан
өз руында қалған. Бір деректерде қазақ әдет-ғұрып ... ... ... ... жоқ десе [18, 187 б.], ал ... ... ... ... әке ... қалатын мұраға жазба түрде өсиет қалдыру ... ... ... сол ... ... деректердің бір де бірі біздің
заманымызға келіп жетпегенін ... [9, 28 б.]. Х. ... мұра ... ... ... оның мүлкі жасына байланысты әртүрлі орындалатынын
сөз етеді. Яғни, егер әке орта жастан асып, немесе ... ... ... ... тіршілігінде артында қалатын мұрагерлеріне тиісті үлесін ... ... ... ... ... ... жағдайда қарашаңыраққа, мал-
мүлкіне ешкімнің дауы болмай, оған енші алмаған кенже баласы түгелдей ... деп ... [9, 29 б.]. ... мұра ... ер ... ... болса, оған бөлек отау құрғаны үшін өзіне тиесілі мүлікті бергені
және ... мұра ... қызы ... ... артына жасау
ретінде апарған мүлік, мұралық мүлік есебінде саналып, мұра қалдырушы
қайтыс ... ... ... ... қара ... ... ... байқалады.
Кейбір деректерде мұралық мүлік барлық балалар арасында тең бөлінеді
дей келе, егер әкесі балаларының біреуіне мұралық мүліктен үлес ... ... соты ... ... ... ... ... құқылы болғанын айтады.
Сонымен қатар мұрагерлік құқықтың субектісі ретінде әйелдердің ... ... ... деректерде әйелдер мұрагерлік құқық субъектісі бола
алмағанын айтады [19, 187 б.].
Қ.О. Байжановтың айтуынша патриархалды-рулық қауымның ыдырауына негіз
болған ... ... ... ... ... ... үлкен
өзгерістер болғанын, яғни XIX ғасырда Ресей империясының саясатының
ықпалымен Жетісу ... ... ... ... ... құқығы
жинағының «Мұрагерлік құқық» деп аталатын ІІ-бөлімінде мұра заң ... ... ... ... ... ... Және мұра қалдырушы барлық мұралық
мүліктің 1/3 ... ғана ... ... ... алады. Және бұл 1/3
бөліктің өзі ... ... ... ... ... мұра ... ... шығындардан кейін ғана есептелді. Сондай-ақ бұл 1/3
бөлікке рулық меншіктегі жер ата-бабалар өмір сүрген киіз үй ... ... ... ... ... ... байқай
аламыз [19, 187 б.].
Өсиет бойынша мұрагерлікке нақты тоқталсақ, өсиет бойынша ... ... Кез ... адам ... ... жасына қарамастан
мұрагер бола алатынын осы жерден білуге болады. Өсиет ауызша да, жазбаша
да жасалуы мүмкін еді. ... ... ... ... мұра қалдырушының еркі
мүмкіндігінше барлық мұрагерлердің және кем ... екі ... ... тиіс [19, 187 б.]. Бұл ... ... ... ... куәлардың
қатысуына сол кезде ерекше мән бергенін байқаймыз.
Сонымен қатар, рулық мал-мүліктің мұра қалдырушының бәйбішесінің кенже
баласына қалатынында айта ... ... мұра ... ... ... ... мен некеден тыс туылған ... ... ... Одан ... барып, XIX ғасырдың аяғында әйелдердің мұраға ... ... ... ... ... ... ... заңдарының ең күрделі бөлімі болып ... адам ... ... кейін, бірінші кезекте мұралық мүліктен оны
жерлеуге байланысты және оның ... ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлер өз қарыздарын алады. Бірақ
ол қалған бүкіл мүліктің 1/3-тен ... ... Одан ... ... заң бойынша
мұрагерлер арасында бөлінеді. Егер заң ... ... ... ... қатысты өсиет заңды болып табылады. Мұсылмандарда заң бойынша
мұрагерлер деп туыстығы ... бес ... ... ... ер ... ... ... барлық әйел адамдар есептеледі. Мұралық мүліктегі ... ... ... әйел ... екі есе көп ... ... өсиет бойынша мұраға ие бола алмайды [19, 189 б.].
Барлық елдерде азаматтық құқықтың бір негізі әдет-ғұрып болып ... 64 ... ... әдет-ғұрпындағы бастауларының бірі – рухани мұра
қалдыру болды. Оған халықтың ауыз ... ... ... ұрпаққа жеткен
өлең, дастандар, жырлар, шешендік сөздер мен билер шешімдері, хан жарлығы,
көшпелі қазақ халқының қоғамдық ... ... ... заңдары да
бізге жеткен мұра есебінде сақталды.
Мұсылман құқығының ережелері исламды ... ... ... ... ... ... ... сай келетінін Н. Өсерұлы
қуаттайды [21, 5-33 бб.]. ... ... ... ... келуі әкеден мирас
ретінде қалатын мүлікке ... ... ... ... реттестіріп, мұраның
әділ жолмен бөлінуін ... ... ... мұрагерліктің бір
ерекшелігі мұрагер өз қалауы бойынша, тек қатаң белгіленген ... ... ... ... ... [20, 74 б.].
Ж. Омаридың айтуынша, егер марқұм көзі тірісінде біреуге қарыз ... оны ... ... [22, 240 б.]. ... мұрагерлік құқық
бойынша ауысатын мүлік шегінде өтелуі тиіс.
Мұсылмандық ... ... ... ғана ... Оның
ерекшеліктерін атап айтсақ: заңды мұрагерлердің пайдасына өсиетті шектеу;
заң бойынша мұраға ие ... ... мен ... ... ... құқықтық өзге дінді ұстанатын ... ... ... ... ... ... (сыныпқа) бөлу; қандас-туыстық
байланыстардың мұрагерлік-құқықтық қатынастардағы ... ... 152 ... ... жеке ... мәртебесіне қатысты басқа салалар
секілді мұсылмандық құқықтың ұстанымдары барынша күшті орныққан сала ... [24, 84 ... ... ... құқық азаматтық кодекстерінде қаралған.
Мәселен, заң бойынша мұрагерлік француз ... ... ... ... ... ... ... Англо-американдық құқыққа жататын
елдерде мұрагерлік қатынасты реттеуді сот ... ... ... ... ... айтарлықтай мән берілді (Англияның «Өсиет туралы» заңы
(1837), «Мұрагерлік туралы» заңы (1975) және т.б.) [20, 74 ... да ... ... ... бөлінеді. Мұрагерлік құқық исламда
да туыстық жағынан реттеледі [10, 75 б.].
Қоғам дамуының ... ... ... ... деген қажеттілікті
арттырса керек, сондықтанда әдет-ғұрып өмір ағымына ілесе алмағандықтан,
оның орнына заң қағидаларының келуі ... ... ... Орта Азия мен Қазақстан елдерінде мұрагерлік
мәселелер әлеуметтік-экономиканың өсу ... ... ... ... ... даму ... және тағы да басқа
себептермен тығыз байланысты болды [25, 147 ... ... ... ... ... өз ... алуды мақсат
тұтқан кеңестік билік 1917 жылдың 26 ... ... ... съезде
«Жер» туралы декретті қабылдады. Әртүрлі меншікке, оның ішінде жерге, суға,
орманға және т.б. иелік ету құқығы ... ... ... тұрғыда Э. Айкумбекова өзінің мақаласында 1917 және 1922 жылдардағы
Кеңестік дәуірдегі негізгі нормативтік-құқықтық актілерді ... ... ... ... ... аумақты өз бақылауында бүтіндей дерлік
қадағалағаны туралы қорытынды жасаған [27, 30-31 бб.]. Айта ... ... ... мұрагерлікті реттейтін ережелерде көптеген ... ... Атап ... ... ... ... ... мүлікті өз
қалауынша мұрагерлеріне үлестіре алмаған. Бұл өсиет бойынша мұрагерліктің
құқықтық ... ... ... қоғамдық құрылымда мұрагерлік құқықтың негізі ... ... ... дәуірі тұсында мұрагерлік құқық азаматтық құқықтың бір
саласы болып нақты орнын тапты.
Кеңес ... ... ... жағдайы сол заманның бағыт-
бағдарына, экономикасына тәуелді ... Сол ... ... жеке ... ... Ал ... құқық негізінің өзі жеке меншікпен тығыз
байланысты екені белгілі. Айталық, 1917 жылы 26 ... «Жер ... ... 14 ... ... ... туралы» декреттер қабылданды.
Сонымен қатар, жеке ... жою ... 1918 ... 27 ... БОАК-
тың № 34, 456 бабына сәйкес «Об отмене наследования» декретін айта ... Бұл ... мұра ... екі негізі, яғни заң бойынша және өсиет
бойынша мұрагерлік құқық мүлдем алынып тасталды. ... ... ... ... ... кейін оған тиесілі болған барлық мүлік бүтіндей дерлік
мемлекет ... ... Бұл ... ... ... құқық
саласында мұрагерлік құқықтың сол кездің өзінде-ақ едәуір орын ... ... 1918 ... 27 ... ... декретінен бұрын-соңды
мұрагерлік құқықтың екі негізінің бар болғанын байқаймыз.
Заман өзгеріп, жаңа саясат мұрагерлік құқықты қайта дамытуға өз ... 1922 ... 22 ... қабылданған «Об основных частных
имущественных правах, признаваемых ... ... ... егер мұраның
жалпы құны 10000 алтын рубльден аспайтын болса, мұра қалдырушының зайыбына
және өзінің (мұра қалдырушының) ... ... ... ... ... ... құқық бойынша мұраны алу құқығы бекітілді.
1922 жылдың 31 қазанында қабылданып, 1923 жылдың 1 қаңтарында ... ... ... КСР-нің АК-де мұрагерлік құқыққа қатысты елеулі
өзгерістер ... Онда ... ... бойынша мүлікті қалдыру
мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... мұра
қалдырушының тек жақын туыстары оның мұрагерлері (қайтыс болған адамның
жұбайы, оның балалары, немерелері мен ... ... ... Мұндай
шектеу заңды мұрагерлік пен өсиет бойынша ... ... ... ... мұрагерлік бойынша мүлік аталған ... ... ... ... ... Одан ... мұрагерлік құқықтың
біршама өрлей түсу кезеңі 1945 жылдың 14 наурызында КСРО-ның ... ... ... «О ... по ... и по ... деген
жарлығында, «өсиет және заңды мұрагерлік» негіздері Қазақ КСР-нің ... ... ... Бұл Жарлықтың қабылдануы мұрагерлік құқықтың дамуына едәуір
үлесін қосты. Аталмыш Жарлыққа Б.С. Антимонов пен К.А. ... 3 ... ... ... ... сын ... ... заңды мұрагерлерді шақыру
тәртібінің түпкілікті өзгеруімен байланысты еді. Яғни, заңды мұрагерлер
мұрагерлікке бір уақытта және ... ... ... олар ... ... тәртібімен шақырылды. Екінші сын, аталмыш жарлық бойынша ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушының
еңбекке қабілетті ата-аналары, аға-інілері мен апа-қарындастары кірді.
Соңғы сын, егер мұра ... ... ... ... ... ... бойынша көрсетілген, мүлдем бөгде адам мұра қалдырушының мұрагері
болып табылады [7, 45 б.]. Бұл ... ... ... ... ... өз ... таба бастады десек те болады.
1945 жылғы Жарлық негізінде мұрагерлік құқықтың өсиет және ... ... ... ... ... құқық саласында өз орнын тапты
десек те болады. Ендігі жерде Қазақ КСР-нің 28.12.1963 жылғы ... ... ... ... ... заң және өсиет ... ... ... қатары кеңейтілді. Осы орайда айта кететін жайт, Қазақ КСР-нің
заңдарында мемлекеттік еңбекке қатыссыз ... ... ... салынды.
Кеңес Одағы тұсында мұрагерлік құқықтың нақты ... ... 1961 ... қаңтарында қабылданған КСРО Жоғарғы Кеңесінің Азаматтық ... ... ... Заңның қабылдануы бірден-бір себепші болды. Аталған азаматтық
заңдар негізі VIII бөлімге (117-121 баптарға), яғни ... ... ... ... ... енгізді. Сонымен қатар, бұл заң өсиет
бойынша мұрагерлік негіздің еркіндігін кеңейтті.
КСРО-ның ... ... КСРО және ... ... азаматтық
заңдар негізіне сәйкес, 1963 және 1964 жылдар аралығында ... ... ... ... ... кодекстеріне «Мұрагерлік
құқық» бөлімдерін енгізу туралы ережені бекітті. Осыған орай, Қазақ КСР-нің
АК-сін ... ... ... ... Жоғарғы Кеңесі 1963
жылдың 28 желтоқсанында қабылдаған болатын.
Егеменді ел болып, көк ... ... соң, ... ... ... ... ... Кеңесі 1994 жылдың желтоқсан айының ... ... еді. Ал, ... ... ... ... ... 1999 жылы шілде айының 1 жұлдызында қабылдады.
Қазіргі ... ...... аумағындағы заңды күші бар үшінші
Азаматтық кодекс. Оның ... – 1922 ... ... ... ... айтарлықтай ұзақ уақыт бойы қолданылды. Одан кейін 1961 ... және ... ... ... ... негіздері
қабылданғаннан соң, аз уақыт ішінде Қазақ КСР-нің АК-нің жобасы ... ... 1963 ... 28 ... ... ... Жоғарғы Кеңесінде
қабылданды. 1964 жылғы РСФСР-де АК-ті қабылдаудан жарты жыл бұрын (6 ... ... жаңа ... кодекті қабылдаған бірінші республика болып
саналды.
Тарихи талдаулар жасауымыздың нәтижесінде, мұрагерлік институты өзінің
даму барысында ... ... ... мен ... ... ... ... байқай аламыз. Осыған сәйкес мұрагерлік мәселелерді
реттейтін ережелер ... ... Бұл ... ... ... мен ... ... мұрадағы міндетті үлес және мұрадан
шеттету, сонымен қатар өсиетті билік ету ... ... ... ... ... ... экономикалық, әлеуметтік және идеологиялық
тарихи өзгерістер жалпы құқыққа, соның ішінде мұрагерлік құқыққа әсерін
тигізіп ... ... ... ... түсінігі және оның элементтері
Мұрагерлік құқықтың тарихтағы орнын жан-жақты айта ... ... ... ... ... ... ... Қазақ КСР-нің АК-де мұрагерлікке түсініктеме берілмеген, ал
қазіргі ҚР-ның АК-де ... ... ... ... Енді,
мұрагерлік құқықтың анықтамасына сараптама жасайтын ... ... ... анықтамасы бір текті емес.
Жалпы мұрагерліктің қай тілден шыққанына назар аударсақ, мұрагерлік
сөзі (Inheritance, succession) ... ... ... ... ... ... және ... емес құқығы мен ... ... ... [28, 29 ... ... пікірінше, мұрагерлік (мұрагерлік мүлік) мұраның ашылған
күнінде мұра қалдырушыға тиесілі болған жеке меншігіндегі ... өзге ... және оның ... құқығы мен міндеттерінің жиынтығы дей келе, бұл
ұғымды мұраның құрамына қатысты ережелермен байланыстырады [29, 9 ... ... С.М. ... ... ... 1038 ... 1 ... толықтыруды ұсынады: «Мұрагерлік – қайтыс болған тұлға мүлкінің
(мүліктік және мүліктік емес ... заң ... ... ... оның
мұрагерлеріне ауысуы деп көрсетеді» [30, 85 б.].
ҚР-ның АК-нің 1038 бабына сәйкес мұрагерлік – қайтыс ... ... ... ... ... ... ... – мұрагерге
(мұрагерлерге ) ауысуы.
Кейбір ... ... ... ... ... ... адамдарға ауысуы,
яғни мүліктің бір тұлғадан екінші тұлғаға ауысуы тек ... ... ... көрсетеді [31, 541 б.].
Ал А. Жанабиловтың айтуынша, мұрагерлік қайтыс болған тұлғаның ... ... ... ... ... оның ... жиынтықтың, сонымен қатар кейбір жеке мүліктік емес құқықтар мен
міндеттердің ауысуы [32, 53 б.].
Біздің ойымызша, мұрагерлікке ... ... ... АК-нің 1038
бабында нақты әрі түсінікті. Аталмыш бап мұрагерлік ұғымын толық ашып тұр.
Мұрагерлік құқықтық қатынасқа қатысушы ... одан әрі ... ... ... ... анықтау, сондай-ақ осы қатынасқа құқығы
бар тұлғаларды (мұрагер) білу үшін тұлғаның (мұра қалдырушы) ... ... ... болатын құқықтық қатынастардың сипатын сараптауымыз қажет.
Революциядан ... орыс ... ... ... ... құқықтық
қатынас) субъективтік құқық деп түсінген, яғни өзге ... ... ... етуді жүзеге асырған. Ол екі тұлға арасындағы
құқықтық қатынас, яғни ... ... ... мен ... ... [33,
56-61 бб.]. Қазіргі уақытта құқықтық қатынастар дегеніміз – бұл ... және ... ... ... [24, 93 ... ... ... келетін болсақ, бұл қатынас жөнінде
бірнеше көзқарастар бар екенін айта кету ... П.Д. ... ... ... ... ... ... ие және мұра қалдырушы
қайтыс ... ... ... және ... ... ... танылған
мұрагерлердің арасында пайда ... және оны ... ... [34, 70 б.]. Ал, ... ... ... ... адамға міндетті ретінде үшінші адамдардың беймәлім тобы қарсы
тұрады, мұндай құқықтық қатынастарда іс ... ... және ... ... болып шығады [24, 91 б.].
Ю.К. Толстойдың көзқарасы бойынша, мұрагерлік құқықтық қатынас мұраның
ашылуына байланысты, яғни мұра ... ... ... ... мұрагерлерді
мұраға шақыру кезден басталады деп ... Бұл ... ... ... ... ... тұр, солай болғандықтан ... ... ... ... ... және ... бұл ... жүзеге
асыруға кедергі жасамайды. Бұл этап «мұраны қабылдау құқығы кезінде немесе
оны өзгеше .... жүзеге асырылса» ... ... этап ... мұраны
қабылдаған жағдайда мұрагерлік құқықтық қатынастың пайда болуын дамытады
және ол «мұра мүлкінің тағдыры» айқындалғанға ... ... [35, 79 ... ... Л.И. ... ... ... концепциясы
бойынша мұрагерлік қатынастар азаматтық құқықтық кешен ретінде, тұлғаның
қайтыс ... ... ... ... және ... ... ... деп көрсете отырып, келесі құқықтық қатынастарды қарастырады:
1) мұраның ашылу фактісі бойынша ... ... ... қабылдау бойынша құқықтық қатынас;
3) мұрадан бас тартудағы құқықтық қатынас;
4) өсиетті орындау бойынша құқықтық қатынас;
5) мұра мүлкіне қатысты несие берушілердің құқықтық ... мұра ... ... ... ... ... ... қатынас;
7) өсиетті жүктеу бойынша мұрагерлік құқықтық қатынас;
8) мұрагерлік трансмиссия бойынша құқықтық қатынас;
9) субституция бойынша құқықтық қатынас;
10) мұрагерлерді ... ... ... ... мұралық үлестерді үлестіру бойынша құқықтық қатынас;
12) мүлікті сенімгерлікпен басқару бойынша құқықтық қатынас.
Егер осы ... ... ... ... болса, онда олар азаматтық
құқықтық сипатқа ие болады деп тұжырымдай отырып, ... ... ... ... ... осы ... бойынша мұрагерлік құқықтық
қатынастың туындайтыны ... [36, 41 ... ... ... ... ... ... ескерсек,
онда «мұрагерлік» ұғымы «мұрагерлік құқықтық қатынас» ұғымына ... ... ... байқаймыз. Барлық мұрагерлік процеспен бір
құқықтық ... ... ... ... ... ретінде, мұрагерлік
құқықтық қатынастың пайда болуы ... ... бар ... ... ... ... болу ... бойынша мұра ашылады, яғни бұл мұрагердің
(өсиет бойынша немесе (және) заңды ... ... ... ... ... бас ... құқықтарының пайда болуы деген сөз. Заң әдебиеттерінде
мұраны қабылдау не одан бас ... ... ... ... ... ... осы кезден бастап субъективтік құқықтар мен міндеттер
пайда болады, тоқтатылады не ... ... ... ... ... байқалатын мінез-құлқының
заңды жолмен қамтамасыз етілген шарасы. Субъективтік ... ... ... байқалуға тиісті мінез-құлқының заңды жолмен ... ... [24, 93 б.]. Бұл ... ... ... мұрагердің іс-
әрекеті мағынасында айтылады. Яғни мұрагерлердің мұрагерлік құқыққа қатысты
әрекеттері (мұраны қабылдау не одан бас ... ... ... не одан ...... ... яғни ол ... біреуге жауап қайтарады (мұрадан
бас тартады), не болмаса оның еркіне қарсы келмейді ... ... ... ... салдар туындайды [37, 20 б.]. Олай болса, қандайда
бір әрекеттерді (мұраны қабылдау не одан бас ... ... ... кезінде,
сол әрекеттер төңірегінде құқықтық қатынастар пайда болады, ... ... ... ... мазмұнды (құқық пен міндет) құрайды.
Біздің ойымызша, «мұрагерлік» пен ... ... ... анықтап, айыра білу керек. Мұрагерлік, мұра бойынша ауысатын
мүлікке қатысты мұрагерлердің құқықтары мен ... ... ... ... ... бірнеше құқықтық қатынасқа ие болатын процесс. Сонда ғана,
мұрагерлік құқықтық қатынас мұра ... ... болу ... ... болады және мұрагерлік құқық субъектілерінің нақты құқықтары мен
міндеттерін жүзеге асыруы ... ... мұра ... ... ... ... қатынастың
пайда болуы туралы айтылып жатады. Бұл ... неке ... ... болуы мүмкін. Бұл жағдайда мұра қалдырушының тірі кезінен бастап
құқықтық қатынас пайда болады. Мұндай ... түрі ... ... ... мысалы Германия [38, 480 б.] мен Францияда [39, 30
б.] қарастырылған.
Мұрагерлік құқықтық қатынас азаматтық құқықтық қатынастардың бір ... ... ол ... тән ерекшелігі мен белгілеріне байланысты. Осы
орайда, жалпы құқықтық қатынастардың, соның ішінде ... ... ... ... ие ... үшін В.С. Еманың пікірі бойынша:
1) негіздердің пайда болуы, өзгеруі, тоқтатылуы;
2) оның субъекттік құрамын анықтау;
3) оның ... ... оның ... ... ... ... мәселелерді қарастыру қажет
екенін көрсетеді [40, 90 б.].
Кез келген құқықтық қатынастың пайда болуы, өзгеруі, ... ... бір ... ... ... ... қолдану тәжірибесінде, мұраның ашылуының
заңдық маңызы бар түсінік бірыңғай қалыптасқан және бұл құқық ... ... ... пайда болуымен байланыстыратын заңдық факт
болып табылады [41, 30 б.].
Ю.К. Толстойдың пікірі бойынша, құқық және құқық қабілеттілікке ... ... не ... ... ... пайда болуы жалпы
алдыңғы себептердің негізінен туындайды [42, 53 б.].
Алайда, мұра ... ... ... мен міндетінің
мұрагерлеріне ауысуы үшін заңдық факт (мұраның ашылуы) аз, ... ... ... мен ... ... ... қажет, бұл басты ... ... ... ... ... орын ... ... бұл жерде
іс-әрекеті айтылады [43, 286 б.].
Б.Б. ... ... ... ... мұра ... ... ауысуы үшін заңдық фактінің нақты құрамы заңда
қарастырылған дәйектерге ... яғни ... ... ... құрамы болу керек, дейді. Бұл орайда, Б.Б. Черепахин заңдық фактіні
үш топқа бөлінетінін ... 1) ... ... ... болуының
алдыңғы себебі заңдық факт болып табылады. Бұл ... ... 2 ... ... заң бойынша мұрагерліктің заңдық фактісі, соңғысы, өсиет
бойынша мұрагерліктің заңдық фактісі. 2) мұра ашылуының ... ... ... ... ... [44, 121 ... құқықтық қатынас басқа құқықтық қатынастардан ... ... ... ... ... ... ... байланысты және
бұл әртүрлі қатынастардың нәтижесінде пайда болады. Осыған байланысты Б.С.
Антимонов пен К.А. Гравенің ... мұра ... ... және мұраны
қабылдауға мұрагерлерді шақырған кезде құқықтық ... ... ... ... ... ... ... пайда болатын құқықтық қатынас деп айтуға
болады [7, 55 б.].
Мұрагерлік құқықтық қатынастың пайда болу, ... ... ... ... деп ... ... Бұл жердегі заңдық факт – заңдық құқықтық
қатынастардың пайда болуын, өзгеруін ... ... және ... ... ... [24, 97 б.].
Жоғарыда айтылған мәселелерді ... ... ... құқықтық
қатынастың пайда болуы, өзгеруі және ... ... ... ... ... ... ... Біріншісі – оқиға (мысалы, мұра
қалдырушының өлімі), екіншісі - әрекет, ... ... ... ... не одан бас ... ... туыстық-жағдай (мұрагерлердің мұра
қалдырушымен туыстығы). Кейбір ... ... ... ... салдарды
туғызады. Ол заңдық фактілердің қатаң нақты тәртіпте пайда болу шартымен
анықталады. Мысалы, ... ... ... ... қалдырылған мүлікке
келесі заңды фактілер негізінде ие болады: өсиет қалдырушының өсиетті
құруы, мұраның ... және ... ... ... ... ... ... заңдық құрам күрделі заңдық факт жүйесімен реттеледі [42,
328 б.].
Э.Б. Бабыкова мұрагерлік ... ... мұра ... тиесілі
мүліктің мұрагерлеріне ауысуына байланысты қоғамдық қатынас деп көрсетсе
[11, 3 б.], Л.Ю. ... ... ... ... ... - ... адамның (мұра қалдырушы) мүліктік және кейбір жеке ... ... ... ... (мұрагерлеріне) заңда белгіленген тәртіппен
мұрагерлік негіз ... ... [45, 393 б.]. Шын ... ... ... – мұра ... ... мүліктің мұрагерлеріне заңды
тәртіппен ауысуын ... ... ... ашылуына толық сипаттама беретін болсақ, 1964 жылғы Қазақ КСР-
нің АК-сі мұраның ашылу уақыты мен орнын ... ... ... ... байланыстыратын мән-жайды көрсете отырып, «мұраның ашылуына»
анықтама бермеген. Сондықтан, ҚР-ның АК-нің 1042 бабы жаңа және ... ... ... ... ... түрде берілген: «Мұра азаматтың
қайтыс болуы немесе оны қайтыс болды деп жариялау салдарынан ашылады». Олай
болса, заң ... ... ... ... ... ... жалғыз
маңызды заңдық факті, ол – азаматтың өлімі болып табылатынын көрсетеді.
Мұраның ашылу уақыты мен орны барлық кезде белгілі бір ... ... бір ... ... олар ... ... шарты болып
табылады. Мұраның ... ... ... ... қатынастардың мән жайын
ашады. Яғни: мұраға шақырылатын мұрагерлер анықталады, мұра мүлкінің құрамы
белгілі болады, мұраны қабылдау не одан бас ... ... ... ... ... талап беру мерзімі мен мұралық мүлікке мұрагерлер
құқығының ... ... ... қатар мұраға құқық туралы куәлікті беру және
т.б. жағдайлардың бәрін заң басшылыққа ала отырып, жүзеге ... ... 1042 ... 2 ... ... КСР-нің АК-нің 523-ші бабы мұраның
ашылу уақыты бүтіндей көшірмесін берді ... ... яғни ... қайтыс болған күні оны қайтыс болды деп жариялаған кезде, егер
сот шешімінде басқа күн көрсетілмесе, азаматты қайтыс ... деп ... сот ... ... енген күн мұраның ашылу уақыты болып табылады». ҚР-
ның АК-нің 1042 бабының 2 ... ... мұра ... ... ... ал оны ... ... деп жариялаған кезде, егер сот шешімінде басқа
күн ... ... ... ... деп ... ... сот ... енген күн мұраның ашылу уақыты болып табылады, делінген. Бұл орайда
А.В. Гайдаш «егер сот шешімінде басқа күн ... ... алып ... [46, 8 б.]. Оның ... Бұл ... ... ... мерзімі
қысқарып қалатынын тілге тиек етеді. ... ... ... ... ... ... үшін ... оны қабылдауы тиіс. Бұрын, Қазақ КСР-
нің АК-сі қолданыста ... ... (1999 ... 1 ... ... мұралық
құқықтарды мұра қалдырушы адам қайтыс болғаннан кейін кез келген уақытта
ресімдеу мүмкіндігі болған. Қазір бұл ... ... ... ... ... ... адам 1999 ... 1 шілде мен 2007 жылғы 3 ақпан аралығында
қайтыс ... алты ... ... ... ... ... туралы арыз беру
міндетті емес, себебі мүмкін болатын мұрагер арызды мұра ашылғаннан соңалты
ай өткеннен ... де, ... жыл ... кейін де беруге болатын, тіпті
қазірде кеш емес. Себебі, ... ... ... мерзімдер
белгіленбеген еді. Қазіргі таңда қолданыстағы ҚР-ның АК-нің талаптарына
сәйкес мұра ... ... ... ... алты ай ішінде мұрагерлер
міндетті түрде нотариалдық кеңсеге мұраны қабылдау немесе мұрадан бас ... арыз ... ... [47, 2 б.].
Бұл жағдайда, егер бірінен кейін бірі мұрагер болатын ... бір ... ... бір ... тәулік ішінде, бірақ әрсағатта
бөлек болса, онда олар ... ... ... ие ... мұра ... ... ... ашылады [48]. Шын мәнінде, коммориенттер болып
табылатын тұлғаларды бір мезгілде қайтыс болған ... деп тану ... Мұра ... қайтыс болған мезгілінен бастап ... ... АХАЖ ... ... ... уақытында «күннің» не «мезгілдің», қайсысының маңызы ... ... ... ері 10.30 ... ... ал ... 4 ... 14.40 қайтыс болды. Олай болса, зайыбының мұралық массасының мөлшерін
білу мәселесі, соның ішінде әйелі ... ... ... ... ... мұрагері бола алады ма деген сұраққа ҚР-ның АК-нің 1042 ... ... ... бере ... бір уақытта қайтыс болған ерлі-зайыптылардың мұралық массасы ортақ
меншіктерден тұрса, онда ... ... ... әрқайсысының
мұрагерлерінің талаптары бойынша айқындалады.
Ерлі-зайыптылардың әрқайсысының ... ... ... ... ... мүлік бойынша мұра ашылады. Бұған мысал: бір мезгілде қайтыс болған
ерлі-зайыптылардың әйелінің атында пәтер ... ... ... ... Күйеуінің бірінші некесінен баласы бар, ал әйелінің
бірінші кезектегі мұрагерлері жоқ, ол ... ... соң, ... ... ... ... ... Мұрагерлер арасында мұрагерлік мүлікке
талас тумас ... ... мұра ... баласына автокөлікке
мұрагерлікке құқық туралы куәлікті, ал мұра қалдырушының әпкесіне пәтерге
мұрагерлікке куәлігін ... ... бар. ... қоса, қайтыс болған
азаматтың мүмкін болатын мұрагерлері ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... ... етуі ... Бұл жағдайда
мұрагерлер сотқа өтінішпен баруға құқылы немесе нотариус ... ... ... ... береді.
Істің мән-жайына байланысты мұра қалдырушы қайтыс болған күннің ... ... да мәні бар ма ... ... ... Мысалы, ерлі-
зайыптылар бақытсыз оқиғаға байланысты бір күнде қайтыс ... ... ... Б.С. Антимонов пен К.А. Гравенің тұжырымдауларынша, бұл жағдайда
тұлғаның қайтыс болған күні сот ... ... ... мұра
қалдырушының қайтыс болған «уақыттың» емес, «күннің» мәні бар делінді.
Сондықтанда, уақыт ... ... бір ... ... ... бір мезгілде қайтыс болған деп танылады.
Мұраның ашылу ... мұра ... ... ... ... ... де байланыстырады, яғни ҚР-ның АК-нің 28 бабына сәйкес,
егер азаматтың тұрғылықты жерінде, ол туралы үш жыл бойы ... ... ... ... бойынша сот оны хабар-ошарсыз ... деп ... ... деп ... ... мүлкіне сот шешімінің
негізінде қорғаншылық тағайындалады.
Ал, егер хабар-ошарсыз кеткен адам табылған жағдайда, онда ҚР-ның ... 30 ... ... ... кетті деп танылған адам келген ... жері ... ... ... сот оны ... ... деп ... оның мүлкіне қорғаншылық белгілеу туралы шешімінің күшін жояды.
ҚР-ның АК-нің 31 бабына сәйкес, ... ... ... ... ... ... әскери қызметші немесе өзге адам ... ... ... ... ... екі жыл ... кейін өлді деп жариялануы
мүмкін.
Адамды өлді деп жариялау туралы заңды күшіне енген сот шешімі негізінде
АХАЖ ... оның ... ... жазба жасалады. Бұл жазбаның
нәтижелері де нақты өлім туралы жазбаның нәтижелері ... ... ... хал ... ... АХАЖ ... ал мұндай бөлімдер жоқ
жерлерде жергілікті атқару органдары ... ... және ... туралы»
ҚР-ның заңының 169 бабына сәйкес АХАЖ жазбаларында: 1) сот ... 2) ... ... ... ... 3) ... тиісті
бастапқы, қалпына келтірілген немесе қайталап жазған жазбаны тапқан ... ... ... мүмкін.
М.Ю. Барщевский мұрагерлік үшін мұраның ашылу уақыты маңызды дей келе,
оларды бірнеше мәселелерді анықтаумен байланыстырады, ... ... ... ... ... қабылдау мерзімі мен одан бас ... ... ... ... қою ... одан ... ... мұра
мүлкіне меншік құқығының пайда болу кезі; сонымен қатар мұраға құқық ... ... ... ... ... ... ... және өзге де
заңдарды басшылыққа ала отырып жүзеге асыруына ... ... ... 10 ... А.И. ... ... ашылу уақыттың нақты заңдық маңызы бар деген
пікірде. Оның айтуынша, біріншіден, осы ... ... ... қабылдау
үшін немесе одан бас тартқан кезде мүлікті иесіз деп тану, сонымен қатар
несие берушілердің мұра ... ... қою ... ... ... ... ... осы уақыт аралығында мұраның құрамы мен
мұрагерлер анықталады деп тұжырымдайды [50, 9 ... ... ... заң ... бұл ... ... түрлі
пікірлер айтылады. Бірі, мұраның ашылу уақытымен тұлғаның қайтыс болған
күні немесе сот оны ... ... деп ... ... ... деп
тұжырымдаса [51, 43 б.], ал екіншілері, мұраның ... ... ... ... күні деп ... [52, 45 б.].
М.В. Гордон өз кезегінде мұраның ашылу уақытында мұра ... ... ... ... ... ... ... шеңберін анықтайды
деп көрсетті. Сонымен қатар, мұраның ашылуы ... ... ... ... ... ... ... [52, 8 б.].
Мұрагерлікке шақырылатын тұлғалар үшін мұрагер мұраны ... ... ... мен ... ... орынның маңызы зор екенін және
мұраның ашылу уақытына байланысты заң бірнеше мәселелерді анықтайтынын ... өз ... атап ... [29, 22 б.]. Оның ... ... ... ... мұра қалдырушының қайтыс болған уақыттың емес, қайтыс
болған күннің маңызы бар екенін көрсеткен. ... ... ... кеткен тұлғаларға мұра ашылмайды, ол тек сотпен ... ... ... ... және ... ... сот ... қызметтің аяқталған
күнінен 2 жылдан кейін жариялануы тиіс деп түсіндіреді.
П.С. ... ... ... ... ... қатынастардың
негіздерінен пайда болатын оқиға деп түсіндіреді [54, 18 б.].
Ал, заң энциклопедиясында азаматтың қайтыс болған күні ... ... ... табылады деп көрсеткен [55, 386 б.].
Э.Б. Бабыкова мұраның ашылу уақытын мұра қалдырушы ... ... ... оны ... ... деп ... ... – егер сот шешімінде басқа күн
көрсетілмесе, азаматты қайтыс болды деп ... сот ... ... күн ... ... деп ... [11, 3 ... Л.Ю. Грудцына мұраның ашылу уақытын, шын мәніндегі азаматтың қайтыс
болған күні деп көрсете отырып, қайтыс ... ... ... ... ... [45, 389 ... мұраның ашылуының анықтамасын келесі түрде беруге болады.
Мұраның ашылуы – ... ... ... ... ... бастапқы
кезеңі, ол мұрагерлердің мұраны қабылдау не одан бас ... ... ... ... ... ашылуына 2 жағдай негіз ... ... мұра ... ... ... күні; соттың азаматтың
қайтыс болғаны ... сот ... ... ... пайда болады.
Мұраның ашылу уақытын анықтауды келесі жағдайлармен байланыстыруға
болады:
1) ... ... ... ... ... ... ... (мұралық масса) – мұра қалдырушыға
тиесілі болған мүлік түрлерінің ... ... ... ... құқықтарының пайда болу мерзімі;
4) мұраны қабылдау мерзімін есептеу немесе мұрагерлердің одан бас тарту
мерзімі;
5) несие берушілердің талап қою ... ... ... ... ... ... беру үшін көрсетілетін мерзім.
Мұраның ашылу орны мұрагерлік құқық үшін өте маңызды. ... ... ... ... ... алады және ол мұрагерлер үшін қажет.
Мысалы, мұраны сенімгерлікпен ... ... ... не одан бас ... ... ... ... құқық туралы куәлікті беру туралы және т.б.
мәселелерді шешу маңызды. ҚР-ның ... 1043 бабы ... ... КСР-нің АК-
нің 524 бабына қарағанда, онда «тұрағы» сөзін алып тастаған.
Бұл орайда, Ю.К. ... ... ... ... миграциялық процестермен
байланыстырып айтқан, яғни соңғы жылдары осы мәселе ... ... ... дей келе, «мұра қалдырушының соңғы тұратын жерін анықтау, ол алыс
болса не мүлдем белгісіз ... ... ... шешіледі деген сауал
туындайтынын айтқан. Тұлғаның келген жерінен тіркеуге тұрғызу, ол босқын ... ... ... ... ма және т.б. осы ... ... ... тұрған жерін анықтамайды», - деп көрсетеді [42, 17 б.].
Мұндай жағдайларда мұрагерлік мүліктің ... оның ... ... ... ... ... орнын мүліктің орналасқан жерімен ғана байланыстыруға
болмайды, ол ... ... егер мұра ... ... жері ... ... ... бөлігінің орналасқан жері меншік иесінің оның соңғы
тұрған жері бойынша, не болмаса Қазақстанда не одан тыс ... ... мұра ... соңғы тұрған жерімен анықтайды. Бұл мәселелерді РФ-
ның АК-де ... ... ... Ал, ... бұл мәселе жалпылама ғана
қарастырылған.
Мұраның ашылу орнын ... ... ... үшін ... ... ... негізінде анықтайды. Осы бойынша мұрагерлердің
мүлікті қабылдауы, мұраны сенімгерлікпен басқару ... және ... ... ... ... ... егер ... бір жерде қайтыс болса,
тұрған жері екінші жерде, ал мүліктері ... ... ... ... ... дұрыс реттелуін заң мұраның ашылу орнымен анықтайды.
Мұраның ашу орны ... мұра ... ... ... ... үшін ... құқық туралы куәлікті алу үшін қажет. Дегенменде,
азаматтың қайтыс болған орны, оның тұрғылықты ... ... келе ... мұра ... ... тұрған жерінде емес, демалыс орнында не болмас
ауруханада және т.б. ... ... ... ... ... анасымен Тараз
қаласында тұрған. 12.04.2002 жылы анасы Коваленконың ... ... ... ... ... ... алу үшін, анасының соңғы тұрған
жерін белгілеу үшін ... ... ... ... ... ... ... куәлік бермейді. Себебі, анасының қайтыс болу туралы ... ... ... Петренконың анасы сол кезде туыстарына қонаққа барып
қайтыс болған. Арызданушы дәлел ретінде қайтыс ... ... ... ... ... екенін және оның соңғы тұрған жері Тараз қаласы
екені туралы анықтама, сонымен қатар Петренко ... ... ... ... ... ... ... шешімімен арызданушының талап арызы
қанағаттардырылып, сот мұраның ашылу орны – ... ... ... ... ... [56, 6 б.]. ... айтсақ, мұраның ашылу орны мұра
қалдырушының қайтыс болған жері емес, мұра қалдырушының соңғы тұрған ... ... ... өз ... ... ... тұсында Қазақ КСР-нің ... ... ... ... 2 ... ... айта ... егер азамат шет мемлекетте қайтыс болса, онда қайтыс болған
азаматтың соңғы тұрған жері ... ... орны ... ... көрсеткен.
Ал, екіншісі, егер қайтыс болған азаматтың соңғы тұрағы белгісіз болған
жағдайда мүліктің ... оның ... ... орналасқан жері мұраның
ашылу орны болып табылады деп есептеген. Сонымен қатар келесі ... ... ... ... бір ... ... ... көшу
барысында қайтыс болса, онда мұраның ашылу орны тұрғылықты тіркелу ... ... айта ... [53, 8 ... ойымызша, бұл тұрғыда М.В. Гордонның мұраның ашылу орны бойынша
жасаған тұжырымдарымен келісуге болады.
Ал, Ю.Н. Власов мұраның ашылу орны ... ... ... ие ... келе, мұрагерлік құқықтық қатынастар пайда болғанда нотариустың кейбір
мәселелерді ... ... ... ... ... ... мұраны қабылдауы немесе мұрадан бас ... ... ... екіншісі, мұра қалдырушының қарыздарына несие берушілердің талап қою
мерзімі; ... ... ... сенімгерлікпен басқару; төртіншісі
мұраға ... ... ... беру ... ... ... болып
табылады [29, 26 б.].
Азаматтың уақытша тұрған жері ... ... орны ... ... ... егер азамат бас бостандығынан айыру орнында (түрмеде) қайтыс
болса, бұл жағдайда мұраның ... орны ... бас ... ... тұрған жері болып табылады. Сонымен қатар, ... жер, ... ... ... тұтқынға алынған жер, станционарлық емхана
және т.б. уақытша тұрған жері болып саналады.
Егер азаматтың соңғы тұрған жері ... ... оның ... жері мұраның ашылу орны болып табылады. ... ... ... пәтер, басқа да жылжымайтын мүліктер, мұра қалдырушының
атынан шот ашылған ... ... жері және т.б. Егер ... ... әр ... орналасқан болса, онда мүліктің негізгі
бөлігінің орналасқан жері мұраның ашылу орны болып табылады.
Мұра қалдырушының ... ... ... мына ... ... Олар:
1) атқарушы органдардан (әкімшіліктен) анықтама;
2) қайтыс болған азаматтың жұмыс орнынан оның тұрған жері ... ... ... ... тұрғылықты жеріне тіркелгені
туралы анықтама;
4) үй ... ... ... ... ... ... әскерге шақырылғанға дейінгі
тұрған жері туралы анықтама;
6) соттың ... ... ... бекіту туралы шешімі және т.б.
Егер аталған құжаттардың бірде-бірін нотариусқа көрсету мүмкін болмаса,
онда міндетті түрде нотариалдық мекемеге ... заң ... ... ... қайтыс болуына байланысты мұраның ашылған жері ... ... ... жөн. ... ... К., ... ... тұрғыны.
Кейінгі жылдары ауыр науқастығына байланысты өзінің балаларына жиі баратын-
ды. Оның екі баласы бар, қызы - Н., ... - Т., ... ... күз ... ... ... Т.-ның тұрғылықты жеріне екі айға уақытша тіркеліп,
тұрды. Бір апта өткеннен соң азамат К.- ның ... ...... ... ... біраз оңалған ол өсиетті жасау үшін ұлы Т.- ға ... ... ... ... ... ... бір данасы К.-да, ал
екіншісі нотариустың сақтауында болады. Ұлы Т. әкесінің өсиетін оқып ... ... ... мүліктің ¼ бөлігі өзіне тиесілі екенін, ал Н.-ға
мүліктің ¾ ... ... ... ... ... мүлікті бірдей ½ бөлігі
тиетіндей етіп, сандарды өзгертіп бояйды. Баласының бұл әрекетін білген
әкесі, яғни ... ... ... ... ұрыс-жанжал туады. Нәтижесінде,
екінші инфаркт алып К. ... ... Т. ... ... ... мұрагерлікке құқық туралы куәлікті беруін сұрайды. К.-ның ... сол ... ... барып өсиетте көрсетілген мүліктің ¾ бөлігіне
мұрагерлік құқық туралы ... ... ... ... және ... куәландырылған өсиеттің көшірмесін ұсынады. Нотариус азамат К.-ның
атынан мұрагерлік істі дайындағаннан соң, қызы Н.-ға өсиетте көрсетілген
мүліктің ¾ ... ... ... ... ... ... ... ал Т.-ға
мұрагерлікке құқық туралы куәлік беруден бас тартады да, ... ... ... оған ... ... ¼ ... ... органына береді. Т.
нотариуспен лайықсыз мұрагер деп танылады [57].
Бұл оқиғадан мынандай сауал ... ... ... жасаған
әрекеті дұрыс па? Мәселені тұжырымдасақ:
1) мұрагерлік іс мұра ... ... ... ... ... ... яғни ... қаласында;
2) Т. тек соттың шешімімен ғана мұрагерлікке лайықсыз мұрагер деп
танылады;
3) азамат К.- ның ... ... ... ... мұрагерлік құқыққа
қатысты ережелеріне және жалпы мұрагерлік құқықты қамтитын
заңдарға сәйкес, қайтыс ... ... қызы Н.- ға ... сол ... ... ... құқық туралы куәлікті Н.-
ға беруі керек еді.
4) бұл жерде мұра қалдырушының соңғы тұрған жері Кентау қаласы.
Егер ҚР-ның азаматы ... ... ... ... ... ... онда ҚР-
сы мұраның ашылу орны болып табылады. Керісінше, шетел азаматы ҚР-да қайтыс
болса, онда ҚР-ның тиісті мекемесі немесе консулдық ... ... (сот ... ... сол елге ... ... ... куәлік бере
алады. ҚР-ның АК-нің 16 бабына сәйкес, ... ... ... көбінесе
тұратын елді мекен оның тұрғылықты жері деп танылады. Он төрт ... ... ... ... ... ... жері
олардың ата-анасының, асырап алушыларының немесе қорғаншыларының тұрғылықты
жері болып танылады.
Егер мұра қалдырушының мүлкі әр жерде ... ... онда ... ... ... ... ... жері мұраның ашылу орны
болып табылады. Бұл норма императивтік сипатқа ие, ... шын ... ... ... ... жері белгісіз болған жағдайда ғана мұралық
мүліктің орналасқан жері бойынша мұра ашылады [31, 553 б.].
Сонымен, мұраны ашылу орны мұра ... ... ... ... ... ... қатынас күрделі жүйе ретінде қарастырылады, ол
жеке-жеке үш ... ... ... субъект, объект (пән) және мазмұн
(субъективтік құқық пен ... ... ... ... ... ... қатынасқа
қатысушы тұлғалар, яғни мұра қалдырушы мен мұрагер болып табылады.
Мұрагерлік құқықтық қатынастың ...... ... ... мұра ... мүліктік жиынтықтарының (соның ішінде мүліктік
құқығы мен міндеті) бірыңғай тұтас нәрсе ретінде ... ... ... Смолина мұрагерлік құқықтық қатынасқа қатысушы тараптар келесі
түрде қарастырған. Олар: мұрагерлер, мұрагерлердің мұраны қабылдауға жәрдем
беретін ... ... ... ... бар тұлғалар [53, 11 б.].
Ал, Б.С. Антимонов пен К.А. Гравенің ойынша, «мұра ... ... ... пайда болатын құқықтық қатынастардың субъектісі болып
табылмайды дей келе, қайтыс болған азаматтың (мұра ... ... ... қатынастардың субъектісі болмайтынын айтады, өйткені
құқықтық қатынас мұра қалдырушы қайтыс ... ... ... ... құқықтық қатынастың субъектісі тек – мұрагер деп түсіндіреді
[7, 56 б.]. П.С. ... ... ... қатынас, мұра қалдырушы қайтыс
болғаннан кейін, не болмаса қайтыс болды деп жариялаған ... ... ... мұрагерлік құқықтық қатынастың қатысушылары қатарына мұра
қалдырушының өзі кірмейтінін көрсетеді [54, 49 б.].
Біз И.Л. ... ... ... ... Оның айтуынша
мұрагерлік құқықтық қатынастың субъектілері ... ... ... ... ... түсіндірмеге келісу мүмкін емес екенін айта
отырып, оның себебін дәйекті түрде көрсетеді. ... ... ... болып табылады, онда екі субъект қатысады: құқық беруші (мұра
қалдырушы) мен құқық қабылдаушы (мұрагер). ... ... ... ... ... мүмкін емес, осыған сәйкес мұрагерліктің де, мұрагерлік
құқықтық қатынастың да болуы мүмкін еместігін айтады [59, 18 б.].
М.В. Гордонның еңбегінде мұрагерлік ... екі ... ... байланысты екендігі көрсетілген. Бірі – меншік иесінің ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға ауысуы.
Бұл тұлғалар мұрагерлік мүлікті ...... деп ... ... М.В. ... ... ... қатынастың субъектілеріне
мұрагерлермен бірге мұра қалдырушының ... ... ... ... Э.Б. ... егер мұра ... ... құқықтық
қатынасқа қатысушы субъектілер қатарынан шығарса, онда мұрагерлік тек заң
бойынша ғана жүзеге асады, деп көрсеткен [11, 73 ... ... ... құқықтық қатынастың субъектілері мұра
қалдырушы мен ... ... ... ... ... ... құқықтың субъектілері: мұра
қалдырушы, ҚР-ның АК-нің мұрагерлік құқықты реттейтін ... ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлік
құқыққа шақырылған тұлғалар болып есептеледі.
Бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-нің мұрагерлік құқықты ... ... ... қазіргі ҚР-ның АК-нің мұрагерлікті ... ... ... ... ... ... тұлғалардың қатары
кеңейген.
Заңды тұлғалардан кейін мұрагерлік ... ... ... ... ... тек ... жұмысы тоқтатылады. Заңды тұлғалардың қызметі
оның жойылуы мен қайта құрылуы нысанымен тоқтатылады.
Ал, өсиет ... ... ... ... тұлғалар, заңды
тұлғалар және мемлекет бола алады.
ҚР-ның кез келген азаматы мұра қалдырушы болып табылады.
ҚР-ның АК-нің 1044 бабына сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінің
қатарына мұра қалдырушы мен мұрагерді жатқызады [11; 58б., 31, 553 б., ... ... ... ... ... азамат мұра қалдырушы болмайды. Қайтыс болған
азамат мүлкінің басқа адамдарға ... ... ... ... ... атында мүлік болуы тиіс. Мұра ... ... ... көрелік. Мұра қалдырушы (құқық беруші)– ... ... ... ... болған мүлікті басқа адамдарға (құқық қабылдаушылар)
қалдырушы тұлға. Сонымен бірге, мұрагерлік ... ... ... ... жеке ... ... мұрагерлерге ауысады.
Мұрагерлік құқықтық қатынастың субъектілер құрамын ... ... ... осы ... ... қатынастары мен олардың құқықтық
статусы туралы айтатын болсақ, ең ... ... ... осы ... ... қалай аталатынына тоқталайық. «мұрагерлік құқық бойынша
құқық беруші» ұғымының аталуы ... ... ... ... ... ... 1038 ... «Мұра қалдырушы» (ҚР-ның АК-нің 1040 бабы, 1042 бабы, 1043
бабы, 1044 бабы, 1045 бабы және т.б.), ... ... ... ... ... 1047 бабы, 1048 бабы және т.б.) деп ... ... ... ... бір ... ... екі түрлі атаумен де
кездеседі. Атап айтсақ «өсиет қалдырушы» және «мұра қалдырушы» ... ... 1046 ... деп көрсетілген.
Бұл жерде «Мұра қалдырушы» тектік ұғымда, ал «өсиет қалдырушы», «қайтыс
болған азамат» және т.б. ... ... ... құқықтық қатынастардың субъектілеріне қатысты «Мұра
қалдырушы» ... ... ... ... ... азамат» және т.б.
ұғымдарына қарағанда тектік, ... кең ... ... ... ұғымы бір баптың өзінде екі түрлі атаумен де аталады. ... ... 1046 ... «өсиет қалдырушы» және «мұра қалдырушы» деп
көрсетілген. Бұл жағдайлар ... ... ... ... ... ... мүмкін. Әрине бұл сөздер «бір тұлғаға қатысты» екені
түсінікті, дегенменде құқық ... ... ... ... ... мұндай жағдайларды жібермеу керек. Өйткені азаматтық заңның өзінде
бұл келеңсіздікке қатысты арнайы бап қарастырылады. ҚР-ның АК-нің 6 ... ... заң ... ... ... ... дәлме-дәл мәніне
сәйкес түсінілуі тиіс. Заң қалыптарының текстінде қолданылған сөздерді әр
түрлі түсінуі мүмкін болған жағдайда ҚР-ның ... ... ... ... осы ... ең алдымен оның 2 бабында баяндалған
негізгі қағидаттарына сай келетін түсінікке басымдық беріледі» ... ... ... ... ... «өсиет қалдырушы» ұғымдарын
жүйелеп түсіндірсек. ҚР-ның АК-нің 1046 ... ... ... ... 1 ... өзінде 2 ұғымда жазылған (мұра қалдырушы) және (өсиет
қалдырушы).
Бұл жерде «Мұра ... ... ... ал ... қалдырушы», «қайтыс
болған азамат» және т.б. түрлі ұғымда айтылады.
Тектік ұғым деп отырғанымыз, көлемі жағынан кең мағынаны білдіреді ... да ... ... де құрамына кіреді. Яғни, тектік ұғым ... ... кең ... ... ... ұғым бұл ... ... көлемі жағынан білдіретін мағынаның бір
бөлігі. Яғни түрлі ұғым бұл тектік ұғымның белгілі бір ... ... ... 1046 ... ... ... ... ұғымы, бірінде «мұра
қалдырушы», ал екіншісінде «өсиет қалдырушы» деп ... ... ... ... 1046 ... 6 ... ... жасалған өсиеттің оны жасағаннан кейін кез ... ... ... және ... ерікті және күшін жоюдың немесе өзгертудің себебін
көрсетуге міндетті емес, деген. ... ... ... ... тектік
мағынада айтылады. Себебі, қайтыс болған азамат өсиет қалдырғанымен, оны
қайта өзгертуге болады ... сөз, ... ... ... ... ... да
мүмкін дегенді білдіреді.
«Өсиет қалдырушы» ұғымы тек өсиет қалдырған азаматқа қатысты айтылады,
меншік иесіне ... ... ... ... тұр. ... ... болған ретте, қайтыс болған адамның мүлкі заңды мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... қалдырушы деп айта
алмаймыз.
ҚР-ның АК-нің 1046 бабының 7 тармағына сәйкес, мұра ... өзі ... етіп ... ... олар ... ... өз кезегінде өсиет еткен мүлікті белгілі бір түрде билік ету
міндетін жүктеуге ... ... ... ... ... ... ұғымға
қатысты болғандықтын «мұра қалдырушы» ұғымын «өсиет қалдырушы» ұғымына
ауыстыру ұсынылады. Себебі, ... тек ... ... ... ... құқықтық қатынастар туралы айтылып тұр.
ҚР-ның АК-нің 1046 бабының 6 тармағына сәйкес, ... ... ... ... ... ... ұсынылады. Яғни, өсиет қалдырушы жасалған
өсиеттің оны жасағаннан кейін кез келген уақытта күшін жоюға және өзгертуге
ерікті және күшін жоюдың ... ... ... ... міндетті емес.
Сонда бұл жерде өсиетке қатысты мәселелер айтылғаннан кейін құқық беруші
тұлға өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... яғни ... тоқталсақ. Мұрагер - азаматтың
(мұра қалдырушы) қайтыс болуына байланысты ... ... ... 3 б.; 45, 392 б.]. Егер өсиет қалдырушы өсиетті құру барысында ... ие болу ... ... ... ... мұрагер үшін маңызды емес
[31, 553 б.].
Өсиет бойынша және заң бойынша мұрагер қатарына мұра қалдырушының ... іште ... және мұра ... ... тірі туған азаматтар кіреді.
Мұндай тұлғалар «насцитурусқа» ... ... ... ... ... ... Егер мұра қалдырушының тірі кезінде іште ... ... ... кем ... бір ... тірі ... ол тірі
туылған деп саналады және ол мұрагерлер тобына кіруге тиіс. ... тууы ... және ... болуы туралы құжат дайындалуы керек және
егер ол қайтыс болған жағдайда оған тиесілі болған үлесті ... ... ... ... ... ... бойынша тек тұлғалар, яғни ҚР-ның азаматтары, шетел
азаматтары және ... жоқ ... ... болып табылады. ҚР-ның
АК-нің 12 бабына сәйкес, ҚР-ның ... ... ... ... ... жоқ ... жеке ... болып ұғынылады.
В.О. Гавриловтың айтуынша, мұра ашылған ... тірі ... ... ... келесі жағдайларда жүзеге асырылады. Яғни: заңды мұрагерлік
бойынша кезек тәртібімен шақырылатын тұлғалар; ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлік кезінде;
өсиет мазмұнына байланыссыз мұра қалдырушының кәмелет жасқа толмаған ... ... ... ... ... танылған тұлғалар және мұра
қалдырушының туыс заңды мұрагері болып танылатын және бұл ... ... ... сот ... ... ... енген күннен бастап, мұра
қалдырушының мұрагерлері болып ... деп ... [60, 26-27 ... ... ... іште ... нәресте тірі туылса мұрагерлік
құқыққа ие бола алады [61, 70 ... ... ... ... ... ... ҚР-ның халық
денсаулығы және денсаулық сақтау жүйесі туралы кодексінің 98 ... ... ... ... ... ... тұрған ерлі-зайыптылардың жазбаша
келісімі негізінде жүзеге асуы тиіс [62].
Табиғи ұрықтану нәтижесінде туылған бала мұра ... ... ... ... ... ... ... келісімі болған презумциясынан
алынуы тиіс. Аталған ... ... ... ... мұра ... ... ... дәлелдер ұсынылуы мүмкін. Бұл ... ... ... егер мұра ... табиғи ұрықтану нәтижесінде
туылатын балаға келісімі болса және ол мұра ашылғаннан ... ... онда ... ... ... ... ... мұра қалдырушының
мұрагерлер қатарына енгізу керектігін аййтады [63, 725 б.].
Мемлекет тек өсиет бойынша ғана өсиет ... ... ... және ол ... ... ... ... егер өсиет қалдырушы мүлікті мемлекетке өсиет етілсе;
2) егер мұра қалдырушының өсиет бойынша және заң ... ... егер ... ... ... мұрагерлік құқығынан айырылса;
4) егер мұрагерлердің ешқайсысы мұраны қабылдамаса, яғни мұрадан ... ... ... ... ... ... ... Өсиет
бойынша мұрагерлер - жеке тұлға, заңды тұлға, мемлекет кіреді.
Заңды мұрагерлер - ҚР-ның АК-нің ... ... ... ... көрсетілген тұлғалар.
Өсиеттік бас тартылушылар (легаттар) дербес субъект бола алмайды.
Нотариус - қатысты субъект болып табылады.
Мұрагерлік құқыққа қатысушылардың мүдделерін қорғауда, заң ... ... ... ... ... ... ... қатысты ережелер бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-нің 526 бабы бойынша
қарастырылған еді. ... ... ... 1045 ... ... бұл ережелер
кеңейтіліп қарастырылған.
ҚР-ның АК-нің 1045 бабына сәйкес, мұрагерліктен тек қана ... ... ... яғни мұра ... немесе мүмкін
болатын мұрагерлердің біреуін қасақана өлтірген ... ... ... ... ... ... ... да, заң бойынша да мұра алуға
құқығы жоқ. Бұған өсиет қалдырушы оның өміріне қастандық жасалғаннан ... ... ... ... адамдар кірмейді.
Мұра қалдырушының соңғы еркін жүзеге асыруға қасақана кедергі жасаған
және сол арқылы өздерін немесе жақын адамдарды ... ... ... оларға тиесілі үлесін көбейтуге әрекеттенген ... ... да заң ... да мұра ... ... ... ... құқықтарынан айырылған және мұра ашылған кезде
бұл құқықтарын қалпына келтірмеген ата-аналардың балаларына қалған ... мұра ... күту ... ... заң ... ... ... жалтарған ата-аналардың (асырап алушылардың) және
кәмелетке ... ... ... ... заң ... ... алуға
құқығы жоқ.
ҚР-ның АК-нің 1045 баптың негізінде мұрагерлікке ... ... ... ... ... ... ... барлық мүлікті қайтаруға
міндетті. Мұрагерлік мүлікті қайтару мүмкін болмаған кезде лайықсыз мұрагер
оның нарықтық ... ... ... ... 1045 ... ережелері өсиеттік бас тартуға қолданылады
(ҚР-ның АК-нің 1057 бабы).
Лайықсыз бас тартушы үшін ... бір ... ... ... ... бір ... көрсету өсиеттік бас тартудың нысаны болған жағдайда, ол
өсиеттік бас ... ... ... ... жұмыстың немесе оған
көрсетілген қызметтің құнын өтеуге міндетті.
Мұнда ... ... ... ... ... және ... бас ... мұрагерге атқарған жұмыстың немесе оған ... ... ... ... ... ... сотпен лайықсыз деп танылды және ол
лайықсыз мұрагер деп танылған кейін мұра қалдырушының мүлкіне ... ... ... 1045 ... ... барлық мұрагерлерге, соның ішінде
міндетті үлеске құқығы бар мұрагерлерге де ... ... ... 1963 жылы ... ... ... қабылданғанға
дейін, мұра қалдырушының тірі кезінде оның өміріне қастандық ... ... ... соңғы еркіне қасақана кедергі жасаған тұлғаларды мұрадан
шеттету ережелері қарастырылмаған. Алайда, сол кезде орын ... 2 ... ... ... 1) 1922 ... 15 ... БОАК-тың Жарлығы
бойынша шет мемлекеттегі және КСРО-ның азаматтығынан айырылған ... ... ... ... бұл ... мұра
қалдырушыға тікелей қандай да бір қасақана ... ... ... ... ... ... ... азаматтығынан айырылған тұлғалар
мұрагерлік құқықтан айырылған; 2) ... ... ... ... ... мұра ... қатысты қандайда бір қарсы әрекет
жасаған ретте мұрагерліктен шеттетілген [64].
Жоғарыда айтылған мәселені негізге ала отырып, 1963 жылы ... ... ... қатысты ережелерінде алғаш рет лайықсыз деп танылатын
тұлғалардың әрекеттері қарастырылды.
Тарқатып айтсақ, Қазақ КСР-нің АК-нің 526 ... ... ... ие ... жоқ ... ережесіне сәйкес, мұра қалдырушыға ... әлде ... ... немесе мұра қалдырушының өсиетінде
білдірілген еркін жүзеге асыруға қарсы ... ... ... ... ... ... ие болуға себепкер болған азаматтардың,
егер бұл жағдайлар сот тәртібі бойынша расталса, заң ... да, ... да ... ие болуға правосы жоқ.
Ата-аналық праволарынан айырылған ата-аналар, ... ... ... ... заң ... ... жүктелген міндеттерді
орындаудан қасақана бұлтарған ата-аналар, кәмелет жасқа толмаған ... бұл ... сот ... бойынша расталса, заң бойынша мұраға ие бола
алмайды. Бұл жағдайлардың барлығы сот тәртібімен шешілуі тиіс.
Қазақ КСР-нің ... ... ... ... ... ... ... деп тану тікелей сол тұлғаға ғана қатысты болды. ... ... ... ... ... не оның ... мұрадан
шеттетілмеген. Бұл орайда З.К. ... ... ... ... ... ... жағдайларда мұрагерлік құқықтан айырылды» деп
көрсетеді [65, 464 б.].
Өкінішке орай, бұл позицияның ... ... ... мұрагерлікке
қатысты ережелерде көрініс тапқан. Тарқатып айтсақ, ҚР-ның АК-нің ... 2 ... ... мұра ... ... немесе мұра қалдырушымен
бір мезгілде қайтыс болған және ҚР-ның АК-нің 1045 бабына сәйкес мұра ... ... ... ... ұрпақтары ұсыну құқығы бойынша мұрагері
бола ... Неге ... ... ... не ... мұра
қалдырушыға қатысты іс әрекеттеріне жауап беруі ... ... адам ... ... ... беруі тиіс және соған байланысты өздері қандайда
бір жауапкершілікке ... ... және т.б.) ... ... ... ... ... лайықсыз мұрагер болып танылды, яғни ол мұрадан
шеттетілді. Неге енді, мұра қалдырушының немересі де ... ... ... бұл ... ... жағы бар, ... ... 1061бабының 2
тармағы, 1062 бабының 2 ... 1063 ... 3 ... ... ... ... ... бойынша мұрагерлері заңды мұрагерлік бойынша
кезек тәртібінде орын алған. Бұл ... ... ... ... ... сот ... ал ұсыну құқығы бойынша мұрагерлерде сотпен
танылады ма әлде оны ... ... ме? ... ойымызша, бұл жерде заң
шығарушылар ұсыну құқығы бойынша мұрагерлердің құқығын шектеп ... мына ... ... ... ... сәл ... ... мұра қалдырушының өміріне қауіп-қатер төндірді, бірақ оның ... ... өзі ... ... ... дер ... ... көмек арқылы немесе т.с.с.). Бірнеше уақыт өткеннен соң, мұра
қалдырушы мұрагерді кешіреді де, ... ... ... ... ... ... ... арқылы мұрагерлік құқыққа ие бола алады ма? ... ... ... болады, егер өсиет қалдырғанға дейін ... орны ... онда ... ... ие болу құқығын жоғалтпайды, ал
егер өсиет құрастырғаннан кейін болса, онда ол ... ... 1045 ... ... лайықсыз мұрагер болып танылуы мүмкін.
Осыған орай тағы бір сауал ... ... егер де ... ... ... бірақ қылмыс зардабы, бұл жағдайда қандай шара ... ... ... ... мұра қалдырушының өміріне қауіп-қатер төндіру
негізінде әрекет жасаған мұрагерді лайықсыз деп тану қажет емес, ол ... ... ... мұраның ашылуына себеп болмауы тиіс. Бұл
сұрақтың шешімі лайықсыз мұрагердің ниетіндегі ... ... ... ... мағыналық әрекеттің жүзеге аспауы. Мысалы: қарттар үйінде
жұмыс істейтін ... ... ... азамат А. өз әкесінің
өсиетін қолына түсіреді. Өсиет сол мекеменің бас дәрігерімен куәландырылған
делік. Азамат А. ... ... ... ... ... көзі
жетіп, өсиетті жасырады. Бұл ... ... сот ... соң, ... А. мұрагерліктен және ... ... де ... ... А. мұра ... ... ... қарсы бағытталған әрекет жасады. Осыған байланысты оған ҚР-ның
АК-нің 1045 бабы ... ... ... деп ... ... әрекеттер мен лайықсыз мұрагер деп тану төмендегі жағдайлар
арқылы дәлелденуі керек:
1) қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... ата-аналық құқықтан айырылғандығы туралы соттың бұрын шығарған
шешімі;
3) мұра ... күту ... ... ... ... сот шешімі және т.б.
Бұл жерде сот қана тұлғаны мұрагерлік құқыққа лайықсыз деп таниды.
ҚР-ның АК-нің 1045 бабының 1 тармақшасы тек қана ... ... ... ... ... мысал: әкесі мен баласы аң аулауға
шығады. ... ... ... ... ... ... ... Бұл
жағдайда баласы лайықсыз мұрагер болып табылады ма? Қылмыс абайсызда
жасалып ... Ал, егер ... ... да бір ... ... ... реніш немесе қызғаныш болса) қылмыс қасақана түрде болса, онда бұл
жағдайда ол мұраға лайықсыз деп танылып, ... ... ... ... өсиет құрастырғаннан кейін өсиет қалдырушының өміріне қасақана
қауіп-қатер төнсе және нәтижесінде ол өлсе, өміріне қауіп ... ... бола ... ма? Бұл ... ... ... қылмыс болып танылады
да, ... ... ... ... ... лайықсыз
мұрагерлерді шеттету ҚР-ның АК-нің 1045 бабының 1 тармақшасында ... ... түрі ... ал егер ... ... ... ... бұл мәселе қалай шешіледі? Осыған қатысты екі мысал ... ... ... ... ... өсиет шешіледі. Өсиет
қалдырушы ауыр халде жатқан, қызы өсиет ... ... ... ... ... нәтижесінде өсиет қалдырушы қайтыс болды. Бұл, ... ... ... ал ... ... ... ҚР-ның Қылмыстық кодексінің
21 бабына сәйкес, егер адам қажетті ұқыптылық пен ... ... ... ... тиіс және ... біле ... бола ... өз іс-
әрекетінің (әрекетсіздігінің) қоғамдық қауіпті зардаптарының болуы мүмкін
екенін болжап білмесе, ... ... ... деп ... Ал, ... мысал өзгешелеу. 1 кезектегі заңды мұрагер өсиет
қалдырушының еркін білді, яғни ол ... ... ... ... ... ... қалдырушының өміріне қауіп төндірді. Нәтижесінде өсиет
қалдырушы тірі қалды (оған дер кезінде ... ... ... ... ... сол ... ... өсиетті шешті. ҚР-
ның АК-нің 1045 ... ... ... ... өміріне қауіп төндірген
тұлға лайықсыз мұрагер болып танылады ма, әлде ... ... ... ... ... танылады ма? Бұл жағдайда өсиет қалдырушының соңғы
еркі бойынша тұлға мұрагер ... ... ... ... да ... өміріне қауіп төндірген тұлғалар жауапқа тартылуы керек.
Сонымен қатар, мұра қалдырушыға ... ... ... ... үшін
қылмыстық жауапкершілікке тартылады.
ҚР-ның АК-нің 1045 бабының 1 тармақшасын сараптай ... ... ... ... түрі сипатталғанын, ал абайсызда жасалған қылмыс туралы
мүлде айтылмағанын ... яғни ... ... ... егер ... ... кешірсе, өсиет қалдырушының еркі бойынша қауіп
төндірген тұлға мұрагер бола алады.
Бұл ... Э.Б. ... ... ... ... өміріне қастандық
жасағаннан кейін де, өсиет қалдырушының еркі бойынша қастандық жасалғаннан
кейін де тұлғаның пайдасына өсиет ... егер ... ... ... күшінде қалатынын айтады [66, 439 б.].
Осыған байланысты ҚР-ның АК-нің 1045 бабының 1 тармақшасында өсиет
қалдырушы өміріне ... ... ... ... ... ... А.Б. Турткаринаның ойынша, заң шығарушы осы ережелер арқылы
мұрагерлердің құқығын кеңейтеді, сонымен қатар бұл өсиет ... ... ... ... деп көрсетеді [67, 446 б.].
Заң бойынша өсиет қалдырушының соңғы еркі ... ... ... өміріне қауіп төндірген мұрагерді лайықсыз деп тану туралы
арыз берсе, бұл жағдай ... ... мұра ... ... қасақана зиян келтірген, мүмкін болатын
мұрагерлердің біреуін қасақана өлтірген, мұра қалдырушының соңғы ... ... ... кедергі жасаған, сол арқылы оларды немесе ... ... ... шақыруға, сонымен қатар мұраның оларға тиесілі
үлесін көбейтуге ықпал жасаған адамдар өсиет ... да, ... ... да ... толық шеттетіледі.
Аталмыш мән-жайлар сотпен шешіледі. Мұрадан шеттетілу үшін, мысалы адам
өлтіргені ... факт ... ... шығарған шешімі жеткілікті.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, бұрынғы Қазақ ... ... ... ... қарастырылған болатын. Алайда қазір біріншіден, лайықсыз
мұрагер деп тануға ... ... ... заң ... ... ол:
қасақана әрекет. Абайсызда жасалған ... да бір ... егер ... мұрагер мұрадан шеттетілмейді. Екіншіден, мұрадан шеттетілетін
мұрагердің мән-жайлар қатары ... ... ... ... ... ... ... жақын адамдарды мұрагерлікке шақыруға,
сондай-ақ мұраның оларға тиесілі үлесін ... ... ... ... ... мағынасына сүйенсек, олардың өздерін немесе оларға жақын
адамды мрагерлікке шақыруда лайықсыз мұрагерлер ... ... ... ... ... аяқталған әрекетке ғана емес, соттың мұрагерлік
туралы істерді қарау ерекшелігіне байланысты.
Осы тұрғыда айта кететін ... мұра ... ... жоқ ... ... ... мұраның құрамындағы мүлікке заңсыз ие болып
жатқан жағдайлар бар. Сондықтан да ... ... ... алу үшін ... ... 1045 бабының 4 тармақшасы қосымша ретінде заң ... ... ... ... ... құқы жоқ ... осы бап ... шеттетілген тұлғалар (лайықсыз ... ... ... ... ... ... қайтаруға міндетті» деген .
Әрине, мүмкіндігінше адамның өмір сүруін қиындатпауымыз керек және
құқықтарын мейлінше шектемеуіміз қажет, ... ... ... мен оның
дұрыс өмір сүруі мемлекетіміз үшін басты мәселе.
Жалпы айтқанда, мұрагер екі тәсіл негізінде мұрадан шеттетіледі. Олар:
1) тікелей шеттетілу – мұра ... ... ... ... ... құқықтан шеттетіледі. Бұл жағдайда мұрагер
заңда басқаша көрсетілмеген ретте барлық жағдайда құқығынан
айырылады;
2) жанама шеттетілу - ... ... өз ... ... атамаса, яғни өзге мұрагерлердің ... ... ... бұл ... ... ... шеттетілген
мұрагер заң бойынша өсиет етілмей қалған мүлікке ие ... ... 1045 ... 3 ... ... балаларынан кейін
мұра ашылған кезде бұл балаларына ата-аналық ... ... ... сондай-ақ мұра қалдырушыны асырау жөнінде заң ... ... ... ... ... бұлтарып жүрген ата-аналар,
кәмелет жасқа толған балалар, егер бұл ... сот ... ... ... заң ... ... ие бола ... келтірейік, азамат И. қызы Г.-ны асыраудан қасақана ... ... үшін ... ... ... ... Г. ... болады. Г. көлік апатынан қайтыс болғаннан кейін, ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның АК-нің 1045
бабының 3 тармақшасын ... ала ... И. ... ... ... ... ... мұрагерлік құқықтан ҚР-ның АК-дегі 1045
баптың жалпы ережесі ... ... ... ... ... ... ... Г.Н. Шепелев 2001 жылдың 25 тамызында қайтыс болған.
Баласы мұра ашылғаннан кейін лайықсыз ... ... ... арыз
жазады. Әкесінің Алматы қаласы, Нұрмақов көшесіндегі үйі қалады. ҚР-ның АК-
нің 1073 бабының 2 тармақшасына сәйкес, мұрагерлік құқық ... ... ... күннен бастап алты ай өткеннен кейін берілетінін біліп, ҚР-ның АК-
нің 1061 бабы негізінде құжаттарды дұрыстау үшін ... Л.В. ... Ол № ... 22.06.1998 жылы берілген ... ... ... ... ... ... ... баласына бұл пәтерді бермейтінін
мәлім етеді. Алайда, сол пәтерге тағы біреулер ... ... ... ... ... қатынастары туралы» заңның бұзылғанын
байқаймыз. Шешесі, сонымен қатар ... ... ... ... ... шот ашып, оған өзі ие болады. Алайда мұндай құқыққа баласының
құқығы бар. ... ... осы ... ... ... материалдық және
моральдық зиян келтіреді. Нәтижесінде ... ... ... шешесі Л.В.
Шепелеваны лайықсыз мұрагер ретінде тану және ... ... ... беру жөнінде арызданады. Алайда, сот ҚР-ның АК-нің 1045 ... ... ... ... деп ... ... ... жоқ болғандықтан
А.Г. Шепелевтің арызын жартылай жарамсыз деп танып, А.Г. Шепелевты әкесінің
мұрагері деп таниды [68].
Алайда, азаматтың заңда көрсетілген негіздерге ... ... ... ... ... ... ... туралы сот шешімі бар болса),
онда ... ... ... ... ... туралы куәлікті бермейді және
оның салдарын ... ... ... ... ... ... ... деп танылған мұрагерлерді өсиет қалдырушының өз
еркімен шеттетуі мүмкін. Бұл мұрагерді ... ... ... ... ... ... ... онда мұра қалдырушы мен мүмкін
болатын мұрагерлерге жасалған қастандық әрекеттер қарастырылады, ал ... ... ... өсиет қалдырушының өз еркі бойынша ... орын алуы ... ... ... келе, мұрадан шеттету өсиет
қалдырушының өзіне тиесілі болған мүлікті өз ... ... ету ... ... ... қорытынды жасауға болады. Сондықтан, өсиет
қалдырушы тікелей немесе ... заң ... ... ... немесе барлығын мұрагерліктен шеттете алады.
Сонымен, ҚР-ның АК-нің 1045 бабы осы мәселелерді қамтығанымен, лайықсыз
мұрагерлердің қандай да бір ... ... ... ... заңсыз иемдену мәселелерінің бар екендігін ескеру керек.
Сондықтанда лайықсыз мұрагер мұраның құрамына кіретін мүлікті негізсіз
алған барлық ... ... ... ... ... ... құқық теориясында әлі, толық нақты
шешілмеген даулы мәселе (соның ішінде ... ... ... ... құқықтық қатынастардың объект дәрежесінің мағынасы
нақты азаматтық құқықтық ... ... ... (азаматтық құқықтың
объектісі) [69].
Құқықтық қатынастардың объектісі туралы ... ... ... ... О.С. ... Я.М. ... ... қатынастың ықпалына
бағытталған десе, ал қалғандары (О.А. ... М.Б. ... ... ... ... ... деп түсіндіреді. Алайда бұл
түсініктер ... ... ... [70, 22 б.] ... деп ... түсіндірсе,
О.С. Иоффе [71, 172 б] міндетті ... ... ... ... ... ... [72, 260 б.] ... мен әрекеттен басқа, кез келген мінез-құлқы
десе, Ю.К. ... [42, 64 б] ... ... фактісіне негізделгенін
көрсетеді, ал Я.М. Магазинер [73, 174 б.] ... ... ... ... Ярошенко [74, 8 б.] құқықтық қатынастардың әрекеті объект деп танылады
дей келе, объект әрекеті бұл – ... ... және ... ... ... Е.А. ... азаматтық құқықтық қатынастардың ... ... деп ... ол мүліктің материалдық не
материалдық емес ... ... ... [75, 294 ... ... ... ... мұра (мұралық масса,
мұрагерлік ... ... ... ... ... ... құқықтық
нормалармен реттелетін қоғамдық қатынастар азаматтық құқықтың объектісі
болып табылады. Мүліктік және жеке ... емес ... ... ... ... ... бола алады.
ҚР-ның АК-нің 115 бабында азаматтық құқық ... ... ... Олар: 1) мүліктік ... мен ... ... ... ... соның ішінде шетел валютасы, құнды ... ... ... ... объектіге айналған
нәтижелері, фирмалық атаулар, тауарлық белгілер және бұйымды ... де ... ... құқықтар мен басқа да мүлік жатады; 2) жеке
мүліктік емес игіліктер мен ... ... ... жеке ... ... ... ... игі-атақ, іскерлік бедел, жеке өмірге
қол сұқпаушылық, жеке құпия мен отбасы құпиясы, есім алу ... ... ... шығармаға қол сұқпаушылық құқығы және ... ... ... мен ... ... 1040 бабы бірінші рет мұраның құрамына анықтама берген,
мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... мен ... ... ҚР-ның АК-нің 115
бабында мүліктік және мүліктік емес ... пен ... ... ... бола ... ... Екі бапты салыстыратын болсақ,
мұрагерлік мүлік азаматтардың құқықтық объектісі ... ... тыс ... ... мүлік азаматтық құқық объектісі айналымнан шықпауы
тиіс. ҚР-ның АК-сі баптарының сәйкессіздігі, егер ҚР-ның АК-нің 1057 ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагерге мұра есебінен
өсиеттік бас тартуды орындауды талап ету құқығын алатын бір немесе ... (бас ... ... ... да ... ... бас ... орындауды жүктеуге құқылы. Ал ҚР-ның АК-нің 1058
баптың 1 тармағына сәйкес, өсиет қалдырушы ... ... ... ... жасау немесе несие беруші ретінде осы міндетті атқаруды талап ету
құқығын ... ... одан ... міндетін жүктей алады. Жалпыға
пайдалы мақсатты жүзеге асыру үшін ... ... мұра ... ... ... бір бөлігін бөліп шығарған кезде өсиетті ... ... ... ... ... ... ... Кеңес Одағы тұсында
азаматтық құқық оқулығында және С.И. Вильнянскийдің еңбегінде [76, 155 ... ... үш ... ... ... тоқталсақ, келесі түрде
көрсетілген: тұлғаға тиісті болған мүліктердің ... ... ... ... пен ... ... (мүліктік актив пен пассив), мүліктің
жиынтығы.
Бұл орайда, Э.Б. Бабыкова мұрагерлік анықтамасындағы «мүлік» сөзінің
кең мағынада берілгенін өзінің ғылыми ... ... ... [11, ... ... тар ... ... зат, құнды қағаздар және тағы ... ... ... ... 115 бабында берілген «мүлік» түсінігі кең
мағынада берілген. Алайда, ҚР-ның АК-дегі «мүлік» тек қана мүліктік ... ... ... ... ... міндетті де білдіреді. Бұл тұрғыда
ғылымдардың «мүлік» ұғымына қатысты талдауларына жүгінейік. Г.А. ... ... ... тиесілі мүліктің жиынтығы ретінде түсіндіреді
[77, 21-27 бб.].
Сондықтан, «мүлік» сөзі азаматтық құқықта ... ... ... ... ... – актив ретінде ғана емес, сонымен қатар
субъектінің заң негізінде уақытша құқыққа ие ... және сол ... ... ... ... оның ... ...
пассив ретінде де түсіндірілетінін айта кетуіміз керек. Заң әдебиеттерінде
бұл туралы нақты деректер бар [78, 230 ... ... пен ... ... ... ... ... мүліктік
құқық (меншік құқығы және т.б.) мұрагерлік активті ... Ал ... мұра ... ... және ол да ... ... сияқты
міндетті түрде мұрагерлеріне ауысады.
Жалпы, қайтыс болған ... ... мен ... мұрагерлеріне
ауысуы туралы көзқарас кең тарған. Бұл жағдайда мұра немесе мұралық мүлік
мұра ашылған кезде мұра ... ... ... құқықтар (актив) мен
міндеттерді, яғни қарыздар (пассив) ретінде түсіндіріледі. Айтылып отырған
мән-жай римдік заңгерлердің ... ... ... ... aliud est, quam ... in ... jus,quod definctus habuit»,
яғни мұрагерлік - қайтыс ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы әдебиеттерінде [79, 15 б.] және қазіргі
юриспруденцияда бұл көзқарасты ... ... ... ... «мирасқорлық» термині заң әдебиеттерінде мирас немесе мұраның
мұрагерлеріне ауысуы ... кең ... ... Н.Д. ... ... құқықтық мирасқордың дәрежесіне
теріске шығара отырып, мұрагерлікте ... ... ... ... өзіне,
яғни мұра объектілеріне құқығы болу керек деп есептейді. Осыған қоса, Н.Д.
Егоров пассивті ( мұрадағы ... ... ... ... ... ... «Қарыз ....... тек қана мұрадағы, ... ... ... ... ... ... ... құптайды. Қарыздар мұрагерлік мүлікті
(мұраны) азайтады не ... ... мұра ... ... шығарады, бірақ
қарыздар мұрагерлік мүліктің құрамына кірмейді» [80, 156 б.].
ҚР-ның АК-нің 1081 бабына мән беретін болсақ, мұра ... ... ... мұра қалдырушының міндеттемелерінен туындайтын
талаптарын өсиетті орындаушыға (мұраны сенімгерлікпен басқарушыға) ... ... ... мүлік құнының шегінде ортақ борышқорлар ... ... ... ... ... ... басқа ҚР-ның АК-нің 1080
бабында мұра қалдырушының қарыздарына сәйкес, мұра ... тірі ... ... ... ... мұра ... ... арналған
шығындарды, мұраны сенімгерлікпен басқаруға, өсиетті орындауға, сондай-ақ
өсиетті орындаушыға және т.б. ... ... ... ... өтеу
туралы талаптар, ол мұрагерлер арасында бөлінгенге дейін мұра ... ... Бұл ... ... құны ... ... беруі тиіс
деген сөз.
ҚР-ның АК-нің 1040 бабында алғаш рет мұраның ... ... ... мұраның құрамына мұра қалдырушыға тиесілі мүлік, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... мен ... деп көрсетеді. Олай болса, мұра мүлкінің азаматтық құқық объектісі
ретіндегі мүлік анықтамасы біраз өз шегінен тыс ... ... ... ... ... 1040 ... ... келесі түрде ... ... ... ... ашылу кезінде мұра қалдырушыға тиесілі
мүлік, соның ішінде ақша мен құнды ... өзге де ... ... ... ... ... Мұраның ашылу кезінде өтелмеген ... ... мұра ... ... ... орындалмаса, мұра
қалдырушының мүліктік міндетіне түседі. Мұра ... ... ... ... ... ... Мұра міндетінің орындалу тәртібі
мен көлемі ҚР-ның АК-мен және өзге де ... ... ... ... ... ... мен ... тірі кезінде мұра
бойынша ауыспайды. Осыған орай, заң шығарушы мұра ... жеке ... ... мына құқықтар мен міндеттерді қарастырады, олар:
1) егер заң актілерінде немесе шартта өзгеше белгіленбесе, заңды
тұлғалар болып табылатын ұйымдарға мүше болу ... ... ... ... ... зиянды өтеу құқығы;
3) алименттік міндеттемелерден туындайтын құқықтар мен міндеттер;
4) зейнетақы ... ... және ... ... ... заң ... ... басқа да
төлемдер төлеу құқығы;
5) мүліктік құқықтармен байланысы жоқ жеке мүліктік емес ... ... ... ... қатынас құрамының үшінші элементі мазмұн болып
табылады.
Мұрагерлік құқықтық ... ...... ... ... ... ... тараптардың құқығы мен міндетінің жиынтығы.
Азаматтық-құқықтық қатынастарға қатысушылардың субъективтік ... ... ... оның ... ... ... құқық
дегеніміз құқық берілген адамның байқалатын мінез-құлқының заңды жолмен
қамтамасыз етілген ... Ал ... ... ... ... ... тиісті мінез-құлқының заңды жолмен қамтамасыз етілген
шарасы [24, 93 б.].
Мұраны ... ... 6 ай ... ... Осы ... ... 2 ... бөліп қарастырады [59, 20 б.]. Бұл кезеңді сипаттайтын
болсақ, оның бірі мұраның ашылуы болса, ... ... ... Шын ... ... ... ... құқықтық қатынасқа қатысушылардың
белгілі бір құқықтары мен ... ... ... Кей ... ... ... ... кейбір құқықтары мен ... ... ... және ... қабылдағаннан кейін де пайда болады, ... Бұл ... ... ... ... қай тараптың құқықтары
пайда болады деген сұраққа жауап іздеп көрелік. Мұра ашылғанға ... ... ... ... пайда болады. Яғни, мұра қалдырушы өзіне тиесілі
мүлікке қатысты өсиет қалдыруға не ... ... ... ... не ... ... деп ... адамдарды мұрадан
шеттетуге; өсиеттің нысанын таңдауға; өсиеттің мазмұнын мүдделі адамдарға
жариялауға не оны ... ... ... ... не ... ... жоюға; өсиет орындаушыны тағайындауға және т.б. құқы бар.
Мұраны қабылдауда пайда болатын құқықтар мен міндеттерге тек ... ие бола ... Бұны екі ... ... ... ... ... мұрагердің келесі құқықтары пайда болады, олар: мұраны қабылдауға
не одан бас ... қай ... ... бас ... ... ... ... туралы не одан бас тарту туралы арыз беруге және
т.б. ... ... ... ... мұраны қабылдау барысында келесі
құқықтары пайда болады, олар: ... ... ... мұра
мүлкін мұрагерлер арасында үлестіру бойынша өз пікірін білдіруге; мұраға
құқық туралы ... өз ... ... бірнеше мұрагерлердің атынан «ортақ
куәлік» алу ... ... бұл ... ... ... және т.б. ... қабылдағаннан кейін (мұраға құқық туралы куәлікті алғаннан соң ... шын ... ... ие ... ... ... жаңа
құқықтары мен міндеттері пайда болады. ... ... ... ... заңды иеленуге; міндеттемелік құқыққа қатысушы ретінде, яғни ... ... ... ... ... табылса; жеке мүліктік емес құқыққа ие
болуға құқы ... мұра ... ... ... әдеби шығармаларын
жария етуге құқы).
Сонымен, осыған байланысты мәселелерге қатысты келесі мән-жайларды
айтуға болады. ... ... ... құқықтық қатынастардың
жиынтығы нақты заңдық фактілерге байланысты, ол мұра ... ... ... ... ... ... бере отырып, заң шығарушылар
коммориенттерге қатысты ережелерде бірнеше ... ... ... бір ... ... ... ... бірінен кейін бірі мұрагер бола ала
ма жоқ па немесе мұраның ашылу орны ... жаңа ... ... бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-нің заңдарына қарағанда мұрагер деп
танылған тұлғаларға қатысты ережелер нақты, ... және ... ... ... лайықсыз мұрагерлерді шеттету үшін ниет негіз болып
табылады.
1.3 Құқықтық мирасқорлықтың түсінігі мен мәні
Зерттеу барысында байқағанымыздай, құқықтық ... ... ... ... бола ... ... ... қатынастар, оның қайтыс
болуымен ... ... ... ... ... ... басқа
субъектіге (құқықтық мирасқорға) мұра қалдырушының құқығы мен ... ... ... ... Зерттеу барысында көрсеткеніміздей, мұра
қалдырушының тірі ... ... ... ... болған кезіндегі
барлық құқықтық қатынастар оның қайтыс болуына байланысты тоқтатылмайды.
Дегенменде, ... ... ... ... ... құқықтар мен
міндеттер тоқтатылады. Бұл мұра қалдырушының жеке басына тығыз ... ... да атап ... өміріне немесе денсаулығына келтірілген
зиянды өтеу құқығы; алименттік міндеттемелерден туындайтын құқықтар мен
міндеттер және т.б. Осы ... ... ... болуына байланысты, мұра
қалдырушының құқығы мен ... баса ... ... ... ... ... болады. Мұндай құқықтық мирасқорлық кезінде
«құқық берушінің құқығы мен міндетін ... ... ... ... ... орны бар» ... айта кету ... Субъекттік құқықтың
ауысуы (құқық пен міндет) құқықты қабылдау тәртіппен бір тұлғадан ... ... [81, 492 ... ... ... ... өзгеруі кезінде құқықтық
мирасқорлық өрбиді, ол бұрынғы және жаңа ... ... ... ... ... ... те ... құқықтық қатынастардың құқықтық реттелуінің негізгі мақсаты
өз артында қалған субъект тағдырының заңдық қатынастарын ... ... [82, 780 б.]. ... ... ... ... қайтыс
болған меншік иесінің мүлкі тірі мұрагерлеріне ауысуы көзделеді [83, 3 б.].
Құқықтық ... ... ... ауқымды мәселелерінің бірі болып
табылады, мұрагерлік тәртіппен құқықтық мирасқорға ауысатын құқық ... ... ... ... мәселені дұрыс шешуге көмектеседі.
Мұрагерлік мирасқорлық теорияда көптеген талдауды қажет ... ... ... ... жоқ деп, дегенменде мұрагерлік кезіндегі
құқықтық мирасқорлық туралы ... ... ... ... ... яғни
олардың, объектіге құқықтары туралы айтылу қажет деп айтатындар да ... [84, 30 б.]. Бұл ... Э.Б. ... ... ... және «мирасқорлық» ұғымдары бірдей емес екенін көрсетеді.
Мұрагердің құқық ... ... ... ... тар
мағынадағы ұғым, ол жайында тек ... бір ... ... ... ... ... адамды өлді деп хабарлаған құқық мирасқорлары болған,
мұрагерлерді мұраға ... ... ... ... жағдайларда ғана
айтуға болады деп көрсеткен [11, 26 б.].
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... жоқтың қасы. Ресей заңгерлердің құқықтық мирасқорлыққа қатысты
монографияларының өзінде, құқықтық ... ... ... ... мен ... қозғайды. Құқықтық мирасқорлықтың екі түрі бар, олар:
әмбебап құқық мирасқорлық (жалпы) және сингулярлы құқық ... ... ... ... толық және нақты тоқталатын болсақ, қайтыс
болған азаматтың ... ... мен ... мұрагерлерге бір мезгілде
ауысады. Мұрагерлік құқықта тек мүліктік ... ие ... ... бас ... ... ... бір құқықты алған мұрагер ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерін қабылдауы тиіс.
Бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-де ... ... ... ... ... оның ... шын ... мұрагерлік құқықта орын алған
болатын.
Кеңестік дәуірде азаматтық құқықтағы әмбебап құқық мирасқорлықты ... пен К.А. ... ... ... ... ... мұраға бүтіндей ие болған. Мұрагер заңда мұрагерлік кезінде, ... ... ... ... ... пен міндеттердің жиынтығына
толық құқылы. Заңды мұрагер мұра қалдырушының субъективтік құқығына ... ... ... ... да ... яғни ... ... тиіс. Мұра қалдырушының мүліктік құқықтары (актив) шегінде мұра
қалдырушының ... ... ... ... ... Келесі сипат
мұрагер мұраны тікелей өзі ... ... ... мұра алуы ... ... ... ... болуы мүмкін. Соңғы сипат мұрагерге мұрагерлік
құқық бойынша бір мезгілде ... пен ... ... ... олар ... ... қатысты келесі тұжырымға келеді, яғни, әмбебап ... ... ... мұраның жартысын қабылдап, мұраның қалған
бөлігінен бас тартуға құқы жоқ [7, 52 ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлеріне ауысады деп түсінеді, яғни:
1) белгілі бір тұлғаның құқығы мен міндетінің жиынтығы;
2) тұлғаның ... алуы не одан бас ... ... оған ... ... құқықтардың жиынтығы [85, 124 б.];
3) қайтыс болған адамға қатысты барлық заңдық кешендер [33, 467 б.];
4) ... ... ... ... ... ... [44, 28 ... қайтыс болған адамның мүліктік және кейбір мүліктік емес құқықтары
мен міндеттерінің жиынтығы [86, 4 б.];
6) тек қана ... ... пен ... ... ... ... субъективтік
құқықтың қалыптасқан заңдық күші бар процесс [87, 82 б.].
Шет мемлекеттердің заңдарына сүйенер ... ... ... ... ... құқық мирасқорлық ... яғни ... ... ... ... мен міндеті тікелей
мұрагерлеріне ауысады. Ал ... мен ... ... ... ... мүлкі ең алдымен сенімді меншік құқығы бойынша қайтыс болған
адамның «жеке өкіліне» ауысады, яғни мұра қалдырушының мұра ... ... ... ... одан қалған бөлік қана ... ... 533 ... әдебиеттерінде әмбебап құқық мирасқорлыққа толық сипаттама берген
деп айтуға болады [7, 52 б.]. Біріншіден, мұра ... ... ... ... ... мен міндеті мұрагерге бірыңғай тұтас нәрсе ретінде
ауысады. Бұл «әмбебап ... ... ... ... ... «universal», жалпы барлығын, тегіс қамтитын мағыналарын білдіреді
[89, 630 б.]. Осы ... ... ... ... адамның барлық құқығы
мен міндеті мұраны құрайды және ол бір немесе бірнеше мұрагерлерге өзінің
жиынтығымен ... ... сөз. ... ... ... ... құқықтық мирасқорға мүліктік құқық пен міндеттің бірден (бірақ
мезгілде) ауысуы. Әмбебап құқық мирасқор негізінде ... ... ... әр ... ... алмайды, мұра бірыңғай тұтас ауысады [90, 8 б.].
Үшіншіден, ... ... ... өзіне тән сипаты бар, ол ... ... ... мен ... ие болу үшін өзге ... ... яғни мұра ... ... ... мұра қалдырушының өзінен мұрагерге
тікелей ауысады [7, 54 б.].
Әмбебап ... ... тағы бір ... ... мұраның
белгілі бір бөлігін ғана қабылдап не бір бөлігінен бас ... ... ие болу ... ол ... ... бірыңғай тұтас нәрсе ретінде
ауысады. Мұраны қабылдау не одан бас ... ... ... акт ... [54, 16 б.].
Әмбебап құқыққа қарама-қарсы сингулярлы құқықтық ... ... ... ... ... пайда болған [91, 10 б.].
Сингулярлы ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің жиынтығына ие болмайды, ол
тек:
1) қандайда бір ... ... жеке ... ие ... ие болу
[92, 477 б.];
2) құқық берушіге тиесілі болған құқық пен міндеттің жиынтығынан жеке
бір құқық пен ... ... [44, 20 б.]. Бұл ... егер ... ... ... ... пайдасына нақты міндеттемені
жүктеуге қатысты айтылады. Яғни жеке құқықты мұра қалдырушы арқылы
емес, мұрагер арқылы қабылдайды [93, 478 ... ... ... тек ... ... болу керек дейді,
яғни «өсиеттік бас тартуда өзіндік орны бар қайтыс ... ... ... ... ... ... табылмайды», деп көрсетеді [94, 509
б.].
Керісінше, кейбір авторлар әмбебап құқық мирасқорлық сияқты сингулярлы
құқық мирасқорлық ... ... ... ... Мәселен П.С.
Никитюктің ... ... ... ... ... ... ... еместігін айта отырып, іс жүргізу ...... ... ... ... ... ішінде, кейбір
жағдайларда сингулярлы құқықтық мирасқорлық позициясы жүзеге асуы ... ... [54, 15 б.]. Т.Д. ... ... ... ... мән-жайға байланысты бірыңғай режимде ... не ... ... ... ... ... емес ... бойынша болуы мүмкін.
Дегенменде, бұл қорытындылар сонда да болса, әмбебап ... ... ... ... аргумент болып табылмайды», дейді [85, 26 б.].
ҚР-ның АК-нің 1038 ... 2 ... ... рет ... әмбебаптылығы туралы ереже бекітілді. Қазақ КСР-нің АК-де бұл
ереже қарастырылмаған болатын. ... ... 1038 ... 2 ... қайтыс болған азаматың мұрасы ... ... ... ... ... егер ... құқық бөлімінің ережелерінен
өзгеше жағдай туындамаса, ... ... ... ... және ... ... ... Азаматтық кодекспен, ал тікелей өзі ... өзге де заң ... ... Мұнда «ережелерінен өзгеше
жағдай туындамаса» дегенде сингулярлы құқықты да меңзейді.
Осы уақытқа ... ... ... ... заң ... кезінде
көрсетпеген еді. Олай болса, бұрын-соңды осы түсініктің ... ... ... ... ... басылымдарда іздеп кездестіреміз, ал қазіргі
кезде заң шығарушылардың азаматтық-құқық терминіне енгізуі жетістік деуге
болады. Оның ... ... ... 116 ... 1 тармағына сәйкес, азаматтың
құқық объектілері, егер ол ... алып ... ... ... ... бір ... ... адамға әмбебап құқық мирасқорлық тәртібімен
не өзге де әдіспен еркін беріледі немесе ауысады, деп көрсеткен.
ҚР-ның Жоғарғы Сотының 2009 ... 29 ... № 5 ... ... ... ... ... мәселелері туралы »
нормативтік қаулысының 34 тармағында сәйкес, ҚР-ның АК-нің 1038 ... ... ... ... ... ... құқық мирасқорлығы
талаптармен бірыңғай тұтас ... ... және ... мезгілде ауысады.
Әмбебап құқық мирасқорлығы тәртібімен мұрагерлерге мұрагерлік мүлік,
сонымен ... мұра ... ... және жеке ... емес ... бірге оның міндеттері де ауысады. Сондықтан да ҚР-ның АК-нің ... ... ... ... ... мұрагерлер мұра ... ... ... ... ... ... ... шегінде ортақ
борышқорлар ретінде жауап беруі тиіс [95].
Қазіргі кезде әмбебап құқықтық мирасқорлық заңды тұрғыда бекітілген.
Мұрагерлік ... ... ... ... Рим заңгерлерімен зерттеліп
ұсынылғанын айта кету керек.
Біз өз кезегімізде, мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін ... ... ... әмбебап құқықтық мирасқорлық тәртіптермен
байланыстырып, қарастырайық:
1) қайтыс болған тұлғаның ... ... мен ... ... ... ... ретінде ауысады;
2) мұра қалдырушының құқығы мен міндеті мұрагерлеріне бір мезгілде
ауысады;
3) мұра қалдырушының құқығы мен ... ... ... ... ... ... асады.
Егер бұрынғы әмбебап құқық мирасқорлық қағида мұрагерліктің ... ... ... ... ал ... ... қатысты арнайы бөлімдері
қарастырылған, яғни мұрагерді бірнеше негіз бойынша (өсиет және ... ... ... ... ... мұраны бір немесе бірнеше
негіз бойынша қабылдауға құқы бар.
А.Т. ... ... ... ... ... мирасқорлықтан сингулярлы
құқық мирасқорлық келесі жағдайда ғана орын алады. Егер мұра ... ... бір ... ... ... арасында үлестірсе және басқа
мүлік болмаса, мұрагерлер әрқайсысының құқықтық мирасқорлығы жеке, яғни бұл
жерде сингулярлы болып табылады» [96, 11 ... ... мұра ... ... пен ... ... сияқты толық
көлемде ауысады деп бекітуге болмайды. Біздің ойымызша, ... ... ... пен ... ... ... ... мұрагерге
бірыңғай тұтас нәрсе ретінде ауысу болып табылады.
Э.Б. Бабыкованың зерттеуінде әмбебап құқық мирасқорлыққа ... ... яғни ... ... ... ... ... адамдарға
бірыңғай тұтас және бір мезгілде ауысады [11, 3 б.], ал Л.Ю. Грудцына
әмбебап ... ... ... ... ... ... шектелмеген құқығы мен міндеттері қабылдауға қатысты өз ... мұра ... ... ... ... ... жауапкершілікті
қабылдау) туралы әмбебап құқық мирасқорлық ... ... ... мұра
мүлкінің жеке меншігіндегі мүлікке қосылу, деп ... [45, 399 ... ... ... ... ... ҚР-ның АК-нің 1038 бабының 2
тармағында өз мәнін толық ашып, орын тапқан.
Мұрагерлік құқықты ... және ... ... ... зор. Бұл жөнінде ғылымда көптеген пікір таластар бар. Б.С. Антимонов
пен К.А. Граве, объективтік мағынадағы ... ... ... ... белгілі бір субъективтік азаматтық құқығы мен субъективтік
азаматтық міндеттерінің ауысуын реттейтін ... ... ... дей ... ... ... ... қайтыс болған мүлік иесінің
мұрагерлеріне ... ... ... пен ... ... ... келесі түрде жіктеген: біріншісі, мұрагерлік құқық
ережелеріне сәйкес мүліктің ауысуы ... ... ... ... одан
кейінгісі, мүліктің мұра қалдырушыдан мұрагерге ауысатын құқықтар мен
міндеттер ... мұра және мұра ... ... ... ... ... ие болған тұлға (мұрагер) қайтыс болған ... ... ... ... тікелей яғни, жан-жақты (әмбебап) құқықтық ... ... [7, 46 ... ... Э.Б. ... ... алу құқығы өзінің объективтік мәні
бойынша азаматтық құқықтың бір тармақшасы болып ... дей ... ... ... ... құруға құқықтың туындайтындығын білдіретінін айтқан.
Ал, мұраға алу құқығы өзінің субъективтік ... осы ... ... ... және осы ... иемденген мұрадан туындайтын құқығын
көрсететінін айтқан [11, 22 б.].
Сонымен «мұрагерлік құқық» ... ... ... ... біркелкі мағынада қарастыра алмаймыз, яғни оны объективтік
және субъективтік мағынада талқылау міндетті түрде қажет.
Біздің ... ... ... мұрагерлік құқық – мұрагерлік
қатынастарды реттейтін ережелердің ... ... ... мұрагерлік құқық мұрагерлікке шақырылған
тұлғалардың құқықтары.
Енді, мұрагерлік құқықтың қағидаларына тоқталатын болсақ, А.М. ... ... ... права» атты мақаласында алты қағиданы
атап көрсеткен:
1) қайтыс болған азаматтың жұбайын және оның ... ... ... ету үшін ... ... ... мұрагерлерге үй жиhаздары мен бұйымдарын мұралық етуді заңды деп
тану;
3) мұра қалдырушының жақын ... ... ... деп тану;
4) өсиет еркіндігі;
5) жұбайлардың тең құқыққа ие ... ... ... кезінде үлестердің теңдей үлестірілуі қарастырылады
[97, 109 б.] .
П.С. Никитюктің айтуынша А.М. Немковтың бұл алты қағидасының ... ... ... ... ... нақты интерпретация берілмеген.
Себебі сол кездегі заң ... 2 ... ... ... жоқ
мұрагерлердің (мұра қалдырушының аға-інісі, апа-сіңлісі) міндетті үлеске
құқығы болғанын айта кеткен [54, 257 б.].
Кейбір ... ... ... құқықтың қағидалары және
мұрагерлік іс бойынша өндіріс тезисі Ежелгі Рим заңгерлерімен тұжырымдалған
және осыған сәйкес мұрагерлік тек қана ... ... ... ... В.С. ... ... құқықтық мирасқорлықты тікелей мұрагерлік
құқықтың қағидасы деп көрсетеді [98, 12-22 бб.].
Кез келген құқық теориясының маңызды мәселесі сол ... ... мен ... ... ... Бұл екі элемент те мұрагерлік құқықта
жоқ. Алайда, Ю.К. Толстойдың ... ... ... қағидалары
көрсетілген.
Мұрагерлік құқықтың қағидаларын қамтитын заң шығарушылардың ... ... ... көрсетіледі. Ю.К. Толстой осындай
қағидаларға:
1) мұрагерліктің әмбебап құқық ... ... ... ... мүдделеріне қажетті құқықты қамтамасыз ету;
4) мұра қалдырушының заң күшіндегі еркімен қоса шамаланған еркін де
есепке алу;
5) ... ... ... ... ... мұра ... мұрагердің, заңды және өзге де ... ... ... ... ... ... қорғауы
танылады [99, 34-39 бб.].
Әрине, заманына сәйкес заң ержелерінің қағидалары өзгертіліп, жаңарып
отырады. Осы ... Э.Б. ... ... ... төрт ... ... әмбебап құқық мирасқорлық;
2) мұрагерлердің мүдделері және олардың құқықтарын қамтамасыз ету;
3) өсиет еркіндігі;
4) отбасы мүдделерін қорғау [11, 52 ... ... ... құқыққа дәлме-дәл келеді. Бірінші қағида
мұрагерлік құқықтың әмбебап құқықтық мирасқорлық талаптарына ... ... ... ... ... ... ... заңмен танылған
мұрагерлердің мүдделерін қорғауды ... ... ... өсиет
еркіндігі, яғни өсиет қалдырушының өсиетті ... не ... ... өз ... ... азамат тірі кезінде жинап терген дүниесін
отбасының пайдасына шешілгенін қалайды. Сондықтан да отбасы ... ... ... ... ... болса керек.
Мұрагерлік құқық азаматтық құқықтың бір саласы ретінде ... ... бар. Бұл ... әр ... заңгерлер сол қоғамның ... ... ... ... ... құқықтың қағидалары
әмбебап құқықтық мирасқорлықпен тығыз байланысты екенін айта кетуіміз
керек.
Сөзімізді пайымдай ... ... ... ... қағидаларын
көрсеткен жөн: мұрагерліктің әмбебап құқық мирасқорлығы; ... ... ... ... ... ... ... үлес) заңды
мүдделерін қорғауды ... ... ... ... ... ... ... мұраны таңдау еркіндігі; мұрадағы ... ... ... ... болғанда немесе оны қайтыс болды деп жариялағанда, кейбір
мемлекеттік органдар мұрагерлік мүлікті мұрагерлердің мұрагерлікке құқығы
дәленденгенге ... ... ... ... ... мен міндеттер
мұрагерлік қатынастарды құрайды. Бұл құқықтық әрекеттер осы қатынастарды
жүзеге асыру ... ... ... қатынастар заңда қарастырылған
әрекеттер мен тәжірибе нысаны ретінде белгіленген ... ... ... ... іс ... ... орыс заңгерлерінің арасында Р.А. Арупов
[100], Н.П. Асланян [101], К.В. Гринберг [102] ... ... ... ... ең бірінші мұраны қабылдау немесе одан
бас тарту актілері біржақты мәміле ретінде ... ... ... ерекше мән берілген. Бұл жерде басқа да нақты заңды
әрекеттерге назар аудару қажет, атап ... ... ... қорғау
туралы нотариалдық органдардың қаулысы, нотариалдық істерді қысқарту ... ... ... ... дайындау. В.И. Серебровский бұл әрекеттерді
заңи-техникалық әрекеттерге жатқызады [80, 10 ... ... ... ... ... ... еш ... Өйткені, бұл термин біздің құқықта жоқ.
Дегенмен, қазіргі кезде ғылыми-құқықтық ... ... ... ... көптеген сұрақтарды шеше отырып, нотариалдық ... ... ... ... ... құптайды. Кеңес Одағы тұсындағы
авторлар нотариалдық құқық қорғау актілерін ... ... деп ... ... И.Б. ... [103, 81 б.], В.Н. Щеглов [104, 158 б.] және ... ... бұл ... ... ... ... ... фактісіне
байланысты мұрагерлердің және өзге де тұлғалардың құқықтары мен міндеттерін
қорғауға бағытталған әрекеттер нотариалдық органдардың әрекеті және ... ... ... ... ... бірден-бір себеп, мұрагерлік құқыққа
қатысты кейбір әрекеттер ҚР-ның АІЖК-мен жүзеге асады. Осы ... ... ... ... құқықтық қатынас азаматтық-құқықтық қатынастар
болып табылады, өйткені субъектілердің құқықтары мен ... ... мен ... ... заң ... ... ... барлық мұрагерлік құқықтағы дауларды ... ... ... ... ... ... ... бойынша және заңды мұрагерлер арасындағы даулар;
3) бір немесе бірнеше ... ... ... ... ... ... және ... бойынша немесе заңды мұрагерлер арасындағы
даулар;
5) басқа да мұрагерлік істер, соның ... ... ... ... ... туралы куәлікті жартылай немесе толығымен жарамсыз деп
тану [100, 11 б.].
Азаматтардың мұрагерлік құқығы соттардың ... ... ... ... ... жолдарымен ғана емес, сонымен қатар ерекше өндірістік
істер бойынша қорғайды, яғни:
1) заңды мәні бар мәліметтер болған жағдайда;
2) азаматтың қайтыс болуы ... оны ... ... деп ... АХАЖ жазу ... ... жазба жасаған ретте;
4) нотариалдық әрекеттерге арызданған жағдайларда ... ... ... өз ... сотқа шағымданудың бірнеше нысандарын
қарастырған:
1) мұрагерлік іс ... ... арыз ... бұл - ... ... ... бойынша мұрагерлік пен заңды мұрагерлік
кезектерінің анықтау талаптары;
2) мұрагерлік құқықтық қатынас негізінде пайда ... ... ... ... ... қатысуымен істің қаралуы (бұл жағдайда прокурор,
сарапшы маман, аудармашы, ... ... ... мүмкін);
3) сотта істердің қаралуы, азаматтық сот өндірісінің бірінші сатысы;
4) соттың шешімі мемлекет атынан шығатын болғандықтан ол ... ... ... тиіс [100, 12 б.].
Мұрагерлік құқық бойынша талап ... бұл - ... ... қатысушы заңды мұрагерлік және өсиет бойынша мұрагерлерді анықтау
талабы болып табылады.
Н.П. ... ... ... ... ... ... ... табылады және құқықтық сала ретінде бірнеше өзгертілген. Кеңес Одағы
кезінде мұрагерлік құқықтың даму ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюы; 2) заңды мұрагерліктің кезек
тәртібінің ұлғаюы; 3) өсиет ... 4) ... ... ету ... [105].
С.А. Джапаридзе Кеңес Одағы тұсында заңды мұрагерлік ... ... ... ... институтына көп көңіл бөлінгенін, яғни
Кеңес Одағы кезінде мұра қалдырушының отбасына ерекше ... ... ... ... ... құқық ең алдымен мұра қалдырушы ... ... ... ... ... мұра ... кәмелет жасқа
толмаған балалары мен еңбекке жарамсыз ... ... ... ... [107, 104 ... ... ... іс жүргізу мұрагерлік құқық үшін маңызды.
Дегенмен, мұрагерлік құқықтағы материалдық және ... ... ... іс ... ... ... ... мұрагерлік
құқықтың құрылымын жетілдіруге едәуір ықпалын тигізер еді.
Еліміздегі мұрагерлік институты соңғы ... ... ... ... Бұл ... ... ... құқықтың даму тенденциясын келесі
түрде айқындауға мүмкіндік береді. ... ... ... азаматтың
әмбебап мирасқорлық құқығының ... ... ... ... ... көбеюі; өсиет еркіндігінің өрістеуі.
Сонымен, мұрагерлік құқық түсінігі өркениетті мемлекеттердің заңнамалық
тәжірибесіне сәйкес анықталынған. Мұрагерлік – ... ... ... ... мүліктік, сонымен қатар ... емес ... ... ... ... мұрагерлеріне ауысуы және мұра
қалдырушының мүддесін қорғау басты болып танылады.
Әмбебап құқық мирасқорлық термині ... ... ... жағдайларда ғана қолданылады, егер мұра толық көлемде бір ... ... ... ... мұрагердің құқығы мен міндетіне қатысты,
мұрагерлік мүлік тәртібі ... оған ... Егер ... ... ... ... ... болса, немесе егер ол үшінші ... ... бас ... жеке ... ... болса, онда
жалпы мұра массасына қатысты сингулярлы құқық мирасқорлық туралы айтуға
болады.
2 МҰРАГЕРЛІК ҚҰҚЫҚТЫҢ ... ... ... және заң ... ... ... ... АК-нің мұрагерлік негізі: өсиет бойынша және заңды ... ... 58-ші ... «Өсиет бойынша мұрагерлікке» арналған, ал 59-ші
тарауы, «заңды мұрагерлікке» ... ... ... ... қарастырылатыны байқалады. Өсиет бойынша мұрагерлікке 14 бап, ал
заңды ... 10 бап ... ... 1039 бабына сәйкес, мұрагерлік өсиет және (немесе) заң
бойынша жүзеге асырылады. Ал, ... ... ... ... 522 ... мұраға ие болу заң бойынша және өсиет бойынша жүзеге ... ... ... ... АК-нің мұрагерлік құқық ережелерінде
заң бойынша мұрагерлік негізі бірінші кезекте болса, ал қазіргі ҚР-ның ... 1039 ... 1 ... ... ... ... ... негізі
заңда бірінші болып жазылған. Яғни, егер азамат қайтыс болса, ең ... ... ... не ... ... ... керектігі айтылады.
Бірақ, Қазақ КСР-нің АК-де көрсетілген мұрагерлік құқықтың заңды мұрагерлік
негізі неге бірінші ... ... ... ... ... ... ... 1039 бабының 1 тармақшасында көрсетілген ереже ... ең ... ... ... еркі ... ... Конститутция
құзіретіне сәйкес азаматтардың құқықтарының бұзылмауын көздейді. Қазақ КСР-
нің АК-сі кезінде ... ... ... ... көп ... қалуын қуаттаған. Мәселен, біріншіден мұра қалдырушының өсиет
қалдыруы, ол ... ... ... ... ... ... мұра ... мұрагерлерінің кезегі едәуір аз болған, осының салдарынан мүліктер
көп жағдайда иесіз қалған. Ал, иесіз қалған ... ... ... отырған. Қазіргі таңда бірінші кезекте мұра қалдырушының еркі, яғни
мұрагерлік құқықтың өсиет негізі басты ... ... ... құқықтың өсиет негізі мұра қалдырушының өзіне ... ... өз ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ал,
егер мұра қалдырушы өсиет қалдырмаса, онда ... ... ... ... Заңды мұрагерліктегі кезек тәртіптерінің көп болуы мүліктік
мемлекетке ауысуына мүмкіндік ... ... ... ... қойып салыстыруға болмайды. Бұл
негіздер мұрагерлік құқық теориясында қарастырылып ... ... ... және ... ... ... ... болу негізінің
бастысы - мұра қалдырушының өлімі болып табылады. Бұл жағдайда ... мұра ... ... ... ма, әлде ... жоқ па деген
мәселе туындайды. Осы тұрғыда заңды мұрагерлікті және ... ... ... ... ... ... па ... мәселені РФ-ның АК-
нің 3 бөліміндегі баптарға талдау жасаған заңгер авторлар көтерді [108, ... ... ... жарияланған және азаматтық құқық бойынша барлық
оқулықтарда талқыланған. ... ... бұл ... ... ... ... ол «азаматтық құқықтық қатынас» бөліміндегі «азаматтық
құқықтық қатынастың пайда болуы, өзгеруі және ... ... ... факт ... ... қарастырылған.
Өсиет бойынша мұрагерліктің заңды мұрагерліктен маңызды екені туралы,
яғни кейбір авторлар ... ... ... ... ... ... тәсіл ретінде және оның маңызды екеніне ... ... ... ... бойынша яғни, мүлік иесінің еркі ... ... Одан ... ол құқықтық ауысудың негізгі шешуші факторы ... [109, 18 ... ... да орыс ... осы ... ... ... да мұрагерліктің
негіздерін бөлу қажеттілігі туралы айтады. Мысалы, О.С. Иоффе иесіз қалған
мүлікті оны да мұрагерліктің негізі ... ... [110, 297 б.]. ... мұрагерге «мұрадағы міндетті үлеске құқық» ... ... ... [111, 4 б.]. Біздің ойымызша айтылған
мұрагерліктің түрін ... ... ... ... екі ... ... ... пікірінше, мұрагерліктің өсиет
бойынша және заңды мұрагерлік деп ... ол ... ... ... өзі ... ... ... өйткені өсиетті құру мүліктің оның
тәртібі мен нысаны және оның орындалуы заңда ... ... ... ... және заңды мұрагерлік негіздер ҚР-ның АК-нің ... ... ... асады [112, 147 б.]. Екіншіден, тұлға екі жолмен
мұрагер ... ... олар ... ... не ... мұрагерлік бойынша.
Мұра ашылғаннан кейін ғана мұра қай негіз бойынша ... ... ... [80, 411 б.]. В.И. ... айтуы бойынша: мұрагерлікке
шақыру кейбір фактілерге емес, заңға қатысты, екенін айта ... ... ... ... ... 1) мұра қалдырушының өлімі; 2) ... ... ... 3) ... ... ... 4) мұра
қалдырушымен оның зайыбының ... ... ... ... [41, ... ... мұрагерліктің екі негіз бойынша қарастырылғаны әбден
дұрыс. Қайтыс болған азаматтың өзіне ... ... ... ... ету
мүмкіншілігі сипатталады. Заң өз кезегінде қайтыс болған азаматтың мүлкін
қандай келісім болса да, алып ... ... ... Осыған байланысты ҚР-
ның АК-нің 515 бабына ... ... ... ... ... ... ... уәде
берілген сый алушының құқықтары, егер сый тарту шартында өзгеше ... ... ... мирасқорлықтарына) ауыспайды.
Сыйға тарту мен өсиеттің айырмашылығын келесі түрде ... ... ... екі ... ... болатын мәміле [113, 8 б.]. Ал өсиет
біржақты мәміле.
Ал, Францияның АК-де ... ... ... ... ... ... келісімі бар негізінде мұра қалдырушының ... ... ... мүлікті сатуда толық не ... не ... ... ... біріне не өзге тұлғаға өзінің құқығын сата алады.
Азаматқа өзіне тиесілі мүлікті заң өз мүддесінің қалауы ... ... ... ... ... ... өзіне тиесілі мүлкінің иесі одан әрі кім
болатынына және оған саналы түрде өз еркімен өсиет қалдыруы ... ... ... өз ... ... ... да ... адамдарға өсиет
қалдыруға құқы бар. Өсиет бойынша мұрагерліктің тағы бір ерекшелігі, ... ... ... отырып, заңды мұрагерлік бойынша мұрагерлерді ... ... ... ... де ... Н.М. Ершованың айтуынша
заңды мұрагерлердің қатарына кірмейтін тұлғаларға ... ... ... ... ... ... яғни ол ... адам бола тұра, өсиет қалдырушы
өсиет бойынша мұрагер деп таныған туыстық жақындарынан да ... ... ... алған [114, 159 б].
Өсиеттің келесі ерекшелігі, өсиеттің күші мұра ашылғаннан кейін ғана
пайда болады. ... ... ... айырмашылығын осы жерден көруге
болады. Яғни өсиет қалдырушы өсиеттің талаптарына байланыссыз, кез ... ... ... бұза ... мұрагерлер қатарын және мұралық массаны
өзгерте алады және ... ... ... ... ... ... мұның
барлығы мұра ашылғаннан кейін ғана белгілі болады және өсиеттің тағдыры
айқындалады.
ҚР-ның АК-нің 58 ... ... ... ... ... ... бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-нің мұрагерлік құқыққа қатысты
ережелерінің түп ... ... Сол ... ... ... ... ... өкіл арқылы өсиетті жасауға болмайтыны, өкіл арқылы өсиетке
жол бермейтіні, өз ... ... ... үлесін қалауынша
үлестіруі, сонымен ... заң ... ... құқығы бар мұрагерлердің
себебін көрсетпей-ақ мұрадан айыру мүмкін деген жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... АК-не қарағанда, әрине
қазіргі заңда егжей-тегжейлі зерттелінген.
Енді «өсиет» ұғымын ... ... ... ... ... ... and ... аударғанда – азаматтың қайтыс болуына байланысты өзіне
тиесілі мүлікті заң ... ... ... етуі ... ... [40, 194
б.].
С.З. Зиманов пен Н. Өсеровтың «Қазақ әдет-ғұрып ... ... ... ... ... ... Олардың айтуынша, «өзі өлгеннен
кейін өзінің жеке меншігіндегі мал-мүліктің бір ... ... ... ... ... ... шариатта өсиет айту», дейді [10, 68 б.].
Сонымен қатар, Н. Өсеров пен Ө. Қопабаев «Мұсылмандық ... ... деп бір ... өлер ... өзіне тиісті мүлкінің бір бөлігін басқа
біреуге беру міндеттемесін айтады деп көрсетеді [115, 57 ... ... ... ...... ... ретпен жасалған
азаматтың өз дүние мүлкін кімге қалдыру жөніндегі тірі ... ... [116, 58 ... ... өз еңбегінде «өсиет бойынша мұрагерлікті» техникалық-
құқықтық ... деп ... Оның ... ... қалдырушының құқықтық
мирасқорлар қатарына кіретін тұлғаларды, оның тәртібі мен ... ... ... ... емес ... ... айтады [54, 111 б.].
Ал, В.К. Дроников өсиет – заңды акт, өсиет қалдырушының тірі ... күші жоқ және ... заң ... ... ... ... етуі, ол
қайтыс болғаннан кейін оған тиесілі ... ... ... ... тұлғалардың пайдасына шешіледі деп көрсетеді [111, 14 б.]. Бұл
орайда А.Е. Баянова [117, 94 б.] өз ... В.К. ... ... Ол ... акт» ... ... ... Шын мәнінде, өсиет ұғымына қатысты «біржақты мәміле» түсінігін
қолданған ... ... ... ... ... ... берілмеген.
ҚР-ның АК-нің 1046 бабының 1 тармақшасына сәйкес, «Азаматтың ол ... ... ... ... ... ... ету ... өз ықтиярын
білдіруі өсиет болып табылады».
«Өсиет оны ... ... ... әрекет қабілеттілігі бар азамат
жасайды.
Бұл орайда, айта кететін жайт, шын ... ... ... ... қабілеттілігі бар тұлға жасайды. Аталмыш ережені ... ... ... ... ... ... мүлкін немесе оның бір бөлігін заң бойынша
мұрагерлер тобына ... де, ... де бір ... ... ... заңды тұлғаларға және мемлекетке өсиет етіп қалдыра алады.
Өсиетті өзі жасауы тиіс. Өкіл арқылы өсиет жасауға жол берілмейді.
Өсиет қалдырушы ... ... заң ... ... ... ... барлығын мұрадан айыруға құқылы. Егер өсиеттен
өзгеше туындамаса, заң ... ... ... ... оның ... ... ... етуші ұрпақтарына қолданылмайды.
Аталмыш баптың 5 тармағы ҚР-ның Заңы ... ... ... ... ... ... кез келген мүлкі, оның ішінде болашақта сатып
алуы мүмкін мүлкі ... да өкім бар ... ... құқылы.
Өсиет қалдырушы мұрагерлердің мұрадағы үлесін кез ... ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше өсиет жасай
отырып, өз ... ... оның ... бір ... ... ете алады.
6) Мұра қалдырушы жасалған өсиеттің оны жасағаннан кейін кез келген
уақытта күшін жоюға және ... ... және ... ... ... ... ... міндетті емес.
ҚР-ның АК-нің 1046, 1050 баптарының ... ... ... ... ... қабілеттілігі бар азаматтарға ғана тиесілі болады. Әрекетке
қабілеттілікті тексеруді өсиетті куәландыратын адам ... ... ... ... ... ... ... адам осы
нотариаттық іс-әрекетті жасау кезінде өсиет жасауға ниет білдірген ... ... ... ... ... ... ... еркін, сондай-ақ
қалыптасқан жағдайды дұрыс ... және ... ... ... - ... ... өлер ... өз мүлкін ықтиярымен
мұрагерлерді тағайындау арқылы билік етуі. Сонымен қатар ол ... ... және ... көрсетілгендей, куәлардың қатысуымен жүзеге асырылуы
керек. Өсиет қалдырушының оның өлгеннен кейін еркі іс ... ... ... ... ... ол ... ... заң күшіне енеді.
Өсиет, бұл – біржақты мәміле. Өсиет қалдырушының тікелей өзімен байланысты.
Бұл өкіл ... ... ... тұлға арқылы жүзеге аспайды. Мұны өсиет
қалдырушы тікелей өзі құру қажет және бұл өзіне тиесілі ... ... ... ... тірі ... қалдырған өсиеті негізінде, ол қайтыс
болғаннан кейін күрделі құқықтық мұрагерлік қатынас ... ... ... өз кезегінде заңды мұрагерліктің кезек тәртібіне байланыссыз, өз
қалауы бойынша мұрадағы үлесті және тағы басқа жағдайларды ... ... ... [118, 65 б.].
Өсиетті азаматтық әрекет қабілеттілікке ие тұлға жасайды. Өсиет бойынша
мұрагерлікке қатысты ережелерде бұл ... ... ... ... ... ... мәміле болып табылатындықтан, өсиетті әрекет
қабілеттілікке ие тұлға құрайды. Егер Ресей мемлекетімен ... ... ... бұл жайлы РФ-ның АК-нің 1118 бабының 2 тармақшасында
нақты көрсетілген. Жалпы ереже бойынша толық әрекет қабілеттілік 18 ... ... 22 ... 2 тармақшасына сәйкес, 14-18 жасқа дейінгі
кәмелетке толмағандар өздерінің табысына, ... өзге ... ... ... интеллектуалды меншік құқығы объектілеріне өз бетінше
билік етуге, сондай-ақ тұрмыстық ұсақ ... ... ... ... ... 18 жас аралығындағы кәмелет жасқа толмағандардың ... ... ... олардың өсиет құруға құқылы болғаны ма? Бұл жөнінде ... 14 пен 18 жас ... ... ... ... ... ... стипендиясын, гонорарын өсиет етулеріне ... ... ... ... ие ... мүліктерге (сыйға беру, мұра қалдыру) жол
берілмейді деп көрсетеді [66, 434 б.].
Себебі, біріншіден, өсиет біржақты ... ... ... ... ... ... қабілеттілікке ие тұлға құруға құқылы, яғни 18 жасқа
толған тұлға.
Осыған орай, «Неке және ... ... ... ... ... 10 ... тармақшасына сәйкес, дәлелді себептер болған жағдайда мемлекеттік тіркеу
орны бойынша азаматтық хал актілерін жазу ... неке ... екі ... ... ... мүмкін, бұл бапты саралай келе, 16 жасқа
толған тұлғаның толық ... ... ие ... ... ... көреміз. Яғни, егер кәмелет жасқа толмаған тұлға «Неке және
отбасы» туралы ... ... ... ... ... ол толық әрекет
қабілеттілікке ие тұлға ... ... құра ... ... бұл некедегі 16
жастағы тұлғаның ... ... жас ... ... ... ... Бұл ... дәлел, ҚР-ның АК-нің 17 бабының 2 тармақшасына
сәйкес, заң ... он ... ... ... ... некелесуге рұқсат
етілетін жағдайда, он сегіз жасқа толмаған ... ... ... ... ... көлемде әрекет қабілеттілігіне ие болады.
Ч.Н. Сулайманов өсиет құрушының 18 ... 14 ... ... жас ... ... ұсынады, яғни заңды өкілдерінің келісімі ... 14 ... ... еңбек қызметінен тиянақты кірісі болса, сонымен қатар жеке
меншігінде мүлкі бар болса, ... ... ... деп ... ... ... М.Ю. Барщевский 15 жастан 18 жасқа дейінгі әрекет
қабілеттілігі шектеулі ... ... ... ... ... ... ... бекітілуін ұсынған [118, 9 б.].
Өсиетті құру барысында азаматтың толық әрекет қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... тұрады. К.
пәтерді зайыбына, автокөлікті баласына өсиет етіп қалдыруға құқылы.
Заңға ... ... ... бар азаматтардың өз мүлкін өзінің
қалауы бойынша көрсетіп, өсиет құруға құқығы бар. Әрекет қабілеттілігінен
айырылған ... ... ... шектеулі жеке тұлға өз мүлкіне
байланысты өсиет құра алмайды. ... ... ... ... оның жеке ... ... (аты-жөні), оның әрекет қабілеттілігіне
көз жету ... ... ... ... ... ... ... уақыттан (жастан) бастап немесе 18 жасқа толғаннан кейін ... және ол осы ... ... ... тұра ... Дегенмен, кәмелет
жасқа толған адамның әрекет қабілеттілігі жоқ ... ... Егер ... ... барысында өсиет қалдырушының әрекет қабілеттілігіне күмән
тудырса, онда нотариустың өсиетті куәландыруды белгілі бір мерзімге ... ... ... бар. Заң ... ... істі кейінге
қалдыру туралы қаулы шығару ережесіне сәйкес куәландыруды 1 ай мерзімге
дейін тоқтату ... Бұл ... ... мына ... өсиет қалдырушының
сот шешімімен әрекет қабілеттілігі жоқ деп танылған шешімін көруге немесе
тексеруге беріледі. Егер ... ... ... ... ... ол ... ҚР-ның АІЖК-нің баптарына сәйкес, өсиет қалдырушының
әрекет қабілеттілігінің жоқ екендігі туралы сұрақты сотта шешуге ... ... ... құру ... ... нақты жасына
байланысты, сонымен қатар тұлға өзінің іс әрекетіне жауапты ... ... ... ... Англияда және Америка Құрама Штаттардың көп
бөлігінде толық көлемде кәмелет жасқа толмаған (18 жас) тұлғада ... ... ... ... кәмелет жасқа толмаған 16 жастағы тұлға
өсиет құруға құқылы (ГАЖ 2229 параграф). Францияда кәмелет жасқа ... ... ... ... ... болған мүліктің жартысына өсиет құруға
құқық берген, егер 6 кезекке дейін заңды ... жоқ ... ... ... ... ... тұлға сияқты тең дәрежеде өсиет қалдыра алады (ФАК
944-ші бап). Англияда әскери ... және ... ... ... толмағандарға өсиет қалдыруға рұқсат беріледі [88, 9 б].
Өсиет бойынша мұрагерліктің заңды ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерін өз
мүмкіндігінше демократиялық тұрғыда жаза алады. Бұның өзі ... ... ... ... едәуір айырмашылығының бар екенін
көрсетсе керек.
Өсиет ... ... ... ... ... ... Барщевскийдің [118], И.Б. Ахмедовтың [120] еңбектерінде ерекше ... ... ... рет «талап қойылған өсиет» ережесі енгізілді.
Өсиет бойынша және заңды мұрагерлік бойынша танылған мұрагерлердің
мұрагерлік құқықтары ... ... ... ... оның
әрекеттерін толық білген жөн. Өсиетті өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... мұрагердің мінез-құлқының сипатына ... ... ... бір ... байланыстыруға құқылы, яғни мұрагер:
1) мұрадан бас тартпаса;
2) мұрагерлік құқығынан ... яғни ... ... ... бас ... мұра ... ... бастап өзіне тиесілі
мұраға немесе оның бір ... ... ... талаппен
байланыстыра алады.
ҚР-ның АК-нің 1048 бабына сәйкес, мұрагерді қосымша тағайындау және ҚР-
ның АК-нің 1072 бабына ... мұра алу ... ... ... ... ... ... талаптар жарамсыз болады.
Өсиет қалдырушы өсиетте көрсеткен мұрагер мұра ашылғанға дейін қайтыс
болған, оны алмаған, не одан бас ... ... ... ... 1045 ... ... ... ретінде мұрагерліктен шеттетілген жағдайда, сондай-
ақ мұрагер мұра қалдырушының заңды таларптарын өсиет бойынша орындамаған
жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... АК-нің 1044 бабына сәйкес, мұрагер бола алатын кез келген адам
қосымша тағайындалған мұрагер ... ... ... ... ... ... мұрагерге пайдасы
тимейтін бас тартуына жол берілмейді.
Егер өсиет қалдырушының ... ... ... ... ... ҚР-
ның АК-нің 1044 бабына сәйкес, мұрагер бола ... кез ... ... алады. Бұл туралы өсиет қалдырушы тиісті құжаттарда, яғни
өсиетте ... ... ... ... тиіс. Аталған жағдайда
қосымша тағайындалған ... ... және заң ... ... ... ... ... қалдырушының кімді қосымша мұрагер ретінде
тағайындауы өз еркінде.
Бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-нің 531 бабына сәйкес, егер мұра ... ... мұра ... ... өліп ... ... мұраны
қабылдамаса, бұл ретте ол өз өсиетінде басқа мұрагерді көрсетуге құқылы.
Салыстырмалы түрде қарастыратын ... ... ... 1048 ... 2
тармақшасында қосымша мұрагер ретінде ... ... ... ғана ... ... ... ... де тағайындалуы мүмкін екендігі нақты
көрсетілген.
Ең негізгі мұрагер мұра ашылғанға дейін ... ... бір ... ... ... ... алып ... онда қосымша мұрагер
мұрагерлікке шақырылады. Осыған сәйкес негізгі мұрагердің мұрагерлері ... ... және ... мұра ... ... ете алмайды.
Қосымша тағайындалған мұрагердің мұрасы келесі жағдайда орын ... егер ... ... ... да ... ... ... яғни мұраны белгі уақытында қабылдамаса (үлгермесе), ал ... бас ... яғни ... ... ... қабылдамаған жағдайлар
түсіндіріледі. Сонымен қатар, ... ... ... егер негізгі
мұрагер лайықсыз мұрагер болып танылған ретте мұрагерлікке шақырылады.
Қосымша тағайындалған мұрагер жайлы өсиетте көрсету - ... ... ... түрі ... табылады. Өсиет қалдырушы ... ... ғана ... ... ... ... келеңсіз жағдайларды ескере
отырып, өсиетте қосымша мұрагерді тағайындайды. Қосымша мұрагер – мұраны
қандай да бір ... ... ... ... орнын басушы тұлға деп
көрсетпек болады.
Мұрадан бас тартқан мұрагерге мұрагер тағайындауға ... ... ... өз ... мүлікті кейін өсиет етсін ... ... ... ... ... және ... ... арасында мүлікті таратып ... ... ... ... Бұл ... ... қалдырушының құқығы:
1) өзіне тиесілі барлық мүлікті немесе оның ... ... етіп ... ... ... ... мүлікті бөле алады (мысалы, әйеліне – үй,
баласына – автокөлік және т.б.);
3) мұрагерлердің әрқайсысына бірдей немесе әртүрлі үлестерді белгілеу
(егер ... ... ... ... ... ... онда ... үлестері теңдей деп табылады) және т.б.
Егер өсиет қалдырушы өзіне тиесілі мүліктің жартысын бір немесе бірнеше
тұлғаларға ... ... ... ... ... айтылмаса (өсиетте көрсетілмесе)
мүліктің өсиет етілмей қалған бөлігі ҚР-ның АК-нің 1061 және 1066 ... мұра ... ... ... ... егер заң бойынша
мұрагердің әрбір келесі кезегі алдыңғы кезектегі мұрагерлер болмаған, ... ... ... және олар ... ... не одан бас тартқан
жағдайда, ҚР-ның ... 1074 ... 5 ... ... ... ... ... ие бола алды.
Өсиет бойынша танылған мұрагерлер де мүліктің ... ... ... ... ... ... ... 1049 бабына сәйкес, мүліктің өсиет етілмей қалған бөлігі
ҚР-ның АК-нің 1061 және 1064 баптарының ... ... ... ... ... заң бойынша бөлінеді.
Бұл мұрагерлердің қатарына заң бойынша ... ... ... ... ... ... де ... өсиет біржақты мәміле. Өсиетті толық әрекет қабілеттілігі бар
тұлға жасай алады.
Заңды мұрагерлікте ... ... ... ... ... туыстарына
заңда қарастырылған кезек тәртібінің және ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде қарасақ, қазіргі ҚР-ның
АК-де мұра қалдырушының мұрагерлерінің кезек тәртібі ұлғайған.
ҚР-ның АК-нің 1060 ... ... заң ... ... кезек
тәртібімен шешіледі. Бұл жағдайда мұрагерлік құқыққа кезек ... ... мұра ... ... ... ғана ие бола ... бойынша мұра қалдырушының құқығы мен міндеті заңда көрсетілген
тәртіп және шарт бойынша ауысады. Мұра ... ... ... ... кезек тәртібі бойынша тең үлеспен мұрагерлікке
шақырылады. Егер мұрагерліктің ... ... ... ... бұл жағдайда
мұрагерлер арасындағы құқықтар мен міндеттерді ... ... ... ... тек ... ... өз ықтиярымен
реттелетіні сөзсіз.
Егер азамат өсиет жазбай қайтыс болса, онда мұрагерлік заң бойынша орын
алады. Егер өсиет ... ... ... ... ... ... болып
табылады да және жасалмаған заңсыз өсиетке теңестіріліп, мұрагерлік заң
бойынша орын алады.
Егер өсиетте мүліктің жартысы ғана ... ... ... ... қалған
бөлігі заң бойынша орын алады.
ҚР-ның АК-сі заңды мұрагерлік кезінде мұраға ... жаңа ... ... ... ережелеріне едәуір өзгерістер енгізген. Қазіргі
таңда заң бойынша мұрагерлікке шақыру ... ... саны ... ... ... түсінігі енгізілді.
БОАК-тың 1922-ші жылдың 22-ші мамырындағы жарлығы бойынша ... ... мен мұра ... ... ... тараған туғандары
(балалары, немерелері, шөберелері) мұрагерлері ... ... Сол ... ... қатарын кеңейтті, яғни ... ... және ... ... ол ... болғанға дейін кемінде бір жыл көлемінде
болған тұлғаларды қосты. 1928 ... ... мұра ... ... заңды мұрагер болып танылды. 1945 жылдың 14 наурызындағы КСРО-ның
Жоғарғы Кеңесінің Президиумының Жарлығы бойынша мұра ... ... ... мұрагерлер қатарына енді [121].
Бұрынғы 1964 жылғы Қазақ КСР-нің АК-дегі мұраға шақырудың ... ... ... онда ... ... да ... болған, яғни
Қазақ КСР-нің АК-нің 527 бабы заң ... ... ие ... үш ... ... бірінші кезекте – қайтыс болған адамның ... ... ... ... балалары), зайыбы және ата-аналары (бала асырап
алушылары), сондай-ақ ... ... ... ... ... екінші
кезекте – қайтыс болған адамның әкесі жағынан да, сондай-ақ ... ... ... атасы мен әжесі және еңбекке ... ... мен ... ... ... – қайтыс болған адамның еңбекке қабілетті аға-
інілері мен ... ... ... ... ... АК-де заң бойынша мұрагерлікке
шақырудың кезек тәртібі санаулы болды. Егер заңда қарастырылған мұрагерлер
жоқ ... ... ... ... ... ... ... мүлік ретінде
мемлекет меншігіне ауысқан. Алайда, қайтыс болған ... ... ... мен ... ... ... бұл тұрғыда қайтыс болған
азаматтың осындай туыстары бола ... ... ... ... ... ... әділетсіз еді.
ҚР-ның АК-нің заңды мұрагерліктің кезек тәртібінің ұлғаюы, көптеген
өркениетті құқықтық мемлекеттің ... ... ... ... ... ... бар көрінеді. Мысалы, француз заңдарында заң
бойынша мұрагерліктің кезек тәртібі алты ... ... ... ... ал
немістер де мұраға шақыру кезек тәртібі шектелмеген [122, 18 б.]. ... ... ... 1061, 1062, 1063, 1064 ... ... түрде
толықтырылады: 1061 бап яғни, заң бойынша мұрагерлердің бірінші кезегі
1) Заң ... ... болу ... бірінші кезекте мұра қалдырушының
балалары, оның ішінде ол қайтыс болғаннан кейін тірі туған балалары, сондай-
ақ мұра қалдырушының жұбайы ... мен ... тең ... алады.
2) Мұра қалдырушының немерелері мен олардың ұрпақтары ұсыну құқығы
бойынша мұра алады.
Мұнда мұра қалдырушының тікелей ... ... ... бап ... заң ... ... ... кезегі
1. Егер бірінші кезектегі мұрагерлер болмаса, заң бойынша мұрагер болу
құқығын екінші ... мұра ... бір әке, бір ... ... және
әкесі немесе шешесі бөлек аға-інілері мен апа-қарындастары (сіңлілері),
сондай-ақ оның ... ... да, ... жағынан да атасы мен әжесі – тең
үлеспен ... Мұра ... бір әке, бір ... ... және әкесі немесе
шешесі бөлек аға-інілері мен апа-қарындастарының ... ... ... ... іні-қарындастары, жиендері) мұраны ұсыну құқығы
бойынша алады.
1063 бап яғни, заң бойынша ... ... ... Егер бірінші және екінші кезектегі мұрагерлер болмаса, заң бойынша
мұрагер болу құқығын үшінші ... мұра ... ... ... ... мен ... ... ағалары мен нағашы апалары тең үлеспен алады.
2. Мұра ... ... ... ... ... ... құқығы бойынша алады.
1064 бап яғни, кейінгі кезектегі мұрагерлер
1. Егер бірінші, екінші және үшінші ... ... ... ... мұрагерлік құқығын мұра қалдырушының алдыңғы кезектердегі
мұрагерлеріне ... ... ... және ... туыстық
дәрежесіндегі туыстары алады.
Туыстық дәрежесі туыстарды бір-бірінен сатылап алшақтататын туу санымен
айқындалады. Мұра қалдырушының өзінің дүниеге келуі бұл ... ... ... ... 1064 ... 1 ... ... мұрагерлікке:
төртінші кезектегі мұрагерлер ретінде үшінші туыстық дәрежесіндегі
туыстар – мұра қалдырушының арғы аталары мен ... ... ... ... ... ... ... – мұра қалдырушының туған немере іні-қарындастарының, жиендерінің
балалары (шөбере іні-қарындастарының, жиеншарлары) және оның аталары ... ... ... ... мен ... ... кезектегі мұрагерлер ретінде бесінші туыстық дәрежесіндегі
туыстар – мұра ... ... ... ... оның немере аға-інілері мен апа-қарындастарының (сіңлілерінің)
балалары және оның екі атадан ... ... мен ... ... Егер ... кезектердегі мұрагерлер болмаса, заң бойынша жетінші
кезектегі мұрагерлер ретінде мұра ... ... он жыл бір ... мұра ... өгей ... не өгей шешесіне еріп ... ... мен ... ... өгей ... өгей ... ... және өгей шешесі шақырылады.
Егер де бірінші кезектегі мұрагерлердің ... ... ғана ... онда ... ... (және одан кейінгілерде) мұрагерлер
мұрагерлікке шақырылмайды.
Заң бойынша ... ... бір ... асырап алынған және оның
ұрпақтары және екінші жағынан асырап ... мен оның ... ... ... ... мен олардың ұрпақтары асырап алушының туған ата-анасы,
оның басқа да ... ... ... ... ... заң ... болмау тиіс.
Асырап алушылардың ата-анасы мен оның басқа да қандастуыстары ... және оның ... ... ... кейін заң бойынша мұрагер
болмайды.
Мұра қалдырушының ... ... ... ... мұра ... ... ... және тұрақты қаражат көзі болып ... ... ... ... ... мұра қалдырушының асырауында болған адамдар деп
есептеу керек.
Мұра қалдырушының мұрагерге көрсеткен материалдық көмегінің жекелеген
жағдайлары асырауында ... ... ... ... табылады [96, 21 б.].
Заң бойынша мұрагерлердің әрбір ... ... ... ... ... ... ... шеттеткен, олар мұраны қабылдамаған, не
одан бас тартқан жағдайда, ҚР-ның АК-нің 1074 бабының 5 ... ... ... ... ... құқығын алады.
ҚР-ның АК-нің заң бойынша мұрагерді мұрагерлікке шақырудың кезектілігі
туралы және олардың мұрадағы үлестерінің мөлшері ... ... ... мұра ... ... ... ... куәландырған
келісімімен өзгертілуі мүмкін. Мұндай келісім оған ... ... ... ... ... бар ... ... тиіс.
Заң бойынша мұрагерлердің бірінші кезегіне мұра қалдырушының балалары,
сондай-ақ мұра қалдырушының тірі кезінде іште ... және мұра ... тірі ... ұлы мен қызы ... Бұл ... ... некелескен ата-
аналардан туылу керек. Егер ата-аналарының некелері заңды деп ... ... ... ... онда олар ... ... де, шешесінен кейін де
мұрагерлері болып танылады.
Некеден тыс туылған балалар мұрагерлік құқықта үлкен ... ... ... ... некеден туылған балалар шешесінің қандай жағдайда
болсын, егер іс-әрекеттері заңға қайшы келмесе (соттың ... ... дап ... ... бола алады.
Бір-бірімен некеде тұрмайтын ата-аналардан бала туылған жағдайда және
ата-ананың бірлескен ... ... ... ... ... кезде («Неке және
отбасы» туралы ҚР-ның заңының 46 бабының 4 тармағы) баланы нақты ... тегі (әке ... ... ... бала ... ... бойынша немесе баланы асырап отырған адамның арызы
бойынша сот тәртібімен белгіленеді. Бұл жағдайда сот ... ... ... ... анық ... ... ескереді [123].
Некеден тыс туылған бала, егер заңда өзгеше көрсетілмесе тек шешесінің
мұрагері ... ... тыс ... ... ... ... кезек тәртібіне
енгізу қажеттілігін заңдық тұрғыда реттеу қажет. Яғни, некеден тыс ... ... ... егер де ... ... ... сотпен әкелігі
танылған ретте толық құқыққа ие. Ал, егер мұра ... тірі ... ... ... ... ... ... заңды балаларынан ұялса, не
болмаса қорықса) және тағы басқа негіздерге ... ... тыс ... тірі ... заң ... танымай, алайда өлер алдында мұра
қалдырушы некеден тыс туылған ... ... деп ... ... ... ... бұл жағдайда заң қай бағытты ұстануы керек? Мұндай
мәселені ... шешу ... Егер ... тыс ... ... ... ... шешілмеген ретте, өсиет қалдырушының соңғы еркі заңды және
ол орындалуы тиіс деген ереженің бұзылғаны ма? Мұра ... ... ... ... тыс туылған баласы) ... деп ... ... мұрагерлер мұра қалдырушының өлер алдында ауызша айтып кеткен
сөзін сандырақ деп қабылдауы мүмкін. Ал, шын мәнінде олай ... ... ... кездеседі, солай болғандықтан мұндай ... ... ... болмаса келесі жағдай, заңды некеде тұрған ерлі-зайыптылардың
балалары жоқ делік. Бірақ, ер ... ... тыс ... ... бар. ... ол ... ... жұбайына айтып үлгермеді (түрлі себептермен, жол
апатынан қайтыс болды, не болмаса тағы ... ... тыс ... ... ... егер де ... ... не соттың шешімінде өзгеше көрсетілмесе, мұра қалдырушының заңды
баласы деп танылады да, заңды балаларымен құқықтары теңестіріледі.
«Неке және ... ... ... ... ... қорғаншы
(қамқоршы) қорғаншылық пен қаиқоршылық жөніндегі міндеттерді жүзеге асыру
үшін заңда ... ... ... ... Қорғаншылық
(қамқоршылық) деп, кәмелетке толмағандардың және сот әрекетке қабілетсіз
(әрекет қабілеттілігі шектеулі) деп ... ... ... ... ... ... нысанасын айтады.
Анасы жүкті болған кезде АХАЖ органына арыз беруге құқылы. Баланың ата-
анасы туралы жазба бала ... ... ... ... ... ... ... бала туылған жағдайда
және ата-ананың бірлескен арызы немесе бала әкесінің арызы ... ... ... адамнан туу тегі, ата-аналарының біреуінің арызы бойынша сот
тәртібімен ... ... ... деп таныған, бірақ баланың анасымен некеге
тұрмаған адам қайтыс болған жағдайда, оның ... деп тану ... ... ... ... ... ... бойынша сот тәртібімен
белгіленуі мүмкін. Заңды некеде туылған, бірақ одан ... ... ... деп ... ... ... жағдайына тоқталсақ, ҚР-
ның «Неке және отбасы» ... ... ... 27 бабының 3 тармағына сәйкес,
некені жарамсыз деп тану ... ... ... ... неке ... ... ... бастап екі жүз жетпіс күн ішінде туылған балалардың
құқығына нұқсан келтірмейді.
Неке жарамсыз деп ... ... ... ... ... ... балалардың құқықтары мен міндеттерімен тең, себебі олар ... ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушының балаларының қатарына асырап ... да ... ... алу заңды тұрғыда баланы асырап алуы ... ... ... яғни ... заңи ... ... керек. Баланы асырап алу,
бұл тек қана жасы ... ... ... ... Шын ... бұның
құқықтық салдары бар.
Бала асыраудан баланы ... деп ... ... ... өйткені
баланы асыраудың ережесі бойынша, бөгде адамның баласының қатыстылығын
байқаймыз. Ата-аналардың баланы асырап алудағы ... ... ... ... ... ... бала ... жұбайының келісімімен
қамқоршы органның рұқсаты қажет. Жоғары да айтылғандай, асыранды баланың
ата-анасының арыздарында бұл туралы ... ... ... және ... ... ... ... баланы асырап алуда ... ... ... ... ... Мына ... сот ата-аналарға
баланы асырауға келісім бермеуге құқылы:
1) белгісіз және сотпен хабар-ошарсыз деп ... сот ... ... ... деп танылғандарға;
3) сот арқылы ата-аналық құқынан айырылғандарға.
Жұбайы мұра қалдырушының заңды некелескен жары. «Неке және ... ... ... сәйкес, ерлі-зайыптылардың құқығы мен міндеті неке
органында мемлекеттік тіркеуде некеге тұрған күннен бастап басталады ... ... ... ... неке деп, ... арасындағы мүліктік және мүліктік емес
жеке қатынастарды туғызатын, отбасын құру мақсатымен заңдарда белгіленген
тәртіппен ... ... және ... ... жағдайында жасалған еркек
пен әйелдің арасындағы тең құқықты одақты ... ... ... неке органында тіркеліп, ... ... ... сәйкес жазып, оларға бұл туралы растайтын куәлік беру
керек. Ерлі-зайыптылардың құқықтары мен міндеттері азаматтық хал ... ... ... тұру ... ... ... ... сөзсіз.
Қазіргі таңда ерлі-зайыптылар мүлкінің шарттық режимі негізінде неке
шартының ... орын ... ... жыл болды. «Неке шарты», «Неке және
отбасы» туралы ҚР-ның ... 38 ... ... ... ... ... немесе ерлі-зайыптылардың некедегі және (немесе) ол бұзылған
жағдайдағы ... ... мен ... ... ... неке
шарты деп танылады».
Егер ерлі-зайыптылардың бірі қайтыс болса, яғни ... және ... ... заңының 14 бабына сәйкес, «Неке ерлі-зайыптылардың біреуінің
қайтыс ... ... сот оны өлді ... хабар-ошарсыз кеткен деп жариялау
салдарынан тоқтатылады».
Алайда, неке шартындағы ерлі-зайыптылардың ортақ мүліктері ... ... ... ... ма ... ... сауал туындайды, яғни
ерлі-зайыптылардың бірінің мұрагері сотқа арыздануы мүмкін. Бұл мәселе
жөнінде М.Ж. ... ... ... онда ... жағдайлар ерлі-
зайыптылар арасында жасалған шарт негізінде шешіледі делінген [125, 85 б.].
Яғни некеде тұрғанда неке ... ... ... ... ... көрсетеді.
Жоғарыдағы сауалдың дұрыс жауабы осы, өйткені неке шартындағы ерлі-
зайыптылардың ортақ ... ... ... шарт негізінде шешіледі.
Ерлі-зайыптылардың бірлесіп тапқан мүліктері жалпы үлестік меншік ... ... ... өзара келіспеушілік туындағанда, ол «Неке және
отбасы» туралы ҚР заңымен ... ... ... ... ... мысал, 2009
жылдың 14 ақпан айында жол апатынан азаматшаның зайыбы қайтыс ... ... жоқ. ... және ... ... ... тірі ... де
азаматшаның атында болған. Осы ... ... ... қайтыс болған
зайыбының ата-анасының, ағасы мен қарындасының мүлікке қандайда бір құқығы
бар ма? ... ... ... ... ... ақша ... оған кімнің
алуға құқы бар деген сауалға келесі түрде жауап беруге болады. Ең алдымен
пәтер мен ... ... ... қай кезде туындады некеге тұрғаннан бұрын
ба әлде некеде тұрғаннан кезде және мәмленің қай негізінде ... ... ... ... ... Егер де ... пәтер мен көлік некеден бұрын
иелігінде ... онда оған ... құқы жоқ. ... ... егер де азаматша
осы мүліктерді сый ретінде алса не ... ... ... ... ... онда бұл ... да азаматшаның мүлкіне ешкімнің құқы жоқ. Ал, егер
азаматша неке ... осы ... ие ... ... онда аталмыш мүліктер
ортақ мүлік болып табылады және ерлі – зайыптылар арасында, егер ... ... ... ... ... АК-нің 1061 бабына сәйкес, мұра
қалдырушының зайыбы, ата-аналары мұралық массаның теңдей үлестеріне құқылы.
Зейнетақы қорындағы ... ... ... 1061 ... ... мұрагерлер
арасында теңдей бөлінеді [126, 8 б.].
Заңды мұрагерлік келесі жағдайда пайда болады:
1) ... ... ... оның жоқ ... ... егер ... өсиеттен бас тартса немесе қабылдамаса;
3) егер өсиет жағынан мұрагерді мұрагерліктен жойса, оны лайықсыз адам
деп тапса;
4) мүліктің бір бөлігі ғана ... ... егер де ... ... ... ... дұрыс болмаса;
6) мұра қалдырушының өсиетінен бұрын мұрагері қайтыс болса және т.б.
ҚР-ның АК-нің 1039 бабының 2 ... ... ... ... не
бүкіл мұраның тағдыры айқындалмаған ... ... ... АК-де
белгіленген өзге де жағдайларда мұрагерлік заң бойынша орын алады.
Заңды мұрагерлік, өсиет бойынша мұрагерліктің баламасы болып табылады.
Өсиет ... ... ... ... ... ... тану және ... арасында мүлікті өзара бөлу ... ... өз ... ... мен мұра ... туыстық қатынастары:
1) АХАЖ органдарының куәлігімен;
2) метрикалық кітаптардан ... ... ... ... фактісін белгілеу туралы заңды ... ... ... ... ... ... айырылған баланың ата-анасына қатысты мұрагерлік
құқығын сақтайды. Мұра ... өгей ұлы мен өгей ... ... мен өгей ... қайтыс болғаннан кейін мұралық ете алады, егер
де асырап алу ... ... ... ... және ... ... ... 77 бабына сәйкес, бала асырап алуға ... ... ... бойынша сот жүргізіледі. Бала асырап алу ... сот ... іс ... ... ... ... ... іс жүргізу тәртібімен жүргізеді.
Балаларды асырап алу туралы істерді сот міндетті түрде қамқоршы
органдардың ... ... ... ... алушының және асырап алынған баланың құқықтары мен
міндеттері бала асырап алу сот ... ... ... ... ... ... Сот ... асырап алу туралы соттың шешімі заңда күшіне ... ... үш (3) күн ... осы ... ... ... ... бойынша азаматтық хал-актілерін жазатын орган мен қорғаншы ... ... ... ... ... алу ... ... мемлекеттік тіркеуі үшін
белгіленген тәртіппен мемлекеттік тіркелуі тиіс.
АХАЖ жазбаларға өзгерістер, толықтырулар мен түзетулер ... ... – арыз ... ... ... жері бойынша азаматтық хал-
актілерін жазатын органға, ал шетелде тұрақты тұратын ... ... ... ... ... ... ... жазатын
органдарында тіркелген және шетелде тұрақты ... ... ... жоқ ... ҚР-ның шетелдердегі елшіліктеріне немесе консулдық
мекемелеріне беріледі.
«Неке және отбасы» туралы ҚР-ның ... 89 ... ... ... балалар және олардың ұрпақтары бала асырап алушылар мен олардың
туыстарына қатысты, егер бала асырап алушылар және ... ... ... ... мен олардың ұрпақтарына қатысы бойынша жеке мүліктік емес
және мүліктік құқықтар мен ... ... тегі бір ... ... ... ... ата-аналарына қатысты жеке мүліктік
емес және мүліктік құқықтарынан айырылады және олар сол ... ... ... ата-анасының тірі кезінде асырап
алынған баланың ата-анасының мүлкін мұралық ету ... жоқ, ... ... «Неке және отбасы» туралы ҚР-ның ... 89 ... ... ... ... бір адам ... ... жағдайда, егер
бала асырап алушы еркек болса, шешесінің тілегі бойынша, егер бала ... әйел ... ... ... бойынша жеке мүліктік емес және мүліктік
құқықтар мен міндеттер сақталуы мүмкін.
Асырап алынған баланың ата-анасының біреуімен немесе қайтыс болған ... ... ... ... жөнінде баланы асырап алу
туралы со шешімінде көрсетіледі.
Мұра қалдырушының 1, 2, 3 кезектегі мұрагерлерінің жоқ болуы салдарынан
заң ... мұра ... ... кезектердегі туыстары, яғни алыс
туыстары шеттетіліп, жақын кезектегі туыстары мұрагерлікке шақырылады.
Кезек туыстары, туылған күнімен ... Мұра ... ... бұған кірмейді.
Егер де тұлғаның мұрагерлік міндетті үлеске құқығы болып, ... ... ... ... ... ол мұрагерлік үлесін талап ете алады. Бұл
тізімге кіретіндер:
1) мұра қалдырушының жасы толмаған немесе ... ... ... ... қабілеттілігі жоқ жұбайы, ата-анасы (асырап алған) және ... ... ... ... қарамастан, мұраның 2/3 үлесін мұралық
етеді, яғни заңды мұрагерлік ... ... ... ... ... ... үшін ... мазмұнындағы мүліктер мен аталмаған мүліктердің (өсиетте
көрсетілген мүліктер) барлығы есепке алынады.
Мұрагерлік кезектер ҚР-ның АК-нің баптарына сәйкес ... ... ... ... ... кезегіне, яғни заң бойынша мұрагер болу
құқығын бірінші кезекте тең ... мұра ... ... соның
ішінде ол қайтыс болғаннан кейін тірі ... ... ... ... жұбайы мен ата-анасы алады.
Жалпы заң бойынша мұрагерлікке мұра қалдырушының тікелей және көлденең
туыстары ... ... ... ... ... ҚР-ның АК-де реттелген.
Дегенмен, заң бойынша кезек тәртібіне қатысты ... сын, ... ... ҚР-ның АК-нің заң бойынша мұрагер болу құқығын бесінші
кезектегі ... егер мұра ... ... ... кемінде он жыл
бірге тұрса, тең ... оның ... ... мен ... өгей ... мен өгей ... ... бойынша мұрагер болу құқығын алтыншы ... тең ... ... асырауындағы еңбекке жарамсыз адамдар алады.
Бұл екі кезектің, дәлірек айтқанда заңды ... ... мұра ... еш ... ... жоқ. Және де ... егер бұл тұлғалардың мұрагерлері болғанын қаласа, аталмыш
тұлғалардың пайдасына ... ... ... ... заңды мұрагерлікке қатысты өгей ұлдар мен өгей қыздарды
бесінші кезектегі мұрагерлер қатарына қосуды ... ... ... ол ҚР-
ның АК-нің 1068 бабының 2 тармағында көрсетілген, екінші топтағы еңбекке
жарамсыз асырауындағылардың ... заң ... ... ... ... тастау керектігін айтқан, себебі олар мұра
қалдырушының ... ... ... дей ... бірінші кезектегі
мұрагерлерді кезектен шығарып тастау керектігін айтады [127, 89 ... ... алты ... тым көп екенін тілге тиек етеді [128, 80
б.].
Ал, Ресей Федерациясында ... ... ... 8 ... Бұл ... Н.В. Ростовцевтың айтуынша, мұрагерлікке
шақырудың кезек тәртібінің көп болуы, мұра ... ... ... ... ... ... бірден-бір себеп дейді [129, 38 б.]. ... ... орыс ... ... [130, 46 б.] пен Ю. Харитонов
та [131, 78 б.] қолдайды. Осыған ... шын ... бұл ... келісеміз.
Кез келген адамның туыстық жұртын үшке бөледі, олар: өз ... ... ... ... Бұл ... қарым-қатынастың бағытын, өзара жақындық
орнын көрсетеді. Біріншісі - өз жұрты ... ... жеті ... екінші жұрт – нағашы жұрт. Екі жаққа да (ері мен ... ... ... ... – қайын жұрты, ері мен жұбайының елі.
Осы үшінші туыстық жұрт ... ... ... ... ... 3 ... 2 ... толықтыру келесі түрде
ұсынылады: «Егер ... ... ... ... ... мұрагерлер ретінде мұра қалдырушының қайын жұрты (ері мен
жұбайының), оның ... ... бір әке, бір ... ... ... ... шақырылады».
Қазақстан Республикасында қай ұлт болмасын үш жұрты бар. Мәселен, әр
адамның үшінші жұрты – қайын жұрт. Құда ... ... ... ... ... ... құдаша деп аталуы – қазақ халқының ат тергеу
дәстүрінің бір көрінісі.
Қайын жұрт- ерлі зайыптылардың төркіні. Яғни ... ... ... ... - қайын жұрт болады. Сол сияқты ері жағынан туыстар
жұбайына да қайын жұрт ... ... ата, ... ене, ... ... ... ... іні деген сөздер осыдан шыққан болу керек. Бұл атауларды біздер әлі
күнге дейін міндетті түрде қолданып ... ... ... да ... мақал-
мәтелдерде көп.
Мәселен қазақтарда, қайын жұрт «Пайғамбар да күйеуін сыйлапты» деп
күйеуді әр уақытта сый ... ... ... ... ... жақсы
адамгершілік қасиетін білдірсе күйеулерін қайын ... ... ерке ... ... әр ... ... сыбағасы деп әрдайым төс сақтайды.
Күйеуге тартылған ... төс ... ... төсін даулап жеңгелерімен
қалжыңдасып жатады. Тартылған төсті табақтан күйеудің өзі алып, ... ... ... ... ... туысқандық қарым-қатынас тек ерлер тарапынан
ғана емес, қыздар ұрпағы, жиендер мен ... ... ... ... аударуды қажет етеді.
Жиеннің қандай еркелігі болсын нағашы жұрты көтереді де оған ... ... ... ... да халық даналығы жігіттің үш жұртының
болатынын айта ... «Өз ... ... ... ... ... нағашы жұрты
нағыз жұртың деген».
Бір ел мен екінші елдің арасында қыз беріп, қыз алу ... ... ... күйеу мен қайын жұрт арасында қарым-қатынас болады.
Қайын жұрты күйеуді әр уақытта сый тұтады. Қыздарына дұрыс қарап, ... ... ... ... қатысты жағдайлар.
Әдет-ғұрып заң нормалары бойынша олар жетім қалған қыздарды өсіріп, бой
жеткізіп, тұрмысқа бергенде ... ... ... ... міндетті.
Мұрагерлікке әрдайым бірінші некеден туғандар құқықты. Тек бірінші
некеден мұрагерлікке ешкім қалмаған ... ғана әке ... бақа ... ... бөліседі.
Өзіне туған баласы болмай, туысқанының баласын асырап алушы қайтыс
болса, оның заңды мұрагері асырап алынған бала ... ... ... ... айтумен мұрагер тағайындау сирек те болса
кездесіп отырған. Мысалы, ... ... бала ... ... ... оны ... көзі тірісінде айтпаса, не өсиеттемесе, әкесінің жақын туыстары әке
мұрасын оған ... ... ... ... ... ... ... тиесілі мал-мүлік, егер үйленбеген болса, қалың мал ... ... ... ... ... бөліседі. Бұл ежелден келе жатқан рулық
құрылыстың айқын көріністері.
Мұра мен ... ... ... тағы бір ... тағы да ... ... ... әйел баласыз жастай ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрып заң нормаларын көрсетілген.
Егер бір қыз қалса, жасаудың ... ал ұл бала ... ... ... ... сәукелесі, ата-әжесінен қалған заттар, т.б.
қайтарылған.
Осы айтылғандардан, біз қазақ қоғамыда мұра мен мұрагерлікке жете көңіл
бөлінгенін көре аламыз. Көбіне ... мұра үшін ... ... қалған мұра адамгершілік тұрғысынан ... ... бұл ... ... жас ... мен жесірдің, ұзатылмаған қыздардың, тіпті
өліктің жетісі, ... асы ... ... кететін шығындары түгел
ескерілгенін, әдет-ғұрып нормаларынан білеміз. Бұл ... ... ... келеңсіз жайттердің алдына тосқауыл қойылған. Бәрінен
де ... ... ... ... ... дер ... ... қыздарына
жасауын беріп, ұлын-ұяға, қызын-қияға қондырғандықтан әрі қара ... ұлы ие ... ... ... ... мұраға талас-тартыс болмаған.
Мұраға таласу басқа халықтардағыдай өріс алмауы да сондықтан.
Сонымен, мұрагерлік құқық «Неке және отбасы» ... ... ... ... ... мұра ... ... негізінен ең жақын
туыстары болып табылады. Сонымен қатар, заңды мұрагерлердің ұлғаюы да бұған
бірден бір себеп. ... ... ... КСР-нің АК-де берілген кезек
тәртібіне ... ... ... заң ... ... кезектерінің
ұлғаюы азаматтардың мүдделерін қорғауға бағытталған. Неге десеңіз, ... ... ... ... ... көп ... ... ие болатын.
Яғни, өсиет қалдырылмаған кезде, мұра ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушының мүлкі иесіз болып танылған.
Ал, қазір заңды мұрагерлердің ... көп ... яғни екі ... ... ... ... мүліктің иесіз болып танылуы екі талай,
себебі мұра қалдырушының көлденең ... да ... ие бола ... азаматтардың, яғни мұра қалдырушының туыстарының ... деп ... ... ... ... Құпия өсиет
Өсиет нысаны туралы жалпы ережелердің ... ... ... ... ... ... формасы» түрінде берілген. Қазақ КСР-нің ... 537 ... ... ... ... ... ... онда өсиеттің жасалған жері мен
уақыты ... ... ... оған өзі қол ... және нотариалдық
жолмен куәландырады.
Егер өсиет ... ... ауру ... немес басқа
себептермен өсиетке өзі қол қоя ... оның ... ... ... ... ... адамының көз алдында (Қазақ КСР-нің АК-нің 538-статья)
басқа азамат қол қоюы мүмкін, ... ... ... өзі қол ... ... көрсетіледі.
Ал, қазір ҚР-ның АК-нің 1050 бабына сәйкес, өсиеттің ... ... ... ... ... ... оның жасалған жері мен уақыты көрсетіле отырып, жазбаша нысанды
жасалып, нотариатта ... ... ... ... өсиеттер;
2) нотариатта куәландырылғандарға теңестірілген ... ... ... ... ... ... өзі қол қоюы ... өсиет қалдырушы дене кемістіктеріне, науқастығына немесе
сауатсыздығына байланысты ... өзі қол қоя ... оның ... ... ... ... ... куәландырушы басқа адамның қатысуымен өсиет
қалдырушының өсиетке өзі қол қоюы ... ... ... 1050 ... сәйкес, өсиет жазу, оған қол қою ... ... ... ... тиіс ... ... ... немесе өсиетті куәландыратын өзге адам;
2) пайдасына өсиет жазылған немесе өсиет қалдырудан бас тартқан адам,
оның зайыбы, оның балалары, ... ... мен ... ... қалдырушының заңдымұрагерлері;
3) толық әрекет қабілеттілігін иеленбейтін азаматтар;
4) сауатсыз және өсиетті оқуға қабілетсіз басқа да адамдар;
5) жалған ... ... үшін ... бар ... куә бола ... ... ... орнына өсиетке қол қоя алмайды.
Өсиет біржақты мәміле сондықтан, мұнда өсиетті билеу ... ... ... ... алу ... ... ... билеу еркіндігі
кәмелет жасқа толмағандар мен әрекет қабілеттілігі жоқ ... ... өз ... ... ... ... шектеледі. Өсиет –
мәміле, ол тікелей жеке ... ... ... және өсиет
қалдырушының жеке өзі көрсеткен өсиетін ғана куәландыру керек. Бір өсиетті
бірнеше ... ... ... болмайды. Өсиетті куәландыру барысында
нотариус өсиет қалдырушының ... ... ... немесе басқа да
құжат арқылы анықтайды. Өсиет қалдырушының аты-жөні, тегі, құжатқа сәйкес
дұрыс жазылуы тиіс, ... ол ... ... ... ... ... алдын-алуға мүмкіндік береді. Өсиет – қатаң нысандағы мәміле. Ол ... ... ... ... ... құрастырылуы керек, онда құрастырылған
жері мен уақыты көрсетілуі ... ... ... ... ... ... жазылуы керек және нотариуспен куәландырылуы тиіс. Нотариус өсиет
қалдырушыға өзінің құқығы мен ... ... ... қажет. Кейбір
жағдайда нотариус бөгде адамдардың қатысуынсыз ... ... ... ... ашық ... мүмкін.Бұл жағдай өте маңызды, өйткені
өсиет кейбір адамдардың мүлікке ... ... ... қалдырушының
еркінен тыс бөгде адамның пайдасына шешілуі ықтимал.
Көп жағдайда өсиет ... ... ... ... заңды негізде түрлі
себептермен жарамсыз болып табылады. ... ... ... ... ... келеңсіздіктің алдын алу мақсатында аудио және видео
тасымалдаушылар ... ... құру ... ... өзіне тиесілі мүлікке өз ... ... ... ... жүзеге асады. Өсиет қалдырушының соңғы еркімен ... ... ... ... және өсиеттің жарамсыз болу қаупімен
өсиет қалдырушыға аудио немесе видео таратушыға өз ықтиярымен еркін ... ... ... ... Ол ... ... ... қабілеттілігін
иеленбейтін азаматтарға (дене кемістігіне, сауатсыздығына байланысты және
т.б.) қатысты. ... өз ... ... құру ... қосымша
ретіндегі таратушы заттар туралы жазып оны куәландыру керек. Және ... ... бұл ... ... ... ... ... егер заңда
өзгеше көзделмесе өсиетті өз қолымен жазылған нысанға ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексінің 1050 ... ... ... ... ... ... ... құру барысында және
оған қосымша ретінде өсиеттік билік етуді өз еркі ... ... ... ... ... қою ... Бұл ... таратушыларды (кассета, диск
және т.б.) өсиетпен бірге нотариусқа беру керек. Нотариус өз кезегінде бұл
туралы өсиетте тиісті жазба жасауы ... ... ... және ... туралы заңда бұрын-соңды аудио немесе
видео таратушы негізінде өсиет жазылу мәселесі қарастырылмаған. Бұл өсиеті
жарамсыз болу ... ... ... және ... ... ... еркін
жүзеге асыруда қосымша дәлел ретінде де нақты аргумент болып табылады.
ҚР-ның Жоғарғы Сотының 2009 жылғы 29 ... № 5 ... ... ... ... ... ... туралы »
нормативтік қаулысының 19 тармағына сәйкес, ҚР-ның 1050, 1051, ... ... ... ... оған қол қою және оны ... бұзу ... ... азаматтық заңнамада мәмілені жарамсыз
деп тану үшін белгіленген ... ... ... ... 4 ... өсиетті
жарамсыз деп тану осы тұлғаға мүліктік салдар тудырса, оның ... ... ... ... ... ... ... болып танылуы мүмкін.
Өсиет – жеке, дәлме-дәл сипатқа ие. Өсиетті тұлғаның жеке өзі жасауы
тиіс. ... ... ... мен ... және ... туралы ҚР-ның заңына
сәйкес, ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкін иелену, пайдалану және оған ... ... ... ... ... ... екі ... (ерлі-
зайыптылар) өсиетті құру мүмкіндігін қарастыру қажеттілігі байқалады. Осы
мақсатта ҚР-ның АК-нің 1046 бабының 3 ... ... ... ... ... ... ... өзара келіспеушілік болмаған
жағдайда, ортақ бірлескен ... ... ... ... ... егер
заңда өзгеше көзделмесе, екеуі бірігіп өсиет қалдыра алады»
Өсиет қалдырушы ... ... ... қол қояды немесе
нотариалды әрекеттерді қарап жүрген өкілдіктің қатысуымен іске асырады. ... ... ... ... ... ... ... сәйкес жүзеге асырылады.
Өсиет қалдырушы өсиетке қол қоюына байланысты нақты тоқталса. Бұл ... ... Осы ... З.Ш. ... ... мысалдар келтірген [132, 67
б.]. Шын ... «қол қою» ... ... қалдырушының фамилиясы мен
қысқартылған аты-жөні ме ... әлде тек ... ма? Осы ... ... ... ... И. ... қаласының нотариалдық
мекемесіне өсиет қалдырады. Ол соңғы еркін нотариалдық ... ... ... өсиет қалдырушының, яғни азамат И.-дың айтуымен нотариус жазу
машинкасымен жазады. Жазылған өсиет ... ... ... ... ... ... екі ... жазылады.
Нотариалдық тіркеу реестрінің бір данасына өсиет қалдырушы фамилиясы
мен толық аты-жөнін жазып, қысқаша аты-жөніне сәйкес қол ... ал ... яғни ... ... өзінде қалатын өсиетке ... ... ... ... ... қойылған. Мұра ашылғаннан кейін
өсиет қалдырушының заңды мұрагерлері ... ... ... ... өсиетті жарамсыз деп тану, яғни өсиетте өсиет қалдырушының фамилиясы
мен қысқартылған аты-жөні және ... мен ... ... ... ... ... арыз ... Осы мәселеге байланысты «қол қою деген
не?» деген сұрақ туындайды. Заң ережелерінде бұл сұраққа жауап жоқтың ... ... ... ... «қол қою - өз ... жазылған фамилия»
[133]. Сондықтан, бұл өсиет нысанының ережелерін толықтыру қажет екенін
көрсетеді.
Өсиет ... ... ... жазылуы керек. Себебі, ауызша ... ... ... ... және ол ... ... табылады.
Бұған қоса, өсиет қалдырушы өз мүлкін билік ету барысында, бір ғана
емес, бірнеше өсиет ... ... деп ... Л.В. Санникова өз
еңбегінде [134, 40-41 бб.]. ҚР-ның азаматтары шет мемлекетте тұрақты немесе
уақытша тұрса, олар ... ... ... ... ... ... баруға құқылы. Егер нотариуста өсиетке қол қойылғандығы
көрсетілсе, оны ... ... ... өзі ... ... Егер ... ауыр халде болса немесе сауатсыздығына байланысты және де ... ... ... өзі қол қоя алмаса, онда өсиет қалдырушының өтініші
бойынша, өзінің және нотариустың қатысуымен басқа бір адам қол қоюы ... ... егер бір ... ... ... қол қою үшін ... Өсиет
қалдырушының неліктен қол қоймағандығы туралы себеп өсиет ... ... және оның ... ... жазу ... ... ... яғни өсиет бойынша мұрагер бұл жағдайда қол қоймайды
және ол ... ... құру ... ... ... тек кейбір
жағдайларда, өсиет қалдырушының өтініші бойынша бұл ... ... ... Бұл өтініш туралы өсиеттің 2 данасына да белгі қойылады және өсиет
қалдырушының қол ... ... ... ... ... адамның
қолы), сонымен қатар нотариустың қолы мен мөртаңбасы ... ... ... ... Бір немеес бірнеше өсиеттің ... оның ... ең ... ... ... ... заңдық
күші бар өсиетті көрсету керек. Өсиет ереже бойынша нотариалдық мекеме
ішінде құрылуы керек, ... ... ... хал ... ... ... ... үйінде, ауруханада немесе басқа бір себептермен
заңда көрсетілген тәртіппен куәландырады. Бұл ... ... ... ... үшін ... өсиеттің қай жерде
куәландырылғандығы туралы ... ... ... ... тиіс ... үйі, ... ... сәйкес аты, аурухана нөмірі ... да үй, ... ... ... ... ... қатар, өсиетті өсиет қалдырушының заңдық тәртіпке ... ... оған қоса ... өз кезегіде өсиет қалдырушының
өсиетін куәландыра отырып, өсиет қалдырушыға еңбекке жарамсыз және кәмелет
жасқа ... және ... ... ... қорғау
мүмкіншілігін ескеруі керек.
Қазақ КСР-нің АК-сі мен ҚР-ның АК-нің салыстырмалы түрде қарастыратын
болсақ, ... ... ... ұтымды, заңды негіздері көп. Едәуір
айырмашылықта ... Бұл ... ... ... 1051 бабы ... ... ... 1051 бабына сәйкес, нотариатта куәландырылған ... ... жазу ... не ... ... ... куәнің қатысуы
арқылы нотариус жазуға тиісті. Өсиет қалдырушының ... ... ... нотариус жалпы жұрт қабылдаған техникалық құралдарды (жазу машинкасы,
дербес компьютер және т.б.) ... ... ... ... ... ... ... өсиетті өсиетке қол
қойылғанға дейін нотариус пен куәнің қатысуы арқылы ... ... ... ... ... өсиет қалдырушы дене кемістігіне, науқастығына ... ... ... өзі оқи ... ... ол үшін оның
мәтінін нотариустың қатысуымен куә оқып ... ... ... ... оқи ... себептері көрсетіліп, өсиетте тиісті жазба жасалады.
Егер нотариат куәландырған өсиет куәнің қатысуымен жасалса, өсиетте
куәнің аты-жөні, тегі және ... ... жері ... тиіс.
Осындай мәліметтер өсиетке өсиет қалдырушының орнына қол қойған адамға
қатысты да ... ... ... ... бойынша нотариус өсиеттің мазмұнымен таныспай-
ақ оны куәландырады (құпия өсиет).
Құпия өсиет ... ... ... ... ... ... бұл ... жаңадан енгізілген.
Құпия өсиет оның жарамсыз болып қалу қаупі ескерілгендіктен, ... өз ... ... және қол ... екі ... ... қатысуымен куәлар қол қоятын конвертке салынып, желімденуге
тиіс. Куәлар қол ... ... ... жеке нотариустың қатысуымен,
нотариус куәландырып, қол қоятын басқа конвертке салынып, желімденеді.
Осы тұрғыда С.К. ... ... ... ... ... ... ... айтады, себебі құпия өсиеттің мәтінін куәлардың айтпауына
кім кепіл, деп ... [135, 140 ... ... ... бірнеше мәселелер туындауы мүмкін. ... қол ... ... ... не ... тиіс, тәртібі қалай?
Құпия өсиет неше данадан құрылуы керек? Құпия ... ... ... ... Рашидова біраз мәселе көтерген [128, 78 б.].
Байқағанымыздай, құпия өсиетті ... ... ... бар. Онда ... ... жазған тұлға жайлы мағлұмат, жері және
оны алған уақыты мен ... ... ... ... жері мен ... ... ... екі данадан құрылады, оның бірі өсиет қалдырушының
өзінде, ал екінші данасы нотариустың сақтауында болады. Ал құпия ... ... ... және ол ... ... ... ... өз кезегінде
өсиет қалдырушыға өсиетті сақтауға алғандығы туралы мөрі бар құжат беруге
тиіс.
Құпия өсиеттің ... ... ... ... және ол өзі айтып тұрғандай
барлығына құпия. Жабық өсиет институты барынша өсиеттің ... ... тірі ... ... ... ешкімге мәлім етпеуін, тіпті
нотариустың білмеуін де ... ету ... ... [136, 232 ... ... өз қолымен міндетті түрде жазуды ... ... ... ... яғни өсиет қалдырушының орнына бөгде
адамның жазуына жол ... Бұл заң ... ... ... ... шектеген сияқты. Себебі ол, егер өсиет қалдырушының сауатсыздығына не
дене кемістігіне байланысты өзі өсиет жазалмаса ше? Бұл ... ... ... «мұндай мүмкіншіліктен айыру жабық ... әкеп соғу ... ... дейді. Сондықтан ауызша айту
жолмен (аудио не видео) жабық өсиеттің мүддесін жоғарылата отырып ... ... ... ... ... өсиетті ауызша осы құралдарды пайдалана
отырып айтып, одан кейін оны пакетке ... ... ... беру ... 73 ... ... заң ... сәйкес, нотариустың көмегінсіз, барлық
адам бірдей жабық өсиеттің тәртібімен ... Ол ... ... ... дене ... ... және т.б.
жағдайларға сәйкес өсиетің дұрыс құрылмағанына байланысты өсиет сотпен көп
жағдайда жарамсыз болып ... ... ... ... ... ... өсиетті құру
мүмкіншілігі қарастырылған.
ҚР-ның АК-нің өсиет қалдырушының өзіне тиесілі мүлікке өз ықтиярымен
билік етуі өсиетті жасаумен ... ... ... қалдырған тұлғаның қайтыс болғандығы туралы куәлікті нотариусқа
ұсынғаннан кейін, нотариус 15 күн мерзім ішінде 2 куәгердің қатысуымен және
кейбір ... ... ... құпия өсиетті конврттен ашады. Конверт
ашылған кезден бастап құжаттағы мәтіннің ... ... ... ... ... ... 2 ... қатысуымен хаттама құрайды. Онда
конвертті ашқандығы туралы куәландырылады және ... ... ... ... не ... не ... ... өсиет қалдырушының еркі
тыңдалады.
Нотариус жоқ елді-мекендерде тұратын адамдардың өсиетін заң актілерін
жасауға уәкілдік берілген лауазымды адамдаркуәландырады.
Бұрынғы Қазақ ... ... «не ... ... ... куәнің
қатысуы арқылы нотариус жазуға тиіс» деген сөйлемдер жоқ. Бұл сөйлемдердің
үлкен маңызы бар. Өсиет қалдырушы заң ... яғни ... ... ... ... ... Бұл өсиет қалдырушыға соңғы еркінің міндетті
түрде орындалуына толық кепіл беріледі деген сөз.
Нотариус ҚР-ның заңды ... ... ... ... бар
азаматтар жасаған және олардың өздері ... ... ... ... ... ... ... қалдырушының азаматтығына мән
берілмейді.
Бірнеше тұлғалар атынан, не өкілдер арқылы өсиеттерді куәландыруға жол
берілмейді.
Өсиетті ... ... өз ... ... ... құрастырған орны, күні,
уақыты көрсетілуі тиіс. Өсиет ... ... ... ... ... және ... қалдырушының өзі өсиетке қол қоюы керек.
Нотариус өсиет қалдырушының сөзінен өсиетті жазып алған және оған ... ... ... қол қоятын куәгер де қатысуға тиіс.
Нотариатта куәландырылған өсиеттерге:
1) ауруханаларда, санаторийлерде, өзге де ... ... ... жатқан, сондай-ақ ... ... ... ... тұратын азаматтардың осы
ауруханалардың, ... өзге де ... ... бас дәрігерлері және кезекші дәрігерлері, сондай-
ақ қарттар мен ... ... ... ... ... ... ... госпитальдарда, санаторийлерде және басқа да әскери-емдеу
мекемелерінде ... ... ... ... мен басқа
адамдардың осы ... ... және ... ... басшылары, олардың медицина бөлімі
жөніндегі орынбасарлары, аға және кезекші ... ... ;
3) жүзу ... ... ... ... кемелерінде немесе ішкі
жүзу кемелерінде жүрген азаматтардың осы кемелердің капитандары
куәландырған өсиеттері;
4) барлау және басқа да ... ... ... ... бастықтары куәландырған өсиеттері;
5) нотариустары және нотариат әрекеттерін ... ... ... ... жоқ ... ... ... әскери-оқу орындарының орналасқан
мекендеріндегі әскери қызметшілердің өсиеттері, сондай-ақ осы
бөлімдерде ... ... жай ... ... ... де ... ... отбасы мүшелерінің де
әскери бөлімдердің, құрамалардың, мекемелер мен оқу орындарының
командирлері (бастықтары) куәландырған өсиеттері;
6) бас ... ... ... ... ... ... орындарының бастықтары куәландырған
өсиеттері ... ... ... ... 1052 ... 1 ... көзделген
өсиеттерге өсиетке өзі де қол қоятын куәнің қатысумен қол ... ... ... 1052 ... 1 ... ... ... куәландырылған өсиеттің бір данасын нотариат туралы заңдарға ... ... ... міндетті.
Өсиеттің нотариатта куәландырылуы туралы талаптарды қоспағанда, мұндай
өсиеттің ... ... ... ... 1051 ... ... ... жазылған қаламсаппен, жазу машинкасымен немесе дербес
компьютермен айқын және дұрыс жазылуы ... Бұл ... ... ... ... тазартып, өшіруге жол берілмейді.
Өсиет міндетті түрде екі данада болуы тиіс және екеуінің де заңдық күші
болуы керек. Оның бір ... ... ... ... болуы тиіс, ал
екінші данасы нотариустың сақтауында болады (нотариалдық ... ... ... атқарушы биліктің лауазымды тұлғасы ... ... онда бір ... сол ... сақтауында қалады. Сақтауға алған
өсиетті және оның заңдылығын нотариус тексеруі керек, егер заңға қарама-
қайшылық әрекет ... ... онда ол ... ... ... ... лауазымды тұлғаға куәландыру барысында ... ... ... ... ... тексергеннен кейін өсиет қалдырушының өтініші
бойынша ... ... ... ... ... іске асыру керек.
Өсиетті куәландыру қорытындысы ондағы куәландырылған ... ... қол қоюы мен ... басылуымен (мемлекеттік нотариалдық
мекеменің мөрі) жүзеге ... ... ... ... тек қана ... жүргізілмейді, нотариус нотариалдық әрекетпен іске асыруын өсиет
қалдырушыға түсіндіруі керек, яғни әрі қарай ... ... ... ... ... ... қажет. Оның еркіндігін анықтағаннан кейін,
оған мұрагерлік тәртіпке сәйкес талаптарды, оның ... ... ... және кәмелет жасқа толмаған ... ... ... ... ... керек.
Нотариус өсиетті куәландыру шешімін сот істі шешкенге дейін тоқтатуға
құқылы. Егер де азамат өсиетті құруға ... етіп ... және оның ... бар ... ... осы кезде хал-күйі нашарлау болса ... ... ете ... ... мас күйінде болса), нотариус өсиетті
куәландырудан бас ... ... ... азаматқа сауығып, өтінішпен
қайта келуге құқығы бар екендігін түсіндіруі тиіс.
Азамат өсиет бойынша мұра ашылғанға дейін өзіне ... ... және ... ... қалдырады. Сондықтан, өсиетті куәландыру
барысында өсиет етілген мүлікке құқығы ... ... ... етілмейді,
өйткені өсиет қалдырушының мұра массасы ол өлген кезден бастап анықталады
және мұра ашылғаннан кейін өсиет қалдырушының ... заң ... ... кейін шешіледі, яғни өсиеттің заңға сәйкес ... ... ... ... ... заң ... ... мұрагерлерге
ауысады.
Сонымен, өсиет қалдырушы ... құру ... ... бірнеше
тәртіптерді қарастырайық, олар:
1) өсиет қалдырушы өсиетті құруға не болмаса ... ... ... өсиет қалдырушы өзіне тиесілі кез келген тұлғаның пайдасына шешуге
құқылы;
3) өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... өсиет қалдырушы заңды мұрагерлердің біреуін, ... ... ... айыруға құқылы;
5) өсиет қалдырушы өсиетін ҚР-ның АК-сінде қарастырылған ... ... ... ... ... ... сонымен қатар өсиет қалдырушы жасалған
өсиетті өзгертуге немесе жоюға құқылы.
Өсиет нысанын дәріптей келе айтарымыз, заң шығарушылардың ... ... ... ... ... ... ... да бір мәселелердің туындамау
жолын қарастырғаны айқындалады.
Өсиет нысанының өзге де азаматтық-құқықтық мәмілеге қарағанда ... ... ... ... ... ... жария еткенде өсиет
құрастырған тұлғаның тірі емес екенін есте сақтауымыз керек. ... ... оның ... ... ... ... еркі екенін
ұмытпауымыз қажет.
ҚР-ның АК-нің ... ... ... ... ... азамат
өсиет бойынша өзінің барлық ... ... ... бір ... ... ол заң ... ... болып табылатын немесе заң бойынша мұрагер
емес, сондай-ақ мемлекетке және заңды тұлғалардың ... ... ... ... кез ... уақытта өсиетті өзгертуге және бұзуға құқығы
бар, сонымен ... ... ... ... құқығы бар.
ҚР-ның Азаматтық заңдарындағы мұрагерлік құқықтың маңызы - ... ... ... қоғамдағы мұралық ету азаматтың жеке меншігімен тығыз
байланысты.
Әрбір азаматқа өз мүлкін ... ... ... ... және өсиет қалдыру
заңды мұрагерлік құқыққа тікелей байланысты емес. ... ... ... ... заңды мұрагерлерін өзінің мұрагерлері қатарынан алып
тастап, ... деп ... ... Бұл ... мәселелер заңда толық
қамтылған.
Өсиет қалдырушы тірі ... ... үшін ... ... пен ... бір ... ... Азаматтың қайтыс болуына байланысты өсиет
қалдыру, бұл біржақты мәміле болғандықтан, өсиет қалдырушы кез ... ... ... және оны жоюға құқылы.
ҚР-ның АК-нің 1053 бабына сәйкес, өсиет қалдырушы өзі жасаған өсиеттің
күшін кез ... ... ... немесе өзгертуге құқылы.
Өсиеттің күші:
1) бұрын өзі жасаған өсиеттің күшін толық жою ... ... ... ... жаңа ... жасау жолымен жойылуы мүмкін;
Өсиет:
1) нотариат кеңсесіне бұрын өзі ... ... ... бір ... ... өтініш беру;
2) бұрын жасалған өсиетті бөліктері бойынша өзгертетін жаңа өсиет
жасау жолымен өзгертілуі мүмкін.
Бұрын жасалып, ... ... ... ... немесе ішінара күші жойылған
өсиет, егер өсиет қалдырушы өз кезегінде соңғысының күшін жойса ... ... ... Нотариус өсиеттің күшін жою немесе өзгерту
туралы хабарлама алған жағдайда, сондай-ақ бұрын жасалған ... ... ... ... жаңа өсиет алған кезде нотариаттық іс-әрекеттерді
тіркеу әліпбилік кітабында істерде сақталатын ... ... ... бұл ... ... ... Аталмыш құжат бұрынғы өсиет (күші
жойылған жағдайда) және арызбен бірге ... арыз ... ... ... немесе өзгерілсе) істердің сақталатын данасында тігіледі.
Өсиеттің күшін жою ... ... ... хабарлама нотариаттық
куәландыруы тиіс.
Егер өзгертілетін ... ... ... кеңсесінде сақталса, нотариус
осы органға өсиетті бұзу ... ... ... ... ... Сондай-ақ, өкіл арқылы өсиеттің күшін жоюға немесе өзгетуге жол
берілмейді. Өсиеттің күшін жою ... ... ... ... ... нотариаттық куәландырылуға тиіс.
Осы орайда айта кететін жайт, өсиет қалдырушының ... ... оның ... ... құпия өсиетті куәландыруы мүмкін.
ҚР-ның АК-нің 1054 бабына сәйкес, ... ... ... ... куәлардың, сондай-ақ өсиет қалдырушының орнына өсиетке ... ... мұра ... ... ... ... оның ... өзгертілуіне қатысты мәліметтерді жария етуге құқығы жоқ.
Нотариус, өсиетті орындаушы немесе сот өсиетке түсінік бергенде ондағы
сөдер мен тіркестердің ... ... ... алуы ... ... қандай
да болсын ережесінің дәлме-дәл мағынасы түсініксіз болған кезде, бұл осы
ережені басқа ережелермен және өсиеттің ... ... ... ... жою ... өзі ... біржақты мәміле болып табылады. Өсиетті
жою барысында нотариус өз ... ... ... ... ... ... ... қалдырушы өзі жасаған өсиеттің күшін кез келген уақытта
жоюға немесе өзгеруге құқылы.
Бұл екі ... ... асуы ... жаңа ... құру жолымен;
2) өсиетті өзгерту туралы арыз беру жолымен.
Соңғы құрылған өсиет ... ... ... ... ... ... ... құрылған өсиетке қарама-қайшылық туғызатын ... Егер ... ... ... ... ... өсиетті тек
толықтыратын болса (мысалы, біріншісінде өсиет етілген дүние тұрғын үй
болса, ал ... ... ... ... онда алдында құрылған өсиет
жойылды немесе өзгертілді деп ... ... ... құрылған өсиет алдыңғы өсиетті біржола жояды.
Соңғы құрылған өсиетпен күші толық ... ... ... өз ... ... ... құрылған өсиет өсиетті жою туралы ... ... ... ретте күшін жояды. Бұған мысал, А. есімді азамат 1992 жылы
өзіне тиесілі барлық ... ... ... ... ... ... 1994 жылы тағы да сонымен жасалған өсиетте барлық мүлікті Г. деген
азаматтың пайдасына ... ... 1995 жылы А. ... ... ... 1994 жылы куәландырылған өсиетті жояды.
Бұл жағдайда Б.-ның пайдасына құрылған өсиеттің заңдық күші жоқ. ... ... Г. ... ... ... ... ... жағдайда
мұрагерлікке А.-ның заңды мұрагерлері ... ал олар жоқ ... ... дүние мүлік мемлекетке ауысады.
Жалпы, өсиетті жою ... ... - ... өзі ... ... ... ... куәландыру барысында нотариус өсиетті арыз
бойынша өзгертетін тұлғаның әрекет қабілеттілігін тексереді. Егер ... де сол ... ... ... бұл ... екі данада
құралып, оның біреуі нотариусқа, ал ... ... ... ... Егер ... ... ... жою туралы арыз басқа нотариуспен
куәландырылса, өсиетті ... ... ... ... ... оны өзгерту жайлы арыз беруі тиіс. Азаматтың өтініші ... ... ... ... ... мен ... ... нотариус орындай алады. Өкіл арқылы өсиеттің күшін жоюға
немесе өзгертуге жол берілмейді, өсиеттің күшін жою ... ... ... қолдың түпнұсқалығы нотариаттық куәландыруы тиіс.
Нотариус өсиеттің күшін жою немесе өзгерту туралы ... ... ... ... ... ... ... жоятын немесе өзгертетін
жаңа өсиет алған ... ... ... ... тізілімінде,
әліпбилік кітапта, істерде сақталатын өсиет данасында, ... ... ... өсиет данасында бұл жөнінде жазба жасайды, ол алынады
(күші жойылған жағдайда) немесе арызбен ... ... арыз ... өсиеттің
күші жойылса немесе өзгертілсе) істердің сақталатын ... ... ... жою ... ... туралы хабарлама нотариаттық
куәландыруға тиіс.
Бұрынғы Қазақ КСР-нің ... 539 ... ... ... ... ... ... уақытта өзгертуге немесе жоюға, жаңа өсиет қалдыруға құқылы.
Кейін жасалған өсиет алдындағы өсиетті түгел немесе оның қайшы келетін
бөлігін жояды.
Өсиет ... ету ... ... ... халық депутаттарының
қалалық, поселкелік, селолық, ауылдық кеңесінің атқару комитетіне немесе
өсиеттерді куәландыруға құқы бар ... ... ... ... ... ... арыз беру ... өсиетін жоя алады.
Әрине, ҚР-ның АК-де көрсетілген өсиеттің күшін жою немесе ... ... ... көп. ... ... өсиеттің
күшін жоюдың немесе өзгертудің нақты айырмашылығы мен одан кейінгі салдары
мән жағдайы ... ... ... ... ... ... өсиетті өсиет
қалдырушы өсиетке қол койылғанға дейін толық оқуға тиіс.
Өсиетті ... ... ... ... оның ... мүлкіне
құқығын растайтын дәлелдерді ұсыну талап етілмейді.
Егер өсиет ... дене ... ... ... ... ... жеке өзі оқи алмайтын болса, ол үшін оның
мәтінін нотариустың қатысуымен куә жария етеді. Бұл ... ... жеке ... оқи ... себебі көрсетілген куәландырылған
жазбаға дейінгі өсиет мәтініне тиісті жазу жазылады.
Егер өсиет ... ... ... ... мәтіні мен тізілімде
куәнің аты-жөні, тегі, туған жылы мен ... ... ... ... тиіс. Өсиет қалдырушының орнына қол қойған адамға қатысты да
нақ осындай мәліметтер болу ... ... ... ... осыған
байланысты мәселеленің алдын-алады.
ҚР-ның АК-нің 1050 бабының 4 тармақшасына сәйкес, адамдар куәлар бола
алмайды. Сондай-ақ, ... ... ... ... қол қоя алмайды.
Өсиет бір немесе бірнеше жеке тұлғалардың пайдасына, сондай-ақ ... және ... ... ... Егер ... ... ... жасалса, өсиет қалдырушы әрбір мұрагердің үлес
мөлшерін және ... ... ... ... немесе барлық
мұрагерлердің мұрадағы үлестеріне тең екенін ... ... ... ... ... жүзеге асырады (соның
ішінде ... ... ... ... ... ... ... құқық туралы куәліктер беру және т.б.
Бұған мысал, Орал қаласының тұрғыны К. есімді азамат ауруханада жатып,
өзінің барлық мүлкін аяғы ауыр қызы ... ... ... ... ... ... Арада 1 ай өткен соң азамат К. көз жұмады, ал 4 айдан
кейін оның ... ... ... ... Б. ... дұрыс еместігін,
яғни әпкесі сияқты ол да мұрагерліктің жартысына құқылы екенін ... ... А. ... ... иесі оның қызы ... ... қарсылық
білдіреді. Бұл жағдайда дау-жанжал тудырған ... ... ... Азамат К.
өзінің тірі кезінде туылмаған балаға мүлікті өсиет етіп қалдырған. Бірақ,
бала туылғанға дейін қайтыс ... ... ол ... бола ... ... өсиет жарамсыз деп танылып, заңды мұрагерлік орын алады. К.-ның
барлық мүлкі қызы А. мен ... Б.-ға тең ... ... ... ... тағы бір ... ... С.-ның шешесі қайтыс болғаннан
соң екі өсиеттің қалғаны мәлім болады. ... ... ... ... тиесілі барлық мүлік баласына өсиет етіп қалдырған. Ал, екіншісі
сол күні жазылған және онда ... ... ақша ... ... ... қалдырылған. Мұрагер О. мұра ашылғаннан соң 1 айдан кейін ... ... ... сол ... жинақтаушы банкке өз атынан шот ашады.
Мұра ашылғаннан ... 6 ай ... ... ... ... куәлікті
алмай тұрып, О.-ның әрекетін бұрыс көрген С. сотқа шағымданады. Сот ... ... С. мен ... шешесінің көрші әйелге қарызы бар екенін (5 мың
теңге ) анықтайды және ... осы ... ... ... басқа С. мен оның ағасы ... ... ... ... ... сотқа 2 өсиетті де жарым-жартылай жарамсыз деп тану туралы
және екі әпкесінің үлесінен заң бойынша өзіне тиесілі ... ... ... ... О. ... бұл ... негізсіз екенін, сондай-ақ
барлық әрекетті заң бойынша жасағанын және інісі мен ... ... ... ... ... Алайда, заң тұрғысынан келгенде О.
әрекеттері дұрыс. Өсиет бойынша ... ... ... ... қор иесі ... қор ... көрсеткен ретте) мұрагерлік
мүліктің құрамына кірмейді. Сондықтан, оны алу үшін мұра ... ... ... ... ... және куәлік алудың қажеті шамалы. Шешесі қайтыс болғаннан
кейін бір ... соң ... ... ... ақша ... ешқандай
қылмыстық әрекеттің сипаты жоқ. Ал, шешесінің көршісі ... ... ... ете ... Сондай-ақ, О.-ның мұрагерлікке қатысты әрекеті заңды.
Себебі, мұраны қажетті міндетті үлестіру ережелерінде өсиет ... ... ... ... 1056 ... сәйкес, тиісті нысанда жасалмаған ... ... ... ... ҚР-ның АК-нің 4 ... ... ... ... де негізделеді.
Мысалы, Алматы қалалық сотының азаматтық істер бойынша сот ... ... деп тану ... іс ... Онда ... ... ... халде, өзін нашар сезіну үстінде жазған өсиетін жарамсыз деп тану
туралы арызбен ... ... ...... ауыр ... және денсаулығының нашарлығын
пайдаланған Сухотина мен Алматы қаласының № 3-ші ... ... ... ... ... нотариалды куәландырылғаны мәлім
болады. Мишагин өсиетті құрғаннан 10 күннен кейін 1996 жылдың 7 ... ... ... ... ... 537 бабына сәйкес, өсиет жазбаша түрде
жазылуы тиіс. Ережеге сәйкес өсиеттің жасалған жері мен уақыты көрсетіледі,
өсиет ... өзі ... қол қоюы ... және ... ... ... қалдырушы жарымжан, ауру болғандықтан немесе ... ... өзі қол қоя ... оның өтініші бойынша нотариустың
немесе куәлардың ... өзге адам ... ... ... ... қол қоюы ... Өсиетте өсиет қалдырушының не себептен өсиетке қол
қоя алмағаны туралы себептері жазылуы тиіс.
Өсиетті куәландырудағы аталмыш талаптардың ... ... да ... ... деп танылған [138].
Осыған байланысты тағы да мысалдар келтіретін болсақ, Тараз қаласы К.
Маркс көшесіндегі үй ... ... ... жеке меншігі болып
табылғанымен, ол онда емін-еркін жүре алмаған. Сондықтан, ... ... ... қайтыс болған мұра қалдырушының келіні ... ... ... Ол өз ... қайтыс болған мұра ақлдырушымен біраз
жыл сол үйде тұрғанын және мұра ... ... ... ... ... ... да мұрагерлік құқық өсиет бойынша жүзеге асуы тиіс. Бірақ,
мұнда өсиетті куәландыру талаптарының сақталмағаны ... ... ... ... ... ... сақталмаса, өсиет
жарамсыз болып танылады.
Өсиетті жасаудың, оған қол ... және оны ... ... ... ... ... ... салдарынан өсиетті жарамсыз деп
танудан мүліктік зардап шеккен ... ... ... өсиет жарамсыз деп
танылуы мүмкін.
Егер сот мұра қалдырушының өз еркін білдіруін ... әсер ... ... ... ... қол қою ... оны ... кезінде жіберілген емле
қателері және техникалық сипаттағы басқа да елесіз қателер өчиетті ... ... бола ... ... ... ... ... қалған бөлігінің
жарамсыздығын қозғамайды.
Егер өсиет немесе оның бір бөлігі жарамсыз ... ... онда ... орын ... ... ... ... талаптары бар және сол талап негізінде
өсиетті құру жүзеге асуы тиіс. Егер заңда көрсетілген ... ... ... болып танылады және бұл жағдайда да заңды мұрагерлік орын
алады [139].
Өсиет құру барысында өсиет қалдырушының ... ... деп ... келісімінің қажеті жоқ. Өсиет заң таларптарына сәйкес жасалса,
онда өсиет жарамсыз деп ... ... ... тек ... ... Э.Б. ... ... негіз болатын себептер көрсеткен [66]. Яғни, өсиетті құру
барысында кететін ... ... ... өсиет нысанындағы
кемшілік, яғни мемлекеттік тіркеу ... мен ... ... ... субъект құрамындағы кемшілік ол азаматтың мәмілені
құруға әрекетінің жоқтығы (әрекет қабілеттілігі жоқ ... ... ... және т.б.); одан ... өсиет мазмұнындағы
кемшілік, яғни атыайтып тұрғандай өсиеттің заңда қарастырылған негіздерге
сәйкес ... құру ... сай ... ... ... ... ... келтіру. Шын мәнінде атамыш негіздер өсиетте байқалса, онда ... ... ... өз ... ... ... ... заңдық тәртіппен қалай
жүзеге асатынын түсіндіре отырып, өсиеттік бас тартудың, жүктеудің толық
мағынасы мен оның ... ... ... ... керек.
Өсиеттік бас тарту институту (legatum) рим заңгерлерімен іске ... ... ... ... ... ... құқықтарына
енгізілген [140, 164 б.].
Өсиеттік бас тартудың мәні мұраны құрайтын ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше тұлғаларға қандай да
бір жеке құқықтың ауысуында болып ... ... ... ... етуінің құқықтық қатынастары келесі
тұлғалар арасында ... ... ... бас ... ... міндетті тұлғалар;
2) өсиеттік бас тартушылар.
ҚР-ның АК-сінде өсиеттік бас тарту алғаш орын алды. ... ... ... ... өсиеттік бас тартуға қатысты ережелер қарастырылмаған.
ҚР-ның АК-нің 1057 бабына сәйкес, өсиеттік бас тарту, ... ... ... ... мұра ... ... бас тартуды орындауды талап
ету құқығын ... бір ... ... адамның (бас тартылушылардың)
орындауды жүктеуге ... ... 1058 ... сәйкес, мұрагерлер қатарына кіретін адамдар
да, кірмейтін адамдар да бас тартушылар (легатарийлер) болуы мүмкін.
Өсиетті бас ... ... ... ... ... ... бас тартушының меншігіне, пайдалануынс немесе өзге заттық ... және оған ... ... ... ... беру, ол үшін белгілі бір
жұмысты орындау, оған белгілі қызмет көрсету және т.б. болуы мүмкін.
Өсиет қалдырушы ... бас ... ... ... оны тек ... мұраның шын мәніндегі құны шегінде және мұра қалдырушы ... ... ... ... тастап, орындауға тиіс.
Егер өсиеттік бас тарту жүктелген мұрагердің мұрадағы міндетті ... ... оның бас ... ... міндеті өзіне ауысқан мұраның
міндетті ... ... ... құнымен шектеледі.
Егер өсиеттік бас тарту ... ... ... ... ... өзгеше көзделмесе, ол мұрагердің әрқайсысына мұрадағы үлесіне
мөлшерлес салмақ салады.
Тұрғын үй немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... немес оның белгілі бір бөлігін басқа адамға өмір
бойы пайдалануға беру міндеттемесін ... ... ... ... ... ... ауысқан жағдайда өмір бойы пайдалану құқығы күшін сақтайды.
Өмір бойы пайдалану құқығы иеліктен айырылмайды, ... және ... ... ауыспайды.
Бас тартылушыға берілген өмір бойы пайдалану құқығы, егер ... ... оның ... ... ... ... ... бас тарту жүктелген мұрагер қайтыс болған жағдайда немесе ол
мұраны қабылдамаған жағдайда өсиеттік бас тартуды ... оның ... ... ... не ... иесіз қалса, мемлекетке ауысады.
Өсиеттік бас тарту мұра ашылғанға ... ... ... ... ... ... болған жағдайда, бірақ өсиет бойынша мұрагер оны қабылдап
үлгерген кезге дейін орындамайды.
Бас тартылушы мұра қалдырушының борыштары үшін жауап бермейді.
Өсиет ... ... ... мұрагерге қандай да болсын әрекет жасау
немесе несие беруші ретінде осы ... ... ... ету ... ... одан ... міндетін жүктей алады. Жалпыға пайдалы ... ... үшін ... ... мұра ... ... ... мүліктің
бір бөлігін шығарған кезде өсиетті орындаушығажүктелуі мүмкін.
Мүліктің сипаты бар әрекеттердің мәні ... ... ... ... бар, ол ... ... АК-нің 1074 бабының ... ... ... ... ... ету ... заң өсиет бойынша
мұрагерге ... да ... ... ... ... пайдасына
орындауды жүктеуге рұқсат етеді, бұл өсиеттік бас ... ... ... ... ... ... етілуі мүмкін:
1) бас тартылушының меншігіне нақты мүлікті беру;
2) бас тартылушыға белгілі бір ақша ... ... ... ... ... бас тартылушыға мүлікті пайдалану құқығын беру (белгілі бір мерзімге
немесе өмір бойы пайдалануға беру).
Соның ішінде мұрагерге ... ... ... ... қалдырушы сол
тұрғын үй-жайды немесе оның белгілі бір бөлігін басқа адамға өмір ... беру ... ... ... ... ... тұрғын үй-жайға
меншік құқығы кейіннен ауысқан жағдайда өмір бойы пайдалану құқығы күшін
сақтайды.
Өсиет бойынша ... ... бас ... ... тек ... ... және мұра қалдырушының қарыздарын өзіне артылған
бөлігін шығарып өзіне ауысқан мұраның шын ... құны ... ... ... 1057 ... ... егер ... бас тарту бірнеше
мұрагерге жүктелсе, өсиетте өзгеше көзделмесе, ол мұрагерлердің әрқайсысына
мұрадағы үлесіне мөлшерлес салмақ салады.
Егер өсиеттік бас ... ... ... ... ... ... болса, оның бас тартуды орындау міндеті өзіне ауысқан мұраның оның
міндетті үлесінің ... ... ... ... қалдырушы өсиет бойынша мұрагерге қандай да бір міндеттемені бір
немесе бірнеше ... ... ... жүктей алады [86, 57 ... ... ... ... ... (мұрагерге) барлық мүлікті меншігіне
бере алады. Соның ішінде үйді де, алайда оған өсиет қалдырушы өз ... ... ... ... бере ... немесе жинақ ақшасындағы нақты соманы
беруге міндеттейді [141, 17 б.].
Сонымен қатар, өсиет ... өз ... ... ... ... ... бас тару іс-әрекетімен ... ... ... қандай да бір міндетті тек заңды ... ... ... ... ... ... мұрагерлік заң бойынша орын алады [142,
41 б.].
Қазақ КСР-нің АК-нің 533 бабына сәйкес, өсиет ... ... ... ... ... ... не ол ... қабылдамаған ретте,
міндеттемені орындау оның үлесін алған мұрагерлерге жүктеледі.
Соның ішінде:
1) егер ... бас ... ... ... ... өсиет бойынша
және заң бойынша басқа мұрагерлердің пайдасына ... бас ... бұл ... ... ... онда өсиеттік бас ... ... ... бас ... ... ... ... мұрагерге
жүктеледі;
2) егер өсиеттік бас тарту міндеті жүктелген мұрагер мұра ашылғанға
дейін қайтыс болса немесе оны ... және ... ... ... ... тағайындалса, онда өсиеттік бас тартуды
орындау тағайындалған мұрагергше жүктелуі тиіс, егер де ол ... ... егер ... ... ... ... бас ... міндетін заңда
көрсетілген 6 ай мерзімде ... ... ... мұра ашылғанға
дейін қайтыс болса, мұраны қабылдау құқығы оның ... және егер олар ... ... ... ... бас тартуды
орындау бойынша міндеттеме ауысады;
4) егер өсиет бойынша мұрагер ... бас ... ... ... ... ... ... сонымен қатар мұраны қабылдайтын
ешқандай басқа мұрагер болмаса, онда мұрагерлік мүлік ҚР-ның АК-нің
1057 бабының 5 тармағына ... ... ... ... мұрагерлік құқық
бойынша мемлекетке ауысады және сол ... ... бас ... ... ауысады.
Егер өсиеттік бас тарту жүктелген мұрагердің өзінің мұра қалдырушыға
қарсы ... ... ... әрекеттері немесе өсиеттекөрсетілген мұра
қалдырушының соңғы еркін жүзеге асыруға қасақана ... ... және ... ... бас тарту міндетін алғандар, өсиеттік бас тартуды алудан
шеттетіледі. Өсиет ... ... ... да бір пайдалы мақсатта
жүзеге асыруға бағытталған әртүрлі әрекеттерді орындауды жүктей ... ... ... ... ... бас тартудан айырмашылығы,
ол жүктеу мүліктік сияқты емес, болуы да мүмкін.
Бұл жағдайдың заңдық мағынасын атап ... ... ... ... ... – жалпы пайдалы мақсат үшін бағытталған
жетістік. Мұнда ... болу ... ол ... ... және ... ... ... егер де ол белгілі бір ортаға белгісіз санды тұлғалардың
пайдасына ұсынылған болса (мысалы, ... қала ... мұра ... ... ... да бір оқу ... студенттерге ақшалай
көмек көрсету т.б.).
Осы тәрізді өсиетті құру ... ... ... ... түрде
өсиетті орындаушы туралы мәселелерді ойлану керек, нотариус ... ... ... ... ... ... ... міндетті.
Өсиетті құру кезінде өсиет қалдырушы мұрагерге белгілі бір міндетті
жүктей алады, мысалы, үшінші ... ... өмір бойы ... бере
алады. Бірнеше мұрагерлерге мүліктің нақты бөлігін өсиетті құру кезінде,
қай мүліктің бөлігі (мысалы, пәтер ... ... ... ... ... пайдасына екенін көрсетуге болады. Кідіртушілік, яғни
кейінге қалдырушылық шартымен өсиет құрылуы мүмкін, мысалы баласына үлкен
оқу орнын ... ... ... беру (осындай жағдайларда өсиет
қалдырушыға өсиетті орындаушы тағайындауды ұсыну керек).
Мұрагерге ... ... ... ... керек, мысалы,
өсиетте қарастырылғандай, егер мұрагерлік етілген мүлікті мұрагер ... ... ... қандай да бір мұрагерге белгілі бір ақша
сомасын төлеуге міндетті.
Егер ҚР-ның АК-де көзделген мән-жайлар бойынша мұраны ... ... ... болған мұрагерге есептелетін немесе оған тиесілі үлесі
басқа мұрагерлерге ауысса, ... ... ... ... ... бас ... атауын өзгерту және оған ең бірінші
анықтама беру керек. Өсиеттік бас ... деп, ... ... бойынша
мұрагерлік ету кезінде өсиет бойынша мұрагерлерге ... да ... ... ... ... бас ... пайдасына заңдық
жүктеуді айтамыз. Үшінші тұлғаның пайдасына ... ... ... ... ... ... бас тартушының меншігіне нақты мүлікті беру;
2) өсиеттік бастартушыға нақты ақшалай соманы төлеу;
3) өсиеттік бас ... ... ... ... беру ... ... немесе өмір бойы пайдалану құқығын беру).
Соның ішінде, өсиет қалдырушы тұрғын үй-жай ... ... ... үй-жайды немесе оның белгілі бір бөлігін басқа адамға өмір бойы
пайдалануға беру міндеттемесін жүктеуге құқылы.
Өсиет ... ... ... ... жалпыға пайдалы мақсатта қандай
да бір жасауды жүктей алады. Өсиеттік бас тарту барлық уақытта ... ... емес ... ерекшелінеді.
ҚР-ның АК-нің 1057 бабы, яғни ... бас ... ... ... ... бас ... бұл ... бас тарту мағынасын меңзейді.
Бұл тұрғыда Г.М. Степаненконың айтуынша «отказ» сөзі ... ... ... ... ... ... ... айтылғанын түсіндіреді. Яғни, бас
тарту өсиет бойынша қандай да бір нәрсені беру. ... ... ... ... бас ... [143, 56 ... ... 1057 бабының 1 тармағы келесі жағдайда көрсетілген:
«Өсиет қалдырушы өсиет ... ... мұра ... өсиеттік бас тартуды
орындауды талап ету құқығын алатын бір немесе бірнеше адамның (өсиеттік бас
тартушылардың) пайдасына қандай да ... ... ... бас ... жүктеуге құқылы». ҚР-ның АК-нің 1057 бабының дұрыс аталмауымен
қатар, өсиеттік бас тартудың мағынасы дұрыс ашылмаған. Бұл баптағы ... ... ... аударылмаған. Біздің ойымызша, ҚР-ның АК-нің 1057
бабын төмендегідей көрсеткен жөн: «Өсиет қалдырушы өсиет ... ... ... бір ... бірнеше адамның пайдасына қандай да болсын
міндеттемені орындауды жүктеуге құқылы. Бұл ... ... ... ... бас тарту мен өсиетті жүктеуге қатысты ғалымдар біраз пікір
айтқан. Өсиеттік бас тарту ... ... ... ... ... ... бас тартушыға барлық құқық пен міндеттің жиынтығы ... ... ... ... ... ... бас ... пәні мұралық массадан қандай да бір затты беріп,
міндеттемені ... ... ... бас ... ... алынған мүлік мұрагерлік мүліктік
мирасқорлықтың ерекше түрі деп ... ... бас ... мұра ... жеке құқығының
мирасқорлары болып табылады. Бұл ... ... ... мұрагерлік
негізінен айырмашылығы, мұралық массаның құрамына кірмейтін мүлік немесе
мүлікті пайдалану құқығы ... ... ... бас ... ... ... өтелгеннен кейін, міндетті ... ... ... ... ... ... Өсиеттік бас тартылушы
мұра қалдырушының қарыздарына жауап ... бас ... ... ... ... тікелей берілмейтін мүлік,
алайда ол мұрагерлік ретінде мирасқорлықты танытады (яғни, per mortis ... ... ... ... ... Бас тартушылардың мирасқорлығына
байланысты пайда болатын мұрагерлік қатынастар туралы жалпы ... ... ... [90].
Өсиеттік бас тарту, өсиеттік бас тартуды қамтитын ... ... ... ... жарамсыз деп танылса, өсиет және өсиеттік бас тарту ... ... да бір істі ... ... ... жасалуы керек
болған жағдайда күшін жояды.
Өсиеттік бас тарту күші келесі жағдайларда жойылады:
1) бас тартылушы ... бас ... бас ... ... (ҚР-ның АК-
нің 1075 бабы);
2) өсиеттік бас тарту мұра ашылғанға дейін немесе ашылғаннан ... ... ... ... ... ... ... бойынша
мұрагер оны қабылдап үлгерген кезге дейін орындалмайды (ҚР-ның АК-
нің 1057 бабының 2 ... егер ... ... өсиетті өзгертсе;
4) өсиетте көрсетілген объектінің жойылуы нәтижесінде өсиеттік бас
тарту күшін жояды.
Сонымен, ... бас ... ... анықтама бере отырып, оның
ерекшелігінде айта кету керек. ... бас ... ... ... ... жүктелген мұрагер өсиет қалдырушының қарыздарынан басқа мұрагерлік
құқық бойынша ауысқан мұра құны шегінде орындауы тиіс.
Өсиет қалдырушының ... ... еркі тек оның ... ... ... ... ... өсиет қалдырушы қайтыс болғаннан соң
өсиеттің орындалуы күшіне енеді.
Өсиет ... ... ... ... ... болса, оның
орындалуы барлығына жүктеледі. Өсиет еркіндігін құрайтын мазмұнды жүзеге
асыру мұрагерлерге ... ... ең ... ... ... ... көрсетілген үлес
негізінде мұрагерлерге үлестүру қажет. Егер өсиетте мұрагерлерге мүлік ... ... ... зат ретінде қалдырылса, онда ... ... ... ... ... ... орындалуы ҚР-ның АК-нің 1059 бабына сәйкес, ... ... ... ... тапсырылады. Бұған қоса, өсиет қалдырушы
мұрагерлер қатарына кірмейтін тұлғаны ... ... етіп ... Мұндай жағдайда өсиеттің орындаушысы болып тағайындалған адамның
келісімі ... Бұл ... ... ... керек немесе өсиеттің екі
данасында бұл туралы ... тиіс ... ... ... ... ... тұжырым айтылса) немесе арнайы арыз жазылу қажет, ол екі ... және ... ... ... ... ... ... түрде бұл мәселені шешу керек, ал нотариус
өз кезегінде өсиет қалдырушыға өсиетті орындаушы туралы ... ... ... ... ... жағдайларда:
1) егер мүлік ата-аналары жоқ кәмелет жасқа толмағандарға өсиет ... егер ... ... ... ... тұлғаларға өсиет етілсе;
3) егер өсиет кейінге қалдыру шартымен құрылса;
4) егер өсиет, өсиеттік бас тарту ... ... ... және ... орындаушы өсиет қалдырушының еркін әртүрлі әрекетпен орындауды
мүмкін, яғни өсиет пайдасына ... ... ... ... ... ... хабарлау, мұраның ашылу орны бойынша нотариусқа мұрагерлік
мүлікті қорғауға шара қолдану туралы арыз ... ... ... ... ... арасында мына жағдайда үлестіру керек, егер мұндай
мүмкіншілік болған ретте (мысалы, ... ... ... үй ... ... ... ... дау туындамаған ретте) және тағы басқа
жағдайларда.
Өсиетті орындаушы өсиетті орындау ... ... ... үшін ... бірақ ол мұрагерлік есебінен, мұрагерлік мүлікті қорғау және сол
мүліктерді басқару бойынша қажетті ... ... ... ... орындаушыдан оның орындалуы туралы есеп беруді талап
етуге құқылы.
ҚР-ның АК-нің 1059 бабына сәйкес, өсиет қалдырушы ... ... ... ... ... өзі ... ... өсиет жүктелген
өкілге тапсыра алады. Бұл адамның өсиет орындаушы ... ... оның ... ... ... не өсиетке қоса берілген өтініште көрсетілуі тиіс.
Егер өсиетте оның орындалушысы көрсетілмесе, мұрагерлер өзара келісім
бойынша ... ... ... ... не ... ... ... Мұндай келісімге қол жетпеген жағдайда бір немесе бірнеше
мұрагердің ... ... ... ... сот ... ... ... өсиет бойынша мұрагерлерді бұл жөнінде күні ... ... ... ... ... ... міндеттерді атқарудан кез
келген уақытта бас ... ... ... ... өз ... ... мен ... шешімі бойыншада басталуы мүмкін.
Өсиетті орындаушы:
1) мұраны сенімгерлікпен басқару және оны басқаруды жүзеге асыруға;
2) мұраның өз ... ... ... ... мұрагерлер мен бас
тартушыларды хабардар ету үшін мүмкінболған барлық шараларды қолдануға;
3) мұра қалдырушыдан тиесілі ақша ... ... мұра ... ... заң актілеріне сәйкес мұрагерлерге
өздеріне тиесілі ... ... ... ... ... өсиеттік бас тартуды орындауын
қамтамасыз етуге ... ... ... бабы);
6) өсиеттік жүктеуді атқаруға не өсиет бойынша мұрагерлерден өсиеттік
жүктеуді атқаруды талап етуге (ҚР-ның АК-нің 1058-ші бабы);
7) мұра ... ... ... ... тиіс.
Өсиет орындаушы өз атынан сот істеріне және мұраны басқару мен өсиетті
орындауға байланысты басқа істерге араласуға ... ... ... борыштардан тазарту, мұра қалдырушыға тиесілі
сомаларды өндіріп алу және барлық мұрагерлердің ... ... ... ... қисынды мерзім ішінде өз қызметін жүзеге асырады.
Өсиетті орындаушының мұраны ... мен ... ... ... ... мұраның есебінен өтеуге құқығы бар. Өсиетте өсиетті
орындаушыға мұраның есебінен сыйақы төлеу көзделуі мүмкін.
Өсиет орындалғаннан ... ... ... мұрагерлерге олардың талап
етуі бойынша есеп беруге міндетті.
Сонымен, ең ... ... ... ... ... ... ... өзі өсиетті орындаушы тұлғаны тағайындауы керек. Ол мына
жағдайлар үшін қажет:
1) ата-аналары жоқ кәмелет жасқа толмаған балаларға мүлік өсиет етілген
жағдайларда;
2) егер ... ... ... заңды тұлғаларға өсиет етілсе;
3) егер өсиет өсиеттік бас тартумен немесе ... ... ... орындаушы әртүрлі қызмет атқара алады. Олар: өсиет пайдасына
жасалған мұрагерлерді ... ... ... ... ... ... оларға
бұл туралы хабарлау және т.б. да ... ... ... ... мұра ... ... ... өкілі ретінде
қаралмауы керек [144].
Бұрынғы Қазақ КСР-нің ... 540-шы ... ... ... ... ... ... немесе өсиет қалдырушы тағайындалған
арнаулы жаққа - өсиетті орындаушы жаққа жүктеледі. Өсиетті ... ... жақ ... ... оның ... өзіне жазылған немесе өсиетке
қоса тіркелген жеке арыз арқылы ... ... ... ... жоқ ... содай-ақ өсиет қалдырушы үшін өсиетке қол қойған
адам өсиетті орындаушы бола алмайды.
Сонымен қатар, Қазақ ... ... 541-ші ... ... ... ... орындау үшін барлық қажетті әрекеттерді ... ... ... орындаушы өсиетті орындау жөнінде жасалған әрекеттері үшін ақы
алмайды, бірақ оның мұралық мүлікті қорғау және бұл мүлікті басқару жөнінде
шеккен ... ... мұра ... ... құқы бар.
Өсиетті орындаушы мұрагерлерге олардың талабы ... есеп ... де ... түрде бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-сі мен ҚР-ның АК-
дегі өсиеттің орындалуын ... ... ... ... өсиеттің
орындалуына аса үлкен мән берілген.
Біздің ойымызша өсиетті орындаушы мұрагерлік қатынастардың барлық
қатысушылары үшін ... ... ... ... ... мәтініне өсиетті орындаушыны тағайындау туралы шарт
қосылуы мүмкін. Өсиетті орындау ... ... ... ... жүктелуі
мүмкін. Бұл жағдайда осы адамның өз қолымен жазылған өсиеттің өзінде, не
өтінішке қоса ... ... ... ... ... Ұсыну құқығы бойынша мұрагерлік және мұрадағы міндетті үлес
Бірінші рет міндетті үлес ... ... ... ... 28-ші
мамырында БОАК-тің қаулысы бойынша, ... ... 3/1 ... жасқа
толмаған мұрагерлерге құқық берді [145]. Одан кейін Кеңес Одағының Жоғарғы
Президиумының Жарлығымен 1945 жылдың 14 наурызында ... ... ... ... ... кәмелет жасқа толмағандар және мұра қалдырушының
асырауындағы өзге де еңбекке жарамсыз адамдар. Осы ... ... ... мөлшері ұлғайды. Заңды мұрагерлік кезінде тиесілі болғаннан толық
үлесті құрды. 1961 жылы ... және ССРО ... ... заңдар
негізінде мұраға мұқтаж мұрагерлердің қатары кеміді. Ендігі жерде ... ... ... ... мұрагерлер мен қайтыс болған адамның
асырауында болған адамның мұрадағы міндетті ... ... ... ... оның ... ... 2/3 дейін қысқартылды.
Қазіргі таңда ҚР-ның заң шығарушылары ... ... ... бас тартпайды, қайта мұраға мұқтаж мұрагерлерге ... ... ... ... ... ... заң ... мұрагерлік кезінде,
олардың әрқайсысына тиесілі болатын үлестің ... ... ... ... ... 1964 ... Қазақ КСР-ның АК-сін ҚР-ның АК-мен салыстыратын болсақ,
мұрадағы міндетті үлеске құқығы бар тұлғалардың қатары өзгеріссіз ... ... ... ... ... 530-шы ... сәйкес, мұра
қалдырушының жасы толмаған немесе еңбекке қабілетсіз балалары (оның ішінде
бала ғып ... ... ... өлген адамның еңбекке қабілетсіз ері-
зайыбы, ата-аналары (бала ғып алушылары) және қарауында ... ... ... ... ... да, заң ... ... ие болу кезінде
олардың әрқайсысына тиісті ... ... ... ... ... үштен
екісіндей мөлшеріне ие болады. ... ... ... ... үй ... мен ... ... мұралық мүліктің құны да
есепке алынады, ... ... ... ... ... ... императивтік сипатта
және 1964 жылдың Қазақ КСР-нің АК-де өзіндік орнын ... деп ... оған ... заң ... міндетті үлес мөлшерінің қысқарғанымен
қатар, мұраға мұқтаж мұаргерлерді бөлуден бас тартады, шын ... ... ... ... ... ... беруге кепіл береді.
Мұрадағы міндетті үлес – заңды мұрагерлер қатарына кіретін тұлғалардың
мұрагерлікке құқығы және олардың нақты жеке ... ие адам ... сөзі ... ... ... ... не еңбекке жарамсыз, мұра қалдырушының
асырауында болған адам және мұра қалдырушымен ... ... ... дейін
бірге тұрған адам), бұл өсиеттің мазмұнына байланыссыз жүзеге асады; оның
объектісі заң ... ... ... ... ... тиесілі
болатын үлестің кемінде жартысына ие болып табылады [91, 366 б].
Мұрадағы ... ... ... ... мұқтаж адамдардың мүліктік
мүддесін қорғау кепілділігі, ол ... ... ... ... категорияларына ауысады [146, 76]. Міндетті үлеске ... ... мұра ... ... ... ... ... мұра қалдырушының еңбекке жарамсыз балалары;
3) мұра қалдырушының еңбекке жарамсыз жұбайы мен ата-аналары;
4) мұра қалдырушының кемінде бір жыл ... ... ... ... асырауындағы адамдар.
Жоғарыда айтып өткеніміздей, мұрадағы міндетті үлеске құқығы ҚР-ның АК-
нің 1069 ... ... мұра ... ... ... ... еңбекке
жарамсыз балалары, сондай-ақ оның еңбекке жарамсыз жұбайы мен ... ... ... заң ... ... кезінде олардың
әрқайсысына тиесілі болатын үлестің (міндетті үлес) кемінде жартысын ... ... ... бар ... ... ... және ... мұрагерлік
бойынша мұрадан алатынның барлығы, оның ішінде әдеттегі үй жабдықтар мен үй-
іші тұрмысына ұсталатын заттардан ... ... құны және ... ... ... ... бас ... құны міндетті үлеске
есептеледі.
Мұрадағы міндетті үлеске құқығы бар мұрагер үшін өсиетте ... ... мен ... ... ... ... ... үлесінен
асатын бөлігіне қатысты жарамды болады.
ҚР-ның АК-нің 1067 бабында ұсыну құқығы бойынша мұрагерлікті жүзеге
асыру ... ... Осы ... мәтінінде бір қатар сәйкессіздік пен
қателіктерге жол берілгені байқалады. Біріншіден, баптың атауы ... ... ... ... ... ... ... мұра
қалдырушының өзінен бұрын қайтыс болған ... ... ... ... ол ... ешқандай «ұсыну құқығы» берілмейді.
Оған тиесілі мұрадағы үлестің иесі әкесі болар еді, ... ол мұра ... ... ... мұра ... ... әкесінің өкілі іспетті
мұраға шақырылады. Сондықтан ҚР-ның АК-нің 1067 бабын «Өкілділік құқығы
бойынша мұрагерлік» деп атаған жөн ... ... ... АК-нің 1067 бабының 1 тармағындағы « ...... мұра
қалдырушымен бір мезгілде қайтыс ... ... ... ... ... ... ... оның тиісті ұрпақтарына өтеді» делінген ереже қате.
Бір мезгілде (бір ... ... ... ... коммориенттер деп аталады,
олардың әрқайсысы бірінен кейін бірі мұрагер бола алмайды. Мысалы, ... бір ... (бір ... ... ... (жол апатынан, т.с.с.),
олардың әрқайсысының мұралары бөлек ... ... ... екіншісінің
құқығы болмайды. Сондықтан олардың біреуіне де мұралық ... ... ал жоқ үлес ... ... ... 1067 бабының 2 тармағындағы «мұра ашылғанға дейін
......... қайтыс болған мұрагердің ұрпақтары ... ... ... ... делінген ереже қате. Ұсыну (өкілділік) ... ... ... мәні мен мақсаты заңды мұрагердің мұра қалдырушыдан
бұрын қайтыс болған жағдайда оның ... ... ... ... ... ... ... қағидасының көрінісі. Мысалы, ағайынды екі адамның
біреуі қайтыс болып артында баласы ... Енді ... ... ... ... ... қалған баласы әкесіне тиесілі мұра үлесін
алуына құқылы болады. Аталмыш ереженің ... заң ... ... тәрізді. Мұнда «лайықсыз мұрагерге» қатысты шектеу қойылған
болуы ... ... ... ... 1067 бабындағы ережелердің мәтінін
өзгертіп мына ережелерді енгізген орынды болар ... ... ... ... ... Мұра ашылғанға дейін қайтыс ... ... ... үлесі осы
Кодекстің 1061-бабының 2-тармағында, 1062-бабының 2-тармағында және ... ... ... ... ... ... бойынша оның
тиісті ұрпақтарына өтеді және олардың арасында тең бөлінеді.
2. Мұра ашылғанға дейін қайтыс ... ... осы ... ... ... мұра алу құқығын иелене алмайтын ... ... ... бойынша мұрагер болмайды.
Мұра қалдырушының кәмелет жасқа толмаған балалары барлық жағдайда
мұраның міндетті үлесіне ие, яғни ол оқып ... ... ... ... ... ... ... қатар неке жасына жеткен жағдайда да
міндетті үлеске ие бола ... ... мұра ... ... ... 2 тең
үлесте ағасы мен әпкесіне өсиет етті. Пәтер жекешелендіру шартымен алынған.
Оның мұрагерлік ететін бұдан ... ... жоқ. ... ашу ... мұра
қалдырушының елу сегіз жастағы әйелі мен кәмелет жастағы еңбекке ... ... Бұл ... ... үлес мұра ... ... ... пайдасына беріледі, өйткені ҚР-ның АК-нің баптарына сәйкес, бұл
мұрагер 1 кезектегі болып табылады, ал мұра ... ... мен ... 2
кезектегі мұрагерлер болып табылғандықтан, олар 1 кезектегі мұрагерлермен
мұрагерлік құқықтық қатынаста болмайды.
Әйелінің міндетті үлесі үлестен ... ... мен ... ... болғандықтан тең үлесте мұралық етеді.
Сонымен, әйелі 2/3 үлестің ½ алады, яғни 2/6 немесе 1/3 үлесіне ие ... ... ... ½ ... ... бойынша мұрагерлік құқық туралы
куәлік береді.
Келесі мысал, мұра қалдырушы өзіне тиесілі ... ... ... ... жиеніне тең үлесте өсиет ... ... ... ... ... мұра
қалдырушының баласы мұра қалдырушы қайтыс болған кезде 1-ші топтағы мүгедек
болған. ... ... мұра ... ... ... ... Мұралық
мүлік тұрғын үй негізінде құралады. Бұл жағдайда заңды мұрагерлік бойынша
(өсиет жоқ болған ретте), мұра ... ... ... ... болып
табылады және оған мұралық мүліктің барлығы ауысар еді. ... ... ... ол ... 2/3 мөлшерінде міндетті үлес құқығына ие бола
алады.
Міндетті үлеске құқығы бар мұрагерлерге өсиетте шек қойылған, ... оған үлес ... ... үлесі азырақ өсиет етілген:
2/3 - ¼ ... үлес ... ... ... мұра ... баласы өсиет бойынша мұраның үлесіне өсиет
қалдырушының қалауы бойынша ие, сонымен қатар заңды ... ... ... құқығы бар мұрагер ретінде үлестің 5/12 ие бола ... ... ... ... (3 ... ... 1/3 үлесіне ғана мұралық етеді (1-
5/12-1/4=1/3) үшеуіне, яғни 1/9 үлестен тиеді.
Мұрагерлік құқық туралы куәлікті беру үшін ... ... ... ... ... ... өсиет бойынша мұрагерлік құқық туралы куәлік келесі түрде
беріледі.
Мұра ... ... ... ... ... ... ... тәртіп бойынша мұра қалдырушының баласына мұралық
мүліктің 15/36 үлесі тағы ... бұл ... ... ... ... айыруын қарастырады.
Демек, мұрадағы міндетті үлес институты маңызды өзгерістерге тап болды.
Мұрагердің мұрадағы міндетті үлесіне құқығы, ... ... ... ... ... ... ... қалдырушыға ҚР-ның АК-нің 1069 бабымен өсиет ету еркіне мынадай
тежеу көрсетілген: кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... асырап алған балалары, еңбекке қабілетсіз ері-зайыбы, ата-
аналары ... ... ... ... ... ... болса да, олардың
әрқайсысы заң бойынша мұрагер болғанда өзіне тиісті мұраның ... ... ие ... ... ... ... заң мұрагердің міндетті үлеске құқығын оның мұра
қалдырушымен ... ... және ... шаруашылықты бірге жүргізгенімен
байланыстырмайды [48].
Егер міндетті үлеске құқығы бар мұрагер, мұра мүлікті заңда белгіленген
тәртіппен қабылдап ... онда ... ... ... ... өтеді.
Міндетті үлеске құқық мұрагердің жеке өзімен ғана байланысты, сондықтан
мұндай мұрагер тиісті мұрасын алуға үлгірмей ... ... оның ... алу ... ... ... оның мұрагерлеріне ауыспайды.
Міндетті үлес алатын мұрагердің ... ... ... ... ... тек ... үлес бөлігі ғана заңсыз деп танылады.
Мұрадағы міндетті ... ... бар ... үшін ... кез келген
шектеулер мен ауыртпалықтар тек ... ... ... ... ... бөлігіне қатысты жарамды болады.
Міндетті үлестің мөлшерін ... ... мұра ... ... құнын, оған үй жиhаздары мен ... ... ... ... заң ... ... ... барлық мұрагерлерді
есептеу керек.
Заң лайықсыз ... ... ... тағы бір ... ... ... 1045 ... 6 тармағына сәйкес, ҚР-ның ... ... ... ... мұрагерлерге, соның ішінде міндетті үлеске
құқығы бар ... де ... деп ... Бұл ... міндетті
үлестің ерекше субъективтік сипатта екенін көрсетеді, яғни тұлғаның нақты
жасқа жеткеніне және мүгедектеріне байланысты пайда болады. ... ... ... 4 ... ... лайықсыз мұрагерлерді мұрагерліктен
шеттетуге негіз болатын мән-жайларды сот белгілейді, деп көрсеткен. Яғни,
егер ... ... деп ... ... ... ... жағдайда
мұрагер міндетті үлеске ие бола алады деген сөз.
Осыған ... ... ... ... ... Атап ... іс-әрекеті лайықсыз тұлғаға тән болса, дегенмен оның мүгедектігіне
не болмаса ... ... ... байланысты және т.б., лайықсыз мұрагер
деп ... ... ... ... ... ол ... үлеске мұрагер ретінді
мұра қалдырушының мұрасына ие ... ... Осы ... негізінде, біздің
ойымызша, азаматтардың мүддесін қорғау және оны қамтамасыз ету мақсатында
мұра қалдырушы өз ... ... бір ... ... деп тану ... тәртіппен жасалған құжатқа міндетті түрде осы туралы растайтын
адамдардың қолдарын көрсету керек.
ҚР-ның АК-нің 1069 ... 1078 ... ... ... ... 1078 ... ... мұра ашылғанға дейін бір жыл бойы
мұра ... ... ... ... ... ... ... үй
жиhаздар мен бұйымдарын мұра ретінде алу жөнінде ... ... ие ... ... ... ... ... мүлікке меншік құқығы бар
мұрагерлердің ортақ меншіктегі мүлікті мұралыққа алу ... ... ... ... ... бар құқықты жүзеге асырған кезде мұраны
бөлуге қатысатын басқа мұрагерлердің мүліктік мүдделері сақталуға тиіс.
Үй жиhаздары мен ... ... ... ... ... арасында шыққан даулар сотта нақты жағдайға және жергілікті
әдет-ғұрыптарға байланысты шешіледі. Мұндай ... ... мұра ... ... ... және егер бұл мүліктер тұрмысқа пайдаланған болса,
кітапхана (балалардікінен басқа), ... ... ... және бейне
аппараттар, хрусталь ыдыстар, шырақтар (төбе шам) және ... ... үй ... мен ... ... ... жиhаздар мен бұйымдарға антиквариаттық, көркемдік, тарихи
немесе басқа құндылығы бар бұйымдар ... ... ... ... ... құндылығы туралы шыққан дау мәселесін шешу үшін сот сараптама
тағайындай алады.
Мүлікті бөлу оларға тиесілі үлестерге сәйкес ... ... ал ... қол ... жағдайда – сот тәртібімен жүргізіледі.
Мұралық мүлікті бөлу ... ... шеше ... сот оның ... және ... ... оның ... құнын істі қараған уақытқа сәйкес анықтауға
тиіс. Бөлуге жататын мүліктің ... мұра ... ... ... ... ... және 191 ... 2 тармағына сәйкес, азаматтардың меншік
құқығының объектісі болуы ... ... және ... ... қосылуы
мүмкін.
Соттар мұралық мүлікті өсиет бойынша мұрагерлер арасында бөлу, мұраның
бәрі немесе оның бір бөлігі мұрагерлерге ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болатынын назарға алуы тиіс [48]
.
Ш. ... К. тірі ... бір ... ... ... өмір ... ... заң бойынша мұрагерлік туралы куәліктің ішінара күшін жою
туралы Т.-ға, Әділет департаментіне, РМК ... ... ... жылжымайтын
мүлік орталығына» талап арыз берген.
1999 жылғы 24 сәуірде анасы К. қайтыс болғаннан кейін Т. оны ... тек қана оның ... ... ... Ш. 2006 ... ... ... сөздерінен жауапкер Т.
мұрагерлік құқығы туралы куәлікті алғанын және пәтерді өзіне рәсімдегенін
білген. Жауапкердің әрекеттерімен оның ... ... ... ... деп ... ... Алмалы аудандық сотының 2006 жылғы 22 желтоқсандағы
шешімімен, Ш-ның талап арызы ... ... ... ... ... жөніндегі алқасының 2007 жылғы 22 ақпанындағы қаулысымен
өзгеріссіз қалдырылған, 1999 жылғы 2 ... заң ... ... ... ... ... ... жарамсыз деп танылған.
Алматы қалалық сотының қадағалау алқасының 2007 жылғы 14 маусымындағы
қаулысымен ... іс ... ... бас ... ... Т. талапкер дәлелді себептерсіз мұрагерлікті қабылдау мерзімін
өткізіп алды деп, мұрагерлік ... ... ... алу ... ... ... ... жасырмағанына сілтеме жасап, іс ... сот ... ... жоюды және Ш-ның талап арызынан ... ... АІЖК 387-ші ... ... ... нормалардың не іс
жүргізу құқығының едәуір бұзылуы ... ... ... ... ... ... қайта қарауға негіз болады.
ҚР-ның Жоғарғы ... ... ... ... ... ... мәселелер туралы» 1992 жылғы 18 желтоқсандағы № 7
нормативтік қаулысының 1 ... ... ... Соты ... ... 22 ... № 18 қаулысымен және ҚР-ның Жоғарғы Соты
Пленумының 2004 ... 18 ... № 11 ... ... ... және толықтырулармен бірге, соттар мұрагерлік
туралы істер ... ... шеше ... мұра ашылған кезде қолданыста
болған заңда басшылыққа алуы тиіс ... ... ... ... мұраға қалдырушы К. 1999 жылғы 24 сәуірде
қайтыс болғаны көрінеді.
Осыған ... ... ... ... 1999 жылғы 1 шілдеден кейін
күшіне енгеннен соң, «Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексін ... ... ... 10 ... ... Қазақ КСР-ның АК-сі қолданылуға
жатады.
Қазақ КСР-нің АК-нің 542 ... ... мұра ... ... ... ... мұралық мүлікті иеленуге немесе басқаруға іс ... ... ... ... ... мұра ... жердегі
мемлекеттік нотариалдық кеңсеге алты ай ... арыз ... ... ... ... ... КСР-нің АК-нің 543 бабына сәйкес, егер мұраны ... ... ... сот ... деп таныса, сот мерзімді ұзарта
алады.
Сонымен, бірінші ... сот ... ... АК-нің 525, 527 баптарының
мұрагерлердің субъективтік құрамын реттейтін ережелерін басшылыққа алып,
талап ... ... үшін ... бар ... туралы өзінің
тұжырымын, талапкер өзінің құқығы бұзылғаны туралы жеті жыл өткеннен кейін
2006 жылы ... яғни ... ... куәлікті алу кезінде ... бар ... ... деп дәлелдеген.
Көрсетілген құқық мұрагерге тиесілі, алайда, сот қолданысқа жататын
заңды қолданбастан, заң ... ... ... ... ... ... ... бойынша мұрагердікі сияқты талапкердің талап қоюға ққығының
болғаны туралы мәселені зерттемеген
Мұндай мән-жайлар Ш. К-ның мұрагері болған ... ... ... оның ... ... ққығының бұзылғаны туралы тұжырымы үстірт
болып табылады.
Осыған байланысты, іс жаңадан қаралуға ... сот ... ... ... Іс бойынша жол берілген заң бұзуылықты сот ... ... жоюы ... ... ... алқасының қаулысымен Алматы қаласының Алмалы
аудандық сотының 2006 ... 22 ... ... және ... соты ... істер жөніндегі алқасының 2007 жылғы 22 ақпандағы
қаулысының күші жойылып, іс сол ... ... ... ... ... ... ... ішінара қанағаттандырылды [147].
Мұрагердің ҚР-ның АК-нің 1069 бабына сәйкес, мұра ... ... ... ... ... ... ... оның еңбекке
жарамсыз жұбайымен ата-анасы, өсиеттің мазмұнына ... заң ... ... ... ... ... болатын үлестің (міндетті
үлес) кемінде жартысын мұраға алады.
Мұндай үлеске құқығы бар мұрагер ... ... және ... ... мұрадан алатынынның барлығы, оның ішінде әдеттегі үй жабдықтар мен
үй-іші тұрмысында ... ... ... ... құны және ... ... белгіленген өсиеттік бас тартудың құны, міндетті
үлеске есептеледі.
Мұрадағы міндетті үлеске құқығы бар мұрагер үшін ... ... ... ... мен жүктеулер өзіне ауысатын мұраның міндетті үлесінен
ауысатын бөлігіне қатысты ғана жарамды болады.
ҚР-ның АК-нің 1068 ... ... мұра ... асырауындағы
еңбекке жарамсыз адамдар:
1) егер мұра қалдырушымен бірге тұрғандығына ... ... мұра ... ... ... ... кемінде бір жыл оның
асырауында болса, ҚР-ның АК-нің 1062, 1063, 1064 баптарында көрсетілген,
заң ... ... ... ... ашу ... ... еңбекке жарамсыз
болған, бірақ ... ... ... ... тобына
кірмейтін азаматтар заң бойынша осы кезектегі мұрагерлермен бірге және ... ... заң ... ... ... 1062, 1063, 1064 ... ... тобына кірмейтін, бірақ мұраның ... ... ... ... ... ... және мұра ... қайтыс болғанға дейін кемінде
бір жыл оның асырауында ... және ... ... ... мұрагерлер мұрагер
болуға шақырылатын кезектегі мұрагерлермен бірге және тең мұра алады.
Заң бойынша басқа мұрагер болмаған ... ... ... 1068 ... ... ... мұра ... асырауындағы еңбекке жарамсыз
адамдар сегізінші ... ... ... өз ... мұра алады.
Егер мұрагерлік құқық бойынша өзін мұра қалдырушының асырауындағы
адаммын деп ... ... ... ... ... ... ... онда
нотариус кемінде бір жыл уақыт бойы оның қайтыс болғанға ... ... ... ... не ... сондай-ақ оның мұра
ашылғанға дейін ... ... не ... ... анықтайды.
Оның асырауындағы адамның жасына байланысты еңбекке жарамсыздығы туралы
куәлігі, туу ... ... пен ... ... ... ... ... зейнеткерлік кітапша немесе сараптау комиссиясының
медициналық куәландыру анықтамасы бойынша тексеріледі.
Заң бойынша ... ... ... болған адамның ол қайтыс
болғанға ... ... 1 жыл бойы ... болған еңбекке қабілетсіз
адамдар заң бойынша мұрагерлер қатарына жатады. Басқа мұрагерлер бар болған
күнде, ... ... ... ... ... ... ... адамдар
мұраға ие болуға жол берілетін кезектегі мұрагерлермен тең үлесте мұраға ... ал егер ... ... жоқ ... ... ... ... мұраға дербес ие болады.
Егер ата-аналарының мұрагер болуға тиісті біреуі мұра ашылған уақыт
қарсаңында тірі ... онда мұра ... ... мен ... ... ... болып табылады. Бұл мұрагерлер олардың өлген ата-
анасының заң бойынша мұрагерлері болып ... және ... ... ... заң ... мұраға ие болатын мөлшерде тең және бірдей
үлеске ие болады.
ҚР-ның АК-нің 1068 бабына ... ... ... ... ол ... ... кемінде бір жыл бойы қарауында болған, еңбекке қабілетсіз
адамдар заң бойынша мұрагерлер ... ... ... ... елу ... ... ... әйелдер мен алпыс үш ... ... I-ші, II-ші және III-ші ... ... оларға
қарттығына байланысты зейнетақы немесе мүгедектігіне байланысты жәрдемақы
тағайындалғанына, не ... ... ... он ... ... адамдарды, ал он сегіз жастағы және жасы одан асқан
оқушыларды күндізгі оқу ... ... оқу ... оқуы ... әрі ... ... үш жасқа дейін еңбекке қабілетсіз адамдардың
қатарына жатқызуға болатынын назарда ұстаулары ... ... ... ... қайтыс болғанға дейін кем дегенде бір жыл оның ... ... ... ... тұрған еңбекке қабілетсіз адамдар заң бойынша мұрагерлер
қатарына жатқызылады және ... ... ... ... ... ... мұрагерлік құқыққа ие болады.
Олай болса, заң мұрадағы ... ... ... бар ... ... ... ... Егер де өсиет қалдырушы өсиетінде мұраға мұқтаж
тұлғаны ескермесе не ондай құқықтан айырған күнде де, ... ... ... тұлға, егер заңда өзгеше көзделмесе, мұрадағы міндетті үлесіне ие
болады.
Өсиет қалдырушының ... ... ... қырларын шет
мемлекеттік заңдарда ... ... ... ... ... мұра ... ... негізінде мүлікке билік ету құқығы
шегінде және тірі ... ... ... және ... мұра қалдырушының жақын
туыстарының мүддесі үшін арналған. ... ... ... міндетті
үлеске құқық ережесі бар, лсы үлесті ақшалай ... ... ... ... мұрагерлердің талабы бойынша жүзеге асады. Ал, ... бұл ... ... ... де ... Тек ... ... етілмеген, соттан мұра қалдырушының мүлкінен «орынды»
(разумный) мүлікке ие ... ... оған мұра ... ... ... мұра ... ... жарамсыз балалары мен кәмелет ... ... ... қатар мұра қалдырушымен қандық ... ... ғана ... сияқты құқық ие болуы мүмкін [88 539 ... ... ... ... ... ... 547 бабына сәйкес,
«мұралық үлестердің үстеп өсуі» деп ... ... ... ... заң ... ... ... бар.
ҚР-ның АК-нің 1079 бабына сәйкес ... ... ... ... ... бас тартқан не ол ҚР-ның АК-нің 1079 ... ... ... ... ... ... ... мұраның мұндай мұрагерге есептелуге
тиіс бөлігінің мұрагерлікке ... заң ... ... ... және
олардың арасында өздерінің мұралық үлестеріне бара-бар бөлуін айтады.
Егер мұра қалдырушы барлық мүлікті өзі тағайындаған мұрагерлерге өсиет
етсе, мұрадан бас ... ... ... ... мұрагерге тиесілі мұра бөлігі
өсиет бойынша ... ... ... және ... ... ... арасында өздерінің мұралық үлестеріне бара-бар
бөлінеді.
ҚР-ның АК-нің 1079 бабының 1тармағындағы ережелер:
1) егер бас ... ... ... ... ... ... мұрагер
қосымша тағайындалса;
2) мұрагер белгілі бір тұлғаның пайдасына мұрадан бас тартқан кезде;
3) заң бойынша мұрагерлік ... ... бас ... немесе шығып
қалуы келесі кезектегі мұрагерлерді мұрагерлікке шақыруға әкеп соққан
жағдайларда қолданылмайды.
ҚР-ның АК-нің 1067 ... яғни ... ... ... ... келесі
редакцияда өзгертіліп жазылды:
1. Мұра ашылғанға дейін немесе мұра қалдырушымен бір мезгілде ... ... ... ... ҚР-ның АК-нің 1061 бабының 2 тармағында, 1062
бабының 2 тармағында және 1063 бабының 2 ... ... ... ... ... оның ... ұрпақтарына өтеді және олардың ... ... Мұра ... дейін немесе мұра қалдырушымен бір мезгілде қайтыс
болған және ... ... 1045 ... ... мұра алу құқығын иелене
алмайтын мұрагердің ұрпақтары ұсыну құқығы бойынша мұрагер болмайды.
Егер заң бойынша мұрагер мұра ашылғанға ... ... ... ашылатын
мұрадағы оның үлесі ұсыну құқығы бойынша оның ұрпақтарына ауысады. Бұған
мысал, А.О. ... ... Г.Х. ... ... ... ... мұраны қабылдау үшін берілген ... ... ... ... ... ... және ... Хамит Садықов 1992-ші жылы
қайтыс болғаннан кейін қалған үй ... ... ... ... ... ие болуы туралы арызбен барған.
Шымкент қалалық сотының Абай ... ... 2001 ... ... ... ... арыз жарым-жартылай орындалған және бұл туралы
қаулы шығарылған. А.О. ... ... ... үшін ... ... ... өткізіп алғанын мойындаған және ... ... ... № 1 үй құрылысының ½ ... ... бар ... Шешімде аталған үй құрылысының Г.Х. Садықоваға тіркелуі жарым-
жартылай заңды емес делінген. Оңтүстік Қазақстан облысының азаматтық істер
бойынша сот ... ... ... ... ... іс ... ... Хамитов қадағалау алқасына жазған ... ... ... ... ... онда ол сот ... ... қарауға жібергеніне сүйенген және мұраны қабылдау үшін берілген
мерзімді өткізіп алуына себеп болған ... ... ... ... Бұдан басқа, ол ұсыну құқығы бойынша мұрагер бола алмайды делінген,
өйткені оның әкесі бұрын қайтыс ... деп ... ... Сот ... ... құқықтық қатынастың пайда болу кезіндегі әрекеті Қазақ КСР-
ның АК-нің 527 бабының талаптарына ... ... ... мәлімдемесін тыңдағаннан соң, іс материалдарын тексеріп, алқалар
облыстық соттың кассациялық инстанциясының анықтауындағы өзгертулерді ... ... ... онда мұра ... ... ... ... әкелері қайтыс болғаннан кейін ұсыну құқығы бойынша
мұрагерлері бола алмайды ... ... ... 1987 ... ... ... ... Тоты
Садықова және Хамитов өсиет жазған, онда Тоты өзіне ... ... ... ... қызы ... ... ал Хамитов өзіне тиесілі болған жарты
үлесін немересіне (іс бойынша талапкер) ... ... ... ... 1989 жылы С.Хамитов өзінің өсиетін өзгерткен ... ... 1992 ... ол ... ... 1998 жылы Тоты да қайтыс ... ... үйге ... ... ие болады, осы негізде
талапкерлер арасында 2000 жылдың қаңтар айында ... ... ... ... ... ... үшін ... мерзімді ұзартуға өтініш
жасайды, өйткені атасының өсиетті өзгерткендігі жайлы ол тек 2002 жылы ... ... ... ... ... ... құқығымен
байланыстырады, солай болғандықтан оның әкесі Оқтамбек, мұра қалдырушының
баласы мұра ... ... 1982 жылы ... ... Соттың 1
инстанциясы талапкердің талабын мұра қабылдау үшін мерзімді ... және ... үй ... ... құқылы екенін
мойындайды.
Облыстық соттың кассациялық инстанциясы бұл шешімді ... ... Сол бұл ... мына ... ... Талапкердің мұраны
қабылдау үшін берілген мерзімді өткізіп алуына объективті дәлелдердің, яғни
нақты дәлел жоқ, ... ... ... ... Осы уақытта сот
алқалары заңсыз шешім ... онда ... ... ... ... ... алмайды делінген, өйткені оның әкесі өзінің ата-аналарынан бұрын
қайтыс ... деп ... бұл ... ... АК-нің 527 бабына сәйкес
болғанмен жаңа ... 1067 ... ... сәйкес емес, Қазақ КСР-ның АК-
нің 527 бабының ережесіне сәйкес, егер ата-аналардың мұрагері ... ... мұра ... ... ... ... тірі ... (ұсыну құқығы
бойынша мұрагерлік), онда мұра қалдырушының немерелері мен шөберелері заң
бойынша ... ... ... бұл мұрагерлер олардың өлген ата-анасына
заң бойынша мұраға ие болғанға тиетіндей мөлшерге тең, яғни ... ... ... ... ... ... ... заңдарда көрсетілген
тәртіпке тікелей қарама-қайшы, сондықтан дәлелді бөлімнен алынып тасталған.
Мұндай қорытындыны алып тастау АІЖК-нің 382 бабының талабына ... ... ... соттары үшін істі қайта қарау қажет ... ... іс ... ... ... ... бұл ... кассациялық
инстанцияның шешімі заңды. Баяндалып отырғандай, АІЖК-нің 398 бабының 4, 5
тармақтарына сүйене отырып, сот ... ... ... ... ... азаматтық істер жөніндегі сот алқаларының анықтауындағы 2001
жылдың 28 ... ... ... ... ... ... ... әкесі Садықов 10 жыл бұрын қайтыс болғандықтан,
оның балалары, соның ішінде талапкер әкелерінің қайтыс ... ... ... ... мұрагерлері бола алмайды. Олар мұралық мүлікті тек ... ... ... ете ... сот алқалардың анықтауындағы бөліктері өзгертусіз қалсын [148].
Ерлі-зайыптыларға өсиетке немесе ... орай ... ... ... ... некеде тұру жағдайына байланысты оның басқа да мүліктік
құқықтарына, оның ішінде мүліктік некеде тұрғанда бірге тапқан ... ... ... ... жоқ.
Егер мұра қалдырушымен мұра ашылғанға дейін іс жүзінде ... және ... мұра ... дейін кемінде бес
жыл бөлек тұрғандығы дәлелденсе, сот шешімімен ерлі-зайыптылар заң ... ... ... ... ... ... бір-бірінің мұрагері болып
табылмайды. Мына жағдайларды анықтап білген реттерде, егер ... ... ... ... ... ажырасқандығы туралы анықталса, некенің
бұзылу уақыты болып сот бойынша ажырасып, ... ... ... ... ... ... көрсетілген кассациялық шағым мен қарсылық білдіру мерзімі
асса немеес егер де ... ... және ... ... анықталса, яғни сот шешімімен кейінгі 10 күн мерзімінен асса, неке
бұзылдыдеп саналады.
Егер де ... ... әрі ... ... ... ... өлген сәтте өзіне тиесілі ортақ кірістің жарты бөлігіне ие ... және ... жеке ... ... ... бола ... бір бөлігі өсиет бойынша мұраға қалдырылған жағдайда мұра
қалдырушыға тағайындалған өсиетті ... ... заң ... ... ... ... қоса алғанда, барлық мұраны қорғауды және оны
басқаруды ... ... заң ... ... ... заң ... мұрагерлік тәртібімен
ауысатын бөлігіне қатысты көрсетілген міндеттерді атқару үшін ... ... ... ... етпесе, тұтас алғанда бүкіл
мұраны қорғау және оны ... ... ... ҚР-ның АК-нің 1059
бабына сәйкес, өсиет бойынша ... ... сот ... ... ... ... мұраның үлестерін анықтауда және оны талдау ... ... ... ... ... ... ... баптарында жазылғандай,
барлық мұрагерлер көптеген мән-жайларға байланысты тең дәрежеде мұраға ие
бола алмайды. Заң шығарушылар міндетті үлес ... ... яғни ... ... ... ... ... беделін көтере отырып,
елеулі өзгерістер ... бұл ... ... міндетті үлестердің
мөлшерінің кемуінің көрінісі байқалды. Бұған қоса, мұрагерлер кезектерінің
ұлғаюы, еңбекке жарамсыз мұра қалдырушының ... ... ... жағдайларының тікелей нақтылауы көрініс тапты.
3 Мүліктің жеке түрлеріне мұра ... ... ... ... және ... жеке ... ... қалдыру
Мүліктің жеке түрін мұраға қалдыру Қазақ КСР-нің АК-нің бір ... ... еді, ол 556 бап: ... үйіндегі мұрагерлік». Қазірде
ҚР-ның АК-нің 1082 бабына сәйкес, ... ... ... ... Бұл бап ... ... жеке түрлерін мұраға қалдыруға
болады.
РФ-ның АК-сі мүліктің жеке түрлерін ... ... ... ... ... ... ... серіктестігіне қатысушыларға байланысты,
кәсіпорынға құқық; шаруа (фермер) ... ... ... ... ... және ... ... қатысты арнайы баптар
қарастырылған. Бұл тағы да ... ... ... ... ... ... келеңсіз жағдайлардың алдын алу болып табылады.
Кәсіпорын шаруашылық-өндірістік бірыңғай және мүліктік кешен ретінде,
мұраның құрамына ... [149]. ... ... ... 119 ... сәйкес,
кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... деп ... ... туралы Л.И. Корчевскаяның айтуынша кәсіпорын
құқықтың объектісі ретінде қарастырылу керек, олай ... ... ... бірі – ... болса, басқа субъект мұралық ететін – кәсіпорын
болып ... [36, 136 ... ... елдерде, кәсіпкердің меншік құқық объектісі ретінде
кәсіпорын қарастырылған [88, 52-53 бб.].
ҚР-ның заңына сәйкес, мүліктік ... ... ... ... ... ... ... мүліктің барлық түрлері, соның ішінде үйлер,
ғимараттар, жабдықтар, құрал-саймандар, ... ... жер ... ... ету ... борыштар сондай-ақ оның қызметін дараландыратын
белгілерге құқықтар (фирмалық атау, ... ... және егер ... ... ... ... ... басқа да айрықша құқықтар
енеді.
ҚР-ның АК-нің 1082 ... ... ... ... ... ... қайтыс болған жағдайда, мұра жалпы ... ... ... осы мүлікке жалпы меншіктегі оның үлесіне мөлшерлес ақшалай
өтемақы алуға құқығы бар.
Қазіргі ... ... ... (мұра қалдырушының) жеке
меншігінде әр ... ... (жер ... пәтерлер, кәсіпорындар,
шаруашылық серіктестікке қатысушылардың ... ... ... ... және т.б.) бар. ... ... заңдарына
сәйкес, аталмыш мүліктерге қатысты мұраға қалдыру ... ... ... ... ... бөлім Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексінде қарастырылғандықтан азаматтың жеке меншігіндегі осы
мүліктерді бір ... ... ... ... жеке ... ... қалдыруды» атты тараумен мұрагерлік құқық бөлімінде ... Бұл ... ... ... ... қалдырушының) жеке
меншігінде мүліктерге: жер учаскелері, пәтерлер, кәсіпорындар, шаруашылық
серіктестікке қатысушылардың үлестері, шаруа қожалығы, ... ... ... ... ... тарауда қарастыруды бекіту ұсынылады.
Мұраның құрамына барлық мүліктік құқық пен ... ... ... сонымен қатар мүліктік емес игіліктер де ... ... ... ... ... беру ... мұраға қалдырылған болса,
онда мұрагердің дивидент алу құқығымен ... ... ... ... ... ... құқығы бар. Бұл орайда зерттеуші Х. Шарифбаева да
барлық жеке мүліктік емес ... ... ... [150, 17 ... авторлық құқыққа тікелей байланысты, мәселен, егер мұрагер мұра
қалдырушының тірі ... ... ... ... ... ... үшін баспаға берсе, онда бұл мүліктік құқық ... жеке ... ... ретінде танылады.
Сонымен қатар, профессор Т.Е. Қаудыровтың еңбегіне сүйенсек, мүліктік
құқықтармен байланысы жоқ жеке мүліктік емес құқық ... ... ... ... ... ... мүліктік құқығының басқа адамдарға
ауысуы сақталады [151 б.].
Мүліктік құқықтармен байланысы жоқ жеке мүліктік емес ... ... ... ... азаматтық құқықпен реттелетін жеке мүліктік
емес құқықтардың қатарында заң бойынша мұраның құрамына кіретін құқық ... ... ... ... ... ... болсақ, автордың
жеке мүліктік емес құқығымен қатар, ... ... ... ... ... қалдырушының авторлық құқығы ол қайтыс болғаннан кейін де әлеуметтік
жағынан маңызды болғандықтан, заңмен қорғалады. Егер ... ... ... ... ... жағдайда, «Авторлық және сабақтас құқық»
туралы ҚР-ның 1996 ... 10 ... ... 28 ... ... бірлескен авторлыққа өмір бойына және ... 50 ... ... ... [152]. ... И.Ш. Тоқмамбетова өз мақаласында осы
тұрғыда мәселе көтерген [153, 424 б.]. Яғни, ол егер бірлескен ... ... ... ... құқықтың мұрагерге ауысуы қандайда бір мерзімге
байланысты ма деген сұраққа ... ... Егер олай ... ... бірі жеке ... ие бола ... ма? ... ойымызша, егер
бірлескен авторлар бірге болса, мұрагер үшін мерзім ... ... ... ... ... басталады, алайда бұл бірлескен авторлардың
екіншісінің мұрагері болып табылады. Егер бірлескен авторлардың келісімі
жеке ... онда ... ... ... оның бір бөлігіне
авторлық құқық әртүрлі мерзімде қорғалады. Осы ... тағы да бір ... Егер ... автордың мұрагері болмаған жағдайда не істеу
керек? Бұл тұрғыда Ю.К. ... [99 мен А.П. ... [154] ... ... автордың мұрагері болмаған жағдайда бірлескен авторлық
құқық жойылады және сондықтан мұрагерлік құқық ... ... ... бірлескен авторлардың бірінің мұрагері жоқ ... оның ... ... ... мұрагерлеріне ауыспайды.
Тағы бір мысал, егер Журналистер Одағының мүшесі ... ... ... ... ... ... болуды талап ете алмайды. Алайда, қайтыс
болған мұра қалдырушының мұрагерлерінің авторлық ... ... ... бір ... алуға құқығы бар.
Сонымен қатар, өнертапқыштың жеке мүліктік емес құқығының барлығы
мұрагерлеріне ауыспайды. Бұл тұрғыда Н.А. ... [155, 227 б.] ... ... [52, 267 б.] ... ... ... Мәселен,
өнертапқышқа байланысты салық жеңілдіктеріне ... құқы ... ... ... ... ... мұрагерлерінің құқы
жоқ.
Мұраның құрамына, мұра қалдырушының денсаулығына ... ... мұра ... ... ... зиян төлемі кірмейді. Бұған мысал:
бір азамат жол ережесін бұзып, адамды қағып ... ... ... ... ... нәтижесінде, әрине жұмыссыз қалып, материалдық
қиындыққа тап болады. Ол ... ... зиян үшін ... ... Бірнеше жылдардан кейін апатқа ұшыраған жәбірленуші қайтыс болады.
Енді автокөлік жүргізушісі жәбірленушінің мұрагеріне не үшін ақша ... ... ... ... ... екінші қырынан қарастырып көрелік. Егер де ... ... ... айға ... ... онда ... өлер ... қаражат алуға құқы бар. Бұл жағдайда аталмыш
борыш мұралық мүліктің құрамына ... ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру туралы» ҚР-ның Заңының 25
бабы 3 тармағына, 28 бабы 3 ... және ... ... және ... ... министрлігі Жинақтаушы зейнетақы қорларының қызметін
реттеу жөніндегі комитетінің 2000 жылдың 11 ... ... ... ... ... және ... ... алуға
құжаттар тапсыру тәртібі туралы» нұсқаулығына сәйкес, қайтыс ... ... ... ... қаражаттарын алуға құқылы.
Аталмыш заңға сүйенсек, зейнетақы алушы жинақтаушы зейнетақысын ҚР-ның
заңдарына сәйкес өсиет етіп қалдыра алады [156].
Зейнетақы қаражаттары мұрагерге ... ... ... ... 30 ... ... ... алушының жеке зейнетақы есеп шотындағы ақша
қаражаттарының қалдығы шегінде төленеді.
Сонымен қатар, бұдан басқа ... ... ... ... қайтыс
болған адамның отбасындағы еңбекке жарамды мүшелері немесе оны жерлейтін
тұлға кез келген ... ... ... адамның зейнетақы қаражаттары
шоғырланған зейнетақы қорына хабарласып, жерлегені үшін берілетін біржолғы
төлемді алуға құқылы.
Мұрагерлік мүліктің құрамына мұра ... ... ... ... ... Атап ... ... заттарға жеке меншік құқығы, кепіл
құқығы, шарт бойынша міндеттерді талап ету құқығы және т.б.
Мұрагерлік ... ... ... ақша ... ... реттеледі, оған сәйкес жинақтаушы зейнетақы қорындағы жинақ
ақша ... ... ... ... ... жинақ ақшасын алу
үшін мұрагер (мұрагерлер) мына құжаттарды береді:
1) ... ... ... ... тағайындау туралы өтініш;
2) мұрагердің (мұрагерлердің) жеке басын куәландыратын құжатының
көшірмесі және салыстырып байқау үшін ... ... ... ... ... ... болғаны туралы куәліктің нотариалды расталған
көшірмесі;
4) мұраға құқық ... ... ... ... ... ... мұрагерлікке қалатын мүліктің бөліктері болған жағдайда, мұраға
құқық ... ... ... немесе нотариалды расталған
көшірмесі және ... ... ... ... туралы келісім,
сонымен қатар заңды күшіне енген сот шешімі.
Мұра қалдырушыны жерлеуге арналған бір ... ... ... ... сома ... кірісті есептеудің соңғы күніндегі
зейнетақы жинақ ақша сомасына тең болады. Алушының отбасынан ... ... ... ... ... болған жағдайда Қор 15 айлық есептік
көрсеткіш шегінде жерлеуге арналған бір ... ... ... ... ... ... бар ... аспауы тиіс [157, 1 б.].
ҚР-ның АК-не алғаш рет «Ортақ бірлескен меншік болып табылатын мүлікке
мұрагерлік» ережесін қамтитын 1041 бап ... ... ... ... ... ... ... ҚР-ның АК-нің 209
бабына сәйкес, «екі немесе бірнеше адамның меншігіндегі мүлік оларға ... ... ... ... Яғни, бір затқа меншік құқығы бірнеше
меншік иесіне қатысты болуы мүмкін, мұндай жағдайда ... ... ... ... ... 1041 бабына сәйкес, «ортақ бірлескен меншікке қатысушының
қайтыс ... оның ... ... айқындау және ортақ мүлікті бөлу не ҚР-
ның АК-нің 218 бабына сәйкес, одан қайтыс болған қатысушының үлесін ... үшін ... ... ... Бұл жағдайда мұра қайтыс болған
қатысушының ортақ мүліктегі үлесіне, ал ... ... бөлу ... ...... ... ... ашылады.
Ортақ бірлескен меншікке қатысушы ол қайтыс болғаннан кейін 1041 баптың
1 тармағына сәйкес ... ... ... өз ... өсиет қалдыруға
құқылы».
Алайда, баптағы сөйлемдерді талдайтын болсақ, ҚР-ның АК-нің 1041 бабы ... 2-ші ... ... Бұл ... М.И. Илизова да
көтерген [158, 25 б.]. Яғни, бұл жағдайда мұра ... ... ... ... ... ал ... заттай бөлу мүмкін болмаған кезде –
үлестің құнына қатысты ашылады.
ҚР-ның АК-нің 218 бабы 3 ... ... егер ... заттай бөліп
беруге заң құжаттарында жол берілмесе немесе ол ортақ меншіктегі ... тыс ... ... ... ... ... ... меншік иесі
үлесті меншіктің басқа қатысушыларынан өз үлесінің құнын төлетуге құқылы.
Сондықтан, ортақ бірлескен ... ... ... ... ... ... ... бойынша немесе заңды мұрагерлік бойынша
куәлікті алған кезде осы үлестегі мүлікті алады. ... ... ... ... 1078 ... талаптары сақталуы тиіс.
Шын мәнінде пәтер үлесі мен автокөлік үлестерін бөлу мүмкін емес. Бұл
жерде пәтер үлесінің құны мен ... ... ... ... бойынша
ауысады ма деген сауал туындайды.
Аталған жағдай ҚР-ның ... 1078 ... ... ... ... пәтер, тұрғын үй немесе автокөлік мұрагерлерге қалады.
Бұл жағдайда ... ... ... ... бөлу ... пе немесе ортақ
бірлескен меншікке қатысушының үлесін анықтап, ... ... ... құнын
анықтау қажет пе? Себебі, жоғарыда айтылған тармақшаның мазмұны бойынша
мүлік ортақ ... ... ... яғни тірі адамдарға қалуы
керек, бұл жағдайда мұрагерлік бойынша үлестің ... құны ... ... 210 ... 1 ... ... егер ... меншікке
қатысушылардың үлестерінің мөлшерін заң құжаттары негізінде анықтау және
оны барлық қатысушылардың келісімімен ... ... ... ... тең
деп саналады, ал ҚР-ның АК-нің 1078 бабына сәйкес, егер ... ... беру үшін ... ... мүлік жеткіліксіз болса, басым құқықты
жүзеге асыратын мұрагер қалғандарына тиісінше ... ... ... беруге тиіс.
Осы тұрғыда айта кететін жайт, ортақ үлестік меншікке қатысушылардың
әрқайсысы жоғарыда ... ... ... ... ... ... заттай
күйінде бөліп беруді талап етуге құқылы. ҚР-ның ... 218 ... ... ... егер ... ... бөліп беру заң ... жол ... ... ол ... ... ... ... залал келтіруіне байланысты мүмкін болмаса, бөлініп шығушы меншік иесі
үлесті меншіктің басқа қатысушыларынан өз ... ... ... ... ... ... РФ-ның АК-мен салыстыратын болсақ, ... ... ... ... ... ... мақсатты пайдаланылмауы,
оның техникалық жағдайын нашарлатып жіберу немесе материалдық не ... ... ... ... ... жатады [159, 95-
102 бб.].
Тәжірибеде мүлікті қатысушылар ... ... ... ... біреуіне
немесе бірнешеуіне заттай беруде қиындықтар аз кездеспейді. ... ... ... ... талабы бойынша қалған қатысушылар
оған сұрағанын ақшалай береді, содан кейін меншік иесі ортақ мүліктегі ... ... ... ... ғана ... иесінің үлесін іс жүзінде
бөлу мүмкіндігі жоқ болса, сот осы ... иесі ... ... ... ... ... ... төлеуді міндеттей алады. Сот таласқа түскен
мәселеге жан-жақты зертеу жасап, тараптардың ұсынған ... ... ... ... кімге қаншалықты ... ... ... ... ... неше ... бар, отбасында еңбекке
қабілетті адамдар барма деген мәселелердің барлығы міндетті түрде есепке
алынады [52, 102 ... ... ... ... ... үлестік, жалпы ортақ меншікте
болуы мүмкін.
Қазіргі таңда азаматтар ... ... ... ... ... ... да пәтерді мұралық етуде жекешелендірумен ... тууы ... ... ... және ... болған жағдайда
меншігіндегі пәтерді мұралық ету кезінде көптеген сұрақтар пайда болады.
Жекешелендірілген пәтер жеке меншік яғни ... бір ... ... ... ... тұрғын үйдің тапсыру (беру) шарты кімнің
атында болса). Бұл жағдайда мұра қалдырушы қайтыс болған соң ... ... ... ... ... пәтерді заң немесе өсиет ... ... Егер ... ... үлес ... ... ... меншік иелері тапсыру (беру) шартында көрсетілген тұрғын үй көлемінің
белгілі бір үлесіне ие болады. Егер меншік иелерінің біреуі ... ... сол мұра ... ... (бір үй ... мұралық мүлік болып
табылады.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... қажет болған жағдайда (меншік иесінің біреуі қайтыс
болса) көрсетілуі мүмкін. Мұрагерлердің талабы ... мұра ... ... және ол ... ... ... кіреді.
Егер пәтер жекешелендіру нәтижесінде емес, яғни сатып алу-сату шарты
немесе ... ... және т.б. ... жеке ... ... онда пәтерге
меншіктену түрлеріне байланысты мұралық ... ... ... ... ... ... акция бағасын төлегенін және
құнды қағаздардың (иесі) қожасы ретінде реестерге (тізімге) тіркелгендігін
тексеру керек. Айтылған шарттар ... ... ... ... ... қабылдағандығы туралы арызбен нотариалды мекемеге баруға құқылы.
Енді, ортақ меншікке тоқталып ... ... ... 219 ... сәйкес,
ортақ бірлескен меншіктерге:
1) ерлі-зайыптылардың ортақ меншігі;
2) шаруа ... ... ... ... ... тұрғын үйге ортақ меншіктер жатады.
Осылардың әрқайсысына қысқаша жеке-жеке тоқталып өтейік.
Ерлі-зайыптылардың ортақ меншігі ерекше мәртебеге ие. ... ... ... 1 ... ... ерлі-зайыптылардың некеде тұрған кезде жинаған
мүлкі, егер бұл мүлік ... ... ... ... не
олардың әрқайсысына тиесілі ... ... ... ... шартта
көзделмесе, олардың бірлескен меншігі болып табылады.
Ерлі-зайыптыларға некеге тұрғанға ... ... ... ... ... ... кезінде сыйға тартылған немесе мұрагерлік тәртіппен
алған мүлкі олардың әрқайсысының меншігі ... ... ... ... бұл бір шаңырақта бірлесіп еңбекке етіп, ауыл
шаруашылығына айналған жерді игеріп, одан өнім ... ... ... ... ... болып табылады. Шаруа қожалықтарының жұмысын
ұйымдастыру және одан әрі дамыту мақсатында 1991 жылы 3 ... ... ... № 478-ші ... ... (фермер) қожалықтарын қолдау және дамыту туралы» бағдарламасы өмірге
келді [160]. Бұл ... ... ... жер ... ... ... беру, материалдық-техникалық және өндірістік тұрғыдан
жағдай ... ... ... ... ... қожалығының мүлкi
және жер учаскесiне құқығы ҚР-ның заңдарында көзделген тәртiппен ... жылы 31-ші ... ... ... ... сәйкес, «Шаруа
(фермер) қожалығы азаматтардың жеке кәсіпкерлікті жүзеге асыруы ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімін өндіруімен, сондай-
ақ осы өнімді ұқсатумен және өткізумен тығыз байланысты ... ... ... ... ... (фермер) қожалығының мүшелері болып келесі ... ... ... ... ... балалары, ата-аналары, туралы.
Шаруа (фермер) қожалығының жер пайдалану құқығы ... ... ... ... ... ... ... мирасқорлық тәртібімен ауысу арқылы.
Жер пайдалану құқығын беру басқа тұлғаның жер ... ... ... ... ... жер пайдалану құқығының ауысуы – жер
пайдалану құқығының құқық қабылдауы заң бойынша мұрагер ... ... ... ... ... кезде пайда болады.
Шаруа (фермер) қожалығының жер пайдалану ... мына ... ... ... ... өкілді органдарының актісі;
2) азаматтық - құқықтық мәміле;
3) заңмен ... өзге де ... ... ... ... жер ... құқығының пайда болуының
бірінші негізін нақты қарастырар болсақ, ол табыстау деп аталады.
Шаруа ... ... ... заңның 8-ші бабы шаруа (фермер)
қожалығына жерді беру тәртібін ... ... ... ... қажетті жер учаскесін алу үшін
мүдделі тұлғалар жергілікті атқарушы органдарға ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге тілек білдірген азаматтар
жергілікті атқарушы органға жер беру туралы өтініш ... ... ... жер учаскесінің тұрған жері, ... ... ... жер ... жер) ... ... ... көлемі, балл гектармен бағалануы көрсетіледі. Бұл
өтінішке аталған шаруашылықтың басшысы мен мүшелері қол қояды;
2) өтініштен басқа ауыл ... ... ... туралы қысқаша
бағдарламасы;
3) жер (шартты жер) үлесін алу үшін жасалған шарттардың ... ... ... ауыл ... ... ... растайтын еңбек кітапшасының көшірмесі не тиісті
білімі туралы немесе арнайы дайындықтан өткені туралы құжаттар
қосымша беріледі [161, 16-17 ... ... ... (фермер) қожалығының мүлкі мен жер учаскесін
мұраға қалдырудың құқықтық мәселелері» атты мақаласында ... күні ... ... ... ... ... ... қарастырғанда,
оның мүлкін мұраға қалдыруға байланысты заңмен толық ретелмеген мәселелерге
тоқталып кету керек екенін сөзге тиек етеді. Сонымен қатар, шару ... ... ... ... ... қай ... ... өз ата-
аналарының шаруа қожалықтарына мүше бола алатындары туралы мәселелер
қарастырылмағанын айта ... [161, 82-83 бб.]. Осы ... осы және ... ... ... және т.б.) мүліктерді мұраға қалдыруды егжей-
тегжей қарастыру ... ... 227 ... сәйкес, ортақ бірлескен меншік – тұрғын үйдің
жекешеліндірілген тұрғын үйге байланысты жаңа түрі пайда болды.
Ортақ бірлескен меншіктің мұндай түрі ... ... үй ... ... және басқа да құжаттармен реттеледі.
Мемлекеттік тұрғын үй қорының тұрғын жайларында тұратын азаматтардың
қалауы ... ... жай ... соң оның ортақ бірлескен
меншікке көшетіндігін заң қарастырған.
Тұрғын үйді жекешелендіру ... ... ... үй ... ... ол осы үйде ... ... ортақ меншігіне айналады. Ал, оны
қатысушылар арасында бөліске салу үйдің ... иесі ... ... ... [162].
Сонымен, жеке меншікке пәтерді жекешелендіру кезінде, шарт отбасының
қай мүшесінің, яғни кімнің ... ... ... сол ... ... ... Ал, ... иесі қайтыс болған жағдайда, қайтыс болған
тұлғаның ... ... ... ... ... бойынша өсиет және
заңды мұрагерлік бойынша ... ... ... ... ... ... ... онда мұндай
меншікке қатысушылар белгілі бір ... ... ... белгіленген үлес
мөлшерінде ие болады.
Егер некеде тұрған кезеңде ерлі-зайыптылардың ортақ мүлкі есебінен осы
жер учаскелерінің құнын едәуір арттыратын ... ... ... ... арасындағы шартта өзгеше көзделмесе, ерлі-зайыптылардың
әрқайсысының жер учаскелері ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Сонымен қатар, жауапкершілігі шектеулі серіктестікке қатысушының үлесі
оның ... ... ... ... ... және оны бірнеше
мұрагерлер арасында бөлу ҚР-ның АК-не ... ... ... ... ... пайы ... ... өтеу үшін өзге ... ... ... ... және ... – іс ... белгіленген тәртіппен оның несие берушілерінің ... ... ... алу ... ... ... ... мұрагерлері, егер серіктестіктің жарғысында өзгеше
көзделмесе, өтініш негізінде серіктестіктің мүшесі ... ... ... ... ... кәсіби бағыты бойынша ауыл
шаруашылық тауар өндірушілері ... ... олар ... ... иемдене алады.
Заңды тұлғаны қайта құру жолымен оны басқа ұйымдық-құқықтық нысандарға
қайта ұйымдастырған кезде, қайта ... ... ... ... негіз болған жағдайларды қоспағанда, мүше құқығын жаңадан құрылған
заңды тұлға иемденеді.
Заңды тұлға ... ... ... ... ... біріккен заңды
тұлғаның мүшелігі тоқтатылады. Оның пайы өзі ... ... ... Егер соңғысы серіктестік мүшесі болып табылмаса, оны ... етіп ... ... ... жүзеге асырылады.
Заңды тұлға бөліну немесе қосылу арқылы қайтадан ... ... ... ... тұлғалардың мүшеліктері
тоқтатылады. Мұндай мүшелердің пайын алу құқығы бөліну балансында және алыс-
беріс актісіне сәйкес қайтадан ... ... ... ауысады. Мұндай
адамдар серіктестік мүшесі құқығын өтініш негізінде алады.
Серіктестік мүшесінің мұрагерлері мүше құқықтарын иемденбеген жағдайда,
оларға мұрагерлік ... ... ... бір жыл ... оның ... ... бөліп берілуге тиіс.
Тұтыну кооперативі кезінде қайтыс болған тұлғаның мүліктік үлесі
мұрагерлеріне ... ... ... ... ... сәйкес, тұтыну
кооперативінің мүшесі қайтыс ... ... оның ... ... ... ... кезекте қабылдауға құқығы бар. Жарғыда
өзгеше көзделген жағдайда кооператив ... ... ... оның ... ... ... бара-бар үлесін төлейді. Тұтыну
кооперативінің мүшесі болып табылатын азамат қайтыс болған, ол ... ... ... деп танылған немесе өлді деген жарияланған
жағдайда оның ... ... ... ... кооперативінің атқарушы органы тұтыну кооперативінің қайтыс
болған ... ол ... ... ол ... ... хабар-ошарсыз
кетті деп танылған немесе өлді деп жарияланған күнгі мүліктегі үлесін
мұрагерлеріне төлеу үшін ... ... ... ... ... оның ... ... бөліп береді [162].
Сонымен қатар, селекциялық жетістіктермен айналысқан тұлға ... ... ... ... ... ... ... беруге жасалған өтінімнің сараптамасына ... ... ... иесі, яғни патент:
1) селекциялық жетістік авторына (авторларына);
2) оның ... ... ... ... ... оның ... ... мирасқорлары
селециялық жетістіктердің мемлекеттік тізіліміне селекциялық жетістік
тіркелген ... ... ... беруге жасаған өтінімінде не ... ... ... жеке және ... заңды тұлғаларға (олардың
келісімі болған кезде) тапсырылады. Егер ... ... ... ... құқықтарын бұзбайтын болса, патент иеленушінің селекциялық
жетістікті пайдалануға айрықша құқығы ... ... ... ... ... патент иеленушінің рұқсаты керек:
1) өндіру немесе молайту (көбейту);
2) көбейту мақсаты үшін ұрықты себетіндей деңгейге жеткізу;
3) сатуға ұсыну;
4) сату немесе өткізудің өзге де ... ... ... ... ... ... Республикасының аумағына әкелу;
7) жоғарыда аталған мақсаттар үшін сату.
Осы ережелер селекция жетістіктерінің сорты мен тұқымының:
Егер осы ... ... ... ... ... ... мұра ретінде иеленбеген ... ... ... ... ... мұра ретінде иеленетін және т.б.
жағдайларға қатысты ... ... ... ... беру ... ... алу құқығы, селекциялық жетістікті пайдалануға, сондай-ақ
сыйақы төлеу мен оларды ... ... ... айрықша құқықтар мұра
ретінде ауысады [163].
Сонымен қатар, өнеркәсіптік мненшік ... ... ... ... ... өнеркәсіптік меншік объектісіне өз қалауы
бойынша пайдалануға ерекше құқығы болады [164].
Өнеркәсіптік ... ... ... ... және (немесе) оны алу
құқығы мұрагерлік немесе құқықтық мирасқорлық тәртібімен беріледі.
Ал, ауыл шаруашылық серіктестіктерде жеке ... ... ... ... ... ... өтініш негізінде
серіктестіктің мүшесі ... ... ... ... ... ... ... бойынша ауыл шаруашылық тауар өндірушілері
болып табылса, олар мүше құқықтарын иемдене алады [165].
Мұраның ... ... ... ... банк ... туралы, мұра
қалдырушының банкке ақша салу туралы заң реттелгенмен, банк ... ... ... ... ... онша ... Неке барысында
жиналған салым ерлі-зайыптылардың ортақ меншігі ... ... ... ... ... ... қалдырылмаса, заңды деп танылған өсиет салымға
да қатысты мұрагерлерге үлестіріледі. Дегенмен, заң азаматтардың ... ғана ... ... құқықпен мұраға қалдырылатынын көрсеткен.
Сондықтанда, банк салымына қатысты өсиеттік билік ету ережелерін ұсынылады.
Шаруа (ферма) ... ... жеке ... ... ... ... өткізуімен тығыз байланысты отбасылық еңбек бірлестігі.
ҚР-ның Жер кодексінің 40 бабының 2 тармағына ... ... ұзақ ... ... ... ... жер учаскесі өзіне тиесілі азамат қайтыс
болған жағдайда жерді пайдалану құқығы жалпы ... ... ... тәртіппен мұрагерлік етіледі [166].
Жерді қысқа мерзімде уақытша пайдалану құқығы, егер жер ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлік етіледі.
Шаруа (фермер) қожалығының мүлкі оның мүшелеріне ... ... ... үлестік меншік құқығымен тиесілі болғандықтан, ... ... ... және жер учаскесі құқығына мұрагерлік ҚР-ның заңдарымен
көзделген тәртіппен жүзеге асырылады [161].
Бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-нің 557 бабында вклад ... өз ... ... ... етуі және ... жарлық беру құқығы қарастырылған.
Яғни, ҚР-ның АК-сі қабылдағанға дейін 1964 жылғы ... ... ... ... ... ... ол бойынша ҚР-ның жинақ банктерінде
салымшылар үшін аталмыш заңның күші ... ... ... ... жиі араласуы негізінде қазіргі қолданыстағы ... ... мен өзге де ... ... үшін өсиеттік билік ... ... ... 1964 ... Қазақ КСР-нің АК қазіргі қолданыстағы заңдармен
салыстыратын болсақ, айтарлықтай ... ... ... өсиеттік билік ету институтының спецификасы, біріншіден, өсиеттік
билік етудің заңды болуы үшін банк қызметкерлеріне мұрагердің өз ... ... ... ... емес) көрсетуі жеткілікті болған.
Екіншіден, салым мұраның құрамына кірмеген және мұрагерлік ... ... оған ... болмаған. Яғни, салымға ... ... ... ерекшелігі, қайтыс болған азаматтың ... ... ... билік ету тәсілі жалпыға түсінікті еді.
ҚР-ның АК-нің 1040 бабының ережесінде көрсетілген, мұраның құрамы
азаматтардың банк ... ... ... Бұл ... ... ... бар
мұрагерлердің мұра ашылғаннан кейін мұрадағы үлес мөлшерін анықтау үшін
банк ... ... қоса ... ... ... әкеп ... Мұндай
талапты тек міндетті үлеске құқығы бар мұрагерлер ғана емес, сонымен қатар
басқа мұрагерлер де қоюы мүмкін. Бұл, ... ... ... ... ... ... азаматтан көрсетілген салымды алудан бас тартады, не
болмаса ... қор ... ... ... ... ... ... бұл жағдай да мәселені толық шеше алмайды, ... ... ... ... ... мұрадан айырылған мұрагерлерге де қатысты. Сонымен
қатар, ҚР-ның АК-де мұра алу мерзімі көрсетілмеген, яғни бұл ... ... мұра ... ... ... ... он ... соң мұрагерлік
құқығын даулай алады деген сөз. Бұл жағдай ... одан әрі ... ... АК-де бұл туралы нақты көрсетілмеген. Егер өсиет
қалдырушы банк ... ... ... ... онда банк салымындағы
сома жалпы мұрагерлік тәртіппен мұрагерлеріне ... ... ... ... ... не ... банк салымындағы соманың қайтыс болғаннан кейін
бірнеше тұлғаға қалғанын қаласа, онда ол өз кезегінде үлестің (1/2 ... және т.б.) ... ... мөлшерде тиесілі екенін көрсетуі керек. ... ... үлес ... ... онда ... ... көрсетілген
тұлғаларға тең мөлшерде үлестіріледі. Бұған қоса, өсиетте банк ... сома ... ... ... ... сома кез келген
уақытта өзгеруі мүмкін.
Өсиет құру барысында салымшы өсиет бойынша қосымша мұрагерді тағайындай
алады ... ... ... ... ... мұрагер қайтыс болса
немесе өсиетте көрсетілген мұрагер банк салымындағы сомадан бас тартса).
Егер өсиетте көрсетілген бір ... ... ... өсиет қалдырушыдан
бұрын қайтыс болса, онда оларға тиесілі болған үлестер өсиетте көрсетілген
өзге мұрагерлерге тең дәрежеде ... ... ... ... ... барысында салымды беруді бір және
нақтылы шарттар көрсетілуі мүмкін ... ... бір ... ... ... ... өсиетте көрсетілген тұлғалар нақты бір жасқа толғанда
соманы төлеу).
Өсиет бойынша мұрагерлік кезінде мынадай бір ... ... ... ... ... ... бар делік, бұған қоса өсиет қалдырушының барлық
мүлкіне нотариалды ... ... тағы бар. Бұл ... сұрақ
туындауы мүмкін. Салым бойынша жасалған өсиет ... ... ... заңдық күші бар ма? Біздің ойымызша, ... Егер ... ... ... салымдағы мүліктің тағдыры
туралы нақты көрсетілген болса, онда соңғы ... ... ... ... жояды. Осыған орай, банк салымы туралы заңға сәйкес жасалған
өсиетке мұра ашылғаннан кейін міндетті үлеске ... бар ... ... сома ... ... ала отырып, үлес мөлшерлерін талап ете
алады. Бұл көптеген ... ... ... ... Және кейбір
банктер тұлғалардың салымда көрсетілген шарттарына келіспеуі мүмкін немесе
салым иелерінен банк ... ... ... ... ... талап
етуі мүмкін. Бұл мәселелерді шешудің төте жолы ҚР-ның АК-нің мұрагерлік
құқық ережелеріне банк салымы туралы ... ... ... АК-сін көрші РФ-ның АК-мен салыстыратын болсақ, мұрагерлік
құқыққа қатысты банк салымы ... ... ... ... Яғни,
азаматтың банктегі ақша салымы мұраның құрамына ... ... сөз. ... ... келесі мәселелерді туындатуы мүмкін. Егер өсиет қалдырушы қайтыс
болуына байланысты тек қана салымдағы қаражатты ғана ... ... ... ... өзге де ... ... ... етуі мүмкін. Себебі өсиетте
мұра қалдырушының еркі салым қаражатына ... ... Бұл ... ... ... ... ... тәртіппен реттелуі өсиеттік билік етудің
төмендеуі деп көрсетеді.
Қазақстанда азаматтың ... ... ... мұрагерлік құқық тәртібімен
реттеледі. Дегенмен ҚР-ның АК-де осы бап ... ... ... ... Неке кезіндегі ерлі-зайыптылардың банктегі салымы олардың
ортақ меншігі болып табылады. ҚР-ның АК-нің 758 бабы банк салымы шартының 2
түрін ... ... бұл ... де ... өз дәрежесінде шеше
қоймайды. Яғни, ҚР-ның АК-нің 758 бабының 2 тармақшасының ... ... 2 ... ... ... ... (билік етудің ешқандай салымға
қатысы жоқ); екіншісі, арнайы билік ету ... ... ... мұрагерлік мүліктің үлестірілуі әртүрлі жолмен қалыптасқанына мән
береді. ... ... ... мүлік тағдырын тек қана бір тұлға –
нотариуспен анықталатынын айта кету керек. Және ... ... ... ... үлестерді алуға құқы бар жалғыз құжат болуға ... ... банк ... ... сәйкес, банк салымына салған
тұлғаның қайтыс ... ... ... ... ... ... үлеске құқы бар мұрагерлер, мұра ашылғаннан кейін банк салымындағы
сомаға үлестерін анықтауды талап ... ... ... ... туындап, банктер мұндай келеңсіз
жағдайлардан қашқақтайды. Сондықтанда салымшының қайтыс болуына байланысты,
салым талаптарын ... ... ... ... ... Осы мақсат
негізінде, ҚР-ның АК-нің 1052 бабының 1 ... ... ... ... ... ... салған сомасын немесе ... ... ... ... ... ... 1050, 1052-ші баптарында
қарастырылған немесе сол банктегі салымға қатысты жазбаша ... ... күші бар. ... ... ... ... өсиеттік билік етудің
күші нотариалды куәландырылған өсиетке тең болуы тиіс».
Логикалық тұрғыда банктегі ақшаға өсиеттік ... ету ... ... ... ... етіледі. Яғни, ҚР-ның АК-нің 1052-1 бабының 2
тармақшасын келесі ... ... жөн: ... ақшаларды өсиеттік билік
ету тәртібін іске асыру ҚР-ның заңдарымен анықталады».
Осы мақсатта ... ... 1052-1 ... 3 ... ... ... ... «Егер ақшаға қатысты құқық, банктердегі ақшаларды
өсиеттік ... теу ... ... ... кірсе, онда осы Кодекстің
ережелеріне сәйкес мұраның ... ... ... ... АК-нің бапты аяқтай отырып, 1052-1 баптың 4 ... ... ... жөн: «Осы баптың ережелеріне сәйкес, банк шоттарын ашуға
және жүргізуге, депозиттерді қабылдау құқы бар өзге де ... ... ... көрсетілегн баптарды басшылыққа ала отырып,
өсиетті өзгерту және оны жою ... ... ... ... ... ұсынылады. Соның ішінде, ҚР-ның АК-нің 1053 бабының 5
тармақшасының келесі түрі ұсынылады: «Банктегі өсиеттік ... ... ... жою, сол ... ... ... өсиеттік билік ету құқығы ... ... ... ... ... тәртіп бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-нің
тәртібімен ... ... ... ... ... ... қарағанда күрделене түскен. Салымға қатысты ... ... ... ... ... ... ... бар мұрагерлерге де
қатысты болады. Яғни, ... ... ... ... ... ... ... өсиеттік билік зайыбына мұрадағы үлес тәртібімен оған
тиесілі заңда көрсетілген үлес ... ... ... Ортақ, бірлескен
меншік ретінде қайтыс болған азаматтың зайыбы банк салымы қаражатының тең
жартысын иеленуге құқылы. ... бұл ... ... ... өзгеруі
мүмкін, егер өсиет қалдырушы өзінің зайыбымен неке ... ... және ... ... ... ... банк салымы мәселесі, неке ... ... банк ... үлесіне шешіледі.
Мүліктің жеке түрлерін мұраға қалдыруға қатысты ережелерді ... ... ... ... ... жер учаскесіне қатысты шаруа
немесе фермер қожалығына мұрагерлік және т.б. ... ... ... түрде сараптап жеке бап ... ... ... Бұл жаңа
нарықтық қатынастың қалыптасуы негізінде ... ... жеке ... ... ... азаматтың қайтыс болған жағдайда өзіне тиесілі
болған мүлкін ... ... ... ... және ... ... ... бойынша мұрагерлеріне беруге мүмкіндік ашылуына
байланысты түсіндіріледі.
3.2 Мұрагерлердің ... ... болу ... АК-нің мұраны алу институты мұраны алу шарты мен ... ... ... деп айтуға болады.
Мұраны қабылдау – мұрадан бас ... ... ... ... ... ... тұлғалар. Мұраға шақырылған тұлғалар, бірақ әлі
мұраға ие болмаған тұлғалар – мұрагерлер деп ... ... ие ... мұра ... тірі кезінде тиесілі болған құқықтарына ... ... ие ... ... мұра ... заңды мирасқоры болып
табылады.
Бұрынғы Қазақ КСР-нің АК-нің 542 бабы мұраны ... деп ... ... ... сәйкес, мұраны алу төмендегі екі тәсілдің бірімен
жүзеге асады:
1) формальды, яғни ... ... алу ... ... беру ... шын ... яғни ... мүлікке ие болу және оны басқаруға
қатысты кез-келген ... ... ... ие болу ... тұрғыда профессор А.Г. ... ... ... Ол ... мұраны алу мен мұраны қабылдау ... екі ... ... ... ... ... ... келісім, яғни мұрагерлер ... ... өз ... ... деп көрсетеді. Сонымен ... ... ... заң ... ... ... құқықтық
қатынаста ешқандай да мәміле жасамайтынын қоса айтқан. Мұрагерлік мүліктік
қатынас мәміле ... ... ... факт ...... ... ... болды. Бұл факт, факт-оқиға негізінде – мұра ... ... ... ... ... ... ол ... да, әрекет болып
табылмайды деп тұжырымдайды. Ол ... да ... ... алу ... ... туралы істер сот тәжірибесінде заңға сәйкес келмейді,
осыған орай көптеген кикілжің ... ... ... ... 1072 ... яғни ... қабылдау келесі редакцияда
өзгертіліп жазылды:
1) мұрагер мұраны алу үшін оны қабылдауға тиіс.
Иесіз ... ... алу үшін ... ... 1083 ... мұраны қабылдау
талап етілмейді.
2) мұрагердің мұраның бір бөлігін қабылдағаны өзіне тиесілі барлық
мұраны қабылдағанын білдіреді.
Мұрагер бір ... ... ... ... мұра ... ... ... осы негіздердің бірі бойынша, оның бірнешеуі бойынша немесе
барлық негіздер бойынша өзіне тиесілі мұраны қабылдай алады.
Мұраны шартпен ... ... ... жол ... бір ... ... мұрагердің қабылдағаны мұраны қалған
мұрагерлердің қабылдағнын білдірмейді.
Қабылдаған мұра, оны іс жүзінде қабылдаған ... ... ... ... ... ... ... құқығы мемлекеттік тіркелуге тиісті
болғанда, мұндай құқықтың мемлекеттік ... ... ... ... ... бастап мұрагерге тиесілі деп танылады.
ҚР-ның АК-нің 1072-1, 1072-2, 1072-3, 1072-4 ... ... ... яғни 1072-1 бап мұраны қабылдау тәсілдері:
1) Мұраны қабылдау туралы мұра ашылған жердегі нотариусқа немесе ... мұра алу ... ... ... ... ... ... мұрагердің мұраны қабылдау туралы өтінішін не мұрагердің
мұраға құқық туралы куәлік беру туралы өтінішін беру ... ... Егер ... ... нотариусқа басқа адам берсе немесе ол пошта
арқылы жіберілсе, өтініштегі мұрагердің қолын нотариус, нотариат
әрекеттерін жасауға уәкілетті лауазымды адам ... ... ... 5 тармағы) немесе ҚР-ның АК-нің 167 бабының 3 тармағына
сәйкес сенімхатты ... ... адам ... ... ... мұраны алуға өкілеттік арнайы көзделсе, мұраны өкіл
арқылы қабылдау мүмкін болады. ... ... ... ... үшін ... етілмейді.
Егер мұрагер мұрагерлікті іс жүзінде қабылдағанын куәландыратын іс-
әрекеттер жасаған болса, атап айтқанда, мұрагер:
1) мұраға ... ... ... немесе басқаруға кіріссе;
2) мұраға алынған мүлікті сақтау, оны қол ... ... ... ... ... ... шаралар қабылдаса;
3) мұраға алынған мүлікті ұстау шығындарын өз есебінен жүргізсе;
4) өз есебінен мұра ... ... ... ... ... ... ... үшінші тұлғалардан алған болса, өзгеше
дәлелденгенге дейін мұрагер мұраны қабылдады деп танылады.
ҚР-ның АК-нің 1072 бабына сәйкес мұралық ... ... үшін ... ... ... Қазақ КСР-нің АК-сі қолданыста болғанк кезде (1999
жылғы 1 шілдеге дейін) мұралық құқықтарды мұра ... адам ... ... алты ай ... кейін кез келген уақытта рәсімдеу
мүмкіндігі болатын. Қазір ол тәртіп қолданыстан шықты. Егер мұра ... 1999 ... 1 ... мен 2007 ... 3 ... ... қайтыс болса,
алты айдың ішінде нотариусқа мұраны қабылдау ... арыз беру ... Ол ... мұра ... соң алты ай өткеннен кейін де, бірнеше жыл
өткеннен кейін де беруге болатын, тіпі ... ... ... ... ... ешқандай мерзімдер белгіленген жоқ болатын. Егер мұра 2007 ... ... ... ашылса, жағдай басқаша болатын. Қолданыстағы ҚР-ның АК-нің
талаптарына сәйкес мұра қалдырушы қайтыс болғаннан кейін алты ай ... ... ... нтариалдық кеңсеге мұраны қабылдау немесе мұраны
қабылдаудан бас ... ... арыз ... ... ... 1072-3 ... яғни, белгіленген мерзімінің аяқталуына
қарай ... ... ... ... ... үшін балгіленген мерзімді (ҚР-ның АК-нің
1072-2 бабы) дәлелді себептер бойынша өткізіп ... ... және ... үшін ... мерзімді өткізіп алған мұрагер бұл мерзімді
өткізу себептері жойылғаннан кейін алты ... ... ... ... осы ... ... алған мұрагердің өтініші ... сот ... ... ... ... және ... мұраны қабылдады деп тани
алады.
Мұрагер мұраны қабылдады деп танылған кезде сот барлық мұрагерлердің
мұрагерлік мүліктегі ... ... және ... ... ... ... мұрадан өзіне тиесілі үлесін алу құқығын қорғау жөнінде шаралар
белгілейді. Бұған дейін берілген ... ... ... ... ... деп ... ... 1072-4 бабы бойынша яғни, мұраны қабылдау құқығының
ауысуы (мұрагерлік ... заң ... ... ... ... ... ... ҚР-ның АК-нің 1072-
2 бабында белгіленген мерзімде қабылдап үлгермей, мұра ... ... ... онда ... оған ... үлесін қабылдау құқығы оның
мұрагерлеріне ауысады.
Қайтыс болған мұрагердің осы құқығын оның мұрагерлері мұраны қабылдауға
арналған мерзімнің ... ... ... ... ... жүзеге асырыла
алады.
Егер мерзімнің қалған бөлігі үш айдан аз болса, ол үш айға ... ... үшін ... ... ... ... егер ... болған мұрагердің мұрагерлерінің осы мерзімді өткізіп алу себептерін
дәлелді деп тапса, онда сот ... ... ... 1072-3 ... сәйкес
мұраны қабылдады деп тануы мүмкін.
Мұраны қабылдау ... ... ... ... ... кейін алты ай мерзім ішінде жүзеге асуы керек.
Ал, ... ... ... 1072 бабына сәйкес, егер мұрагер мұрадан бас
тартпаса (ҚР ... 1074 ... ... ... айырылмаса (ҚР-ның АК-
нің 1045 бабы) және оны мұрагер етіп тағайындау туралы ... ... деп ... ... ... ... ... (ҚР-ның АК-
нің 1056 бабы), ол мұра ... ... ... ... ... ... немесе
оның бір бөлігіне (үлесіне) құқық алады.
Мұраны алу кезінде мұрагерлердің бір-бірінің келісімі қажет емес. ... ... деп ... тұлға, егер заңда өзгеше туындамаса, мұраны
қабылдауға құқылы.
ҚР-ның АК-сі ... ... ... ... қарағанда әмбебап құқық
мирасқрорлық талаптарын қарастырған.
Яғни, мұра қалдырушы қайтыс ... ... ... алты ай ... ... кез ... уақытта мұрагерлікке құқық туралы куәлікті ... ... ... ... ... жағдайлар туындайды. Мұрагер адал болып
табылса, ал егер олай болмаса ше? ҚР-ның ... 1073 ... ... ... жер ... нотариус мұрагердің өтінішімен оған мұрагерлікке құқық
туралы куәлік беруге міндетті. Мұра алу ... ... ... қатысушылардың нақты құқығы мен міндеті мұра ашылғанға дейін
және мұра ... ... ... ... ... бойынша немесе ... ... ... жұбайының ортақ бірлескен мүлкінң жартысына ие
болатын зайыбының немесе міндетті үлеске құқығы бар мұрагерлерінің ... ... ... ... ... ... ... туралы куәлікті алу
үшін барлық қажетті құжаттарды дайындап келетініне кім ... ... ... ... куәлікті жою туралы даулар сотта жиі кездеседі. Бұл
даулар әсіресе, мұра қалдырушының ортақ ... ... ... ... ... құқығының келісімінсіз мұраға құқық туралы куәлікті
берумен байланысты. Әрине, ... ... ... ... ... ... зайыбының келісімі міндетті емес. Мұрагерлер ... ... ... көп ... И.П. ... мұраны қабылдауды заңды деп тану туралы Алматы
қаласының Алмалы аудандық сотына талап арыз жазады.
П.В. Рябова 1909-шы жылы ... ... жылы ... алу ... негізінде Мұқанова көшесіндегі 158/208-21 тұрғын үйдің иесі ... ... ... ... ... әжесі болып табылады.
П.В.Рябова 22.05.1986-шы жылы қайтыс болады. Бұл ... АХАЖ ... ... ... тіркелген. П.В. Рябова қайтыс болғаннан соң, ... ... ... мұра ... Ол ... екі ... пайдасына
жазған. Бірі арызданушының әкесі Э.М. ... ал ... ... В.М. ... ... ... екі ... де мұраны қабылдауға
байланысты ешқандай құжат ... Оған ... ... ... ... әжесі мен бірге сол үйде тұрған және сол үйді таза ... және тағы ... ... ... және сол үйде ... бойынша мұрагерлер Э.М. Рябов 16.08.1993-ші жылы, ал В.М. Рябов
08.01.1994-ші жылы қайтыс болады.
И.П. Блонская әкесі мен көкесінен ... ... ... ... ... ... әкесі мен көкесі мұраға құқық туралы куәлік ... ... ... ... ... ... туралы сотқа талап арыз
жазады.
Куәгер Ж.А. Сағындықованың, сөзімен шын мәнінде И.П. Блонскаяның 1975-
ші жылдан бастап әжесі мен ... сол үйде ... және сол үйді таза ... және тағы ... төлеп отырғаны дәлелденеді.
Сот ҚР-ның АІЖК-нің 290, 294 ... ... ала ... ... ... ... ... құқық туралы куәлік мұра ашылған күннен бастап 6 ... ... ... құқық туралы куәлік беру тәртібіне тоқталсақ, мұраға құқық
туралы куәлік ҚР-ның азаматтық заңдар ережелеріне сәйкес мұраны ... ... ... ... ... барлық мұрагерлерге, олардың қалауы бойынша
бірге немесе әрқайсысына жеке-жеке беріледі.
Нотариус мұра ашылған орын бойынша ҚР-ның заңдарына ... ... бас ... ... оған ... туралы куәлік беру туралы өтінішті
жазбаша нысанда қабылдайды.
«Нотариат» туралы ... ... 69 ... ... ... ... ... мұра ашылған жердегі нотариус мұраға құқық туралы
куәлік береді.
Мұраға құқық туралы ... беру ... ... көзделген мерзімде
жүргізіледі.
Мұраға құқық туралы куәлік ҚР-ның азаматтық заңдарының нормаларына
сәйкес мұраны ... ... ... ... туралы куәлік барлық мұрагерлерге, ... ... бір ... ... жеке-жеке беріледі.
Нотариус қорғаншылықта немесе қамқоршылықта жүрген, кәмелетке толмаған,
немесе іс-әрекетке қабілетсіз мұрагердің атына мұраға құқық ... ... ... оның ... ... ... үшін ... тұрған
жеріндегі қорғаншылық және қамқоршылық органдарына хабарлайды [169].
«Нотариат қызметі» туралы ҚР-ның Заңында заң бойынша ... ... ... беру ... мен ... ... мұраға құқық туралы
куәлікті беру ... ... заң ... ... құқық туралы куәлік берген кезде тиісті
айғақтарды талап ету арқылы мұра ... ... болу ... мұраның
ашылған уақыты мен жерін, мұраға құқық туралы куәліктің берілуі ... ... ... заң ... ... ... үшін ... болып
табылатын қатынастардың болуын, мұралық мүліктің құрамы мен тұрған орнын
тексереді.
Егер заң ... бір ... ... ... ... қабылдау үшін
негіз болып табылатын айғақтарды табыс етуге мүмкіндігі ... ... олар ... ... жағдайда және мұндай айғақтарды табыс еткен басқа
мұрагердің ... ... ... ... ... ... енгізілуі
мүмкін.
Заң бойынша мұраға құқық туралы куәлікті беру шарттарынан өсиет бойынша
мұраға құқық туралы куәлікті беру шарттарының айырмашылығы, ... ... ... ... ... ... нотариус, мұрадағы міндетті үлеске
құқығы бар тұлғалар тобын анықтайды.
Мұрагерлік құқық туралы куәлікті алу мұрагердің ... ... ... ... ... ... ... фактісінен мұраны қабылдау ... ... ... ... қысқа мерзімде жүреді, яғни бұл шын
мәнінде мұрагердің мұралық мүлікке ие болу ... ... ... мұраны қабылдау туралы арыздың берген кезі үшін қажет. Осыған
орай, Ю.С. Антимонов пен К.А. Граве бұл ... ... ... ... ашылғаннан кейін пайда болатынын айтқан [7, 104 б].
Мұраны қабылдағаннан соң мұрагер мұраны қабылдады деп есептеледі ... ... ... ... тоқтатылған деп саналады. Мұраны
қабылдағаннан соң мұрагер өзге де ... ... ... ... Меншік қатынасында және міндеттемелік құқықтық қатынаста
мұрагерге мұрагерлікке құқық ... ... ... құқықтық қатынастың
пайда болғанын куәландырады, бірақ мұрагердің қабылдап алғаны туралы факт
құқықтықактілерде және заң ... ... ... ... ... құрамы, мұра мирасқорының объектісі) көрсетіледі.
Мұраны қабылдау, кейде мұрагерлік құқыққа ... ... ... бұл
нақты олай емес және бұл шын мәнінде мұрагердің барлық құқықтық ... мұра ... тірі ... құқықтық қатынастардың
жиынтықтарына қатысқандығын ... ... ... байланыстылықты қоспағанда)
білдіреді.
Мұра қабылдау бұл мұра ... ... ... ... ... мен мұраны қабылдау дербес құқықтық қатынас па, әлде
біржақты құқықтық қатынас па ... ... ... туады. Римдік
құқық мұраны қабылдау сияқты актіні қажет деп білді. ... ... ... ... акт, ... ... ... қабылдау
мұрагерлік мирасқордың дәрежесіне қажет деп қарастырылмаған [64, 545 ... ... ... соңғы мұра қалдырушының құқығы мұрагерге ... ... ... ... ... мұрагерлікті және оны қабылдаудың ... ... ... ... ... өзінде мұрагерлерді
«қатысушылар» мен «қатыспағандар» деп бөлген. Бірінші топтағыларды мұраны
қабылдаған деп санаған (егер де олар мұра ... ... ... ... ... ішінде бас турту туралы арыз жазбаса), ал екіншілері ... ... ... ... олай ... олар мұрагерліктен шеттетілген
деп түсіндірілген. Бұл жөнінде В.И. ... ... ... ... және қатыспаған деп бөлудің нақты емес ... ... және ... ... ... ... ... ұсынған [52 152
б].
Мұндай көзқарас Қазақ КСР-нің АК-нің орын алды, яғни егер ... ... ... ... мұрадан бас тартпаса, мұраға ие болған деп есептеген.
Өсиет бойынша да, заңды мұрагерлік кезінде, егер нотариуста ... ... ... басқа, тиісті мүлікке не бүкіл мұраға қатысты
басқа мұрагерлер ... анық ... ... куәлік аталған мерзім
өткенген дейін де ... ... ... егер ... ... АК-нің мұра алу тәсілдерін қолдану
тәжірибеде көптеген келеңсіз жағдайлардың болуына жол бермес еді.
Мұрадан бас тарту біржақты ... ... ... ... 1074 ... ... мұрагер өзінің мұрагерлікке
шақырылғандығы туралы білген ... ... тиіс ... ... ... ... ... мұрадан бас тартуға құқылы. Дәлелді себептер болған жағдайда
бұл мерзімді соттың ұзартуы мүмкін, алайда бұл уақыт екі айдан ... ... бас ... ... ... ... жері бойынша нотариусқа
арыз беруімен жасалады.
Егер сенімхатта бас тартуға өкілеттік арнайы көзделсе, мұрадан ... ... ... бас ... ... ... ... немесе қайтарып алуға
болмайды.
Мұрагер өзіне сол үшін берілген мерзім өткеннен ... ... бас ... ... Егер ол ... ... ... іс жүзінде иеленуге
кіріссе, не оған билік етсе, не оның осы ... ... ... өтініш жасаса, ол бұл құқықты аталған мерзім өткенге ... ... ... бас ... ... ... ... бойынша немесе кез
келген кезектегі заң бойынша ... ... ... ... бас тартатындығын көрсетуге құқылы.
Өсиет қалдырушы мұрадан айырған ... ... ... ... жол ... ... өсиет бойынша да, заңды мұрагерлік бойынша да мұрагерлікке
шақырылса, ол осы негіздемелердің біреуі бойынша немесе екі ... ... ... ... бас ... ... мұраның басқа бөлігі мұра қалдырылуына қарамастан,үстелу құқығы
бойыншаөзіне тиесілі мұрадан бас тартуға құқылы.
ҚР-ның АК-нің 1074 бабына ... ... ... ... бір ... бас ... мұрадан ескерту жасап немесе шарт қойып,
бас тартуға жол берілмейді.
Осы орайда, егер ... ... бас ... ... арызды әр
нотариуста жазған ретте қалай болады? Бұл сұраққа М.И. Илизованың айтуынша
[158, 22 б], егер мұрагерлер ... бас ... ... ... әр ... ретте, онда мұраның ашылу орны бойынша мемлекеттік немесе жеке
нотариустар ... іс ... ... ... ... шешу ... ... қарастырылмаған. Бізідің ойымызша, бұл мәселені жан-
жақты ... заң ... ... ... ... ... жағдай туындаған ретте, «егер мұрагерлер мұрадан
бас тарту туралы арызды әр нотариусқа жазған ретте, онда ... ... ... яғни мұра қалдырушының соңғы тұрғылықты жерібойынша мемлекеттік
немесе жеке нотариустар мұрагерлік іс ... ... ... мұрагердің мұрадан бас тарту туралы арызын ... ... шын ... ... ... ... ие емес
екенін қалай біледі деген сауал туады.
Егер, мұрадан бас ... ... ... ... ... шын мәнінде
мұралық мүлікті пайдаланып жүрген ретте, ... шара ... ... мұндай жағдайлар мұрадағы міндетті үлеске құқылы мұрагерлерге
қатысты.
«Нотариат» туралы ҚР-ның заңының 79 ... 2 ... ... ... бас ... мұрагердің шын мәнінде мұралық мүлікті
пайдаланып жүргенін тексеруге міндетті емес.
Егер ... ... ... шын ... ие ... не оны ... мұрагердің мұрадан бас тарту құқығы жойылады. Сонда заң ... ... ... мен басқа мұралық құқықтан бас ... ... ме? ... ... ... 1074 бабы ... азаматтарының
конституциялық құқықтарын бұзып отыр деуге негіз бар ма?
ҚР-ның ... 12 ... 1 ... ... ... сәйкес адам құқықтары мен бостандықтары танылады және оларға
кепілдік беріледі.
Мұраны қабылдау бұл азаматтың міндеті ... тек ... ... ... ... ... бірінші кезектегі мұрагер баласының пайдасына
мұрадан бас тартады. Нотариустар бұл жағдайда не істеу керек?
ҚР-ның АК-нің 1074 бабының 5 тармақшасына ... ... ... бас
тартқанкезде өзінің өсиет бойынша немесе кез келген кезектегі заң бойынша
мұрагердің қатарындағы басқа адамдардың ... оның ... ... құқығы
бойынша мұра алуға шақырылған адамдардың пайдасына бас ... ... ... ... ... ... ... мұраның ауысуы
бойынша (трансмиссия) мұраға шақырылады.
Сондықтан да нотариус мұрадан бас ... ... ... куәландыруға
міндетті, өзінің үлесін баласының пайдасына бас тартқан мұрагердің баласына
мұрагерлік іс жүргізіледі және мұраға ... ... ... ... мына ... бас ... ... өсиет бойынша да, заңды мұрагерлік бойынша да ... ... ... мұра ... ... ... ... шеттетілетіндердің
пайдасына;
3) мұрагерлікке құқығы жоқ азаматтың пайдасына;
4) мұраның ашылуынан кейін 6 ай мерзім өтіп кетсе.
Мұрадан бас тарту, өсиет ... ... ... ... ... және заң ... кез келген кезектегі мұрагерлердің арасынан
басқа адамдардың пайдасына жасалуы мүмкін.
Мұрадан бас тарту тек ... ... бар ... іске ... әрекет қабілеттілігі жоқ азамат үшін тек қамқоршысы бас тартуға құқылы.
Бас ... ... ... ... бас ... яғни ... мен ... туыстық қатынасын (жақындығын) көрсетуі керек.
ҚР-ның АК-нің 1075 бабына сәйкес, бас тартылушы өсиеттік бас ... ... ... ... бас ... ... жасап, шарт қойып немесе
басқа адамның пайдасына бас тартуға жол ... ... 1075 ... ... ... ... бір мезгілде мұрагер
болып табылатын бас тартылушының мұрадан бас тарту құқығына байланысты
емес.
Егер бас ... ... ... 1075 ... ... ... ... бас тарту жүктелген мұрагер оны орындау міндетінен
босатылады.
ҚР-ның ... 1076 ... ... ... ... кез ... ... мұрагер мұраны бөлуді талап етуге құқылы.
Мұраны бөлу мұрагердің ... ... ... ... ... ал келісімге қол жетпеген кезде сот тәртібімен жүргізіледі.
ҚР-ның АК-нің 1076 ... ... ... мұра ... оның бір ... ... мүлік көрсетілмеген үлеспен өсиет етілген жағдайда,
мұрагерлердің арасында мұраны өсиет бойынша бөлуге ... ... 1077 ... ... егер ... ... тұратын
жері белгісіз адамдар болса, қалған мұрагерлер өсиетті орындаушы (мұраны
басқарушы) және ... ... ... ... анықтауға және оларды
мұрагерлікке шақыруға қисынды шаралар қолдануға міндетті.
Егер тұратын жері анықталған, мұрагерлікке шақырылып, ... ... ... ... 1074 ... ... мерзім ішінде мұрагерліктен
бас тартпаса, қалған мұрагерлер өздерінің мұраны бөлісуді жүргізу ниеті
туралы хабардар ... ... ... ... ... ... хабардар ету кезінен бастап үш
айдың ішінде болмай қалған мұрагер мұраны бөлу ... ... ... ... қалған мұрагерлерді хабардар етпеген, қалған мұрагерлер
болмаған ... ... ... ... ... ... келісім бойынша
бөлісті жүргізуге құқылы.
Егер мұра ... ... ... бір ... ішінде болмаған мұрагердің
тұратын жері анықталмаса және оынң мұрадан бас ... ... ... ... ... ... ҚР-ның АК-нің 1077 бабының 2
тармағының ережелері бойынша жүргізуге құқылы.
Іште қалған, ... әлі ... ... ... ... ... бөлу ... мұрагер туғаннан кейін ғана жүргізілуі мүмкін.
Егер іште қалған мұрагер тірі ... ... ... оған ... үлесті бөліп шығару арқылы ғана мұра бөлуді жүргізуге құқылы. Жаңа
туылған баланың ... ... үшін ... ... ... ... ... өкілі шақырылуы мүмкін.
ҚР-ның АК-нің 1078 бабына сәйкес, жекелеген мұрагерлердің мұраға
кіретін мүлікке ... ... мұра ... ... бір жыл ішінде мұра
қалдырушымен бірге тұрған мұрагерлер тұрғын үйді, сондай-ақ үй жабдықтар
мен ... ... ... ... ... басым құқыққа ие болады.
Мұра қалдырушымен бірге мүлікке ортақ меншік құқығы бар мұрагерлерге
ортақ ... ... ... ... қабылдауға басым құқыққа ие болады.
ҚР-ның АК-нің 1078 бабының 1 және 2 ... ... ... ... ... асырған кезде бөліске қатысатын басқа да ... ... ... ... Егер өздеріне тиесілі үлестерін беру үшін
мұраны құрайтын мүлік жеткіліксіз болса, басым құқықты жүзеге ... ... ... ... немесе мүліктік өтемақы беруге тиіс.
Сонымен, мұра қалдырушы қалдырған мүлікке ... ... ... бойынша) мұрагер кез келген уақытта мұрадан бас тарта алады.
Бас тартқан мұрагердің мұрагерлік мүлік үлесі, басқа мұрагерлерге заңда
көрсетілген тәртіпке ... ... ... ... ... алдындағы қажетті шығындарын және мұра
қалдырушыны жерлеуге ... ... ... ... ... ... сондай-ақ өсиетті орындаушыға немесе мұраны
сенімгерлікпен басқарушыға ... ... ... ... ... талаптар, мұрагерлер арасында бөлінгенге дейін мұра ... ... Бұл ... ... ... барлық басқа, соның
ішінде кепілмен қамтамасыз етілген талаптардың алдында мұраның ... ... ... ... ... ... өздерінің мұра ... ... ... ... орындаушыға (мұраны
сенімгерлікпен басқарушыға) немесе әрбір мұрагерге ауысқан ... ... ... ... ... ... ... мұрагерлерге қоюға құқылы.
Мұра қалдырушының несие берушілері мұра ашылған күннен алты ай мерзім
ішінде ... ... ... ... біреуіне қоюға құқылы.
Олар:
1) мұраны алған мұрагер;
2) өсиет орындаушы;
3) мұраның ашылған орны бойынша ... ... ... ... ... арыз бойынша талап ете алады.
Мұра қалдырушылардың талап арызы мұраның ... ... ... ... арыз ... түрде көрсетілуі керек. Нотариус келіп түскен
арызды мұрагерлік іс бойынша ... ... ... сол ... іс жүргізіледі. Егер де мұрагерлердің біреуінің арызы бойынша ... ... ... арызды нотариус мұрагерлерге хабарлайды.
Әрбір мұрагер мұра қалдырушы қарызын өзіне мұралық етілген активті
үлестің шегіндеөтейді.
Бұл негізінде мемлекетке ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушы мүлкі кепілге салынса және кепіл мерзімі бітпесе,
онда мұра ... ... ... ... ... ... ... мұра қалдырушы белгілі бір себептермен өз ... ... ... көрсетпей, яғни мұрагерге қаншама мүліктің
қалатынын нақты ... онда заң мұра ... ... мүлкі
мұрагерлердің ортақ меншіктері болып табылатынын көрсетеді. Осыған ... ... ... мүліктің тең үлесіне және мұрагерлердің кезегіне және
мүліктің мөлшеріне байланысты (мысалы, 1/6, 1/3, 1/2) ... ... және ... органдарының қатысуынсыз мұрагерлер мұралық
үлесті, егер заттың құрамына арнайы міндетті тіркеме қажет етпеген ... ... ... ... құрамына кіретін заттар арнайы тіркеуден өту керек
болса (пәтер, машина, ... үй), онда ... ... ... ... ... ... жазбаша түрде жазылу керек және ... ... ... ... бөлісуде мұрагерлер бір келісімге келе алмаса,
яғни дау туса соттық ... ... өз ... ... ... ... куәлікті беру кезінде
мұрагерлердің қайсысының акцияға құқығы бар екендігін ... ... нақ қай ... оның саны мен ... көрсете отырып,
мұрагерге ауысатынын көрсетуі тиіс. Бұл ... ... ... сол ... жаңа ... ... ... Рим құқығында қабылданылмаған мұрагерлік мүлік ... ... ... ... алған тұлғалар («жатқан мұрагерлік» деп
аталған) бір жыл иемденгеннен кейін олардың иесі болып табылған. Одан ... ... ... ... ... деп ... ... және
оны жойлған ретінде қарастырды. Мистикалық конструкцияда ... defuncti ... ... болған тұлғаның өзіне сақтауды ұстанады,
ол мұра қалдырушының ... және ... бір ... ... өсиет бойынша да, заң бойынша да мұрагер болмаса не мұрагерлердің
ешқайсысының мұра алуға құқығы болмаса (ҚР-ның ... ... ... ... бәрі ... бас тартса (ҚР-ның АК-нің 1074 ... мұра ... деп ... ... ... ... жері ... комуналдық меншікке ауысады.
Мұра ашылған күннен бастап бір жыл өткеннен кейін мұра ... ... ... ... ... арызы негізінде сот ... ... деп ... Егер ... қорғауға және оны басқаруға байланысты
шығындар оның ... асып ... мұра ... ... ... дейін иесіз
қалған деп танылуы мүмкін.
ҚР-ның АК-нің 1083 бабына сәйкес, иесіз ... ... ... және ... ... ... 1071 ... сәйкес жүзеге асырылады.
Мұралық мүліктің мемлекеттің меншігіне өтуін ғылымда иесіз мүлік
ретінде қарастырады. ... ... ... ... мына ... ... мұра ... бас тартса;
2) мұрагерлер лайықсыз деп танылса.
Бұл жағдайда егер иесіз ... ... ... онда ... ... ... туралы алу негізінде жүзеге асуы тиіс. Куәлік қаржы
органдарының нотариалдық мекемелерге өтініш ... ... ол ... ... ... ... алты айға дейінгі мерзімге дейін
созылуы тиіс. ... ... оның кері күші ... ... ... ... ... ашылған мерзімінен басталуы керек.
ҚР-ның 2004 жылғы 10 наурыздағы Заңымен бекітілген Азаматтық, отбасылық
және қылмыстық істер ... ... ... пен ... қатынастар туралы
Кишинев конвенциясыға қатысушы мемлекеттер үшін заңдық күші бар ... 51 ... ... ... ... ... ... туралы істер
бойынша істі аумағында қайтыс болу сәтінде мұра қалдырушының ... ... ... ... ... мекемелері жүргізуге құзыретті.
Бұл заңдарды қысқаша қорытындылайтын болсақ, мұра қалдырушының ... ... ... ... ... ... ... [171].
Жылжымайтын мүлікке мұрагерлік құқықты аумағында осы мүлік орналасқан
Уағдаласушы Тараптың заңдары айқындайды.
Егер ... ... ... бойынша мұрагерлік мүлік мирас
ретінде (заң бойынша мемлекет мирасқор болатын) мемлекет меншігіне ауысатын
болса, онда жылжымалы ... ... мұра ... қайтыс болар сәтінде
сол елдің азаматы болған ... ... ... ал ... мүлік аумағында орналасқан Уағдаласушы Тарапқа ауысады.
Өсиеттің жасауға және оны бұзуға қатысты адамның әрекет ... ... түрі мен оны жою ... мұра қалдырушының акт жасау
сәтінде тұрақты мекен-жайы болған Уағдаласушы Тараптың заңдары ... ... ... олардың жойылуы, сондай-ақ егер аумағында олар
жасалған Уағдаласушы Тараптың заңдарымен көзделген нысаны сақталған ... ... ... мұраның ашылу мезгілінен бастап, мұра ... мұра ... ... сондай-ақ бірге қажет болған
жағдайда мұраны қорғау шаралары анықталады.
Азаматтың қайтыс ... ... оған ... болған мүліктер иесіз
қалмайды. Мұра қалдырушының қайтыс ... ... ... ... мен міндеттері әрі қарай ... ... ... ... болған азаматтың мүлкі өсиет бойынша мұрагерге немесе
заңды мұрагерлерге, егер де ... екі ... ... жоқ ... заңды негіздерге сәйкес мемлекетке ауысады. Мұра ашылған ... ... ... ... ... құқығы пайда болады
(өсиет бойынша және ... ... ... бойынша). Аталмыш тұлғалардың
мұрагерлік мүлікке құқығы мұраны қабылдау кезінде пайда болады. ... ... ... мен мұраны қабылдау арасында белгілі бір уақыт ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Яғни, мүліктің
ұрлануы, мүліктердің толығымен немесе жартылай бүлінуі және тағы басқалар.
Осындай жағдайларда, яғни ... ... ... ... ... ... оны басқару шаралары пайда болады.
Мұраны қорғау және оны заң бойынша ... ... ... ... АК-
нің 1071 бабына сәйкес, мүліктің бір бөлігі ... ... ... ... мұра қалдырушы тағайындаған өсиетті орындаушы мұраның
заң бойыншамұрагерлік тәртібімен ауысатын бөлігін де қоса алғанда, ... ... және оны ... ... ... заң ... ... мұраның заң бойынша мұрагерлік тәртібімен
ауысатын бөлігіне қатысты көрсетілген міндеттерді атқару үшін ... ... ... ... ... тұтас алғанда бүкіл
мұраны қорғау және оны басқару жөніндегі міндеттерді ҚР-ның ... ... ... ... бойынша мұрагерлер немесе сот тағайындаған өсиетті
орындаушы жүзеге асырады.
Мұраны сенімгерлікпен ... заң ... бір ... ... ... ... ... жері бойынша нотариус
тағайындайды. ... ... ... ... оны таңдаумен
келіспеген заң бойынша мұрагер сотта мұраны сенімгерлікпен басқарушының
тағайындалуына дау ... ... ... ... заңмен мұрагерліктің ерекшеліктерінен
өзгеше жағдай туындамағандықтан, өсиетті орындаушыға қатысты ... ... ... ... ... ... ... сенімгерлікпен басқарушының мұра есебінен мұраны қорғау және ... ... ... ... ... ал егер оның ... ... көзделмесе, сыйақы алуға құқы бар.
Мұралық мүлікті қорғау жөніндегі шаралар мүліктерді ... ... ... ... ... беруден тұрады.
Нотариус мұра ашылған жер бойынша бір ... ... ... ... ... сондай-ақ егер заң бойынша мұрагерлері жоқ
немесе ... ... ... ... атқарушы органның өтініші бойынша
мұраны сенімгерлікпен басқарушыны тағайындайды.
Мұраны ... ... ... ... ... ... оның ... сотта даулауға құқылы.
Егер нотариусқа мұрагерлердің арасында тұратын жері ... ... ... ... ... тұратын жерін анықтауға (мұрагерден, олардың
көршілерінен сұрастыруға, мекен-жай ... және т.б. ... ... ... ... ... ... мұрагерлерді бұқаралық ақпарат құралдарында хабарландыру беру
жолымен шақырады. Мұраның ашылғандығы туралы хабар жариялау ... ... ... ... ал олар болмаған жағдайда мұралық мүлік
есебінен өтеледі.
А. және Д. жауапкерлер Г., Х., Ш., Шымкент ... ... «ОҚО ... ... ... ... ... жер
ресурстарын басқару комитетіне мұрагерлік куәлікті, үйді сатып алу – сату
туралы шартты, үйді өткізіп беру ... ... деп ... ... шығару туралы Абай аудандық сотына талап арыз берген. ... ... ... үй ... ... ... ... нағашысы Ш. мұрагерлік
куәлікті өзінің атына заңсыз аударып алғанын А. және Д. ... ... ... ... 240.442 ... ... өтеу үшін, сот орындаушының
қатысуымен үйді 130.000 ... ... А. және ... мұрагерлік
мүдделерін бұзып үйді қарыз берушіге берген. Сонан кейін үйді Х.-ға сатқан.
Талапкерлер осы жағдайларды ... ... ... ... қалған үйге
мұрагерлік құқықтарын тануды сұраған.
Шымкент қаласы Абай ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының азаматтық ... ... ... сот ... ... ... Х. ... шағымында 2000 жылы сатып ... ... ... ... жұмысын жүргізгенін, осыған байланысты үйдің бағасы бүгін
100.000 АҚШ долларына жеткенін және адал ... ... ... ... АІЖК 366-шы ... 2-ші ... ... оны және оның отбасы
мүшелерінің іске қатыстырмай шешім қабылданғандықтан, сот қаулылары ... ... ... ... қадағалау алқасы шағымда көрсетілген уәждерді тексеріп,
төменднгі негіздерге байланысты қадағалау іс жүргізуін ... бас ... ... ... ... АІЖК-нің 387 бабының 3 бөлігінде материалдық нормалардың немесе
іс ... ... ... бұзылуы соттың заңды күшіне енген шешімдерін,
ұйғарымдарын, қаулыларын қадағалау тәртібімен ... ... ... ... Іс бойынша мұндай кемшілктерге жол берілмеген.
Шымкент қалалық мемлекеттік нотариусының Қазақ КСР-нің АК-нің ... ... ... А. мен ... ... мүдделерін ескермей,
нағашысы Ш.-ға мұралық үйге құқық беретін куәлікті заңсыз ... ... ... ... Г. 2000 жылы үйді Х.-ға 84.000 ... ... ... РМК ... ... тіркеу орталығының» сенімді өкілі В.
даулы үй және олт ... ... ... емес, Г.-ның меншігінде екенін
көрсеткен.
Шымкент ... жер ... ... ... ... ... Т., даулы
үй орналасқан жер учаскесіне меншік құқығын растайтын мемлекеттік акт Г-ның
атында ... ... ... Х.-ның даулы үйді 84.000 теңгеге Г-дан сатып алдым деген
уәждері сатып алу-сату шартымен бекітілмеген.
Х-ның өзі және оның ... ... істі ... ... ... ... ... қабылдады деуі негізсіз, себебі, ол өзі сот мәжілісіне
қатысқан. Сонымен бірге Х.-ның жұбайы және ... ... ... ... күні мен орны жайында хабардар етілген. Сот ... ... ... ... Х. істі ... ... ... осы дау бойынша АК 261-ші бабының 1-ші тармағына қолдануға
жатады деген деректерін де ... ... ... ... ... А.
және Д.-ға мұрагерлік құқығынан өз еріктерінен тыс шығып қалды ... ... ... ... үйге күрделі жөндеу өткіздім, сондықтан оны ... 100.000 АҚШ ... ... деген дерегі де негізсіз, бұл мәселе ... ... ... ... арыз ... мен ... ... және даулы үй Х-
ның атына заң талаптарына сәйкес заңдастырылмаған.
Іске қатысты сот қаулыларының заңдылығы ... ... ... ... қаралуға жатпайды.
Алқа жоғарыда көрсетілгеннің негізінде, Азаматтық іс жүргізу кодексінің
394-ші бабын басшылыққа ... ... ... ... ... ... ... қаулысын қайта қарау жөнінде қадағалау іс жүргізуін
қозғаудан бас тарту туралы қаулы етті.
Мұралық мүлікті сенімгерлікпен басқарушы ... ... ... ... ... нотариус өз кезегінде қаулы шығарады. Мысалы,
үлгі ... ... ... Анна ... ... жылы Қазақстан Республикасы
әділет министрлігімен берілген № 0000112 ... бар ... ... ... қаласы, нотариусы, Өскемен қаласы, Абай даңғылы 12/1 үйдің
11 пәтерде тұрып 2005 жылдың 10 ... ... ... ... ... заң бойынша бірінші кезектегі мұрагері болып танылатын:
23.01.1961 жылы Омск ... ... ... қаласы, Тоқымашылар
даңғылы, 12 үйдің 3 пәтерде тұратын азаматша ... ... ... 11.06.1987 жылы ШҚО туылған Петров Роман Юрьевичтың ... ... ... ... ... ... ... туралы
өтініштерін қарастырып Қаулы еттім, деп нотариус ... Онда ... ... ... ... 2- ... және
«Нотариат туралы» Занның 34-бабына сәйкес, 2005 жылдың 10 ... ... ... ... Абай ... 12/1 үйдің 11 пәтерде тұрған Петров
Юрий Сергеевичтің мұралық мүлкіне сенімгерлікпен ... етіп ... Абай ... 6 ... 54 пәтерде тұратын, 02.01.1962 жылы ... ... ... ... ... берілген жеке куәлігі
009499996 азамат Петров Олег Сергеевич ... [173, 107-108 ... ... ... 1071 ... 4 ... және 1059 ... сәйкес
келесідей жағдайларға міндетті болады:
1) мұраны қорғауды және басқаруды жүзеге асырауға;
2) мұраның ашылуы туралы барлық ... ... ... ... ... қолдануға;
3) мұра қалдырушыға тиесілі болатын барлық ақшалай сомаларды алуға және
өндіріп алуға;
4) мұраны ... ... ... ... сот және өзге де ... ... мүмкін болады;
6) мұрагерлерге олардың талабы бойынша өзінің қызметі, ... ... ... және оған ... ... сомаларды
алғаны, мүлікті қарыздардан босатуға кеткен құралдар жөнінде есеп
беруге ... ... оған ... ... 2005 ... 10 ... қайтыс
болған азамат Петров Юрий Сергеевичтің мұралық мүлкі келесіден тұрады:
1) Өскемен қаласы, Амурская көшесі, 2 «б» үйде орналасқан екі ... ... ½ ... бір ... үлестен;
2) Мемлекеттік тіркеу нөмірі Ғ 134 АИМ, шассиі Н.У., шанақ V 2007336,
қозғалтқышы 2031166, 1997 жылы ... ВАЗ 21093 ... ... АҚ Өскемен қалалық ... ... ... ... ... ... қосымшаларымен
ақшалай салымнан.
Осы қаулы сенімгерлікпен басқарушы тағайындаумен келіспейтін заң
бойынша мұрагердің талап арызы бойынша ... ... ... ... ... тізілімде тіркелген нөмірі, нотариусқа төленген ақшалай сомма
мен нотариустың қолы қойылуы ... ... ... ... оның белгілі бір бөлігін мұра ашылған
жерден тыс орында табылған жағдайда мұра ашылған жердегі ... ... ... ... ... ... тапсырма беріледі.
Егер мұраның ашылу орны мен мұрагерлік мүлікті қорғау шараларын басқару
әр жерде болған жағдайда, нотариус мүлікті ... ... ... ... және мұрагерлерге ескертеді, ал егер мүлік мұрагерлік тәртіп
бойынша мемлекетке ауысса, ... ... ... мүлік сақтауға берілген сенімгерлікпен басқарушы мұралық
мүлікті ысырап ... ... ... ... ... ... үшін ... келтірген шығындарды үшін жауапкершілік көтеретіні жөнінде тілхат
алына отырып, ескертіледі.
Тілхатта мұралық мүліктің тізімі баяндалуы керек және ол ... ... ... актісіне қайтыс болған адамның пәтеріндегі, тұрғын үйіндегі
немесе басқа үй-жайындағы бүкіл мүлік ... Мұра ... мен ... ... ... ... ... жасаған сәтте олар әлі сонда тұрып
жатса, онда тізімдеу сол ... ... ғана ... ... мұра ... ... болмаған жағдайда, іс-
әрекет меншік иесінің (иелерінің) келісімімен ғана жасалуы ... ... ... ... иесі ... туралы көршілері мен басқа
адамдардың берген арыздары тізімдеу ... ... Бұл ... алып ... ... ... сотта талап қою тәртібі
түсіндіріледі.
Нотариус мұрагердің, нотариустың, сенімгерлікпен басқарушының ... ... ... ... бойынша қызмет көрсету шығынын мұрагер
төлейтіндей, не мұралық мүліктер есебіне өтелетіндей ... ... ... ... тізімделген заттарды бағалайды.
Егер мұралық құқықтың құрамында тарихи ... ... ... ... қолжазбалар, әдеби еңбектер, хаттар, кітапханалар, антиквариат
заттары, алтыннан, күмістен, ... ... ... және ... және т.б. ... онда ... ... міндеттітүрде шақырылады.
Актінің әрбір беті бойынша бұйымдардың (заттардың) саны мен олардың
құны көрсетіледі, ал ... ... ... ... саны мен ... жазылады.
Егер мүлікті тізімдеу үзілсе, не бірнеше күнге созылса, нотариус үй-
жайға күн сайын сүргі салады, ... ... ... ... мен ... және жұмыстың қайта жалғасқаны, есік келесі жолы ашылған
кездеі пломбы мен ... ... ... ... актісі кемінде үш
дана да жасалады. Барлық данаға нотариус, мүдделі адамдар, куәлар және
мүлікті ... ... ... кісі ... ... ... қалған ақша мұрагерге тапсырылғанға ... ... ... ... мұралық мүлік мемлекетке көшкен жағдайда, мемлекет
кесіріне берілгенге дейін нотариустың депозиттік шотында болады.
Мұралық мүлікті қорғау үшін ... ... ... бұл ... ... ... ... хабарлайды.
Нотариустың мұралық мүлікті қорғауға шаралар қабылдау жөніндегі
тапсырмасының атқарылуы ... ... ... іс ... ... ... ... барлық қажетті деректемелерболуға
тиіс. Хабарламаға осыған тиісті ережелер бойынша ... ... қоса ... ... ... 2-ші данасы мұралық мүлікті
қорғауға шара қабылдаған нотариуста қалады.
Нотариус мұралық ... ... ... шаралар туралы, оның
ішінде мұралық мүліктің тізімдемесін жүргізу тағайындалғаны жөнінде мұралық
мүлікті қорғау ... ... ... ... 10 ... кешіктірмей мекен-
жайы немесе қайда екендігі өзіне белгілі мұрагерлер мен ... да ... ... Істі ... ... ... нотариус мұралық
мүліктің қорғалуы жөнінде кідіртпей шара ... ... Бұл ... ... ... ... шара қабылданған күннен кейінгі жұмыс
күнінен қалдырмай өзіне ... ... ... ... ... ... ... тізімдеу қатысуға тілек білдірген мүдделі адамдардың
және кемінде екі ... ... ... ... құрамында басқаруды талап ететін мүлік болса, сондай-ақ
мұрагер мұраны қабылдағанға дейін мұра ... ... ... ... ... ... нотариус сенімгерлік басқарушыны тағайындайды, бұл
туралы мүлікті тізімдеу актісіне тиісті ... ... ... оның өкілі болған жағдайда заңды тұлғаның атауы көрсетіледі.
Тізімдеме актісіне сенімгерлік басқарушы қол ... ... ... ... ... ... шығарады.
Сонымен, мұраны қорғауды өсиет бойынша қалдырылған ... ... еркі ... тағайындаған өсиетті орындаушы немесе өсиет
қалдырушы бұл жайында айтпаған ... сот ... ... ... және бұл ... ... бойынша да жүзеге асуы мүмкін.
Егер заң бойынша мұрагерлік ... ... ... ... ... ... үшін ... сенімгерлікпен басқарушыны
тағайындауды талап етпесе, тұтас алғанда ... ... ... және ... ... ... ... немесе сот тағайындаған ... ... ... ... ... ... ... тағайындалмаған болса,
сақтандыруды өлген жағдайда оның ... және ... ... ... және ... жарамайтын балаларры, ата-аналары оның сақтандыру
бойынша қандайда болмасын тиісті бөлігін өтеуін ... ... ... өтеуі мына жағдайда сақтандырылған адамның мұра мүлкіне
кіреді:
1) егер сақтандырылған ... ... ... ... ... ... онда ... адам
сақтандырушы болып табылса, бірақ шартта ... ... ... егер ... адам шарт бойынша сақтандыру ... ... ... (пайда алушының) қылмыстық жазаға тартылатын
қасақана ... ... ... егер ... адам мерзімі өтіп кеткен жиынтық сақтандыру
шарты бойынша оған тиесілі ... ... ... ... ... заң актілеріне сәйкес өмірі мен денсаулығы міндетті сақтандыруға
жататын азаматтар қайтыс болған жағдайда (әуе, темір жол, ... су және ... ... ... ... ... адам ... болған жағдайда,
сақтандыру шарты бойынша оның құқықтары мен міндеттері сақтандыру объектісі
болған сол ... және ... ... осы мүліктік құқығына
мұрагерлеріне, шарттармен немесе заңнамалық актілермен өзге жағдайлар
көзделмеген болса, ... ... өтуі ... ... ... ... алған автомашинасы немесе
мотоколяскасы ол ... ... ... жеке ... ... ... ... мұраны бөлу дауын шешкенде мұрадан бас тарта
алмайды. Ол тек талабынан бас тартуға құқылы. ... ... ол ... мұра бөлігін басқа мұрагерлердің біреуіне береді немесе басқа
мұрагерлерге бөлініп беріледі. ... ... ... ... бас
тартуға болмайды.
Келтірілген зиянды өндіру жөніндегі талап бойынша, іс бойынша жауапкер
адам өлгенде, істі өндірістен ... ... ... ... 247
бабының 5 тармақшасы), өйткені заң бұл құқық қатынасында құқық қабылдау
мүмкіндігін жасаған және мұра ... ... мұра ... ... өткен мұра мүлкінің көлемінде жауап береді.
Мұраны қабылдау мұрадан бас тарту сияқты біржақты ... ... ... ... бір тарап болып есептеледі. Мұраға
шақырылған тұлғалар, бірақ әлі мұраға ие болмаған тұлғалар – ... ... ... ие ... ... мұра қалдырушының тірі кезінде тиесілі
болған ... ие ... ... ... ие болған тұлға мұра
қалдырушының заңды ... ... ... алу және одан бас ... ... мен ... оның
тәртібі туралы ережелерге тағы да толықтыру ... ... Ол ... алу ... кейбір келеңсіз мәселелердің алдын алу болып
табылады. ҚР-ның АК-не алғаш рет ... ... ... ... ... анықтамасы енгізілді.
Қорытынды
Зерттеу қорытындылары төмендегідей негізгі тұжырымдар мен ұсыныстарды
көрсетуге мүмкіндік береді.
Мұрагерлік құқық жеке меншік құқықтық институтымен тығыз ... ... ... VI ... құқық» бөлімінің қабылдануы, ҚР-да экономикалық
реформаларды жүргізуді қамтамасыз еткен азаматтық ... ... әкеп ... ... ... жекешелендіру нәтижесімен
кәсіпкерлік қызметтерді жүзеге асыру азаматтардың меншігіндегі объектілер
санын көбейтті. Мұрагерлік құқық ... ... ... ... жеке
меншік қатынастардың маңызды әрі тұрақты ... ... ... ... ... ... заңдардың қазіргі заман талабына
сәйкес жаңаруы ҚР-дағы нарықтық экономикасының дұрыс бағытта дамуы үшін ... ... ... ... заң ... тәжірибелі заңгерлер
мен қарапайым азаматтар көп ... ... Бұл, ... ... ... ... ... азаматтың қайтыс болуына байланысты оған
тиесілі болған мүліктердің мұра қалдырушының ... ... ... өмірінің түпкілікті өзгеруі барлық саладағы құқықтық
реттеулерді ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтық құқық саласының меншік
институтында елеулі өзгерістер ... ... Бұл ... ... ... кәсіпкерлік пен нарықтық қатынасқа көшудің нәтижесінде
пайда болды. Бұның бәрі өз ... ... ... ... әсерін
тигізіп, осы орайда аталған сала бірқатар өзгеріске ұшырады.
Мұрагерлік құқық институты көпшілік таныған рим ... ... ... ... және әртүрлі тарихи дәуірде көптеген ... ... Айта ... кеңестік дәуірдегі мұрагерлік құқықтың
қоғамдағы рөлі өзгеше болды. Сол уақытта ... жеке ... ... ... қазақстандық мұрагерлік құқық кеңестік
мұрагерлік құқықтың нақты жалғасы болып саналады. Сондықтан, ... ... ... талабына сәйкес, мұрагерлік құқықты егжей-тегжейлі зерттеп,
заңды тұрғыдан жан-жақты реттеу ... ... ... ... ... нәтижесінде бұл мұрагерлік институты
өзінің тіршілігінде мемлекет басқарулардың уақыты мен ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді
реттейтін ережелер өзгеріп отырды. Бұл өзгерістер ... ... мен ... ... ... ... үлеспен мұрадан мүлдем
айыру, сонымен қатар өсиетті ... ету ... ... ... орай, барлық саяси, экономикалық, әлеуметтік және идеологиялық
тарихи өзгерістер жалпы құқыққа, соның ішінде мұрагерлік ... ... ... ҚР-ның АК-дегі мұрагерлік құқық ұғымына талдау жасай отырып, соның
ішінде «мұрагерлік», ... ... ... ... ... ... ... «Мұрагерлік» әртүрлі мағынада қолданылып,
айтылатын ұғым. Ол алдымен медицина тұрғысынан ген жүйесі ... ... ... ... ... екінші жағынан түрлі тарихи, ... ... да мұра ... ... ... түсінігі өркениетті мемлекеттердің заңнамалық
тәжірибесіне сәйкес анықталынған. Яғни, ...... ... тұлғаның
(мұра қалдырушының) мүліктік, сонымен қатар ... емес ... ... ... ... ... ... және мұра
қалдырушының мүддесін қорғау басты ... ... ... мирасқорлық термині әдебиеттерде көрсетілген түсінікте,
келесі жағдайларда ғана қолданылады, егер мұра ... ... бір ... ... ... ... ... құқығы мен міндетіне қатысты,
мұрагерлік мүлік тәртібі ... оған ... Егер ... ... ... ... ... болса, не месе егер ол ... ... ... бас ... жеке міндеттерге ауыртпалығы болса, онда
жалпы мұра массасына ... ... ... ... ... айтуға
болады.
Мұрагерлік құқық, егер заңда өзгеше ... мұра ... ... ауысуын көздейді. Мұрагерлік құқықта ... ... ... ... ... мұрагерлік құқық бойынша алған мүлік шегінде
мұра қалдырушының қарыздарын өтелуі тиіс.
Тағы айта ... ... ... келесі мән-жайларды айтуға
болады. Біріншіден, мұрагерлік мүліктік құқықтық қаынастардың ... ... ... ... – мұра ... өлімі. Екіншіден,
мұраның ашылу уақытына анықтама бере отырып, заң ... ... ... ... мәселелердің шешуін тапқан,
мысалы, бір күнде қайтыс болған адамдар бірінен кейін бірі мұрагер бола ала
ма жоқ па ... ... ... орны бойынша жаңа кретерийлер ... ... ... ... ... ... ... мұрагер деп
танылған тұлғаларға қатысты ережелер нақты, түсінікті және олардың кінәлары
анықталынған. Мұрадан ... ... ... үшін ниет ... болып
табылады. Тағы бір құқықтық қатынастардың объектілері, мұнда заң ... ... ... ... керек сияқты.
Мұрагерлік құқықтық қатынастың субъектілер құрамын сипаттаған кезде,
сонымен қатар осы субъектілердің құқықтық қатынастары мен олардың ... ... ... ... ең ... ... АК-дегі осы субъектілердің
нақты нормаларда қалай аталатынына тоқталайық. «Қайтыс болған мүлік иесі»
ұғымының аталуы әртүрлі. «Қайтыс болған ... (ҚР АК ... ... (ҚР АК ... ... ... 1044-бап,1045-бап және
т.б.), «Өсиет қалдырушы» (ҚР АК 1046-бап, 1047-бап, 1048-бап және т.б.) ... ... ... ... ... бір ... екі ... атаумен де кездеседі. Атап айтсақ «өсиет қалдырушы» және
«мұра қалдырушы» (ҚР АК 1046-бап) деп ... ... ... ... ... ... ал «өсиет қалдырушы», «қайтыс
болған азамат» және т.б. түрлі ұғымда айтылады.
Мұрагерлік құқықтық қатынастардың субъектілеріне ... ... ... ... қалдырушы», «қайтыс болған азамат» және т.б.
ұғымдарына қарағанда тектік, жалпы кең мағынада берілген.
Мұрагерлік ... ... ... ... ... басқа
сингулярлы құқық мирасқорлық талаптардың ауысуы орын алатынын айта кету
керек. Ал, сингулярлы құқық ... ... бас ... ... ... ... жұртты үшке бөледі, олар: өз жұрты, нағашы ... ... Бұл ... ... бағытын, орнын көрсетеді.
Біріншісі - өз жұрты (жеті ұрпаққа таратылады); екінші жұрт – ... ... ... да (ері мен жұбайына) бірдей шешелерінің төркіні, үшіншісі –
қайын жұрты, ері мен жұбайының елі. Осы ... ... жұрт ... ... ... 1064 ... 3 ... 2 абзацын толықтыру келесі түрде
ұсынылады: «Егер алдыңғы кезектердегі мұрагерлер ... ... ... ... мұра ... қайын жұрты, оның ішінде
(ері мен жұбайының) ата-анасы, бір әке, бір шешеден туған ... ... ... ... ... орындаушы мұрагерлік қатынастардың барлық
қатысушылары үшін ... ... ... ... ... мәтініне өсиетті орындаушыны тағайындау туралы шарт
қосылуы мүмкін. Өсиетті орындау мұрагер болып табылмайтын адамға ... Бұл ... осы ... өз ... ... ... өзінде, не
өтінішке қоса берілген өтінішінде білдірілген келісімі қажет.
ҚР-ның ... 1039 ... 2 ... ... ... ... ... мұраның тағдыры айқындалмаған кезде, ... ... ... ... белгіленген өзге де жағдайларда
мұрагерлік заң бойынша орын алады. Аталмыш ... ... ... ... ... ... сөз, мұра ... өсиет жазбағанын,
яғни өсиеттің жазылмағанын сипаттайды. Сонымен қатар, сол ... ... ... ... ... делінген, яғни бұл жерде де өсиеттің
қалдырылмағаны жайлы айтылып отыр. ... бұл ... ... ... мағынасы бір синоним сөздер болып тұрған сияқты.
Біздің ойымызша, өсиет қалдырылмаған деген сөзге, әрі қарай қосымша
ретінде ... ... ... ... ... ... ... қоса айтылып көрсетілуі тиіс. Себебі, ... «не ... ... ... айқындалмаған кезде» деген сөйлемнен
гөрі, «өсиеттің жарамсыздығы, өсиет бойынша ... ... ... ... сөйлем түсініктірек болады.
Кеңес Одағының тұсында заңды мұрагерлік институтына қарағанда, өсиет
бойынша мұрагерлік институтына көп ... ... яғни ... ... аз көңіл бөлінді деген сөз.
Алайда, мұрагерлік құқық ең алдымен мұра қалдырушының ... ... ... ... ... ішінде мұра қалдырушының
кәмелет жасқа толмаған балалары мен ... ... ... ... ... қалдырушының өзіне тиесілі мүлікке өз ықтиярымен билік етуі
өсиетті жасаумен ... ... ... ... соңғы еркімен жасалған
өсиеттің сапасын нығайту ... ... ... 1050 бабының 5
тармақшасының ережелеріне толықтыру ұсынамыз: «Өсиет қалдырушы өсиетті құру
барысында және оған қосымша ... ... ... етуді өз еркі бойынша
электрондық және магниттік таратушыға жазып қою ... Бұл ... ... диск және т.б.) ... ... ... беру
керек. Нотариус өз кезегінде бұл туралы өсиетте тиісті жазба жасауы керек».
Мұраның үлестерін анықтауда және оны ... ... ... ... ... ... ҚР-ның АК-нің баптарында жазылғандай, барлық
мұрагерлер көптеген мән-жайларға байланысты тең ... ... ие ... Заң шығарушылар міндетті үлес ережелеріне қатысты, яғни өсиет
бойынша мұрагердің ... ... ... ... ... ... өзгерістер енгізді, бұл өзгерістер мұрадағы міндетті үлестердің
мөлшерінің кемуінің көрінісі байқалды. Бұған қоса, мұрагерлер ... ... ... мұра ... ... ... ... жағдайларының тікелей нақтылауы көрініс тапты.
Мүліктің жеке түрлерін мұраға қалдыруға қатысты ережелерді жеке-жеке
бап ретінде қарау ... ... ... ... жер ... шаруа немесе фермер қожалығына мұрагерлік және т.б. ... ... ... түрде сараптап жеке бап ... ... Бұл жаңа ... ... қалыптасуы негізінде азаматтарға
мүлікті жеке меншікке берудің өзектілігі артып, азаматтың ... ... ... ... болған мүлкін заңда көрсетілген негіздер (өсиет және
(немесе) заңды мұрагерлік бойынша) бойынша мұрагерлеріне ... ... ... ... алу және одан бас ... ... мен мерзімдері, оның
тәртібі туралы ережелерге тағы да ... ... ... бар, ... ... ... алдын алу болып ... ... ... ... алғаш рет мұраны қабылдау ... ... ... ... ... ... енгізілді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕРДІҢ ТІЗІМІ
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... ... ... 1994 жылы 27
желтоқсанында ... // ... ... ... ... 1994, № 23-24 приложение.
2. Қазақ КСР-нің АК-сі, ... КСР ... ... 1963 жылы ... ... // ... Верховного Совета и
Правительства Казахской ССР, 1964, № 2.
3. Қазақстан ... ... ... (Ерекше бөлім),
Қазақстан Республикасының Парламенті 1999 жылы 1 ... № 409-1 // ... ... ... ...... Қазақстан Республикасының Конституциясы / 1995 жылы 30 тамызда
республикалық референдумда қабылдаған (7 ... 1998 ...... 2007 жылы 21 ...... Қазақстан Республикасы
Заңдарымен енгізілген өзгерістер мен ... ... ... ... Парламентінің жаршысы. – 1996. - № 4.
5. Бабыкова Э.Б. Правовое регулирование наследования в ... ... ... ... наук: 12.00.03.- Алматы, 2003, -
25 б.
6. Перетерский И.С. ... ... ... и права: Учебник
для юрид. институтов. Вып. ІІ, ч. І. ... мир. ... Рим. ... Юридическое издательство НКЮ СССР, 1945. - 195 б.
7. Антимонов Б.С., Граве К.А. Советское наследственное право. - М.:
Юридическая литература, 1955. - 264 ... ... А.М. ... ... ... ... - Воронеж:
Издательство Воронежского университета, 1979. - 97 б.
9. ... Х. ... ... және ... - ... ... 1996.
- 288 б.
10. Зиманов С.З., Өсеров Н. Қазақ ... ... ... ... - ... Жеті ... 1997. - 128 ... Бабыкова Э.Б. Правовое регулирование наследования в Республике
Казакстан: дисс. ... канд. юрид. наук: 12.00.03. - ... ... ... ... 2003. - 181 ... ... И.Б. ... право / Отв. ред. Е.А.Суханов. - Изд. 4-е,
стереотип. - М.: Ассоц. «Гуманитарное знание», 1993. – 245 ... ... ... // ... ... Сб. ... ИД ... – 304 б.
14. Законы Ману // Памятники литературы народов Востока. Законы Ману
/ Пер. С.Д. Эльмановича. - М., 1960. - 361 ... ... О.С., ... В.А. ... ... ... право. – Л:
ЛГУ, 1974.- 156 б.
16. Ермухамбетов С.Р., Коваленко Е.Ю. Рим жеке ... ... ... - Алматы: Заң әдебиеті, 2005. - 162 б.
17. Айтжан Б.Е., Хусаинова А.М. Рим құқығы: оқу ... - ... ... 2005. - 80 ... ... С. Хан Тауке и правовой памятник ... ... ... - Алматы: Өркениет 1998. - 88 б.
19. Байжанов Қ.О. Қазақ әдет-ғұрып бойынша меншік ... ие ... ... ... // Қазақтың ата заңдары: құжаттар,
деректер және ... 10 ... / ... ... ... өзгертіліп, толықтырылған 2 басылым. Қазақша, орысша,
түрікше, ағылшынша. - Алматы: Жеті жарғы, 2004. - 2 Т. - 672 ... ... ... ... ... / Жауапты редактор
Төлеуғалиев Ғ. - Алматы: Жеті жарғы, 2001. - 1. Т. - 376 ... ... Н. ... ... ... әсерін зерттеу: Заң
ғылымдарының докт. дисс. авторефераты: 12.00.01. - ... 1997. - 42 ... ... Ж. ... ... ... Отбасы және неке. // ... ... ... ... және ... 10 томдық /
Бағдарлама жетекшісі С.З. Зиманов. өзгертіліп, ... ... ... ... түрікше, ағылшынша. - Алматы: Жеті
жарғы, 2008. - 9. Т. - 568 ... ... и ... ... ... ... / Под ред. - М.:
Издательство Университета Дружбы народов, 1989. - 205 б.
24. Азаматтық ... ... оқу ... арналған оқулық
(академиялық курс). Өңделген және толықтырылған 2 ... ... ред.: М.К. ... Ю.Г. ... - ... 2003. -
1.Т.- 736 б.
25. Токмамбетова И.Ш. Влияние политических и социально-экономических
условии на ... ... (на ... ... в
России, Средней Азии и Казахстане до 1917 года). // ... ... сб. ... ... ... ... / Отв. ред. ... М.К. - Алматы,
2001. - 1.Т. - 48-56 бб.
26. Декрет Всероссийского Центрального Исполнительного ... ... ... и ... ... об отмене
наследования // Систематический сборник важнейших декретов ... гг. - М., 1920. - 74-84 ... ... Э. ... ... ... наследования по
завещанию с 1917-го по 1922 г. / ... - 2004. - №10 (106). ... ... Гражданское право. Словарь-справочник. - М., 1996. - 575б.
29. Власов Ю.Н. Наследственное право: учеб. пособие / Под ред. Ю.Н.
Власов, В.В. ... 3-е изд., ... - М.: ... Л., ... 160 ... ... С.М. Заң бойынша мұрагерлік: белгілері, ... ... // Д.А. ... ... Университетінің хабаршысы, 2008.
-№ 3 (28). - 83-85 ... ... ... ... ... ... часть).
Комментарий (постатейный): В двух книгах. Книга 2 / Отв. ... ... Ю.Г. ...... 2006. – 800 ... ... А. Наследование по ... ... в ... ... сущность и основания // Экономика и право
Казахстана, 2008. - № 2. - 52- 55 бб.
33. ... Г.Ф. ... ... ... ... (по изд. ... В ... «Классика российской цивилистики». - М.: ... - 680 ... ... Н.Д. ... ... // Вестник ЛГУ. – Серия
Право.- Вып. 3. – 1988. - № 6. – 69-73 ... ... ... ... / Под ред.: А.П. ... ... - 4-е изд., перераб. и доп. - М.: Проспект, 1999. -
2.Т. - 616 ... ... Л.И. ... ... ... в ... ... дисс.. канд. юрид. наук: 12.00.03.
- М., 1997. - 187 б.
37. Мальцов Е.А. Некоторые спорные ... ... от ... гражданско-правовой ответственности и защиты юридических
прав. // Сборник ученых группов ... ... ... 1974. - 26- 32 ... ... ... / Пер. с нем. - М.: ... центр
финансово-экономического развития, 1996. - 413 б.
39. Гражданский кодекс ... ... и ... ... капитал.
государств: Сборник норм, актов для студентов фак-та экономики и
права. / Составитель сборника профессор В.П. ... - ... ... ... им. ... Лумумбы кафедра
гражданского и уголовного права, 1973. - 1.Ч. - 564 ... ... ... / Отв. ред. Е.А. ... 2-е изд., перераб. и
доп. - М.: БЕК, 1998. - 1.Т. - 632 ... ... В.И. ... ... по наследственному страховому
праву, - М., 1997. - 324 б.
42. ... Ю.К. К ... ... - Л.: ЛГУ, 1959. - 218 ... Халфина Р.О. Общее учение о правоотношение. - М.: Юрид. лит.,
1974.- 185 ... ... Б.Б. ... по ... ... праву. -
М.: Гос. изд. юрид. лит., 1962. - 98 б.
45. Грудцына Л.Ю. ... ... ... ... ... Л.Ю. Грудцына / Под общ. ред. С.М. Петрова. - Ростов ... ... 2005. - 539 ... Гайдаш А.В. Научно-практический комментарий к гражданскому
кодексу РК / Зангер, 2009 - № 3. - 8-10 ... ... ... ... / ... Ғ. ... ... алған
Г. Қабылжанова. - Заң газеті, 2009. - № 149 (1572). - 2 б.
48. Мұрагерлік ... ... ... ... ... ... ... Жоғарғы Сотының 1992 жылғы ... № 7 ... ... / ... ... ... 22.12.00 № 18 ... Барщевский М.Ю. Наследственное право: Учеб. пособие. - М.: Белые
альвы, 1996. - 192 ... ... А.И. ... ... и его юридические
последствия. - М.: Юрид. лит., 1960. - 95 б.
51. Антимонов Б.С., Герзон С. и ... Б. ... и ... -
М., 1946.- 250 б.
52. Серебровский В.И. Гражданское право. - М., 1944. - 2.Т. - 320 ... ... М.В. ... по ... и по ... - ... ... литература, 1967. – 118 б.
54. Никитюк П.С. Наследственное право и ... ... ... ... 1973. – 258 б.
55. Большая юридическая энциклопедия. – М., Изд. «Эксмо», 2005. - 688
б.
56. Освещение в СМИ вопросов ... // ... и ... 2009. -
№ 1. - 6-7 бб.
57. Архив ... ... ... Кентау қаласы бойынша халық
сотының 1994 жылғы 3 ... ... ... № 2 - 343 Іс.
58. Смолина Л.В. Наследственное право. - СПб.: Питер, 2005. - 224 б.
59. Корнеева И.Л. ... ... РФ.: ... пособие. - М.:
Юристъ, 2003. - 301 б.
60. Гаврилов В.О. Комментарий к разделу V части III ... ... ... «Наследственное право». - СПб.:
Питер, 2003. - 240 б.
61. Антаки П.В. ... ... ... по ... ... ... / Составитель П.В. Антаки. - СПб., 1912. -
Вып. 1. - 112 б.
62. Халық ... және ... ... ... ... ... ... 2009 ж. 18 қыркүйек № 193 - IV ... ... ... Жаршысы. - 2009. - № 20-
21 (2548-2549).
63 Ильясова К.М. Гражданский кодекс Республики ... ... ... Изд. 2-е, ... и доп., с использованием судебной
практики. / Отв. ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин. - ... Жеті ... - 832 ... ... III ... НКЮ НКВД № 521 от 11 ... 1924 г, ... кодекс 1922 г. с постатейно-систематизированными материалами. 3-
е изд. М., 1928 г.
65 Советское гражданское право. - М., 1965. - 2.Т. - 504 ... ... Э.Б. ... наследственного правоотношения. // Субъекты
гражданского права: сб. Материалов ... ... / Отв. ред. М.К. ... - Алматы, 2001.- 1.Т. - 431-441
бб.
67 Турткарина А.Б. Субъекты ... по ... ... ... сб. ... ... ... Отв. ред. М.К. Сулейменов. - Алматы, 2001.- 1.Т. -441-448 бб.
68 ... ... ... ... аудандық сотының 2003 жылдың 1
қазанындағы шешiмi. № 1 Іс.
69 Меркулов В.В. Гражданское правоотношение. // ... и ... - № 9. - 147-149 ... ... М.М. ... по ... гражданскому праву. //
Ученые труды ВИЮН НКЮ ССР. - ... 1940. - Вып. ІІІ. - 56-64 ... ... О.С. ... по ... праву. - Л.: Изд-во ЛГУ, 1957. –
290 б.
72 Гражданское ... ... Курс ... / Под ред. О.П. ... ... ... ... 2001.- 381б.
73 Магазинер Я.М. Советское хозяйственное право. – Л., 1928.- 75 б.
74 Ярошенко К.Б. Совершенствование гражданско-правовых форм ... ... прав ... по ... ... ... ... д-
ра юрид. наук: 12.00.03. – М., 1990.- 151 б.
75 ... ... ... В 2 Т. / Отв. ред. Е.А. ... – М.:
Бек, 2000. – Т.1. – 786 б.
76. Вильнянский С.И. Лекции по ... ... ... ... – Ч. 1. - 163 ... ... Г.А. Понятие имущество в ГП. ... ... Наук РК. ... ... ... 2004. - № 2.- ... ... право. Учебник для вузов (академический курс) / ... ... ... - ... 2000. – Т. 1. - 704 ... ... В. Существо наследства и ... к ... ... ... - ... ... – Вып. 1.- 1877.
80. Серебровский В.И. Очерки советского наследственного права. - ... - 156 ... ... ... ... В 3 Т. / Под ред.: А.П. ... ... – М.: Проспект, 1999. - 3.Т. – 780 б.
82. Мейер Д.И. Русское ... ... В ... ... ... – М.: ... 1997. - 2.Т. - 369 б.
83. Комаров Б.К. Законодательство о ... – М., 1963. – 86 ... ... Н.Д. Единство и дифференциация ... ... ... в ССР. ... дисс. д-ра
юрид. наук: 12.00.03. – Л., 1998.- 26 б.
85 Чепига Т.Д. ... ... ... // ... 1975. ... 1. – 123-126 ... ... М.Г. Право наследования. – Минск: Белорусь, 1989.- 80 б.
87 Денисович Е.М. Односторонние сделки в ... ... ... ... ... 2011.- № 2.- 121-127 ... ... и торговое право капиталистических государств / Под ред.
Е.А. Васильева. - 3-е изд., перераб. и доп. – М.: ... 1993. – 720 ... ... ... иностранных слов. – 2-е изд., стереотип. – М.:
Русс. яз., 1999. – 402 ... ... В.А. ... по ... и по ... – М.: Знание,
1972.- 112 б.
91. Белов В.А. Сингулярное ... а ... ... 2000. – 154 ... ... гражданское право / Под ред. В.Ф. Маслова, А.А. Пушкина. –
Киев.: Вища ... 1983. – Т. 2. – 540 ... ... ... право / Под ред. В.И. Грибанов, С.М. Корнеева.
- М.: Юрид. лит., 1980. – Т. 2. – 642 ... ... ... право. / Под ред. О.А. Красавчикова. – 3-е
изд., испр. и доп. – М.: ... ... 1985. – Т. 2. – 750 ... ... ... / Заң ... 2009. - 10 (94) – 17-21 бб.
96. Гражданский ... Р.Ф. ... ... / Под ред. А.Т. Гаврилов. - М.: ... ... ... 2002. – Ч. 3.- 549 ... Немков А.М. // Ученые записки Пермского университета, 1965. - ... – 65-71 ... ... В.С. ... ... и отказ от его принятия. /
«Советская юстиция», 1966. - № 13.- 84-89 бб.
99. Толстой Ю.К. ... ... ... ... – М., 1999. - ... ... Р.А. Судебная защита наследственных прав граждан. / Автореф.
дисс… канд. юрид. наук: 12.00.03. – М., 1987. - 23 ... ... Н.П. ... членов семьи наследодателя по советскому
гражданскому праву. / Автореф. дисс… канд. юрид. наук: 12.00.03. – ... - 28 ... ... К.В. ... ... прав в ... и судебном
порядке. Автореф. дисс… канд. юрид. наук: 12.00.03. –Свердловск, 1990. - 31
б.
103 ... И.Б. ... и ... ... ... ... / Правоведение, 1962. - № 3. - 38-41 бб.
104 Щеглов В.Н. Гражданское процессуальное отношение. М., 1966. - 64 ... ... Н.П. О ... ... // ... ... на
теоретической конференции аспирантов Института государства и права АН ... ... ... МГУ им. М.В. ... – М., 1987. - 45-48 ... ... С.А. ... по закону в советском гражданском
праве. Дисс…. ... ... ... ... - Тбилиси, 1951. - 156 б.
107 Грибанов В.П. Пределы осуществление и защиты гражданских прав. М.:
Издательство Московского ... 1972. - 98 ... ... ... к ... V части третьей ГК РФ
«Наследственное право» // ... ... ... 2001. – № 23.- ... ... ... И.Е. ... законодательство о наследовании по закону //
Современное право, 2002. - № 12. – 20-24 бб.
110 Иоффе О.С. ... ... ... (Курс лекции). – Л.:
Издательство ЛГУ, 1965. – Ч. ІІІ. – 114 б.
111 Дроников В.К. Наследственное право ... ССР. – ... ... 1974.- - 160 ... ... Ю.Х. ... ... советских граждан. – Саратов,
1979. – 68 б.
113 Абашин Э.А. ... и ... ... – М.: ... ИНФРА-М,
2002. – 30б.
114 Ершова Н.М. Вопросы семьи в гражданском праве. – М.: Юридическая
литература, 1977.- 84 ... ... Н., ... Ө. Мұсылмандық құқық. - Алматы: Жеті жарғы,
1998. - 96 б.
116 Сапарғалиев Ғ.С. Заң ... ... ... - Алматы:
Жеті жарғы, 1995. - 208 б.
117 Баянова А.Е. ... ... ... по ... Казахстан./ Актуальные проблемы современного гражданского права:
сб. Материалов международной научно-практической конференции. Отв. ... ... –. ... 2001. - Т.2.- ... ... М.Ю. ... ... наследования по завещанию в
СССР. /Автореф. дисс…канд. юрид. наук: 12.00.03. - М., 1984. - 29 ... ... Ч.Н. ... ... по ... / ... ... канд. юрид. наук: 12.00.03. - Бишкек, 2009. – 29 б.
120 Ахмедов И.Б. Завещательное правопреемство. /Автореф. ... ... ... - ... 2001. - 26 б.
121 Ведомости Верховного Совета. – 1945. - № 15. – 12 ... ... Е.П. ... ... ... – 2-е. доп. изд. ... Право и Закон, 2001.- 189 б.
123 «Неке және отбасы» туралы ... заңы 17 ... 1998 ... 321-1 ... ... - ... ... 2002. - 69 б.
124 Семейное право. / Под ред.: Беспаловой А.И., Ихсанов У.К. - Алматы:
Мектеп, 1984. - 284 б.
125 Муканова М.Ж. ... ... как ... регулирования отношения
супругов. Дисс... канд. юрид. наук: 12.00.03. - Алматы, 2003. - 186 ... ... А. ... ... / ... ... - № 185. – 8 ... Бабыкова Э.Б. Наследование по закону. / Актуальные проблемы
современного ... ... ... международной научно-
теоретической конференции аспирантов и соискателей, ... ... ... ... - ... 2001. - Т.2. - 84-92 бб.
128 Рашидова З.Ш. Некоторые аспекты ... ... ... ... ... ... / ... проблемы
современного гражданского права. Материалы международной ... ... ... и соискателей, посвященной 10-летию
Независимости Республики Казахстан. - ... 2001. Т.2. - 78-83 ... ... Н.В. Нормы наследственного права в ... ... ... Россиийской Федерации. / Юрист, 2002. - №3. - ... ... М. ... ... / ... и ... 2002. - №7. -
46-53 бб.
131 Харитонов Ю. Практические вопросы применения норм ... ... ... о ... по закону. / ... ... 2003. - № 6. - 74-82 ... ... З.Ш. ... по ... / Гражданское
законодательство Республики Казахстан. - Алматы, 1998. - № 5. - 54-59 ... ... С.И. ... русского языка. - Изд. 2-е. - М.: Советская
энциклопедия, 1988. - 468 б.
134 Санникова Л.В. ... и его ... по ... ... о ... // ... мир, 2003. - № 3. - ... Идрышева С.К. Нотариат РК: учебное пособие. ... ... ... 2006. – 208 ... ... Ю.Н. ... в РФ. – Изд. 2-е ... – М.: Юрайт, 2001. –
154 б.
137 Иванов Т.А. ... ... 3 ... ГК РФ. ... ... // ... 1997. - № 2. - 64-70 бб.
138 Гражданское законодательство Республики Казахстан. / Судебные ... ... - ... 2001. - № 10. - 159-162 ... К ... о ... ... стол. // Экономика и жизнь, 1994.
- № 14.- 23-28 бб.
140 Турткарина А.Б. Завещательный ... в ... ... ... проблемы современного ... ... ... ... конференции аспирантов и соискателей,
посвященной 10-летию Независимости Республики Казахстан. - Алматы, 2002. ... 2. - 56-61 ... ... М.В. Как ... ... ... /
Законодательство, 1998. - № 4. - 16-20 бб.
142 Гущин В.В. Наследственное ... ... ... / Под ред. Ю.П.
Свириденко. - М.: ... ... ... «Дашков и К.», 2003. -
160 б.
143 Степаненко Г.М. Наследственное право РСФСР. – Саратов: ... ... 1965. - 65 ... ... В.И. Наследование по закону / Судебная практика
Верховного Суда СССР, 1952. - № 7. – ... СУ ... – 1928. - № 65. – Ст. ... Пиляева В.В. Комментарий к Гражданскому праву РФ (постатейный) - Ч.
ІІІ. – М.: ООО ... 2002. – 376 ... ... ... ... ... бойынша дауларды қарағанда, мұра
ашылған кезде қолданыста болған заңды басшылыққа алуы ... ... ... ... // ... ... ... Сотының Бюллетені,
2007. - № 11.
148 Архив Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша халық сотының ... 24-ші ... ... ... № 4 – 100 Іс.
149 Коммерческое право / Под ред.: В.Ф. Яковлева, В.Ф. Попандопуло. –
СПб.: Изд-во СПб ГУ, 1993.- 621 ... ... Х. ... ... / Мир ... 2001. - № 4. - 15-
19 бб.
151. ... Т.Е. ... ... ... в РК. -Алматы:
Жеті жарғы, 1999. - 66 б.
152. «Авторлық және ... ... 1996 ... 10 маусымындағы ҚР-ның
Заңы.
153. Токмамбетова И.Ш. К вопросу об ... ... ... ... проблемы современного гражданского права. Сб. Материалы
Международной ... ... ... ... посвященной 10-летию Независимости ... - ... 2001. – 224-230 ... Сергеев А.П. Право интеллектуальной собствености в Россииской
Федерации. М., 1996. - 105 ... ... Н.А. ... ... ... – М., 1949. - 280 ... ... Республикасын зейнетақымен қамсыздандыру туралы ҚР-ның
1997 ж. 20 маусымындағы № 136-1 Заңы / Егемен ... 2007, ... № 30 ... Мұрагерлік. Жерлеуге арналған төлемдер / http: // www. Gnpf. Kz/
1132.
158. Илизова М. Вопросы наследственному праву / Мир ... - № 4. – ... ... ... Федерациясының Жоғарғы Төрелік Соты Пленумының 1996 жылғы ... ... ... ... ... бірінші бөлімін
қолдануға байланысты кейбір мәселелер туралы» қаулысы. / «Закон»,
1996. - 37 б.
160. «Шаруа (фермер) ... ... ... ... 1998 ... наурызындағы № 214-1 Заңы / Қазақстан Республикасы Парламентінің
Жаршысы, 1998 ж., № ... ... Б.А. ... ... ... ... мен жер учаскесін
мұраға қалдырудың құқықтық ... / ... ... № 1 (27) 2009. – 81- 84 ... ... ... ... «Азаматтардың тұрғын үйін жекешелендіру
бойынша заңдарды қолдану ... ... ... қаулысы, 9-шы
бап. Қазақстан Республикасының «Тұтыну кооперативі туралы» Заңы. /
Егемен Қазақстан 15 мамыр, 2001.
163. Қазақстан Республикасының «Селекциялық жетістіктерді ... ... / ... Қазақстан 2009 ж.25 желтоқсан № 435-437 (25834).
164. Қазақстан Республикасының «Патент туралы» Заңы./ Егемен Қазақстан
1999ж., 10-11 ... 1999ж., 16 ...... Ауыл ... серіктестіктері және олардың қауымдастықтары
(одақтары) ... ... ... Заңы, 2000ж. ... ... № 133-II / ... Қазақстан 2000ж. 29 желтоқсан.
166. Қазақстан Республикасының Жер кодексі. / Қазақстан Республикасының
Парламенті 2003 ж. 20 ... ... № 442-ІІ / ... 26 ... 2003 ... ... А.Г. Приобретение наследства. / ... ... ... ... Алматы: Юрист, 2006. –
Вып. 24. – 30-34 ... ... ... ... сот. №2, 1253/03 ... ... ... мемлекеттік қызметтер туралы. – Алматы:
Юрист, 2009. -124 б.
170 Кривеншев О. Принятие наследства / Адвокат, 2000. - №6. - 39-48 ... ... ... мен ... ... ... отбасылық
және қылмыстық істер жөніндегі өзара құқықтық көмек туралы шартты бекіту
жөнінде ҚР-ның Заңы 10. 03. 2004 ... ... ... ... жылы 28-ші ...... Республикасында нотариаттық іс-әрекеттерді жасаудың тәртібі
туралы нұсқаулық» Әділет министрінің ... ... ... ... оқу ... құралы /
Республикалық нотариаттық ... ... 2009. – 282 б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 150 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Қазақстан Республикасындағы мұрагерлік құқық және оның қалыптасу кезеңдері86 бет
Қазақстандағы техникалық реттеу мәселелері және оны шешу жолдары6 бет
Банк қызметі5 бет
Банктік құқық – банк жүйесіндегі кешенді құқық ролі39 бет
Жарнама шығындарын аналитикалық есептеуді ұйымдастыру3 бет
Заңнамалық метрологияның халықаралық ұйымы3 бет
ИСО 14001:2004 "Экологиялық менеджмент жүйелері. Талаптар және қолдану бойынша нұсқаулық8 бет
ИСО 14001:2004 "Экологиялық менеджмент жүйелері. Талаптар және қолдану бойынша нұсқаулық жайлы6 бет
Кәсіпкерлердің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың азаматтық- құқықтық формалары13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь