Биологиялық химия курсы

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1. Белоктар. Зертханалық жұмыс № 1. Белоктарға және амин қышқылдарына сапалық реакциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
2. Зертханалық жұмыс № 2. Белоктарды тұндыру реакциялары ... ... ... ... 11
3. Зертханалық жұмыс № 3. Казеинді бөліп алу және оның изоэлектрлік нүктесін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
4. Зертханалық жұмыс № 4. Белоктар диализі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
5. Зертханалық жұмыс № 5. Қағаздағы хроматография әдісімен
амин қышқылдарын бөлу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
6. Зертханалық жұмыс № 6. Серенсен бойынша формольдік
титрлеу арқылы аминдік азот мөлшерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
7. Ферменттер. Зертханалық жұмыс №7. Биологиялық материалдағы
ферменттерді ашу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
8. Зертханалық жұмыс № 8. Ферменттердің қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ..25
9. Ферменттер активтілігін сандық анықтау.
Зертханалық жұмыс № 9. Каталаза активтілігін анықтау ... ... ... ... ... ... ...30
10. Зертханалық жұмыс № 10. Субстрат ретінде пирокатехинді
пайдалану арқылы пероксидаза активтілігін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... .33
11. Зертханалық жұмыс № 11. Сүт майының гидролизі реакция.
сындағы липаза активтілігін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
12. Витаминдер. Зертханалық жұмыс № 12. Витаминдерге сапалық реакциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
13. Зертханалық жұмыс № 13. С витаминінің мөлшерін иодометрлік титрлеу арқылы сандық анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41
14. Белоктардың қорытылуы. Зертханалық жұмыс № 14. Белоктардың пепсин және ұйқы безі ферменттері әсерінен қорытылуы ... ... ... ... ... ... ..42
15. Нуклеин қышқылдары. Зертханалық жұмыс № 15. Ашытқыдан рибонуклеопротеиндерді бөліп алу және гидролиз өнімдерін
сапалық анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44
16. Көмірсулар. Зертханалық жұмыс № 16. Көмірсуларға сапалық реакциялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
17. Зертханалық жұмыс № 17. Көмірсулардың ас қорыту жолында қорытылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49
18. Зертханалық жұмыс № 18. Ашу процесі кезінде бейорганикалық фосфаттың пайдаланылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..50
Пайдаланылған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52
Биологиялық химия курсы тіршіліктің материалдық негізі мағынасын, тірі организмдерде өтетін химиялық және биологиялық процестерді түсіндіре отырып, биология-химия мамандықтары студенттерін дайындау жүйесінде маңызды рөл атқарады.
Биохимия курсының мақсаты – тірі организмдерді құрайтын қосылыстардың негізгі кластарының химиялық құрамы, құрылысы және тіршілік процестеріне қатысуы жөнінде білім қалыптастыру.
Оқу құралына енгізілетін зертханалық жұмыстар студенттерге биохимиядан теориялық білімді бекітуге, биохимиялық экспериментті, соның ішінде модельді тәжірибелер түріндегі экспериментті жүргізудің практикалық дағдыларын алуға көмектесуі тиіс.
Берілген оқу құралына химик және биолог-студенттерге арналған биохимияның «Белоктар», «Ферменттер», «Витаминдер», «Көмірсулар» тараулары бойынша 18 зертханалық жұмыстың әдістемелік нұсқаулары енгізілген. Әрбір жұмыстың сипаттамасы теориялық бөлімнен және жұмыстың мақсаты, тәжірибелерді жүргізу барысы, олардың химизмі көрсетілген практикалық бөлімнен тұрады. Жұмысқа дайындалу және оның нәтижелерін қорытындылауға көмек ретінде бақылау сұрақтары келтірілген.
Зертханалық жұмыстар оқытудың кәсіби бағдары ескеріліп таңдалып алынған. Олар студенттерді тек биохимиялық эксперимент жүргізу дағдысын алып қана қоймай, сонымен қатар болашақ биология және химия мұғалімі қызметінде пайдалануға қажет болатын биохимиялық тәжірибелерді таңдап алып, мектеп бағдарламасына бейімдеуге бағыт береді. Оқу құралының ерекшелігі – биохимияны оқытуды биосфераның антропогенді ластану проблемаларымен байланыстыратын биохимиялық-экологиялық эксперименттердің енгізілуі.
Оқу құралы биохимия элементтерін тек биология және химия сабақтарында пайдаланып қана қоймай, оқушылардың ғылыми жұмысын ұйымдастыруға пайдалана білу дайындығын алуда болашақ мұғалімдерге көмегін тигізеді.
1. Филиппович Ю.Б. Основы биохимии // Учеб. для хим. и биол. спец. пед. ин-тов и ун- тов. - 3-е изд. перераб. и доп. - М.: Высш. шк., 1993. - 496 с.
2. Филиппович Ю.Б., Коничев А.С., Севастьянова Г.А., Кутузова Н.М. Биохимические основы жизнедеятельности человека // Учеб. пос. для студентов вузов. - М.: ВЛАДОС, 2005. - 407 с.
3. Бейсембаева Р.Ұ., Төлегенова Б.Т. Биологиялық химия. Статикалық биохимиядан дәрістер курсы. – Алматы: Қазақ университеті, 2007. – 218 б.
4. Сейтембетова А.Ж., Лиходий С.С. Биологиялық химия. – Алматы: Білім, 1994. - 304 бет
5. Сейiтов З.С. Биологиялық химия. - Алматы: Қайнар, 1992.
6. Сағатов К.С. Биологиялық химия практикумы. - Алматы: Ана тiлi, 1992. - 148 бет
7. Қайырханов Қ.Қ. Жануарлар биохимиясы. - Алматы: Ана тiлi, 1993. - 276 бет
8. Практикум по общей биохимии // Учеб. пособие для студентов хим. спец. пед. ин-тов. Филиппович Ю. Б., Егорова Т.А., Севастьянова Г.А. - М.: Просвещение, 1982. - 311 с.
9. Землянухин А.А. Малый практикум по биохимии // Учеб. пос. для студ. биол. спец-тей вузов. – Воронеж: Изд-во ВГУ. – 1985. – 128 с.
10. Алейникова Т.Л., Рубцова Г.В. Руководство к практическим занятиям по биологической химии // Учеб. пос. для мед. вузов. – М.: Высшая школа, 1988. – 239 с.
11. Важева Н.В. Лабораторные работы по биохимии // Метод. реком. для студ-в спец-тей «Химия» и «Биология». - Костанай: КГПИ, 2005. – 36 с.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
........................................... 4
1. Белоктар. Зертханалық жұмыс № 1. Белоктарға және амин қышқылдарына
сапалық реакциялар
...............................................................5
2. Зертханалық жұмыс № 2. Белоктарды тұндыру ... ... ... жұмыс № 3. Казеинді бөліп алу және оның изоэлектрлік
нүктесін
анықтау.....................................................................
.........................13
4. Зертханалық ... № 4. ... ... ... № 5. ... ... әдісімен
амин қышқылдарын
бөлу........................................................................
........18
6. Зертханалық жұмыс № 6. Серенсен ... ... ... ... азот ... ... Ферменттер. Зертханалық жұмыс №7. Биологиялық материалдағы
ферменттерді ашу
............................................................................
................22
8. Зертханалық жұмыс № 8. Ферменттердің қасиеттері
..............................25
9. Ферменттер активтілігін сандық анықтау.
Зертханалық ... № 9. ... ... ... ... ... № 10. Субстрат ретінде пирокатехинді
пайдалану арқылы пероксидаза активтілігін анықтау
.................................33
11. ... ... № 11. Сүт ... ... реакция-
сындағы липаза активтілігін анықтау
...........................................................34
12. Витаминдер. Зертханалық жұмыс № 12. ... ... ... ... ... № 13. С витаминінің мөлшерін иодометрлік титрлеу
арқылы ... ... ... ... ... жұмыс № 14. Белоктардың пепсин және
ұйқы безі ферменттері әсерінен қорытылуы ..........................42
15. Нуклеин қышқылдары. ... ... № 15. ... ... алу және гидролиз өнімдерін
сапалық анықтау
............................................................................
..................44
16. Көмірсулар. Зертханалық жұмыс № 16. Көмірсуларға сапалық реакциялар
............................................................................
............................46
17. Зертханалық жұмыс № 17. Көмірсулардың ас қорыту ... ... ... ... № 18. Ашу ... ... ... фосфаттың
пайдаланылуы
............................................................................
..50
Пайдаланылған әдебиет
тізімі......................................................................
...52
КІРІСПЕ
Биологиялық химия курсы тіршіліктің материалдық негізі мағынасын, тірі
организмдерде өтетін химиялық және ... ... ... ... ... студенттерін дайындау жүйесінде маңызды
рөл атқарады.
Биохимия курсының мақсаты – тірі ... ... ... ... ... ... құрылысы және тіршілік процестеріне
қатысуы жөнінде білім қалыптастыру.
Оқу құралына енгізілетін зертханалық ... ... ... ... бекітуге, биохимиялық экспериментті, соның ... ... ... ... ... ... ... көмектесуі тиіс.
Берілген оқу құралына ... және ... ... «Белоктар», «Ферменттер», «Витаминдер», «Көмірсулар» тараулары
бойынша 18 зертханалық жұмыстың әдістемелік ... ... ... ... ... бөлімнен және ... ... ... ... ... ... көрсетілген практикалық
бөлімнен тұрады. Жұмысқа дайындалу және оның ... ... ... ... сұрақтары келтірілген.
Зертханалық жұмыстар оқытудың кәсіби ... ... ... Олар ... тек ... ... жүргізу дағдысын
алып қана қоймай, сонымен қатар болашақ биология және ... ... ... ... ... ... ... таңдап алып,
мектеп бағдарламасына бейімдеуге бағыт береді. Оқу құралының ... ... ... ... антропогенді ластану проблемаларымен
байланыстыратын биохимиялық-экологиялық эксперименттердің енгізілуі.
Оқу құралы биохимия ... тек ... және ... ... қана ... ... ... жұмысын ұйымдастыруға пайдалана
білу дайындығын алуда болашақ мұғалімдерге көмегін ... ... ... және амин қышқылдарына сапалық реакциялар
Теориялық бөлім
Белоктар – бір-бірімен пептидтік байланыстар арқылы байланысқан амин
қышқылдары қалдықтарынан ... ... ... ... ... Белоктарды басқаша протеиндер деп атайды. Белоктардың
мономерлері – ... амин ... Амин ... ... келесідей:
Н2N – CН – СООН

R
Протеиногенді амин қышқылдарының саны – 20. Амин қышқылдары бір-бірінен
бүйір радикалының R ... және ... ... ... ... ... мысалы:
Н2N – CН2 – СООН глицин (гли) Н2N – CН – СООН ... ... – CН – СООН ... (ала) Н2N – CН – СООН ... ... ... ... алуан түрлі. Радикалдарда ... ... ... амин ... да, ... да ... химиялық реакцияларға белсенді түрде түседі. Нақты ... амин ... ... ... ... оның 1-ші
ретті құрылымын анықтайды. Белоктың 1-ші ... ... оның ... деңгейлерін және соған байланысты болатын биологиялық ... ... ... амин ... ... болатын,
жартылай алмастырылатын және ... ... деп ... ... амин ... адам ... ... олар тағаммен бірге өтуі тиіс. ... ... ... ... жеткіліксіз мөлшерде түзіледі, сондықтан олардың
жетіспейтін мөлшері белокты тағаммен толықтырылуы ... ... ... ... ... реакцияларымен танысу;
- олардың ішінен мектепте «Белоктар» тақырыбын оқу кезінде пайдалануға
болатындарын бөліп ... ашу және ... ... ... анықтау үшін сапалық
(түсті) реакциялар қолданылады. Барлық ... үшін тән ... ... және ... ... жеке амин қышқылдары үшін ... ... ... ... Фоль ... және т.б.) ... ... Реакцияларда түсті өнімдердің түзілуі белок құрамына
кіретін амин ... ... бір ... және ... ... ... ... нәтижелерін кесте түрінде көрсету және түсініктеме қорытындылар
жасау.
1. Биурет ... 2-ден кем емес ... ... ... үшін тән. ... ... ішіндегі қарапайымы – биурет Н2N ... – NН – СО – NН2 ... атау ... Бос амин ... ... биурет
реакциясына түспейді.
Тәжірибе барысы. Белок ерітіндісінің 5 тамшысына 5 тамшы 10 %-дық NаОН
және 1 тамшы 1 %-дық СuSО4 ... ... ... ... ... бақылау. Реакцияны әртүрлі белок ерітінділерімен жасау,
олардың реакция нәтижесіндегі түсін салыстыру. Белок ерітіндісі ... ... ... ... ... ... түстерді
береді.
Реакция химизмі. Күлгін түстің пайда ... мыс ... ... ... ... ... ... байланысты. Координациялық
байланыстар түзу үшін пептидтік байланыстар енолдық формаға өтуі тиіс деп
есептеледі:
О H ...... С – N– ↔ – С = N ... ... ... ... ... келесідей:
2. Нингидрин реакциясы бос амин топтарының болуына байланысты,
сондықтан ... де, амин ... де ... ... ... ... 1 мл-не 1-2 тамшы 1 %-дық
нингидриннің ацетондағы ерітіндісін қосады. ... ... ... 70 0С ... су ... ... минут қояды. Көк-
күлгін түс пайда болады.
Реакция химизмі. Нингидрин қатысында қыздырғанда амин ... ... ... тобы тотыға дезаминделеді, ал нингидрин ... ... ... ... және тотыққан
нингидриннің басқа молекуласымен әрекеттесіп, ... ... ... ... ... Руэман комплексі). Реакцияның қорытынды теңдеуі:
амин қышқылы ... ... ... ... ... Бұл ... ... амин қышқылдары және
құрамына сондай амин қышқылы ... ... ... триптофан)
кіретін белоктар түседі. Реакцияның аты ... ... - сары ... шыққан, себебі азот қышқылы әсерімен реакцияны жүргізгенде сары
түсті нитроқосылыстар түзіледі: Концентрлі азот қышқылы ... тері ... сары ... ... ... ... ... амин қышқылдары
азот қышқылымен әрекеттесуінен болады.
Тәжірибе барысы. Сақтықпен жұмыс істеу! Белок ерітіндісінің 1 мл-не 1-2
тамшы конц. НNО3 ... ... ... Алдымен түзілетін ақ тұнба сары
түске боялады. Салқындағаннан кейін пробирка ішіндегісіне тамшылатып, ... түс ... ... 30 %-дық NаОН ... ... ... Алдымен азот қышқылы әсерінен белок денатурациясы
жүреді. Қыздырғанда сары түсті нитроқосылыстардың түзілуімен ... ... ... қиын ... ... ... ... жүреді. Сілтілік ортада хромофор топтары бар ... ... түс ... болады. Тирозин мысалында жүретін
реакциялардың схемасын жазуға болады:
тирозин ... ... ... натрий тұзы
(қызыл-сары
түсті)
4. Фоль реакциясы құрамында күкіртті амин қышқылы бар белоктар үшін
тән.
Тәжірибе барысы. ... ... 5 ... 5 тамшы 30 %-дық NаОН
және 1 тамшы 5 %-дық (СН3СОО)Рb ... ... ... ... ... ... сульфидінің қара тұнбасы түзіледі.
Реакция химизмі.
СH2SH ... ... + 2 NaOH (( CHNH2 + Na2S + ... ... ... ... ... анықтау үшін қорғасын ацетатын пайдаланады, ол натрий
гидроксидімен ... ... ... + 2NaOH ( Pb(ONa)2 + ... мен күкірт иондарының әрекеттесуі ... қара ... ... ... сульфиді түзіледі:
Na2S + Pb(ONa)2 + 2H2O ( PbS( + ... ... ... гистидин және тирозин қалдықтары бар белоктарға тән.
Тәжірибе барысы. Пробиркада 3 тамшы 1 %-дық ... ... ... (5 ... ... 3 ... 0,5 %-дық NaNO2 ерітіндісін
қосады, тез араластырады және 5 тамшы ... ... ... және 5 ... 10 %-дық Na2СО3 ерітіндісін қосады. Сұйықтық
қызылсары-қызыл ... ... ... боялады.
Реакция химизмі. Сульфанил қышқылының ... ... ... ... диазобензолсульфон қышқылы түзіледі, ал соңғысы
гистидинмен (тирозинмен) боялған азоқосылыс ... ... ... ... ... ... және ... тирозин қалдықтары бар
белоктарға тән.
Тәжірибе барысы. Белок ерітіндісінің 5 ... 1 ... ... (сынап нитраты мен нитритінің конц. азот қышқылындағы ерітіндісі)
қосады және сақтықпен қайнағанша қыздырады. ... ... ... ... ... ... сынапты нитротуындысы).
Реакция химизмі.
Кесте
|Реакция аты |Қолданылған ... ... ... |
| ... ... ... | |
| | ... түсі | |
| | | | ... Жұмыс мақсатына сәйкес қорытынды жасау. Мектеп ... ... ... ... ... алыну себебін көрсету.
Бақылау сұрақтары
1 Қай органикалық қосылыстар амин ... деп ... Амин ... ... қасиеттер тән?
2. Аспарагин қышқылы ... амин ... ... Белоктың «аминқышқылдық құрамы» және «бірінші ретті құрылымы»
түсініктерінің айырмашылығы ... ... 2-ші ... құрылымы деген не?
5. Белоктың 3-ші ретті құрылымы ... не? Оны ... ... ... қандай?
6. Белоктардың сапалық реакцияларын қалай жіктеуге болады?
7. Реакциялардың қайсысы сақтықпен орындауды талап етеді, не себепті?
8. ... ... ... ... ... топтар ашылады?
9. Белоктағы цистеинді, гистидинді қалай ашуға болады?
10. ... ... ... ... қай амин ... ашылады?
11. Ксантопротеин реакциясымен белоктардағы қай амин қышқылдары қалдықтары
ашылады? Реакция неге солай аталады? Қайсысы – ... ... ... ... ... Не себепті?
12. «Биурет реакциясы» терминінің шығу тегі қандай? Оның химизмі қандай?
13. Мектепте ... қай ... және ... ... ... алдыңыз?
Зертханалық жұмыс № 2
Белоктарды тұндыру реакциялары
Теориялық бөлім
Белоктарды тұндыру реакцияларын екі топқа бөлуге ... ... ... ... ... ... ... өзінің табиғи қасиеттерін
сақтайды және қайтадан ерітіндіге өткізіле алады. Белоктарды ... және ... ... ... ... ... түсіру
қайтымды тұндыру мысалы бола алады. Бұл тұздар белоктың сулы қабықшасын
жояды және ... ... сулы ... шамасы мен тұздар
концентрациясы арасында тікелей байланыс бар: гидраттық қабықша аз болған
сайын тұздар да аз ... ... ... ірі, ауыр ... бар және ... аз болатын глобулиндер ерітіндіні ... ... ... ... Ал ... кіші ... ретіндегі және
үлкен су қабықшасымен қоршалған альбуминдер тұнбаға ерітіндіні тұзбен толық
қанықтырғанда түседі. Тұздармен тұнбаға ... ... ... бөлу ... ... белок құрылымының молекула ... ... ... бұл ... оның ... ... ... активтілігі және т.б.) жойылады. Мұндай белок ... ал ... ... деп ... ... ... ... ортасы бар (рН 1-2) асқазанда жүреді және бұл протеолиздік
ферменттер әсерінен ... ... ... ... ... белоктың 3-ші, 4-ші ретті ... ... ... ... Белоктардың қайтымсыз тұндырылуы оларды
қыздырғанда, минералдық қышқылдармен, ... ... ... ... және т.б. қышқылдар), ауыр металдардың
тұздарымен және басқа заттармен әсер еткенде ... ... ... ... ... ... кейбір зерттеулерде белокты бөліп
алып тастау үшін қолданылады. ... ... ауыр ... ... негізіне қаланған. Бұл кезде уланған адамға сүт немесе шикі
жұмыртқа ... ... ... сүт ... ... ... отырып, олардың бетіне адсорбцияланады және асқазан мен
ішектің ... ... әсер ... сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ультрадыбыспен өңдеу, ионизациялық сәулелендіру жатады.
Практикалық бөлім
Жұмыс мақсаты:
- белоктарды ... және ... ... ... ... ... ... құбылысымен танысу;
- белок қасиеттерін мектепте демонстрациялау үшін тәжірибелер таңдап
алу.
Тәжірибе 1. Жұмыртқа белогы альбуминдері мен ... ... ... ... белогы ерітіндісінің 2 мл-не сонша көлемде (NН4)2SО4 қаныққан
ерітіндісін қосады. Түскен глобулиндер тұнбасын сүзеді және оның ... ... ... ... ... ... ... ұнтағын қосады. Альбуминдер тұнбасы беткі қабатқа көтеріледі,
себебі ерітіндінің тығыздығы ... ... ... ... ... ... сульфатымен қанықтырудың қандай дәрежесінде
глобулиндер, қандай дәрежесінде альбуминдер тұнбаға ... ... ... 2. ... ... минералды қышқылдармен тұндыру.
Үш құрғақ пробирка алу, біреуіне 5 тамшы конц. НNО3, ... ... ... НСl, ... 5 ... конц. Н2SО4 тамызу. Пробиркаларды
еңкейте отырып, әрқайсысына абайлап ішкі қабырғасы бойынша 5 ... ... ... ... ... ... ... шекарасында сақина
түрінде белок тұнбасы түзіледі. Пробирканы сақтықпен шайқағанда тұнбалар
(конц. НNО3 бар пробиркадағы тұнбадан басқалары) ... 3. ... ... ... ... ... 5-7 тамшыдан белок ерітіндісін құяды және 1-2 ... ... ... қышқылын, екінші пробиркаға трихлорсірке
қышқылын қосады. Тұнбалардың түзілуін байқау. Сульфосалицил қышқылы тек
белоктарды ғана ... ... ... ... де ... ... ... тек белоктарды тұнбаға түсіреді де, ал олардың ыдырау
өнімдерін тұнбаға түсірмейді.
Тәжірибе 4. ... ауыр ... ... ... ... 5 ... белок ерітіндісін құяды. Бірінші пробиркаға 1
тамшы 5 %-дық CuSO4, екіншісіне – 1 тамшы 5 %-дық (СН3СОО)2Pb, ... ... 5 %-дық ZnSO4 ... ... Ауыр ... ... ... коагуляциялануы жүреді. Тұнбалардың түзілуін байқау. Ауыр металл
тұздарымен улану кезінде белоктың зарарсыздандырғыш ретінде қолданылуы оның
ауыр ... ... ... ... түзу ... негізделген.
Жұмыс мақсатына сәйкес жалпы қорытындылар жасау.
Бақылау сұрақтары
1. Денатурация деген не? Ол ... ... және ... ... Денатурация кезінде белок молекуласының құрылымы қалай өзгереді?
3. ... ... ... ... ... ... ... «Тұзбен тұндыру» термині нені білдіреді?
5. Жұмыртқа белогы ерітіндісіндегі ... ... ... ... ... ... мен ... белокты табиғатын қандай реакциямен
дәлелдеуге болады?
7. Биологиялық материалдан алынған сірінді анализі кезінде белоктарды бөліп
алып тастау қажет ... қай ... ... ... ... ... мектепте «Белоктар» тақырыбын оқыту кезінде
көрсетуге ... ...... ... алу және оның ... нүктесін анықтау
Теориялық бөлім
Белоктардың маңызды қасиеті – олардың қышқылдық та, негіздік те ... яғни ... ... ... ... ... Бұл ... құрамына кіретін әртүрлі диссоциацияланушы топтар есебінен
қамтамасыз етіледі. ... ... ... ... аспарагин, глутамин
қышқылдарының карбоксил топтары, ал негіздік қасиетті аргинин, лизин және
гистидин радикалдары ... ... ... ... ... ... болса, оның қышқылдық қасиеттері күштірек байқалады және керісінше.
Аталған топтардың белок молекуласының жалпы зарядын ... ... да ... Құрамында аспарагин және глутамин ... ... ... заряды теріс болады, ал негіздік амин қышқылдарының
көп болуы белок молекуласына оң заряд береді. Осының салдарынан ... ... ... зарядының шамасына байланысты катодқа немесе ... ... ... ... ... (рН 7-14) ... ... беріп,
теріс зарядталады, ал ... ... (рН 1-7) ... ... ... де, ... ... айналады:
NH3+ Қышқылдық орта NH3+ ... ... R ... COO ... ... ... ... облысы |Изоэлектрлік нүкте ... ... ... ... заряд оң |Қосынды заряд нольге тең ... ... ... ... қарай жылжу |Қозғалыс жоқ ... ... ... |
Сонымен, белоктың катион немесе анион ретінде болуын анықтайтын фактор
– сутек иондарының ... ... рН ... ... орта ... ... рН шамасының белгілі бір мәндерінде оң
және теріс зарядтардың саны теңесіп, молекула электрнейтралды болады, яғни
ол ... ... ... ... Ортаның рН шамасының осындай мәні
белоктардың изоэлектрлік нүктесі деп ... Бұл ... ... ... ... ... және ... қышқыл немесе сілтілік жаққа қарай ... ... оңай ... ... ... ... белоктар үшін
изоэлектрлік нүкте әлсіз қышқыл ортада (рН 4,8-5,4). Бұл олардың құрамында
дикарбон ... ... ... ... ... ... казеинді бөліп алу әдістемесін меңгеру, сапалық реакциялар көмегімен
оның белокты табиғатын және фосфаттардың болуын дәлелдеу;
- ... ... ... ... әдістемесін меңгеру.
Тәжірибе 1. Казеинді бөліп алу.
Казеинді сүттен бөліп алу оны ... ... (рН 4,7) ... жүзеге асырылады.
Тәжірибе барысы.
1. Центрифугалық пробиркаға 10 тамшы сүт, 10 тамшы су, 1 ... 10 ... ... ... құяды. Казеиннің тұнбасы түзіледі.
2. Сынаманы 5 минут 3000 айналым/мин. жылдамдықпен центрифугалау.
3. Тұнба үстіндегі ... ... ... ал тұнбаға 30 тамшы су қосады
және гомогенді массаға дейін мұқият шайқап, араластырады.
4. Казеин ерітіндісін оның ... ... ... ... ... екі ... ... Биурет реакциясы:
Казеин ерітіндісіне 10 тамшы күйдіргіш натр ерітіндісін және 1 тамшы
мыс (II) сульфаты ерітіндісін қосады. ... ... ... түске боялады.
б) Молибдендік сынама:
Казеин ерітіндісіне 2-3 мл молибден реактивін қосады. ... және 1 ... ... су ... ... Сұйықтық лимон-
сары түске боялады, бұл фосфаттардың бар екендігін көрсетеді.
Тәжірибе 2. ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым тұрақсыз,
сондықтан белоктар оңай тұнбаға түседі. Сол себепті ... ... ... ... ... неғұрлым көп лайланатын рН мәнін
анықтауға келіп тіреледі.
Зерттеу материалы: натрий ацетатының 0,2 М ... 0,4 ... ... сірке қышқылының 0,2 М ерітіндісі, дистильденген су.
Құрал-жабдықтар: ... бар ... ... ... ... бір рН мәні бар ... ерітінділер дайындау үшін 6 құрғақ
пробиркаға реактивтерді кестеде ... ... ... ... мл ... рН |Лайлану |
|а № | ... ... |
| ... |Н2О ... | | |
| |0,2 ... | ... | | |
| | | ... ... | | |
|1 |1,6 |0,4 |0,2 |3,8 | |
|2 |0,8 |1,2 |0,2 |4,1 | |
|3 |0,4 |1,6 |0,2 |4,4 | |
|4 |0,2 |1,8 |0,2 |4,7 | |
|5 |0,1 |1,9 |0,2 |5,0 | |
|6 |0,06 |1,94 |0,2 |5,3 | ... ... ... ... ... ... ерітінділердің
лайлануы байқалады. Казеиннің изоэлектрлік нүктесіне сәйкес келетін рН мәні
бар пробиркада тұнба неғұрлым көп түседі.
Жұмыс нәтижелерін жазу. Нәтижелерді ... ... ... ... ... ... дәптерге жазу. Лайланудың болмауын «-»
таңбасымен, лайлану жағдайын «+», лайлану ... ... ... ... таңбасымен белгілеу.
Бақылау сұрақтары
1. Белоктардың амфотерлілігі немен түсіндіріледі?
2. Қандай амин қышқылдарының басым болуы белокқа теріс заряд береді?
3. Белоктың изоэлектрлік нүктесі ... ... ...... диализі
Теориялық бөлім
Белоктарды табиғи көздерден бөліп шығарғанда соңғы қоспада белоктармен
бірге қосымша кіші молекулалы заттар – органикалық еріткіштер, ... ... ... Белоктарды олардан тазарту үшін диализ әдісі қолданылады.
Диализ деп ... және кіші ... ... ... ... (коллодий, целлофан, пергамент) көмегімен бөлу процесін айтады.
Диаметрі үлкен болғандықтан ... ... ... мембраналар арқылы
өте алмайды, ал кіші молекулалы заттардың ... оңай ... ... ... ... ... ... кішкене
қапшыққа құйылады және соңғысы суы бар ыдысқа салынады. Ыдыс ... ... су ... оған мембрана кеуектері арқылы барлық кіші
молекулалы заттардың өтуін қамтамасыз етеді.
Су
Диализге дейін ... ... ... ...... молекулалары, қара дөңгелектер – кіші
молекулалар немесе тұз иондары)
Диализ құбылысы «жасанды бүйрек» аппараты жұмысы негізіне қаланған, ... ... ... ... ... кең ... ... мақсаты:жартылай өткізгіш мембрана көмегімен белокты кіші молекулалы
қоспалардан ... ... ... ... 3 %-дық жұмыртқа альбумині.
Реактивтер: (NН4)2SО4 қаныққан ерітіндісі, ВаСl2 5 %-дық, СuSO4 1 %-дық,
NаОН 10 %-дық.
Құрал-жабдықтар: 100 ... ... 150Х150 мм ... целлофаннан жасалған
квадрат, шыны таяқшалар, резеңке сақиналар, ... бар ... ... ... ... 2 мл ... ... ерітіндісін құяды және оған 1 ... ... ... ... қосады. Алдын-ала дистильденген
сумен ылғалдандырылған целлофан квадратынан қапшықша (диализатор) ... оған ... ... ... ... ... екі шыны таяқша
арасына ... ... ... ... ... ... ... таяқшаларын стакан ... қоя ... суы бар ... ... ... ... деңгейі
стакандағы су деңгейінен төмен болуы керек.
2. ... ... 1 ... ... ... екі ... ... 1 мл-ден алып, келесі реакцияларды жүргізеді:
а) SO42--иондарының болуын анықтау: бірінші пробиркаға 3-4 ... 5 ... ... ... және ... ... ВаSO4 ақ ... бақылайды;
б) белоктың болуын анықтау: биурет реакциясын жасайды.
3. Диализатордағы сұйықтықты (диализатты) пробиркаға құйып алады, одан ... ... ... де ... ... жасайды.
Дәптерге жұмыс нәтижелерін жазу, диализатор суретін салу, ... ... ... ... ... ... белокты препараттарда кіші молекулалы
қоспалардың ... ... ... ... ... Диализ деген не?
3. Белоктың кіші молекулалы қоспалардан толық тазаруы қалай бақыланады?
Зертханалық ...... ... ... хроматография әдісімен бөлу
Теориялық бөлім
Белок гидролизатында болатын амин қышқылдарының қоспасын бөлу және жеке
амин қышқылдарын сапалық анықтау үшін ... ... ... кең ... Бұл әдіс 1903 жылы М.С. Цвет ... ... ... бірі ... ... қышқылдарын бөлу олардың екі араласпайтын сұйықтықта әр ... ... бірі – су, ал ...... ... органикалық
еріткіш. Су фазасы қағазға сіңірілгендіктен ... ... ... ... сүзгі қағазы ылғал камераға орналастырғанда
20-22%-ға дейін суды сіңіреді). Қозғалғыш фаза ... ... ... түрлі органикалық еріткіштер алынады (мысалы, изопропил, изобутил немесе
бутил спирттері, фенол және т.б.). Амин қышқылдары қоспасының немесе белок
гидролизатының ... ... ... ... ... оның ... ... батырады. Еріткіш қағаз жолағы бойымен көтеріліп,
қағаздағы амин ... ... және өз ... қоса ... ... ... ... қозғалыс жылдамдығы олардың қозғалғыш
және қозғалмайтын фазаларда ерігіштік дәрежесіне байланысты болады.
Амин қышқылының су фазасындағы ерігіштігі жоғары, ал сулы емес ... ... ... онда амин ... ... ... таралуымен
салыстырғанда баяу қозғалады.
Сүзгі қағазындағы жеке амин қышқылдарының орнын ... ... ... ... амин ... бөле анықтау осы хроматограммаға
жеке амин қышқылдары ерітінділерін ... ... ... ... ... амин қышқылдарын Rf шамасы бойынша да анықтауға
болады:
Мұндағы а – амин қышқылының тамызылған жерінен бастап ... ... b ... амин ... тамызылған жерден бастап таралу аймағына дейінгі
жүрген қашықтығы. Rf коэффициенті ... амин ... үшін тән ... ... ... (еріткіш, температура, қағаз сорты)
тұрақты шама.
Практикалық бөлім
Жұмыс мақсаты:
- амин ... ... ... ... ... ... бақылау қоспасындағы амин қышқылдарын анықтау.
Реактивтер: тирозин (0,4 %-дық ерітінді); ... ... (0,6 ... ... (0,5 %-дық ... ... (0,2 %-дық ... амин қышқылдарының қоспасы (тирозин, глутамат, лейцин);
еріткіштер ... ... ... ... ... және су ... ... қағаз, Петри табақшасы, пульверизатор,
кептіру шкафы (105 0С), қайшы, шыны ... ... ... ... ... қағазынан өлшемі 11х11 см етіп квадрат қиып
алады. Оның ... ... ... ... ... ... ... диагональдар жүргізіп, олардың қиылысу нүктесінен радиусы 10 мм
шеңбер сызады, квадраттың бөліктерін нөмірлейді (сурет).
Содан кейін қағазды ... ... ... етіп орналастырады.
Диагональдермен шектелген әрбір доғаның ортасына жіңішке капилляр көмегімен
«куә» ерітінділерді және амин ... ... ... ... ... ... инемен тесіп, оған кішкене үшбұрышты сүзгі қағазынан
жасалған білтені (фитилек) орналастырады. Білтенің төменгі ұшы ... тиіп ... ... ... 10-15 мл еріткіштер қоспасы құйылған.
Хроматограмманы диаметрі дәл сондай екінші Петри табақшасымен тығыз ... ... ... жоғары көтеріліп, қағаз бойымен оның центрінен шет
жақтарына қарай таралады. Еріткіштің таралу ... ... ... ... ... ... ... алып, еріткіштің таралу аймағының
шетін белгілейді, ... ... ... штативке іледі және 5 минут бойы
оны құрғатқыш шкафта (1050С) кептіреді (еріткіш иісі кеткенше). ... ... ... ... ... оны ... ... шкафқа салады. Бірнеше минуттан кейін хроматограммада амин
қышқылдарының орнын көрсететін дақтар пайда болады.
3. ... ... амин ... үшін Rf ... есептейді. Олардың Rf
мәндерін «куәлардың» Rf мәндерімен салыстыру арқылы зерттелген қоспадағы
амин қышқылдарын ... ... ... ... қояды.
Бақылау сұрақтары
1. Амин қышқылдарын қағаздағы хроматография әдісімен бөлу қай ... ... ... ... үшін қандай еріткіштер қолданылады?
3. Амин қышқылдарының хроматографиялық қағаз бойынша қозғалу жылдамдығы
неге ... ... ... амин ... ... ... ... жұмыс № 6
Аминдік азот мөлшерін формольдік титрлеу арқылы анықтау
Теориялық бөлім
Белоктардың қышқылдар немесе ферменттер ... ... ... амин және карбоксил топтары бар амин ... ... ... амин ... ... ... ... түзеді, сондықтан
амин топтарын формальдегидпен бекітпесе, олар негіздік қасиетін жоғалтады.
Серенсен бойынша амин ... ... ... үшін ... ... қалған бос карбоксил топтарын ... ... ... – С – NH2 + CO → H – C – N = ... ... ׀ ... H
COOH
... – СООН + NаОН → ... – ... + ... ... мөлшері титрлеуге кеткен сілтінің мөлшері бойынша
анықталады. Жуықтап алғанда амин қышқылдарындағы карбоксил ... ... ... ... тең ... амин топтарының да мөлшері
анықталады.
Бұл әдісті әртүрлі белоктар гидролизі процесін бақылау, атап ... ... ... ... ... ... зерттеу
үшін пайдалануға болады. Белок гидролизінің аяқталуы гидролизаттағы амин
және карбоксил топтарының ... одан әрі ... және ... ... моментпен сәйкес келеді.
Практикалық бөлім
Жұмыс мақсаты: формольдік титрлеу әдісін меңгеру және берілген биологиялық
материал үлгісіндегі аминдік азот мөлшерін анықтау.
Құрал-жабдықтар және ... ... ... 20 және 10 ... ... келі ... 100 мл-лік конустық колбалар, сүзгі
қағаз, шыны таяқшалар, қайшы, бюреткалар, 50 ... ... ... ... 0,2 н. NаОН ... 0,2 н. НСl ... ... (50 мл 30-40 %-дық формалин ерітіндісі + 1 мл 0,1 ... ... ... ... 0,2 н. NаОН ... ... түске дейін жеткізеді).
Зерттеу материалы: Бұршақ тұқымдас өсімдіктердің өскіндері ... осы ... ... ... 5 г тұқымды немесе оның өскіндерін 5-10 мл дистилденген сумен
және ұсатылған ... ... ... Осы ... ... 50 мл
өлшеуіш колбаға ауыстырып, сумен шаю арқылы колбаның ... ... ... араластырады және сүзеді. Фильтратта аминдік азотты
анықтайды. Тәжірибе үшін 20 мл фильтрат алып, оған 10 мл ... ... және ... 0,2 н. ... ... ашық ... түс ... қосады. Сілтінің артық мөлшерін 0,2 н. НСl ерітіндісімен ... ... ... кері ... бір ... ... ... жүргізеді. Ол үшін қайнатылып,
салқындатылған 20 мл суға 10 мл ... ... және ... 0,2 н.
сілті ерітіндісінің артық ... ... ... ... тұз ... ... ... түске дейін жеткізеді.
Есептеу келесі түрде жүргізіледі:
| ... ... ... | | |
| |3,0 мл 0,2 н. NаОН |7,0 мл 0,2 н. NаОН |
| |2,8 мл 0,2 н. НСl |0,3 мл 0,2 н. НСl ... |0,2 мл 0,2 н. NаОН |6,7 мл 0,2 н. NаОН ... ... 6,7 мл ... ерітіндісі, бақылауға 0,2 мл кетті, 6,5 мл
0,2 н. NаОН жұмсалды. Реакция ... 1 мл ... ... ерітіндісіне
14 мг аминдік азот сәйкес келетіні белгілі; онда 1 мл 0,2 н. ... 2,8 мг азот ... ... Осыдан өсімдік ерітіндісінің
(вытяжка) алынған көлеміндегі аминдік ... ... ... мг ... Құрғақ затқа шаққанда:
Мұндағы 50 мл - өсімдік ерітіндісінің жалпы көлемі; 20 мл – ... ... ... ... 5 г - ... массасы.
Белок гидролизаттарын анализдегенде жұмыс нәтижесін келесі кесте
түрінде көрсету:
|Жұмыс барысы |Белок ... ... ... азот |
| ... ... ... ... мг |
| ... NаОН ... ... 90| |
| ... мл ... ... өткеннен| |
| | ... NаОН ... NаОН | |
| | ... мл ... мл | |
| | | | | ... ... табиғатына және гидролизді жүргізу жағдайына байланысты
белок гидролизі жүруінің жылдамдығы және оның толықтығы ... ... ...... ... ... ашу
Теориялық бөлім
Ферменттер – тірі организмдердегі ... ... ... биологиялық катализаторлар. Олар микроорганизм клеткаларында
болады, жануар және өсімдік тканьдері ... ... ... ... ... бір әдіс ... анықталатын кейбір ферменттерден
басқаларының болуын катализдейтін спецификалық реакциясының ... ... ... Биологиялық материалдағы ферментті ашу үшін ... ... ... да бір ... ... ... керек.
Практикалық бөлім
Жұмыс мақсаты: әртүрлі көздерден алынған ферменттер әсерін анықтау
реакцияларын жүргізу әдістемесін меңгеру. ... ... ... ... таңдап алу.
Тәжірибе 1. Қытайбұршақ (соя) ұнындағы уреазаны ашу
Құрал-жабдықтар мен ... ... екі 2 ... бір ... қытайбұршақ ұны, мочевина (1 %-дық), фенолфталеин (1 ... ... ... үшін ... ... ... ... алдын-ала дайындалады [Ә-8; 123 бет].
Тәжірибе барысы: Мочевина ерітіндісінің (1 %-дық) 2 мл-не 2 ... және 2 мл ... ... (1:10) қосылады. Қоспаны мұқият
араластырады және 30 минутқа 38 0С ... ... ... ... ... ... қайнатылған ерітіндісімен қояды. Бірінші
пробирканың ішіндегісі ... ... ... ... рН ... ... ығысатындықтан малина-қызыл түске түске боялады.
Тәжірибе 2. Шикі ... ... ... мен ... су ... ... ... сызықты 1 мл-лік және 5 мл-лік пипеткалар; сиыр сүті, вазелин ... (0,4 ... ... көгі (0,01 ... ... Үш пробиркаға 5 мл-ден саумал сиыр сүтін құяды. Бір
сынаманы 2-3 ... ... ... ... ... және
қайнатылмаған сынамалардың біріне 1 ... 0,4 %-дық ... ал ... ... сынамаға 1 мл су су қосады. Содан кейін
үш пробиркаға да 1 мл-ден 0,01 %-дық ... көгі ... ... ... ... ... әрқайсысына сұйықтық ауадағы
оттегімен жанаспау үшін 3-4 тамшыдан вазелин ... ... ... 40 0С-қа ... ... су ... ... Белгілі бір
уақыттан кейін субстрат (формальдегид) бар қайнатылмаған сынамадағы
сұйықтық ... ... ... формасы түзілуі есебінен
түссізденеді:
Егер метилен көгінің түссіз ... ... ... онда ... көк ... ... МК·Н2 + О2 → МК + Н2О2
Бірінші қайнатылған сынамада активті фермент және ... ... ... ... ... ... көгі
түссізденбейді.
Тәжірибе 3. Картоптағы тирозиназаны ашу
Құрал-жабдықтар мен реактивтер: су ... ... ... ... 100 мм ... воронкасы, бір сызықты 1 мл-лік пипетка, дәке
(марля), шикі картоп, тирозин (қаныққан ... ... ... ... бірнеше қабат дәке арқылы өткізеді және
алынған экстрактты тез Бюхнер воронкасы арқылы сүзеді. Пробиркаға 1 ... 2-3 ... ... ... ... араластырады және пробирканы
40 0С-қа дейін ... су ... ... ... ... ... үшін ... арасында сілкіп-шайқап қойып отырады. Қоспаның түсі
ақшыл ... ... ... ... және 1-2 ... ... қара ... себебі
тирозиназа (монофенолоксидаза) әсерінен тирозин қызыл түске боялған аралық
қосылыстар ... қара ... ...... ... ... ... 133 бет].
Тәжірибе 4. Картоптағы пероксидазаны ашу
Құрал-жабдықтар мен реактивтер: Ұсақтағыш (терка), шикі ... (1 ... ... ... (2 ... ... Картопты ұсақтайды. Оның аздаған ... ... ... 1-2 мл 1 %-дық пирогаллол ерітіндісін және 1-2 тамшы
2 %-дық сутек ... ... ... ... ... ... тұнбасы түзіледі:
Пирогаллолдың және аралық өнімдердің бірнеше рет дегидрленуі (тотығуы)
пероксидаза ... ... ... ... әр ... ... сутек атомдарын сутек пероксидіне береді.
Тәжірибе 5. Тұқымдардағы липазаны ашу
Құрал-жабдықтар мен ... ... ... 50 ... ... ... ... бюретка, 100 мл-лік конустық колба, 2 және 5 мл-лік пипеткалар;
тұқымдар, ... ... ... ... (0,2 М; рН 4,8), этил спирті (96 %-
дық), диэтил эфирі, фенолфталеин (1 %-дық спирттік ерітінді), 0,1 н. ... ... ... 0,2 г ... ... ... мұқият
үгітеді, содан кейін оны 3 мл вазелин майымен және 2 мл 0,2 М ... (рН 4,8) ... ... 30 минут инкубациялайды, 30 мл 96 %-
дық этил спиртін және 15 мл эфир ... ... ... содан кейін
қоспаны 100 мл-лік конустық ... ... 2-3 ... ... қосады және бөлініп шыққан май ... 0,1 н. ... ... ... барлық жанарғылар сөндірілген болу
керек!). Бақылау сынамасы ... ... ... ... және ... ... титрлеуге кеткен сілті мөлшеріндегі
айырма липаза активтілігінің көрсеткіші болып табылады.
Бақылау сұрақтары
1. Ферменттер деп қандай ... ... ... ... емес ... ферменттердің әсер ету
ерекшеліктері қандай?
3. Биологиялық материалдағы ферменттерді ... ... ... ... қайсыларын мектеп курсында пайдалануға болады?
Зертханалық жұмыс № 8
Ферменттердің қасиеттері
Теориялық бөлім
Ферменттерде белоктардың барлық қасиеттері болады. Бірақ клеткада басқа
функция атқаратын белоктармен ... ... тек ... ... қасиеттері бар. Ферменттердің ... ... рН ... кіші ... қосылыстар мен иондардың, әсіресе ауыспалы
металл иондарының болуы әсер ... ... ... ... ... де әсер ... активтілігі максимал болатын температура ферменттің
температуралық оптимумы деп ... ... ... ... ... ... 40-50 0С аралығында болады.
Ферменттердің көпшілігі бейтарапқа жақын рН мәндерінде ... ... Тек ... жеке ... ғана ... қышқылдық
немесе күшті сілтілік ортада «жұмыс істейді». Мысалы, белоктарды асқазанда
гидролиздейтін пепсин ферментінің активтілігі рН 1,5-2,5 ... ... ... ... ортада ішекте шоғырланған ферменттер «жұмыс
істейді». Әрбір ферменттің рН-оптимумы болады. Ортаның рН ... ... ... ... ... топтардың иондану
дәрежесінің өзгеруі активті центр конформациясының, соның ... ... ... ... ... ... ... критерийі
ретінде бастапқы субстрат (крахмал) мөлшерінің ... бір ... ... ... ... ...... басты қасиеттерінің бірі.
Спецификалылық – бұл субстратқа (немесе ... ... ... ... Мұның негізгі себебі – фермент пен субстрат структурасының
белгілі бір дәрежеде үйлесімді (комплементарлы) ... ... ... ... деп ... ... спецификалылық фермент
тек бір ғана субстраттың айналымын жылдамдатқан кезде ... ... ... ... ... ... уреаза болып табылады.
Салыстырмалы (топтық) арнайылылық фермент химиялық структурасы жақын ... ... ... жылдамдатқан кезде байқалады. Мысалы, липаза
триацилглицериндер гидролизін жылдамдатады, ал олар май ... ... ... ... ... ... ... барлығында липаза әсер
ететін күрделі эфирлік байланыстар болады.
Практикалық бөлім
Жұмыс мақсаты: α-амилаза ферменті активтілігінің температураға, ... ... ... мен ... ... ... ... демонстрациялық эксперимент ретінде және факультативтік сабақтарда
пайдалануға болатын тәжірибелерді бөліп көрсету.
Зерттеу материалы: сілекей ... ... ... мен ... 100 ... стакандар, 50 мл-лік өлшеуіш
цилиндр, воронка, пробиркалар, пипеткалар, заттық шынылар, су ... мұз; 1 %-дық ... ... ... ерітіндісі (КI
ерітіндісіндегі I2), Фелинг реактиві, 1 %-дық НСl, 1 %-дық NаОН, 1 ... 1 %-дық СuSО4, ... ... ... 1. ... ... ... жүретін крахмал гидролизі
Ауыз қуысындағы ферменттердің көзі – сілекей бездерінің шырыны, сонымен
қатар бактериялардың ферментативті қызметі өнімдері, ... ... ... ... ... ... – крахмал гидролизін
жылдамдататын ... ... ... көк түс бермейтін кіші
молекулалы декстриндер мен мальтозаға дейін ... ... ... ... α-амилаза активтілігі бақыланады.
Тәжірибе барысы.
а) Сұйылтылған сілекей дайындау
Тамақтың қалдықтарын кетіру үшін ауызды 2-3 рет ... шаю ... ... ... 40 мл суды ... 3-5 ... ауызды шайып тұрады, алынған
сұйықтықты стаканға төгеді. Осы сұйықтықты мақта арқылы сүзіп, фильтратты
жұмысқа ... Екі ... 5 ... 1 %-дық ... ... ... ... 5 мл сілекей ерітіндісін, екіншісіне 5 мл дистильденген су
құяды, таяқшамен араластырады.
Пробиркаларды 40 0С ... су ... ... Бір минут
өткеннен кейін әрбір қоспадан пипетка көмегімен 1 тамшыдан ... ... ... иод ... тамызылған заттық шыныға жеке түсіреді (пипетканы
заттық шыныдағы тамшыға ... ... ... алуды 2,4,6,8 минут
өткен уақыттарда қайталайды. Сілекей бар ... ... ... ... ... содан кейін қызыл-қоңырға, қызылға және ең ... (I2 ... ... ...... ... бұл ... жүріп
жатыр. Екінші пробиркадан алынған сынамалар көк түс бере ...... әсер ... крахмал ыдырамайды. Екі пробиркаға да 1 мл-ден
Фелинг сұйықтығын қосып, су ... ... ... ... ... Cu2O тек крахмал ... ... ғана ... ... ... кіші ... декстриндер және мальтоза түзіледі.
Тәжірибе 2. Сілекей амилазасы ... ... ... нөмірленген пробиркаға 2 мл-ден 1%-дық крахмал ерітіндісін ... ... ... су ... ... екінші пробирканы 40 0С-ты
баняға, ... ... ... ... қалдырады. Төртінші
пробирканы мұзды суға (0 0С) салады. Бес минуттан ... ... ... 1
мл-ден сұйылтылған сілекей қосады, араластырады және сол ... ... ... ... уақыттарда заттық шыныда иод
ерітіндісімен сынама жасайды. Нәтижесін кестеге жазады. 15 ... ... ... 2 ... ... ... ... және қайнағанға дейін
қыздырады.
|№ |t0 С ... ... ... ... |
| | | ... |
| | |2 |4 |6 |8 |10 | |
|1 |100 0С | | | | | | |
|2 |40 0С | | | | | | |
|3 |20-25 0С | | | | | | |
|4 |0 0С | | | | | | ... ... және Фелинг реакциясы нәтижесінен (Cu2O тұнба мөлшеріне
көңіл аудару) амилаза активтілігіне температура ... ... ... 3. ... ... ... рН мәнінің әсері
Үш нөмірленген пробиркаға кестеде ... етіп ... |1-ші ... |2-ші ... |3-ші ... |
|сілекей ер-сі |10 тамшы |10 ... |10 ... ... | | | ... ... | |1 ... | ... ер-сі | | |1 ... |
|1 %-дық ... |10 ... |10 ... |10 ... ... | | | ... ішіндегілерін араластырады, универсал индикатор қағазының
көмегімен олардың рН мәндерін анықтайды. Су ... (40-45 0С) 5 ... ... ... ... 3 тамшыдан Люголь ерітіндісін
қосады. Ерітінділердің түсін ... ... ... келесі кестеге
жазып, сәйкес қорытындылар жасайды:
|Сына |Субстрат ... |рН ... ... ... ... ... № | | | ... өзгеруі |
|1 | | | | |
|2 | | | | |
|3 | | | | ... 4. ... мен ... ... ... ... ... 1 мл-ден сілекей ерітіндісін құяды. ... 2 ... ... NaCl ерітіндісін, екіншісіне 2 тамшы 1 %-дық
CuSO4 ... ... 2 ... су қосады. Содан кейін әрбір
пробиркаға 1 мл-ден крахмал ерітіндісін қосады, араластырады және ... ... ... ... ... ... ... шыныда
иод ерітіндісімен сынама жасайды. 15 минуттан кейін әрбір пробиркаға ... иод ... ... Иодпен сынама нәтижесінен NaCl және CuSO4
тұздарының амилаза активтілігіне ... ... ... ... ... ... толтырады.
Ескерту. Сілекей амилазасы активтілігіне активтендіруші және ингибирлеуші
әсерін анықтву үшін тұздардың санын ... ... ... ... ... ... жататын және адам организміне сумен,
ауамен, тағаммен өтетін ауыр металл тұздарына көңіл аудару ... ... ... ... ... ... мен хлоридтерін, қорғасынның
еритін тұздарын және т.б. пайдалануға болады.
| ... ... ... ... | | |
| | |2 |4 |6 |8 |10 |15 |
|1 |NaCl | | | | | | |
|2 |CuSO4 | | | | | | |
|3 |H2O | | | | | | ... 5. ... және ... әсерінің ерекшелігі
1. Екі пробиркаға 1 мл-ден крахмал ерітіндісін ... және 1-ші ... ... ... ... 2-шісіне 1 мл ашытқы сахаразасы ерітіндісін ... г ... нан ... келіде мұқият үгітеді, содан кейін 5 мл су
қосып, тағы да үгітеді. Алынған ... ... ... арқылы сүзіп,
сахаразасы бар фильтратты пайдаланады). Екі пробирканы да 10 минутқа 40 0С-
та қалдырады. Содан кейін ... ... ... Екі пробиркаға 1 мл-ден сахароза ерітіндісін құяды және 1-ші пробиркаға
1 мл сілекей ... ... 1 мл ... ... ... Екі ... да 10 ... 40 0С-та қалдырады. Содан кейін Фелинг
реакциясын жүргізеді. Амилаза және сахараза әсерінің таңдалмалылығы туралы
қорытынды ... ... ... реакциялардың жылдамдығы қандай факторларға тәуелді?
2. Ферменттердің қай қасиеті әсер етуінің таңдалмалылығы ... ... ... ... және ... (топтық) спецификалылық»
түсініктерінің айырмашылығы неде?
4. Сілекей амилазасы ферменттердің қай класына ... Ол қай ... ... ... қай ... жатады? Ол қай ... ... ... ... ... ... ... крахмал гидролизі
барысын қандай реакциялардың көмегімен бақылауға болады?
7. Фелинг ... ... ... ... ... ... ... Сілекей α-амилазасы үшін рН шамасының оптимальді мәні қандай?
9. Жүргізілген тәжірибелердің қайсысын мектептің органикалық химия ... ... ... эксперимент ретінде ... ... ... ... Қай ... ... ғылыми зерттеулеріне түрлендіруге болады?
11. Мектеп ... ... үшін ... ... ... өзгерістер енгізуді ұсынар едіңіз?
ФЕРМЕНТТЕР АКТИВТІЛІГІН САНДЫҚ АНЫҚТАУ
Фермент активтілігін катализдік емес ... ... ... ... өсуі ... ... ... сандық өрнектеу үшін әр түрлі бірліктерді пайдаланады (катал,
Е). 1 катал – 1 моль ... 1 ... ... ... ... мөлшері. Мұндай жылдам өзгерістің болу ықтималдығы аз, сондықтан
микрокатал, ... ... ... ... ... ...... бірлік Е. Бұл – 1 мкмоль субстратты 1 ... ... ... ... ... ... фермент активтілігін
анықтау әдістемелерінде субстраттың реакцияда азаюы немесе өнімнің өсуіне
байланысты ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Зертханалық жұмыс № 9
Каталаза активтілігін анықтау
(Бах және Опарин әдістемесінің бір түрі)
Теориялық бөлім
Тотығу-тотықсыздану ... ... ... қатарына сутек пероксидін өзгертетін пероксидаза және ... ... Бұл кең ... ... ... ... ... яғни зат алмасуының улы өнімдерімен ... ... Өз ... ... мен пероксидаза организмге сырттан
өтетін ластандырушы заттар әсеріне ұшырайды. Кең таралған ластандырушыларға
ауыр ... ... ... ... ... мен ... ... болып табылады.
Олар жасушаның пероксисомаларында болады. Пероксидаза әртүрлі органикалық
субстраттарды сутек пероксидімен тотықтырады, ал ... ... ... зат ... ... ... ... пероксидінің
ыдырауын жылдамдатады:
Н2О2 + Н2О2 → 2 Н2О + О2
Фермент активтілігінің бірлігі ретінде ... ... 1 ... 1 ... ... өзгертетін оның мөлшері алынады.
Каталаза активтілігі сутек пероксидінің ыдыраған ... ... ... ... ... ... белгілі болады, ал қалған
мөлшерін перманганатометрия әдісімен анықтайды:
3 Н2SO4 + 5 H2O2 + 2 KMnO4 → K2SO4 + MnSO4 + 8 H2O + 5 ... ... 0,1 н. ... 1 ... 50 мкмоль сутек
пероксидіне сәйкес келеді.
Практикалық бөлім
Жұмыс мақсаты: берілген өсімдік материалындағы каталаза ... ... ... ... ... ... зерттеудің
модельді тәжірибесін жүргізу әдістемесін меңгеру.
Зерттеу материалы: картоп, сәбіз, өсімдік жапырақтары.
Құрал-жабдықтар мен реактивтер: техникалық ... ... ... құм, 100 ... ... колба, 200-250 мл-лік конустық
колбалар, 25 мл-лік бюреткалар, ... ... ... пробиркалар,
дистильденген су, 10 %-дық Н2SO4 ер-сі, 0,1 н. Н2О2 ер-сі, 0,1 н. KMnO4 ... ... ... 0,1 М СuSО4, 0,01 М ... 1. Өсімдік материалындағы каталаза активтілігін анықтау.
Тәжірибе барысы: Өсімдік препаратының 1,5-2,0 ... ... ... ... 2-3 мл су және көмірқышқыл газы бөлінуі ... ... қоса ... ... ... ... 100 мл-лік
өлшеуіш колбаға ауыстырады, көлемін ... ... ... ... және 60 ... ... экстракциялануы үшін қалдырады. Содан
кейін ерітіндіні сүзеді.
Екі 200 мл-лік конустық колбаға пипетка көмегімен 20 мл-ден 0,1 ... ... ... құяды және 20 мл-ден фермент ерітіндісін
қосады. Бірінші колбаға ... ... ... 5 мл 10 %-дық ... ... әсерін тоқтату үшін бірден тез ... ... 30 ... қалдырады, содан кейін екінші колбаға да 5 мл 10
%-дық Н2SO4 ерітіндісін қосады.
Тәжірибе схемасы:
1-ші бақылау колбасы 2-ші ... ... мл ... ... 20 мл ... ... мл 0,1 ... ер-сі 20 мл 0,1 ... ... мл 10 %-дық ... минуттан кейін
5 мл 10 %-дық Н2SO4
Колба ішіндегілерін калий ... 0,1 н. ... ... ... алдымен қызғылт түс жойылып отырады, ал титрлеу
соңында қызғылт түс өзгермейді. Титрлеу ... ... ... ... келесі формула бойынша есептейді:
(Vб – Vт) · 50 · Vсұйылту
А= _____________________ ;
Vаликв · m · t
Мұндағы Vб – ... ... ... ... ... калий
перманганаты ер-сі көлемі; Vт – тәжірибе колбасындағы ерітіндіні титрлеуге
кеткен калий перманганаты ... ... ...... үшін ... ... көлемі; Vсұйылту – фермент ер-сінің жалпы көлемі (100 мл);
t – ... әсер ету ... m – ... ... материал
массасы. Жауап өсімдік материалының 1 ... ... ... ... (Е) түрінде алынады.
Тәжірибе 2. Өсімдік материалындағы каталаза активтілігін ауыр ... ... ... әсер ету ... анықтау.
Тәжірибе барысы: Үш 200 мл-лік конустық колбаға пипетка көмегімен 20 мл-
ден 0,1 н. ... ... ... құяды. Бірінші колбаға 10 мл су, 2-
ші колбаға 10 мл 0,1 М СuSО4, 3-ші колбаға 10 мл 0,01 М СuSО4 ... Үш ... да 20 ... ... ... ... ... 30
минутқа қалдырады, содан кейін ... де 5 ... 10 %-дық ... ... және калий перманганаты ерітіндісімен титрлейді. Бірінші
тәжірибедегідей каталаза ... ... ... және 3-ші
колбалардағы СuSО4 концентрациясын есептейді және каталаза активтілігіне
тұздың қысқа уақытты әсері ... ... ... ... тұздар да қолданыла алады (мысалы, мырыш, никель,
кобальт сульфаттары мен хлоридтері, ... ... ... және ... ... да ... отыруға болады.
Тәжірибе 3. Өсімдік материалындағы каталаза ... ауыр ... ұзақ ... әсер ету ... анықтау.
Тәжірибеде әртүрлі жағдайда (мысалы, автожолға жақын және экологиялық
таза жерде) өскен бір түр ... ... ... ... 1-ші тәжірибе сияқты жүргізіледі. Әр өсімдік үшін ... ... ... ... ... және ... кейін әртүрлі
жағдайда өскен өсімдіктер каталазасы активтілігі салыстырылады.
Бақылау сұрақтары
1. Каталаза қандай реакцияны жылдамдатады?
2. Каталаза ферменттердің қай ... және ... ... қай ... ... ... тағы ... ферменттер жатады? Олар қандай
реакцияларды жылдамдатады? Мысалдар келтіру.
4. Каталазаны анықтау үшін қандай химиялық реакция ... ... ... мен ... ... ... жүру ерекшеліктері
қандай? Титрлеудің аяқталу нүктесі қалай анықталады?
6. Химия және биология мұғалімі жұмысында ... ... ... ұсыныңыз.
7. Каталазаны анықтау әдістемесі пайдаланылатын қандай ... ... ... ... № 10
Субстрат ретінде пирокатехинді пайдаланып,
пероксидаза активтілігін анықтау
Бұл әдіс ... ... ... ... ... ретінде пайдалану кезінде сутек пероксидінің ыдырамаған мөлшерін
есептеуге негізделген.
Практикалық бөлім
Жұмыс мақсаты: өсімдік ... ... ... ... ... ақжелкек (хрен), шалқан (редька) жапырақтары,
тамыры.
Құрал-жабдық және реактивтер: техникалық таразы, термостат, центрифуга,
скальпель, 1,2,5,10 ... ... ... ... 25 ... ... 100
мл-лік конустық колбалар, құм, шыныға жазатын карандаш; фосфаттық буфер
(0,1 М, р Н 5,6), 1М ... ... (11 ... 100 мл ... 0,01 н. Н2О2 ерітіндісі, 20 %-дық Н2SО4 ... 0,01 ... ... 30 %-дық ... иодиді, 1 %-дық крахмал ... ... ... 1 г ... материалын кварц құмымен және 5 мл
фосфаттық буфермен ... ... ... ... ерітіндісін алады.
Ерітіндіні минутына 4000 айналым режимінде 5 минут центрифугалайды.
Сутек пероксидінің 10 мл 0,01 н. ... 5 мл ... ... ... 1 М ... ерітіндісі және 1 мл фермент ... ... ... ... 25 0 ... ... ... Бес минуттан кейін
ферментті 5 мл 20 %-дық Н2SО4 ерітіндісін қосу арқылы инактивтейді. ... да осы ... ... бірақ күкірт қышқылын фермент
ерітіндісін қоспай тұрып ... ... ... екі ... да 5 ... 30 ... ... иодиді ерітіндісін қосып, түзілген иодты крахмал қатысында 0,01
н. натрий тиосульфатымен түссізденгенше титрлейді. Бақылау және ... ... ... ... айырманы есептейді.
Натрий тиосульфаты 0,01 н. ерітіндісінің 1 ... ... 20 ... дәл сәйкес келетінін ескере отырып, 1 г өсімдік
материалына шаққанда 1 ... ... Н2О2 ... ... арқылы
фермент активтілігін (Х) есептейді:
Х =
Мұндағы А1 және А2 – бақылау және тәжірибе ерітінділерін титрлеуге ... ... ... мл; V – фермент ерітіндісінің жалпы
көлемі; V1 – ... ... ... ... көлемі, мл; n –
өсімдік материалының өлшеп алынған массасы; t – уақыт, мин.
Бақылау сұрақтары
1. Клетканың қандай ... ... және ... ... Тірі ... ... ... реакцияларды жылдамдатады?
Пероксидаза қатысуымен стеарин қышқылының α-тотығуының реакциялары
теңдеулерін жазыңыз.
3. Пероксидаза ... ... ... неге ... ... ... не үшін қолданылады?
Зертханалық жұмыс № 11
Сүт майы гидролизі реакциясындағы липаза
активтілігін анықтау
Теориялық бөлім
Майлардың гидролиз жолымен ... ... аш ... ұйқы безі
бөліп шығаратын липазалар әсерінен жүреді. ... ... типі ... ... ... ... α-орнындағы,
басқалары β-орындағы күрделі эфирлік байланыстарды гидролиздейді. Бұл
процесте өттің ... ... Оның ... өт ... ... эмульгирлейді және липазаны активтендіреді. Ферментативті
реакцияның жылдамдығы, яғни ... ... ... ... ... ... немесе түзілген өнімнің мөлшері бойынша білуге болады.
Майлар гидролизі кезінде глицерин және май қышқылдары ... ... ... ... ... ... ... бойынша липаза
жылдамдататын реакцияның жылдамдығын бағалауға ... ... ... ішкі ... ... нитраттармен ластануын in
vitro модельдеуге және нитраттар қоспасының липаза ... әсер ... ... ... ... ... липаза әсерінен май гидролизі жылдамдығын ... ... өт және ... ... ... ... ... әсерін
зерттеу.
Зерттеу материалы: липаза көзі ретіндегі 1 %-дық NaHCO3 ерітіндісіндегі
панкреатиннің 5 %-дық ерітіндісі.
Құрал-жабдықтар мен реактивтер: 100 мл-лік ... ... ... ... ... конустық колбалар, өлшеуіш цилиндрлер, ... 25 ... ... сиыр ... өт, 0,1 н. NaОH, фенолфталеин (1
%-дық спирттік ерітінді), 5 %-дық NaNО3.
Жұмыс барысы: Төрт 100 мл-лік конустық ... 50 ... ... сүт құю. ... ... ... етіп ... ерітінділерді
қосу:
|№ |Колба ішіндегісі ... ... |
| | |1 |2 |3 |4 |
|1 |Сүт |50 мл |50 мл |50 мл |50 мл |
|2 ... су |5 мл | | | |
|3 ... ... | |5 мл |5 мл |5 мл |
|4 |Өт | | |5-6 ... | |
|5 |NaNO3 ... | | | |5-6 ... ... ... ... және ... ... 10 мл-ден алып,
басқа төрт конустық колбаға титрлеу үшін құяды. Қалған ерітінділерді 37-40
0С-та термостатқа қояды.
Титрлеуге арналған ... 10 ... су және 2-3 ... ... ... ... ішіндегісін 0,1 н. NaOH ерітіндісімен әлсіз
қызғылт ... ... ... ... 15, 30, 45 ... кейін
қайталайды. Нәтижелерді кестеге жазады:
|Колба |Титрлеуге жұмсалған 0,1 н. NaОH ер-нің ... мл ... | |
| ... ... ... кейін | 30 минуттан |45 минуттан |
| | | ... ... |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... мәндері бойынша график тұрғызу (абсциссалар осіне минутпен
алынған уақыт, ординаталар осіне ... ... NaOH ... ... ... ... сұрақтары
1. Липидтердің қорытылуына қандай ферменттер қатысады және олар қай жерде
түзіледі?
2. Липаза әсерін тәжірибе ... ... ... ... Липидтердің қорытылуы және сіңірілуіндегі өттің рөлі қандай?
4. Липидтер деп қандай заттарды айтады, олар қалай жіктеледі?
5. ... ... ... не, оның ... ... ... ... № 12
Витаминдерге сапалық реакциялар
Теориялық бөлім
Витаминдер – құрылысы, физика-химиялық қасиеттері жағынан алуан түрлі,
кез келген организмнің тіршілік қызметі үшін міндетті түрде ... және ... ... ... туындыларын түзе отырып, ... ... ... атқаратын кіші молекулалы органикалық қосылыстар.
Адам ағзасында витаминдер синтезделмейді. ... ... ... жоқтығы гиповитаминоздар (ұзақ уақыт жетіспеуінен туатын ауру)
және авитаминоздар тудырады ... ... ... ... ... нормадан әлдеқайда жоғары мөлшерде қабылдаса,
гипервитаминоздар дамиды. ... ... ... ... ... ... ауыр ... алып келетіні белгілі болған (бери-бери,
«қараңғыда көз ... ... ... ... тек 1880 ж. орыс ... ... сол ... белгісіз тағам компоненттерінің организмнің қалыпты қызметі
үшін керек екендігін эксперимент жүзінде дәлелдеген. Витаминдер өз ... ... К. ... ұсынысы бойынша алды (лат. vita - ... ... ... ... отыздан астам қосылыстар белгілі.
Витаминдер және витамин тәрізді қосылыстар (ауыстыруға ... ... ... деп ... ... ... рутин (Р
витамині), пангам қышқылы (В15 витамині), орот ... (В13 ... (В4 ... ... (В8 ... метилметионин (U витамині),
липой қышқылы, карнитин (Вт ... және т.б. ... Жеке ... ... яғни ... ... ... алатын
қосылыстар болады. Мысалы, β-каротин А ... ... ... организмінде ультракүлгін сәуле әсерінен Д витаминіне айналады.
Витаминдерді екі ... ... суда ... (В1, В2, В6, РР, С ... және ... ... (A, E, D, K) витаминдер. Суда еритін витаминдердің
көп бөлігі коферменттер биосинтезі үшін ... ... ... ... ... ... (ТПФ), В2 витамині флавин-адениндинуклеотид
(ФАД), В3 витамині ... А, В5 (РР) ... ... (НАД+, НАДФ+), В6 витамині ... ... В12 ... ... ... ... ТПФ –
кетоқышқылдардан СО2-нің бөлініп шығуын ... ... ... ... және ... ... тағамдық өнімдер немесе поливитаминдік препараттар
құрамынан сапалық реакциялар көмегімен анықтауға ... ... ... ... тәжірибелері келтірілген. Жеке витаминдер орнына
поливитаминдік препараттарды пайдалануға болады.
Практикалық бөлім
Жұмыс мақсаты: ... ашу ... ... поливитаминдік
препараттар құрамында жеке витаминдердің бар екеніне көз ... ... ... ... ... Н2SО4, 1 ... FeCl3, сульфанил қ-лының негізгі ерітіндісі (0,9 г сульфанил қышқылын 9
мл конц. тұз қ-лында ... және 200 ... ... дист. сумен сұйылтады), 5
%-дық NaNO2 ер-сі, 10 %-дық Na2СО3 ер-сі, 5 %-дық ... ... 30 %-дық NaОН ... ... ... конц. НСl, мырыш (гранул.),
0,01 %-дық метилен көгі, 5 %-дық КОН, 10 %-дық НСl, 0,02 %-дық ... ... ... ... 1. Друммонд реакциясы бойынша А витаминін ашу.
Құрғақ пробиркаға 2 тамшы балық майын, 5 ... ... және ... ... ... қышқылын тамызады. Кейін қызыл-қоңыр түске
айналатын ... түс ... ... Бұл әдіс ... ... қышқылының
ретинолдан түсті өнімдер түзе ... суды ... алу ... 2. Е ... ... (III) хлоридімен реакциясы.
Құрғақ пробиркаға 4-5 ... 0,1 %-дық Е ... ... ... оған 0,5 мл 1 %-дық FeCl3 ... ... ... араластырады. Ерітінді қыздырғанда қызыл түске боялады. Реакция
нәтижесінде токоферол ... (III) ... ... тотығады (R –
изогексадекан радикалы):
Тәжірибе 3. В1 ... ... ... ... ... ... 5 ... 5 тамшы 5 %-дық
NaNO2 ерітіндісін қосады. Алынған диазореактив ерітіндісіне тиаминхлоридтің
аздаған мөлшерін (скальпель ұшында) және 5-7 ... 10 %-дық ... ... ... ... ... боялады.
Тәжірибе 4. Тиаминнің (В1) тиохромға тотығу реакциясы.
Пробиркадағы 2-3 мг ... 5-10 ... 5 %-дық ... (+3) және 2 мл 30 %-дық NaОН ... қосады,
араластырады. Қыздырғанда тиамин тиохромға ... ... ... ... 1 мл ... ... қосады, 1 минут бойы интенсивті
шайқап, ерітіндіні ультракүлгін ... ... ... ... 5. В2 ... ... ... таблеткасының 1/10 бөлігін 0,5 мл суда ерітеді. Ерітінді
түсін және флюоресценциясын бақылайды. ... 10 ... ... ... ... және ... ... кесегін салады. Сұйықтық біртіндеп
ашық қызғылт түске боялады, содан кейін ... ... ... ... ... ... қызыл түсті родофлавинге, содан кейін
түссіз лейкофлавинге тотықсызданады:
Түссіз ... ... ... ... ... ... тотығады.
Тәжірибе 6. С витаминінің метилен көгімен әрекеттесуі.
Аскорбин қышқылы ерітіндісінің 1 мл-не 1 мл 0,01 %-дық ... ... ... ... және ... жанасудан қорғау үшін тығынмен
жабады. Пробирканы 37-40 0С температуралы термостатқа қояды. ... ... ... ... метилен көгінің түссіз лейкоформаға
тотықсыздануы есебінен түссізденеді. ... ... ... ... ... (8-ші ... және 23-ші беттегі реакция
теңдеулерін қараңыз). Егер содан кейін метилен көгінің түссіз ерітіндісін
ауада шайқаса, ... көк түс ... ... 7. С ... ... ... (+3) ... қышқылы ерітіндісінің 1 мл-не 2 тамшы 5 %-дық КОН, 2 тамшы 5
%-дық калий ... (+3) ... ... ... шайқайды.
Содан кейін пробиркаға 6-8 тамшы 10 %-дық НСl және 1-2 ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын көк немесе жасыл-көк
түсті тұнба түзіледі. Аскорбин қышқылы ... ... ... (+3) К3[Fe(CN)6] калий гексацианоферратына (+2)
К4[Fe(CN)6] дейін тотықсыздандырады, ал ... Fe (III) ... ... ... (III) ... (+2) ... (берлин көгін)
түзеді:
Тәжірибе 8. С витаминінің 2,6-дихлорфенолиндофенолмен реакциясы.
Аскорбин қышқылы ерітіндісінің 1 ... 1 мл 0,02 %-дық ... ... ... ... ... ... есебінен ерітінді түссізденеді:
Индикаторды одан әрі ... ... ... қызғылт түске
боялады, себебі аскорбин қышқылы толық тотығып кеткендіктен, ... ... ...... ... ... иодометрлік титрлеу
арқылы сандық анықтау
Жұмыс мақсаты: тағам өнімдеріндегі С ... ... ... ... сандық анықтау әдістемесін меңгеру. ... ... ... аскорбин қышқылы мөлшерінің өзгеруін бақылау.
Аскорбин қышқылы күшті тотықсыздандырғыш болып ... ... бір рН ... ... рН 7) ... ... әдісімен анықтала
алады. Иодпен титрлегенде ... ... ... ... түзеді:
Аскорбин қышқылы + I2 → дегидроаскорбин қышқылы + 2НI
Жұмыс барысы: а) Өсімдік тағамының (картоп, капуста, пияз, ... және т.б.) ... 2 ... ... аздаған құм немесе
ұсақталған шынымен қосып, үгітеді. Содан ... осы ... ... 10 мл 2
%-дық НСl ерітіндісін қосады. Жақсы араластырылған массаны ... ... ... ... 50-100 мл конустық колбаға сүзеді.
Сүзгідегі массаны бірнеше су ... ... ... 1 мл 0,5 ... ... ... иодтың 0,003 н. жұмысшы ерітіндісімен көк түс
пайда болғанша ... ... ... С ... мөлшерін
есептегенде анықталатын зат бойынша титр ... ... ... ... ... = Cн · Мэ · V / 1000 (г),
мұндағы Сн – иод эквивалентінің ... ... Мэ – ... ... ... ... ол 88 ... тең; V – титрлеуге
кеткен иод ... ... (мл). ... 100 г ... мөлшерін
есептеу үшін Х = m · 100/ 2 ... ... ... ... ... екі есе ... отырып, фильтрат алғанға
дейін тәжірибені қайталайды (а). Фильтратты ... ... Бір ... температурасында қалдырады, екіншісін 20 минутқа 40 0С (60 0С, 80 0С)
температуралы су ... ... ... ... суық су ағынымен салқындатып,
екі сынамадағы С витаминінің мөлшерін ... ... ... бар ... ... кейінгі С
витаминінің мөлшерін анықтау. С витаминіне бай ... ... ... ... ... ... ... жүзеге
асырып, оның тағамдағы мөлшерін азайтады. Тағамдық өнімді ұсақтаған кезде
аталған ... ... ... (әдетте ол активті емес немесе
визикул ішінде болады). Аскорбатоксидаза көзі ретінде жас қияр қолданылады.
Жас қиярды ... ... ... дистильденген су қосады. Он
минут ұстайды, тұндырады. Содан ... одан 2-5 ... ... ... ... ... ерітінділерге қосады (бір ... ... ... алып қалады). Жиырма минутқа қалдырады да, С витаминінің
мөлшерін анықтайды.
Барлық тәжірибелер бойынша қорытындылар жасау.
Бақылау сұрақтары
1. Витаминдер деп ... ... ... олар ... ... ... Витаминдердің физиологиялық номенклатурасы неге негізделген?
3. Кофермент түзетін витаминдерді және олардың коферменттерін атаңыз.
4. В1 витамині қандай кофермент ... және оның әсер ету ... ... В6 ... ... кофермент түзеді және оның әсер ету механизмі қандай?
БЕЛОКТАРДЫҢ ҚОРЫТЫЛУЫ
Зертханалық жұмыс № ... ... және ұйқы ... ... қорытылуы
Теориялық бөлім
Белоктардың қорытылуы – күрделі процесс және бірнеше саты ... Бұл ... ... пепсин ферментінің әсерінен басталады.
Белоктардың одан арғы гидролизі аш ішекте ұйқы безі протеазалары - ... ... ... ... ... трипсин,
химотрипсин активті емес проферменттер – зимогендер түрінде бөлініп ... ... ... ... ... ... фрагменттерімен жабылған
күйде болады. Кейін олар энтеропептидазалар әсерінен активті күйге көшеді.
Асқазандағы тұз ... ... ... ісініп, фермент олардың
молекулаларының ішкі зоналарына қарай енуге мүмкіншілік алады. Белоктардың
қорытылуына ішектің ... ... ... - ... ... да қатысады. Ас қорыту жүйесінің барлық ... ... ... әсер етуі ... белок жоғары молекулалы
пептидтерге, одан кейін кіші молекулалы пептидтерге және ең соңында ... ... ... ... ... ... ішкі ... байланыстарға таңдалмалы әсер ете отырып (фен
және лей арасындағы байланысты үзеді), белоктарды ... ... ... ... ал ... ... амин қышқылдары
қалдықтары ... ... ... ... ... белокқа, мысалы, фибринге (плазманың ерімейтін белогы)
әсерін фибрин кесектерінің еруін бақылай ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Бұл ерітіндіде пептидтердің пайда
болатындығын дәлелдейді.
Практикалық бөлім
Тәжірибелерде ... көзі ... 0,2 %-дық тұз ... 0,1 %-дық ... ... асқазан сөлі), 0,5 %-дық натрий
карбонатындағы панкреатиннің 2 %-дық ерітіндісі немесе ұйқы безінен ... ... ... Субстрат ретінде фибрин немесе пісірілген
(денатурацияланған) жұмыртқа белогы ... ... ... а) Үш ... ... 1 ... пепсин немесе
асқазан сөлі ерітіндісін құяды. Бірінші пробирканың ішіндегісін 2 минут
қайнатып, салқын су ... ... ... ... ішіндегісін
NaHCO3 ерітіндісімен лакмус бойынша сілтілік реакцияға дейін (NaHCO3 10%-
дық ерітіндісінен 3-4 ... ... ... ... ... ... пробирканың әрқайсысына фибриннің немесе пісірілген ... ... ... ... Пробиркаларды 30-45 минут бойы
температурасы 37 0С термостатта ұстайды. Содан кейін ... ... ... ... өзгерістерін (еруі, көлемінің ұлғаюы) бақылайды. Әр
пробиркада биурет ... ... ... ... тек үшінші
пробиркада байқалады. Алынған ... ... ... қорытындылар
жасайды.
б) Үш пробирканың әрқайсысына 1 мл-ден панкреатин ерітіндісін немесе
ұйқы безінен алынған ерітіндіні құяды. Бірінші пробирканы 2 ... ... су ... ... ... ... ішіндегісін сірке
қышқылының 1 %-дық ерітіндісімен лакмус бойынша қышқылдық ... ... ... да ... ... ... белогының кесектерін салып,
оларды термостатта 40-60 ... 37-40 0С-та ... ... ... ... ... араластырады,
өзгерістерді бақылап, барлық пробиркаларда биурет реакциясын жасайды.
Алынған нәтижелерді кестеге жазып, ... ... ... ... ... |
|номері |т |т ... ... | |
| | | | | | | ... ... Белоктардың асқазанда қорытылуында тұз қышқылының рөлі қандай?
2. Белоктардың асқазанда қорытылуы үшін қандай жағдайлар қажет?
3. ... ... ... ... бос және байланысқан тұз қышқылы
қалай анықталады?
4. Белоктар мен пептидтердің ішекте ... үшін ... ... қажет?
НУКЛЕИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ
Зертханалық жұмыс № 15
Ашытқыдан рибонуклеопротеиндерді (РНП) бөліп алу
және ... ... ... анықтау
Жұмыс мақсаты: Биологиялық материалдан РНП бөліп алу және кейін
өнімдерін сапалық анықтау ... ... ... ... әдісін
меңгеру.
Құрал-жабдық және реактивтер: центрифуга, кері салқындатқыш кигізілген
ұзын мойынды 100 мл-лік ... ... ... ... 200 мл-лік
тұмсықты стакан, 50 мл-лік ... ... шыны ... шыны таяқша,
пробиркалар, құм, нан ашытқысы, ... ... (0,4 %-дық және 10 ... ... ... (10 ... ... қағазы, тұз қышқылы (конц.), мыс
сульфаты (1 ... ... ... ... ... Фелинг
сұйықтығы, аммиак (конц.), күміс нитраты (1%-дық), аммоний молибдаты,
магнезий ... ... ... ... ... (10 %-дық).
Жұмыс барысы:
А) Ашытқыдан РНП бөліп алу.
Келіде 10 г ашытқыны 2 мл эфир және 2 мл су ... ... г құм ... және мұқият үгітіледі. Осы массаға аз ... ... 0,4 %-дық ... гидроксиді ерітіндісі қосылады. Қоспа әрі қарай тағы
15-20 минут үгітіледі. ... ... ... сүзіледі немесе центрифугалау
арқылы бөлінеді. Центрифугатты стаканға құйып алып, оған аздаған порциямен
(0,5 ... 10 %-дық ... ... ... ... ... қышқылдық
реакцияға дейін (5-6 мл) ... ... ... ... ... РНП ... ... қарапайым әдістерінің бірі - оларды 1
сағат бойы 100 0С-та 10 %-дық ... ... ... ... ... ... мен ... қышқылдарына ыдырайды. Әрі қарай
белоктардың амин ... ... ... бұл ... ... ... бұл ... пиримидиндік нуклеотидтерді түзе
ыдырайды, ал пуриндік нуклеотидтер пуриндерге, рибозаға және ... ... ... ... бар ... ... тұнбасын салып, оған
20 мл 10 %-дық күкірт қышқылы ерітіндісін қосады. Колбаны салқындатқышы бар
тығынмен жауып, ... 1 ... бойы құм ... ... ... ... ... ерітіндіде белоктарды, пентозаларды, пуриндік
негіздерді және фосфор қышқылын анықтайды.
В) ... ... ... реакциялар.
Белоктар биурет реакциясының көмегімен анықталады.
Пентоза (рибоза) орцинмен немесе флороглюцинмен р-ясы бойынша ашылады.
Реактивтің (орцин немесе флороглюцин) 1 ... 0,5 мл ... 1 ... тұз ... ... қайнағанша қыздырылады. Бірінші жағдайда
жасыл, екінші жағдайда қызғылт-қызыл түс пайда болады.
Рибоза 20 %-дық тұз қышқылымен ... ... ... ... ... ... жұмыс қорытындысына жазыңыз). Соңғысы
орцинмен ... ... ... ... түзе ... ... ... реакцияға түспейді.
Пуриндік негіздерді күміс ... ... ... ... ... ... 2 ... тамшылатып конц. аммиак ерітіндісі
лакмус бойынша сілтілік реакцияға дейін және 2 мл ... ... ... ... ... қосылады. Пуриндік негіздердің ... ... ... ... аммоний молибдаты немесе магнезий қоспасы көмегімен
анықталады.
1) Аммоний молибдатының азот қышқылындағы 2 мл ... 1 ... ... ... ... ... қыздырылады. Аммоний
фосформолибдатының (NН4)3РО4·12МоО3 сары-жасыл тұнбасы ... ... 2 ... ... ... ... ерітіндісі өткір иіске
дейін, содан кейін сонша көлем магнезий қоспасы қосылады. Магний-аммоний
фосфатының МgNH4PO4 ... ... ... ... ... ... ... Эфирмен жұмыс істегенде қандай сақтық ережелерін орындау керек?
2. Не себепті ашытқы алдымен натрий гидроксиді ерітіндісімен, ... ... ... біртіндеп өңделеді?
3. Центрифугамен жұмыс істеу ережелері қандай?
4. Не ... ... ... ... кері салқындатқыш қолданылады?
5. Биурет реакциясы қалай жүргізіледі?
6. Пентозаларды қалай анықтайды?
7. Пуриндік негіздерді ашу үшін қандай реакция қолданылады?
8. Гидролизаттағы фосфор қышқылын ... ... ... ...... ... реакциялар
Жұмыс мақсаты: Сынамалардағы әртүрлі көмірсуларды анықтауға ... ... ... ... ... ... глюкоза, фруктоза, сахароза, крахмал және т.б. көмірсулар,
α-нафтол (10 %-дық спирттік ер-сі), конц. H2SO4, ... (1 ... ... ... НСl, эфир, бензол, 10 %-дық NаОН, 5 %-дық CuSO4,
Фелинг реактиві, Ниландер реактиві, Барфед ... ... ... ... ... ерітіндісі (реактивтердің дайындалу тәртібі - Ә-8,
294-300 бет)
Тәжірибе барысы:
1. α-Нафтолмен жүргізілетін Подобедов-Молиш реакциясы.
Көмірсулардың ... ... ... ... Сыналатын зат қатты
күйде немесе ерітіндіде сүзгі қағазының талшықтарынсыз болу керек.
Пробиркаға 1 мл сыналатын ерітінді немесе 1 мл суда ... ... ... түйіршігі салынады. Оған 2 тамшы α-нафтолдың 10 ... ... ... және ... ... сақтықпен, шайқамай
2 мл конц. күкірт қышқылын құяды. ... ... ... ... түседі
және екі сұйықтық шекарасында қызыл-күлгін түсті сақина ... ... ... ... түзілетін фурфурол және 5-
оксиметилфурфурол сульфирленген α-нафтолдың 2 ... ... ... хромогенді береді. Соңғысы күкірт қышқылымен боялған
хиноидты ... ... ... ... ... ... 5-6 мл-не 1 мл 1 %-дық нафторезорциннің
спирттік ерітіндісін және осынша көлемде ... тұз ... ... ... ... ... және 1 ... қайнатады. Салқындатады және
эфир немесе ... ... ... Эфир (бензол) қабаты ... ... ... ... галактоза жасыл-көк түске, рамноза –
күлгін, арабиноза және ксилоза – қара-көк, урон ... ... ... Тотықсыздандыратын қанттардың реакциясы.
Молекуласында шеткі ... тобы ... ... ... ... галактоза және т.б.) және ... ... ... ... ортада мыс (II) гидроксидін мыс
(I) ... ... ... бос ... (күміс айна реакциясы), висмут
(III) гидроксидін бос висмутқа дейін тотықсыздандырады. Реакциялар нейтрал,
әсіресе, ... ... қиын ... Троммер реакциясы. Пробиркаға 1-2 мл глюкоза ерітіндісін және ... 10 %-дық NаОН ... ... ... ... отырып, тамшылатып 5
%-дық CuSO4 ерітіндісін мыс (II) гидроксидінің жойылмайтын ... ... ... ... ... жоғарғы жағын қыздырады. Пайда
болған сары тұнба (мыс (I) ... ... ... ... (мыс (I) оксиді)
айналады:
О
//
СН2ОН – (СНОН)4 – С + 2CuSO4 + 5NаОН ... ...... – СООН + 2CuОН + 2Nа2SO4 + ... → Cu2О + ... ... ... мөлшері реакцияға кедергі жасайды, себебі CuО
қара тұнбасы түзіледі. ... ... ... ... Фелинг сұйықтығымен жүретін реакция. Бұл реакцияның механизмі
Троммер реакциясы механизмі сияқты, бірақ реактивтің ... ... ... ... ... ... реактиві құрамында мыс (II) ионы
тартраттармен комплексті қосылыс түрінде болады.
Глюкоза ... 1-2 ... ... ... ... ... ... қайнауға жақындағанша қыздырады. Мыс (I) ... ... ... ... ... ... ... жүргізеді.
В) Ниландер реакциясы. Глюкоза ерітіндісінің 1-2 мл-не 0,5-1 ... ... ... және ... 2 ... жақын қайнатады.
Металдық висмуттың ұсақ тұнбасы түзілуі есебінен алдымен қоңыр, ... ... түс ... ... +NаОН → ... + ... – (СНОН)4 – СОН + 2Bi(ОН)3 →
→ 3СН2ОН – (СНОН)4 – СООН + 2Bi + 3 ... ... ... ерітінділерімен жүргізеді. Бұл реакцияны
несептегі қантты ... үшін ... ... ... мыс тұздарынан
айырмашылығы висмут тұздары несеп қышқылымен тотықсызданбайды.
4. Дисахаридтерді моносахаридтерден ажырату реакциясы.
Бұл реакцияда көмірсудың тотығуы сілтілік ... ... ... ... Бұл ... ... айырмашылығы тотықсыздандыратын
дисахаридтер іс жүзінде тотықпайды.
Барфед реактивінің 5 мл-не 1 мл зерттелетін көмірсу ерітіндісін ... су ... 10 ... бойы ... Моносахаридтер реактивті мыс
(I) оксидіне дейін тотықсыздандырады, дисахаридтер реакцияға түспейді.
Қоспаны ұзақ ... ... ... дисахаридтер гидролизденіп, Барфед
реакциясына түсуі мүмкін.
5. Кетозалардың Селиванов реакциясы.
Фруктозаны (және басқа кетогексозаларды) тұз ... ... ... ... ал ... резорцинмен шие-қызыл
түске боялған қосылыс береді
Альдозалар да осындай ... ... ... ... ... және ерекше жағдайда (температура және ортаның қышқылдығы) жүреді.
Екі пробиркаға 3 мл-ден Селиванов реактивін ... ... 3 ... ... ... екіншісіне 3 тамшы глюкоза
ерітіндісін қосады және екі пробирканы да 8 ... бойы 80 0С-қа ... су ... ... Осы ... ішінде фруктоза бар ... бояу ... ... ... ... реакциясы.
Пентозалар қышқыл ортада фурфурол түзеді, ал соңғысы орцинмен темір
(III) хлориді ізі қатысында конденсацияланып, жасыл түсті қосылыс ... ... 1 ... ... көлемде орцин реактивін қосады.
Қоспаны су ... 20 ... ... ... ... ... болған жағдайда ерітінді жасыл түске боялады. ... да ... түс ... ... ... ... ... талап етеді.
7. Крахмал мен гликогеннің иодпен реакциясы.
Крахмал ... 2-3 ... 1-2 ... ... ... ... көк ... боялады. Пробирка ішіндегісін 3 бөлікке бөледі. Бірінші
бөлігіне 1-2 мл 10 %-дық NаОН, екіншісіне 2-3 мл этил ... ... ... ... жағдайда көк түс жойылады, бірақ ... ... түс ... пайда болады. Реакция амилозаның
иодпен тұрақсыз адсорбциялық қосылыс түзуіне негізделген.
Пробиркадағы 2-3 мл гликоген ерітіндісіне 1-2 ... ... ... араластырады. Қызыл-қоңыр түс пайда болады. Натрий хлоридінің
бірнеше кішкене ... ... түс ... ... ... ... қосқанда немесе қыздырғанда жойылады.
Иод-крахмал және иод-гликоген комплекстері түсіндегі ... мен ... ... ... ... ...... қорыту жолында көмірсулардың қорытылуы
Жұмыс мақсаты: сілекейдің, асқазан сөлінің және панкреатиннің ... ... ... препарат) қоректік тағам полисахаридтері –
крахмал мен целлюлозаға әсерін ... ... 1 %-дық ... ... 1 %-дық ... ... ... сөлі, панкреатиннің 5 %-дық ер-сі, сілекей.
Жұмыс ... ... ... ... ... ... үшін 37 0С температуралы термостатқа 30 минут
салып қояды. Содан кейін әрбір ... ... ... ... екенін дәлелдеу үшін Троммер реакциясын жүргізеді. Ол үшін әрбір
пробиркаға 1 мл-ден 10 %-дық натрий гидроксиді ерітіндісін және 5 ... %-дық мыс ... ... ... ... ... ... абайлап қайнағанша қыздыру және 1 минут бойы ... Мыс ... ... тұнбасының түзілуі Троммер реакциясының жүргендігін және
ыдырау өнімдері ретінде глюкоза мен мальтозаның бар екендігін көрсетеді.
|Сынама № ... ... ... ... |Панкреатин, |
| ... | ... мл |мл |
| |мл |мл | | | |
|1 |1,0 |- |1,0 |- |- |
|2 |- |1,0 |1,0 |- |- |
|3 |1,0 |- |- |1,0 |- |
|4 |- |1,0 |- |1,0 |- |
|5 |1,0 |- |1,0 |1,0 |- |
|6 |- |1,0 |1,0 |1,0 |- |
|7 |1,0 |- |- |- |2,0 ... |- |1,0 |- |- |2,0 ... ... кестеге толтыру, қорытынды жасау.
|Сынама № |Субст-ра|Р-ция |Көмірсулар-ды|Фер-мен|Ас қорыту |Нәтижелерді |
| |т ... |т көзі ... ... |
| | |н ... | ... | |
| | ... | | | | |
| | | | | | | ... жұмыс № 18
Ашу процесі кезінде бейорганикалық фосфаттың пайдаланылуы
Спирттік ашу кезінде гликолиз кезіндегідей көмірсулардың ... ... ... ... қосылыстар ретінде гексозалар мен триозалардың фосфорлы
эфирлерінің және АТФ-тің түзілуіне ... ... ... фосфат байланыстырылады, сондықтан оның ерітіндідегі
концентрациясы азаяды.
Бейорганикалық фосфаттың мөлшерін комплексті фосформолибден ... ... ... Бұл ... ... ... ... дейін
тотықсыздандырылады.
Жұмыс барысы: 1 г мұқият жуылған және ... сыра ... 1 г ... ... ... глюкозамен және 5 мл сумен қосып үгітеді.
Осы қоспаны пробиркаға салып, 5 мл ... ... (1 литр суда 6 ... және 2 г ... ... ерітінді) қосады және мұқият
араластырады. ... 1 мл ... ... оны 1 мл 10 %-дық ... ... бар ... ... (сынама №1).
Қалған қоспаны 37 ˚С температуралы термостатқа орналастырып, 30 ... №2), 1 ... ... №3), 1,5 ... ... №4) ... кейін ашып
жатқан қоспадан 1 мл-ден алады және сәйкес номерленген 1 мл ... бар ... ... Төрт ... әрқайсысын қатпарланған
сүзгі арқылы сүзіп, алынған белоксыз ... ... ... ... анықтау
Әрбір сынамадан 0,5 мл-ден ... ... ... ... ... құяды. Әрбір пробиркаға 1 мл аммоний молибдаты (2,5
М күкірт қышқылындағы 5 %-дық ерітінді) және 0,5 мл ... ... (0,5 ... ... ... ... 8 мл дистильденген су қосып,
араластырады және түстің пайда болуы үшін бөлме температурасында ... ... ... ... ... көк ... интенсивтілігін
салыстырады. Жұмыс нәтижелерін кестеге жазады:
|Ашу ... ... ... |Көк түс ... ... көзі |лық фосфат көзі| ... | | | |
| | | ... |30 ... ... ... | | ... |кейін |кейін |кейін |
| | | | | | | ... ... ... ... ... және ашу ... кезінде
қандай фосфорланған органикалық қосылыстар түзілетінін атау.
Бақылау сұрақтары
1. Көмірсулар деп қандай заттарды ... олар ... және қай ... жіктеледі?
2. Тотықсыздандыратын деп қандай көмірсуларды айтады? ... ... ... ... ... ... ... кіреді, олардың ас қорыту
жүйесіндегі гидролизінің ферменттері қандай?
4. Глюкозаның жасушалардағы ... ... ... ... ... ... ашу деп қай ... айтады?
5. Кребс циклінің организмдегі жалпы зат алмасудағы рөлі ... ... ... ... Ю.Б. ... биохимии // Учеб. для хим. и биол. спец. пед. ин-
тов и ун- тов. - 3-е изд. ... и доп. - М.: ... шк., 1993. - 496 ... ... Ю.Б., Коничев А.С., Севастьянова Г.А., Кутузова ... ... ... человека // Учеб. пос. для студентов
вузов. - М.: ВЛАДОС, 2005. - 407 с.
3. Бейсембаева Р.Ұ., ... Б.Т. ... ... ... дәрістер курсы. – Алматы: Қазақ университеті, 2007. – 218 б.
4. Сейтембетова А.Ж., ... С.С. ... ...... ... - 304 бет
5. Сейiтов З.С. Биологиялық химия. - Алматы: Қайнар, 1992.
6. ... К.С. ... ... ... - ... Ана тiлi, 1992. ... ... Қайырханов Қ.Қ. Жануарлар биохимиясы. - Алматы: Ана тiлi, 1993. - 276
бет
8. ... по ... ... // ... пособие для студентов хим. спец.
пед. ин-тов. Филиппович Ю. Б., ... Т.А., ... Г.А. - ... 1982. - 311 с.
9. Землянухин А.А. Малый практикум по биохимии // Учеб. пос. для ... ... ... – Воронеж: Изд-во ВГУ. – 1985. – 128 с.
10. Алейникова Т.Л., Рубцова Г.В. Руководство к практическим ... ... ... // ... пос. для мед. ... – М.: Высшая школа, 1988.
– 239 с.
11. Важева Н.В. Лабораторные работы по ... // ... ... для ... ... и ... - ... КГПИ, 2005. – 36 с.
-----------------------

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп химия курсында эксперименттік есептердің оқытудың әдістемесі64 бет
Физикалық материалтануға кіріспе141 бет
Химия курсын дәстүрлі оқыту технологиясы20 бет
Химиядан есептерді шығарудың әдістемесі60 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Salicornia europaea өсімдігінің жер үсті бөлігінен қышқылдық компоненттерді бөлуі71 бет
А,Е,Д,К,Ғ витаминдері15 бет
Автолиздің ерте мерзімдегі жылқы және қой еті өнімдерінің технологиясын дайындау62 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Антисептика7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь