XVIII – XIX ғ.ғ. Қазақстан мәдениеті

Мазмұны.

I.Кіріспе:
XVIII . XIX ғ.ғ. Қазақстан мәдениеті.

II.Негізгі бөлім:
1. XVIII . XIX ғ.ғ. материалдық мәдениет.
2. Тұрмыс . салт мәдениетінің дәстүрлері.
3. Қазақ әдебиеті.
а) Жекелей поэзиялық шығармалардың пайда болуы және дамуы.
б) Халық ауыз әдебиетінде тарихи оқиғалардың бейнеленуі.
4. Ғылым және Қазақстанды ғылыми зерттеу.
5. Музыка өнері.

III.Қорытынды.
XVIII – XIX ғ.ғ. Қазақстан мәдениеті.

Бір жағынан қазақ қоғамының дәстүрлі негіздерінің талқандалуы және екінші жағынан – жаңа қоғамдық-экономикалық қатынастардың қабылдануы адамдар қызметінің бұрын белгісіз түрлерін өмірге алып келді.Еңбектің қоғамдық бөлінуінің тереңдей түсуі халықтың мәдениеті мен рухани өміріне шынайы әсер етті.Қазақстан Ресейдің,Англияның,Францияның және басқа мемлекеттердің мүдделері түйіскен жерінде қалған, сөйтіп, өлкені өнеркәсіптік-көліктік, саудалық және басқа тұрғыдан игеру айтарлықтай тездетілген жағдайда ғылым, техника, мәдениет жетістіктерін кім ертерек меңгерсе, сол халықтың тарихи болашағы жарқын болатындығын түсінушілік қоғамдық санда берік орнықты.
Халықтың неғұрлым оқымысты өкілдері мұғалімдердің ұлы міндетін өз еріктерімен мойындарына алды, өздерінің білімдерімен өлкенің мәдениетін дамытуға ат салыса бастады. Бұрынғы салттарды, дәстүрлерді, әдет – ғұрыптарын сақтау және жаңадан жаңғырту үшін қажетті кеңістіктер едәуір шектелді, бірақ сонымен бірге жаңа әлеуметтік - - мәдениеттік бағалықтар мен нысаналар пайда болды.
        
        Мазмұны.
I.Кіріспе:
XVIII – XIX ғ.ғ. Қазақстан мәдениеті.
II.Негізгі бөлім:
1. XVIII – XIX ғ.ғ. ... ... ... – салт ... дәстүрлері.
3. Қазақ әдебиеті.
а) Жекелей поэзиялық шығармалардың пайда ... және ... ... ауыз ... ... ... ... Ғылым және Қазақстанды ғылыми зерттеу.
5. Музыка өнері.
III.Қорытынды.
XVIII – XIX ғ.ғ. Қазақстан мәдениеті.
Бір жағынан ... ... ... ... ... ... жағынан – жаңа қоғамдық-экономикалық қатынастардың қабылдануы
адамдар қызметінің бұрын белгісіз ... ... алып ... ... ... ... халықтың мәдениеті мен рухани өміріне
шынайы әсер етті.Қазақстан Ресейдің,Англияның,Францияның және ... ... ... ... қалған, сөйтіп, ... ... және ... ... ... ... ... ғылым, техника, мәдениет жетістіктерін кім ертерек
меңгерсе, сол халықтың тарихи ... ... ... түсінушілік
қоғамдық санда берік орнықты.
Халықтың неғұрлым оқымысты өкілдері мұғалімдердің ұлы міндетін өз
еріктерімен мойындарына ... ... ... өлкенің мәдениетін
дамытуға ат салыса бастады. Бұрынғы салттарды, дәстүрлерді, әдет ... ... және ... ... үшін ... ... едәуір
шектелді, бірақ сонымен бірге жаңа әлеуметтік - - мәдениеттік бағалықтар
мен нысаналар пайда болды.
Материалдық ... XVIII – XIX ғ.ғ. ... ... ... ... ... ... анықталды. Оның дамуы барысына ... ... ... ... ... ретінде көшпелі мал
шаруашылығы әсер етті. Бұл жағынан алғанда егіншілік, сауда ... ... ... ықпалының да маңызы аз болған жоқ.
Қазақ халқының тұрғын үйі – ... ... ... ... ... және түзілісімен ерекшеленіп, ... және ... ... ... ... ... ... ыңғайлы киіз үйлерде, қыста – тұрақты:
“ағаш үй”, ... үй”, ... ... деп аталатын үйлерде тұрды.
Өзінің пайдаланылуына қарай киіз үйлер үш ... ... ... ... ... ... ... аумақтылығымен және бай
жихаздарымен ерекшеленді. Салтанатты үйлер ең кем ... он екі ... ... ... ... ақ киіз бен ... ... жабылды.
Жасаулары жөнінен неғұрлым бай үйлер үйлену тойы өтетін – отау үй ... ... ... ... ... жасалды. Кішкентай жорықтық үйлер бір түйеге
ғана емес тіпті бір атқа ... ... ... ... ... және басқа шаруашылық қажеттерге пайдаланылатын үйлер болды.
Жорықтық үйлерді әскери ... үшін ... ... ... әдейі арналып жасалған үйлер санатына жатқызуға болады.
Тасымалдауға жеңіл, ... ... үй – ... ... ... ... қадап, сыртын киізбен жаба салып отыра беретін шатыр күрке болды.
Жорықтарда үш – төрт ... мен ... ... ... үй” ... қатар қазақтар көшіп-қону кезінде сыйымды ... де ... ... ... үй ... және ... ... құралдары – материалдық мәдениеттің маңызды элементтерінің
бірі. Көшпелі мал шаруашылығына күрделі еңбек құралдары керек болған жоқ.
Жылқы ұстау үшін ... ... ... ... немесе жылқының жал-
құйрығынан тұсау мен шілдер жасалды; құлындар мен боталарды байлау үшін
жуан ... ... ... мал ... ... науа және ... Осы ... еңбек құралдарын, ер-тұрман әбзелдерін
қоспағанда, мал өсірушілер өздері жасап алып ... ... ... ... орыстардың қысқа шөп дайындауға арналған шалғылары біртіндеп
тарала ... XIX ... орта ... ... қоса темір айыр да кеңінен
қолданыла бастады.
Қазақстанда суармалы және тәлімді егіншіліктің ежелгі ошақтары ертеден
болып келген еді. ... ... ... ... құралдарының
қарапайым түрлері болды.
Салт атқа арналған әбзелдерді қоспағанда қазақтың мал ... ... ... ... ... ... ... барлық
аумағында бір-біріне ұқсас болды. Қазақтың ат-тұрман әбзелінің ... ... түрі мен ... тәсілінде жергілікті ерекшеліктер байқалды.
Олардың үлгілері тиісті өзіндік атаумен аталып келді. Ердің ең көп ... ... ... жасалған алдыңғы қанаты кең “қазақ ері” болып
табылады. Оңтүстік Қазақстанда ердің “құранды ер” ... түрі ... ... ... ... ершілердің ісі болған. Олар тек
қана ердің өзін емес, ... ... ... ат ... бәрі: тоқым,
құйысқан, өмілдірік, жүген,айыл,тартпа,үзеңгі,таралғы,қамшы және т.б.
жасап,оларды әсемдеп-көркемдеп отырған. ... ... ... ... шеберлерді “өрімші” деп атаған.
Қазақтардың ұлттық киімі.
Қазақтардың ұлттық ... ... тән ... ... ... ... едәуір бөлігі мақта-мата, жібек және басқа маталардан
тігілді. Ұлттық киімнің пішіні мен түріне ... ... ... бітеу
пішілген кеудесінде тік өңір –қақпағы бар, жалпақ қайырма жағалы, етегі
біршама ұзын ... ... ... ... ... ... ең ... шапан болды, ол көп жағдайларда фабрикалық маталардан тігілетін. Ал
ауқатты ... ... ... ... ... ... матамен
әдіптеп тігілген шапан киетін. Шапандар жазғы және қысқы болып бөлінді.
Қазақтардың негізгі аяқ киімі былғары етік,кебісті мәсілер болды. ... ... ... киетін етіктерінің өкшесі биік, тұмсығы қайқы
келген. Алайда XIX ғасырдың екінші жартысында олар ... ... ... ... еркектердің қыста киетін негізгі аяқ киімі ішінде киіз
байпағы бар, аласа да жалпақ ... ұзын ... ... етік ... сырт ... ... ... ұқсас етіп тігілді, ауқатты
әйелдерде шәйі жең жібек шапандар болған.
Негізінен алғанда барлық жастағы ... аяқ ... мәсі ... ... және жас ... ішінде қайқы тұмсық, биік
өкшелі жеңіл етік киіп жүретіндері де аз ... ... және оның ... ... қарай олардың бас
киімдері да ерекшеленіп отырды. Жаз кезінде қыздар түрлі-түсті мақпалдан,
жібек пен барқытын тігілген, ... ... ... ... киіп ... бас ... қалыңдықтың тойдағы бас киімі–сәукеле ең қымбатты
болып ... ол ... ... асыл тастармен, аң терілерімен
барынша сәнделетін еді.
Күйеуге шыққан әйелдің ... бас ... ақ ... – салт ... ... ... және ғұрыптық мәдениет дәстүрлері ... ... ... Бұл ... ... ... , ертедегі әр түрлі
ғұрыптар мен салттарға байланысты болды. Отпен тазарту “аластау” түріндегі
ертедегі отқа табыну ... ... әр ... ... ... ... де ... рөл атқарды. Түнгі аспанды ежелден
қадағалап келген қазақтар басқаларынан ... ... ... аспан денелерін білді, олар бойынша түн кезінде уақыт жағынан да,
түнгі жол ... ... да ... ... ала ... Темірқазық,
Жетіқарақшы, Үркер, Шолпан, Құсжолы, Сүмбіле – ... және т.б. ... ... ... үшін көк ... ... маңызы ерекше болатын. “Аспан ... ... ... -деп ... ... -- ол әрі ... ,
әрі жазалады.Адамдар мен ... ... ... ... ... “Тәңірі жарылқасын”, “көк соққан”және “көк соққыр” деген
ұғымдар, олардың шамандардан шыққанын көрсетеді”.
Қазақтардың ... ... мал ... ... заттардың бұрынғы қожайынының “құтын” алып ... ... ... Сондықтан ат сатқанда – жүгенін, түйе сатқанда – мұрындығын, сиыр
сатқанда бас жібін ... ... ... әр түрлі рәсімдерінде халықтың
байырғы ... ... мол ... ... ... ... некенің, рулық экзогамияның, полигамияның, үлкен патриархаттық
отбасының ... және енші ... және т.б. ... ... жақсы
көрініс тапқан.
Қазақтар арасында үлкендер ерекше құрметтелді. Оны бұзушыларға айып
салынды. ... ... ... жасы ... ... ... ... және қайын ағаларының алдынан өтпеу ғұрпын қатаң сақтады, оларды
өз атымен атамады.
Қазақтар 22 ... ... күн мен түн ... ... тұстас
келетін Жаңа жылдың келуін жыл сайын ежелден көңілді ... ... ... ... ... ... ... – “наурыз көже” дайындап, оны келген
қонаққа ... ... діни ... ... ... ... ... Құрбандық шалу соғыстың аяқталуы, ұлының шайқастан аман оралуы,
шаңыраққа ұл перзенттің келуі, өлімнен аман қалу, ... ... т.б. ... ... жүзеге асырылды.
XVIII – XIX ғ.ғ. Қазақ әдебиеті.
Жекелей поэзиялық шығармашылықтың пайда болуы және дамуы.
XVIII ... ... ... ... есімдері, олардың әрқайсысының
шығармашылығы, олар өмір сүрген уақыт белгісіз дерлік еді. ... ... ... ... қосылған XVIII ғасырдың орта кезінен бастап және
әсіресе XIX ... орыс ... мен ... ... жекелеген
өкілдері ақындар, суырыпсалма жыршылар, жыраулар туралы мәліметтер жинап,
тіпті олар шығарған әндер мен ... ... ... ала бастады. Бұл
жекелей поэзиялық шығармашылықтың айқын көрініс тапқан және дами бастаған
дәуірі болды.
Бұқар Қалқаманұлы(1668-1781) – ... ... ... ... ... ... ... жырау осы күнгі Павлодар облысының Баянауыл ауданы
аумағында туып - өскен. Орта жүз ханы Абылайды ... ... ... оның ... ... ... ... оның әр түрлі таластар
мен дау ... ... ... ... ... ... отырған.
Жырау қазақтың барлық үш жүзін біріктіріп, бір орталыққа қараған күшті
мемлекет болуын армандады. Қазақстан сыртқы ... ... ... зара ... әлсіреген замандағы хандардың ішіндегі айбарлысы Абылай
болды. Бұқар хан бейнесін халықтың ең жақсы идеяларын жүзеге асыруға тиісті
қайраткер ретінде ... ... оның ... мен ... арасында өз мүддесін
қорғап қалу саясатын мақұлдады.
Тәтіқара XVIII ғасырдың ірі импровизатор ақыны әрі жырауы еді. ... ... ... ... ... ... Жорықтар кезінде
туған толғауларында ол жауынгерлерді бостандық жолындағы күресте қандай да
болсын ... ... бас ... ... ... тілі ... ... түсінікті,
ұғымды болып келеді.
Ақтамберді(1675-1768) – негізінен эпикалық жанрда жыр толғаған жырау.
Ерлікке, жауынгерлік ержүректілікке үндеу, жаудан ... ... ... оның ... ... ... ... – Ақтамбердінің бүкіл
шығармасының арқауы.
Көтеш ақын ... ... ... ... өмір бойы ... Оның ... басты сарыны – кедейдің азапты өмірін көрсету,
әділетсіздікті әшкерелеу.
Шал ақынның(1748-1819) шығармашылығы ... ... ... ... ... үн ... сипатталады. Шал шығармашылығының негізгі тақырыбы –
адам өмірі оның мәні, ... ... дін ... Тәтіқара, Ақтамберді және басқа да өлеңдері мен ... ... ... ... ақындар мен жыршылар қазақ әдебиетіндегі жекелей
поэзиялық шығармашылықтың бастамашылары болып ... Бұл ... ... көбірек көрініс алып, халық ... ... ... ғ.ғ. ... ... жыраулардың шығармашылығына тән кейбір
қайшылықтарына қарамастан, олар ... ... ... ... орын
алды.
Бұл дәуірдің туындылары көркемдік нысаны жөнінен ... ... ... ... ... ... ... ауыз
әдебиетінің барлық негізгі белгілері мен дәстүрлері сақталған бұл өлеңдерде
сол кездің өзінде жазба поэзияға тән ... ... ауыз ... тарихи оқиғалардың бейнеленуі.
Қазақтардың XVIII – XIX ғ.ғ. ауыз ... ... ... ... ... ... ... бұрын пайда болған жанрлар мен ... ... ... қалды.
XVIII ғасырдағы тарихи жырлардың негізгі тақырыбы қазақтардың ... ... ... ... болды. Оқиғалар шын мәнінде өмір ... ... ... елеулі із қалдырған батырлардың есімдеріне байланысты
беріледі.
Жоңғар феодалдарына қарсы ... ... ... ... ... қазақ батырлары мен сарбаздарының ерлігі дәріптеледі, олардың өз
халқының бостандығы мен тәуелсіздігі үшін ... ... мен ... туралы эпикалық жырлар да кең ... ... ең ... хан ... дейінгі өмірі негіз етіп алынған.
Халықтың бірқатар өлеңдері мен әңгімелері XVIII ғасырдың аяғындағы Кіші
жүз қазақтарының ... бұл ... ... ... ... ... ғасырда жоңғар басқыншыларының заманы туралы ... ... ... ... ... кең ... олар ... оқиғаларға немесе
нақты адамдардың есімдеріне байланысты болды.
XVIII - XIX ғ.ғ. дүниеге келген фольклорлық үлгілер сол кезеңдегі
халықтың ... ... ... ... ... тарихи әңгімелер
және сол дәуірдегі халық ауыз әдебиетінің басқа да ... ... көз ... оның ... ... тура баға бере алуымен
қайран қалдырды.
Ғылым және Қазақстанды ғылыми зерттеу.
Қазақтар Ресей бодандығын алысымен өлке ... ... ... ... мен әр ... ... ... іс-
қызметтері шеңберіне берік енді. ... ... ... да ... ... ... XVIII ғ. Қолға алған Қазақстанды комплексті зерттеудің алғашқы
талабы М.В.Ломоносовтың ... ... Ол өлке ... ... және оның ... картасын жасауды
ұйымдастырудың бастаушысы болды, ... ... ... және ... бойынша ғылыми ізденістер жүргізілуіне
мүмкіндік туғызды.
1769 ж. өлкеге жасалған алғашқы ғылыми экспедициясының бірін ... Оның ... ... ... ... ... ... қалашығы –
Гурьев, Орынбор, Уфа арқылы өтті. Бұл экспедицияның нәтижесі П.С.Палластың
“Ресей империясының әр ... шет ... ... ... ... үш
бөлімнен тұратын еңбегі болды. 1769-1772 жж. ... ... ... ... Терісаққан, Есіл аймағында, Усть-Уйск, Крутояр, Троицк
бекіністері төңірегінде мәліметтер жинастыру ... ... ... “Капитан Н.Рычковтың 1771ж. қырғыз-қайсақ даласына саяхатының күнделік
жазбалары” деген еңбегі жарық көрді.
Орыс ғалымдарының ... ... ірі ... ... ... ... ... мен далаларды суреттеу”
деген үш бөлімдік кітабының жарыққа шығарылуы ... ... ... ... ... ... ...
Тяньшанскийдің және басқалардың еңбектерінде едәуір орын алды.
Музыка өнері.
Қазақ халқының тұрмысы мен қоғасдық өмірі және еңбек ... ... ... ... ... ... ... болды.
XVIII – XIX ғ.ғ. музыка өнері өткен замандар туындыларының
таңдаулы үлгілерін ... және ... ... ... ... ... байланысты жаңа шығармалар жасау негізінде дамыды.
Жыраулар мен ... ... және ... жырлар мен аңыздарды
орындағанда, өздеріне тән ... ... ... және ... да ... отырған.
XIX ғасырдың музыкалық мәдениетінде 1836-37 жж. ... ... ... ... ... пен оның ең ... ... ақын әрі жыршы
Махамбет Өтемісов бастаған көтеріліс елеулі із қалдырды.
Шығармашылық жолын сол ... ... ... ... ... Сағырбаев(1806-1879) өзінің алғашқы шығармаларының бірі ... ... ... ... арнады. Көтеріліске қатысқан ол
бұл ... ... ... бұғауынан азат болуға деген талпынысын
көрсетті.
ҚАЗАҚСТАН ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ ТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Қоғамдық пәндер кафедрасы
РЕФЕРАТ
ТАҚЫРЫБЫ: XVIII – XIX ғ.ғ. I-ші
жартысындағы Қазақстанның мәдениеті
Алматы 2004
Қорытынды.
XVIII-XIX ғ.ғ. ... ... ... ... ... ... дамуына және т.б. байланысты, ... ... ... біршама өзгерістерге ... ... ... бұрын қолданбаған еңбек құралдарын және т.с.с. қолдануды
үйренді. ... ... ... киім ... де біраз өзгеріске
ұшырады.
Қазақстан Ресей бодандығын алысымен орыс ... ... ... ... ... ... ... бастады. Орыс ғалымдарының
көптеген еңбектері қазақтарға байланысты болды.
Сайып келгенде өзгерістер ... ... ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XVIII - XIX ғғ. Қазақстанның мәдениетi140 бет
XVIII ғасырдың екінші жартысы мен XIX ғасырдағы Қазақстан мәдениеті9 бет
XVIII – XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстанның мәдениеті43 бет
Ағартушылық ғасырының мәдениеті (XVIII ғасыр)20 бет
Музыка өнері7 бет
Әлемдік мәдениеттер мен өркениеттер165 бет
XIX ғасырының мәдениеті5 бет
XVI-XIX Қазақстан мәдениеті12 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Метрология ұғымы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь