Псаммофитті өсімдіктер және олардың биологиялық екрешеліктері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І Псаммофитті өсімдіктер және олардың биологиялық екрешеліктері
1.1 Псаммофитті өсімдіктер туралы жалпы мәлімет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Псаммофитті өсімдіктердің биологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.3 Псаммофитті өсімдіктерді қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11

ІІ Тәжірибелік бөлім

2.1 Псаммофитті өсімдіктердің түрлері және таралу аймақтары ... ... ... ... ... .15
2.2 Псаммофитті өсімдіктердің емдік қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
Қосымшалар
Кіріспе
Псаммофитті өсімдіктер құмдарда, өзеннің құмды жағасында, құмды шөлдерде өсетін құм өсімдіктері. Олар азырақ булануға (әсіресе ыстық шөлдерде), құмдардың жылжуымен күресуге бейімделген. Бұл өсімдіктердің құмды біріктіріп ұстап тұратын топырақ астындағы ылғалды терең горизонтқа жететін төселме ұзын тамырлары болады. Мысалы, құмдық қалампыр, құм таспа, сексеуіл және басқалар осыған жатады.
Псаммофитті өсімдіктер өсетін жерлер құмды шөлдер бүкіл шөл зонасының үштен біріне жуығын алып жатыр. Олардың ең ірілеріне Қызылкұм, Арал маңы Қарақұмы, Мойынқұм, Сарыесік. Атырау және Каспий маңы ойпатының құмдарын (Нарын, Тайсойған, Қарақұм, т.б.) жатқызуға болады. Мұндағы құмдар ондаған мың жылдар бұрын осы жердегі өзендер мен көлдердің орнында пайда болған. Кейін желдің әсерінен бұл құмдардан шағылдар, қырқалар, төбелер түзілген. Құмға су жақсы сіңеді және одан аз буланады. Әдетте, тек құмның беткі қабаты ғана құрғайды, ал оның астыңғы қабаттары әр уакытта ылғалды келеді. Сондықтан аз ғана тереңдікте ішуге жарайтын еспе суы болады. Көшпелі құмдарда топырақ жамылғысы жоқ дерлік. Міне осы жерлерде псаммофитті өсімдіктер өседі.
Олар: Сексеуіл – бұта немесе кішкене ағаш түріндегі алабота тұқымдас өсімдіктердің бір туысы. Қазақстандағы орман қорының жартысына жуығын сексеуілді тоғай алып жатыр.
Ақ сексеуiл – бойы 1,5-тен 2,5 метрге дейiн жететiн тал-шiлiк. Негiзiнен құмдауыт әрi сортаңдау жерлерде өседi. Құрғақшылыққа бейiм. Оның тамыры 10-11 метр тереңдiкке дейiн кетедi. Сирек те болса ара-арасында бұтақтарының биiктiгi 5 метрге дейiн өсетiндерi бар.
Қара сексеуiл аққа қарағанда жуандау әрi iрi келедi. Оның өсу биiктiгi көбiне 7 метрге дейiн жетедi. Ал тамыры 11 метрден де тереңдiкке кетедi. Бұлар шоғырланып өседi.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ СӨЗДІК І-том ҚАЗАҚМЕМЛЕКЕТБАСПАСЫ, Алматы — 1959, Редакциясын басқарған: Биология ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
2. Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.Бас ред., 1990
3. Лаптев Ю.П. Өсімдіктер от А до Я/ Лаптев Ю.П.. - М.: Колос, 1992.
4. “Балалар Энциклопедиясы”, V-том 1996
5. “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998
6. Қазақстан Республикасының табиғаты туралы энциклопедия, V- том 1998
7. Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 бөлім 2000
8. Лотова Л.И. Морфология и анатомии высших растений. М. Эдиторная УРСС, 2000.
9. «Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы» (Ә.Ә. Әметов, П.М. Мырзақұлов). «Қазақ университеті »Алматы 2000 ж
10. Бавтуто Г.А. Атлас по анатомии растений. Минск: Урожай, 2001.
11. Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2002
12. Поплавская Г.И. Экология растений. Изд-во АН СССР, 2.с.148 2002
13. Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 бет.
14. Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005
15. "Қазақстан Энциклопедиясы" Алматы. 2005
16. «Маңғыстау өсімдіктерінің каталогы», Ақтау, 2006;
17. Сыр бойы. Қызылорда обл. газеті. 2012 05.06. № 6 басылым.
18. http://www.google.com/imgres/imgurl=http://upload.wikimedа
19. http://kk.wikipedia.org/wiki/голофитті өсімдіктер
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
І Псаммофитті өсімдіктер және олардың биологиялық екрешеліктері
1.1 ... ... ... ... ... ... Псаммофитті өсімдіктерді
қорғау..................................................................11
ІІ Тәжірибелік бөлім
2.1 Псаммофитті ... ... және ... ... ... ... ... құмдарда, өзеннің құмды жағасында, құмды
шөлдерде өсетін құм өсімдіктері. Олар ... ... ... ыстық
шөлдерде), құмдардың жылжуымен күресуге бейімделген. Бұл өсімдіктердің
құмды біріктіріп ұстап тұратын топырақ ... ... ... горизонтқа
жететін төселме ұзын тамырлары болады. Мысалы, құмдық қалампыр, құм таспа,
сексеуіл және басқалар осыған жатады.
Псаммофитті өсімдіктер ... ... ... ... ... шөл ... біріне жуығын алып жатыр. Олардың ең ірілеріне Қызылкұм, Арал ... ... ... ... және ... маңы ... құмдарын
(Нарын, Тайсойған, Қарақұм, т.б.) жатқызуға болады. Мұндағы құмдар ондаған
мың жылдар ... осы ... ... мен ... ... пайда болған.
Кейін желдің әсерінен бұл құмдардан шағылдар, қырқалар, төбелер түзілген.
Құмға су жақсы сіңеді және одан аз ... ... тек ... ... ғана ... ал оның астыңғы қабаттары әр уакытта ылғалды келеді.
Сондықтан аз ғана ... ... ... еспе суы ... ... ... ... жоқ дерлік. Міне осы жерлерде псаммофитті
өсімдіктер өседі.
Олар: Сексеуіл – бұта ... ... ағаш ... ... ... бір ... ... орман қорының жартысына жуығын
сексеуілді тоғай алып жатыр.
Ақ сексеуiл – бойы ... 2,5 ... ... ... ... ... әрi сортаңдау жерлерде өседi. Құрғақшылыққа бейiм. Оның
тамыры 10-11 метр тереңдiкке дейiн кетедi. ... те ... ... ... 5 ... ... ... бар.
Қара сексеуiл аққа қарағанда жуандау әрi iрi келедi. Оның өсу биiктiгi
көбiне 7 метрге дейiн жетедi. Ал ... 11 ... де ... ... ... ... (Harmal немесе Peganum harmala) — түйетабандар тұқымдасына
жататын көп жылдық өсімдіктер туысы, терең тамырлы өсімдік.
Сабы мен ... уы ... ... ... ... иісті, дәрілік өсімдік.
Биіктігі 30-80 см аралығында, бірақ көбінде 30 см төңірегінде ... ... жол ... ... ... көктейді.
Ақ таспа (Astragalus brahуpus) – бұршақтар тұқымдасы, таспа туысына
жататын бұта. Қазақстанда ... Арал ... ... ... өңірлерінде Балқаш – Алакөл ойысында Іле Алатауындағы (Пұшықнұра)
құмды және ... ... ... ... ... ...... тұқымдасына жататын бұта. Қазақстанның
шығыс, орталық және оңтүстік облыстарының далалық аймақтарында, құм, саз,
топырақты жерлерде, ... ... ... өзен-көл жағасында,
қиыршық тасты сортаңдарда, тақырларда өсетін 1 түрі — ақ ... ... бар. Оның ... 50 — 200 ... ... мақсаты. Псаммофитті өсімдіктер және ... ... ... ... жұмыстың міндеттері:
1. Псаммофитті өсімдіктер жайлы жалпы мәлімет;
2. Псаммофитті өсімдіктердің түрлерін және таралу аймақтарынт анықтау;
3. Псаммофитті өсімдікке ... ... ... ... ... ... қоғау;
5. Псаммофитті өсімдіктердің дәрілік, емдік қасиеттерін зерттеу;
Курстық ... ... ... ... ... ... ... әдістері – оқылған әдебиеттерде
шолу жасау, ... ...... т.б. ... әдістерін пайдаландым.
Зерттеу тақырыбына қатысты әдебиеттерді, дидактикалық ... ... ... ... ... ... ... жалпы мәлімет
Псаммофиттер — құмдарда, өзеннің құмды ... ... ... құм ... Олар ... ... (әсіресе ыстық шөлдерде),
құмдардың жылжуымен күресуге бейімделген. Бұл ... ... ... ... ... ... ылғалды терең горизонтқа жететін
төселме ұзын тамырлары болады. Сонымен бірге ... ... мен ... ... ... ... ... да жылжып жоғары
орналаса алады. Псаммофиттердің көпшілігінде ұрық пен ... ... жел ... ... ... ... ... қалампыр, құм таспа,
сексеуіл және басқалар осыған ... ... ... ... ... ... басқа
типтеріне қарағанда өсімдіктер жамылғысының мол болуына әсер ... ... ... жүзгін, құм қарағайы, тамарикс ... ... ... мен эфемеройдты шөптесін өсімдіктер құрайды.
Эфемерлер (грек. ephemeros – тез өсетін) – шөл және шөлейтті жерлерде,
сирек далалық ... ... бір ... ... ... ... жеміс беруге дейінгі барлық даму циклі 2 – 6 аптадан 5 – 6 ... ... ... ... Мыс., құм ... дала шегіргүлі, шөл
жауылшасы, жалпақ жеміс, т.б. Бұл ... ... ... ... ... ... – мамырда) қуаңшылық түскенге дейін болады. Ал күздік
Эфемерлерсолт. аймақтарда жертаған түрінде қар астында қыстап, ... ... ... ... ... (топырақ пен ауа
ылғалдылығы біршама жеткілікті, бірақ шамадан артық емес ортаға бейімделген
өсімдіктер) жатқызады, ... ... ... ... ... төзімді келеді. Өсіп-өнуі, тіршілік ету ұзақтығы және өлшемдері ... ... ... ... ... отырады; сондықтан да Эфемерлераса
биік болмайды (1 – 3 см). Эфемерлерді негізінен орамжапырақ және ... ... ... құрайды. Шөл аймақтарда Эфемерлер
эфемероидтермен бірге ... ... мал ... ... ретінде
пайдаланылады.
Псаммофитті өсімдіктер өсетін жерлер құмды шөлдер бүкіл шөл зонасының
үштен біріне жуығын алып жатыр. Олардың ең ... ... Арал ... ... ... ... және Каспий маңы ойпатының құмдарын
(Нарын, Тайсойған, Қарақұм, т.б.) жатқызуға болады. Мұндағы ... ... ... ... осы жердегі өзендер мен көлдердің орнында пайда болған.
Кейін желдің әсерінен бұл құмдардан шағылдар, ... ... ... су ... ... және одан аз буланады. Әдетте, тек құмның беткі
қабаты ғана құрғайды, ал оның ... ... әр ... ... келеді.
Сондықтан аз ғана тереңдікте ішуге ... еспе суы ... ... ... ... жоқ ... ... қабаты кырқалар мен
төбелерде, борпылдак құмды қырқалардың аралығында, ... мен ... ... ... және сұр ... ... ... келеді. Еспе суы
жер бетіне таяу жатқан жерлерде ... ... мен ... ... ... ... Аяз ... дейін жетеді. Жазы өте ыстық, қапырық әрі
құрғақ. Шілденің орташа температурасы солтүстігінде 24° -26°С, оңтүстігінде
28° -30°С. Құм ... ... ... ... дейін қызады. Осының бәрі
буланудың көп болуына септігін тигізеді. Көктемде ... ... ... мен ... жазда кеуіп кетеді. Олардың түбінде
қалың тұз қабыршақтары пайда болып, ондай жерлерде ... ... ... өсімдікке жататын сексеуілдің биологиялық ерекшелігі
Псаммофитті өсімдіктердің биологиялық ерекшеліктері оларға ... ... ... ең ... ... ғалымдар оны көлеңкесiн түсiрмейтiн
ағаш деп атайды. Бiр ғажабы, сол даланың төл ... ... ... «Мен ... ақ төсiңе шаңқай түсте, көлеңкем түспесiн деп тiк
тұрамын», — деген ... ... ... ... ... өзiне ғана сенудi шөл
даланың басты заңы санайтын ол өңiрдiң елi де бiреулердi «көкелеп», ... күн ... ... ... ... ... күштi Құдайына
жалбарынып, аруақты аталарына ... ... ... ... ... ... ... халқына сенгенмен, бөгдеге үмiт артпайды, жұртына
сүйенгенмен, өз күшiмен өмiр сүредi.
Сексеуiлден бағалы отын дайындалады, оның дiңiн кесу де, ... ... ... ... ... бiрiн ... быт-шыты шығып, тез сынады. Сексеуiлдiң
шоғына жылынып, қызуын ... ... ... та сыртқы жауға берiлмейдi,
оны тек бiр-бiрiне айдап салып қана жеңесiң. Олар өзгенiң ... ... ... ... кете ... ... ... мен бұрысын пайымдап,
«қазақтың қазақтан басқа жауы жоқ» деп ... ... ... ... ... күйбеңiне көшедi.
Сексеуiлдiң күлiнде калий карбонаты бар, ертеде оны ... ... ... ... күлiн темекi жапырағына қосып, қарабұйра
насыбай шығарады да, шақшасын етiгiнiң ... бiр ... ... ... жоқ ... көз ... оның жалғыз ғана иесi өзi екенiне
масаттанады, осынау ... ... ... ... ... ... риза болады. Алдына барғанда атасының да ... ... ... бiр атым ... ... ... ... қурағанда топыраққа өте көп мөлшерде тұз бөлiнедi.
Сексеуiлдi өңiрдiң сортаң ... ... көп ... шыға ... ... Шөлдi аймақтарда сексеуiлдi құм көшкiнiн тоқтатуға
пайдаланады, өйткенi оның тереңге бойлайтын ... ... өте ... Төлеген
ақын айтқандай: «Он күн ... ... ... ... Ал
Есенғали Раушанов: «Сексеуiл деген ағам бар, Ана Алғидың ала ... ... өнiп ол. Жөн ... ... ... ... көр де, ... дейдi. Шындығында да, тарихи тамыры тереңге кететiн үстiрт халқы да
осал емес.
Тәуелсiздiгiмiздiң он жылдығына орай Елбасы ... ... ... ... ... ... өнер ... мен қызмет
көрсетушi тобы бар «Менiң Қазақстаным» арнайы пойызының ... сол ... қаға ... ... ... деп атаған... Кешегi ата-баба сан
ғасырлар бойына сынбай иiлiп, ұрпағын ... ... ... ... алып, ел мен жердiң иесiн ... ... ... ... ұрпақ ешкiмнiң алдында ендi иiлмесе болғаны.
Сексеуіл – бұта немесе кішкене ағаш ... ... ... бір ... ... ... ... жартысына жуығын
сексеуілді тоғай алып жатыр. Оның көлемі 5 млн шаршы метр деп ... ... ... ... отын қоры ... пайдаланған.
Бақанас, Сары-Үйшік-Отырар, Мойынқұм және Қызылқұмда сексеуілден ... ... ... ... қалу үшін бір ... ... ... жылма-жыл сексеуіл отынға көп дайындалғандықтан,
сексеуіл орманы сиреп кетті. Енді ... ... кету ... ... ... Сондықтан сексеуілді қорғау шараларын күшейту қажет. Қазақстанда 3
түрі өседі. Олар қара сексеуіл, ақ сексеуіл және ... ... ... ... Іле, Шу өзендерінің төменгі ағыстарының аңғарларында
тоғай болып өседі. Биіктігі 6 метрге ... ... ... ... топырақта
өсетіндіктен, жасыл өркендері тұзды болады. Жапырақтары болмайды, діңдері
қисық, жиі бұтақталған, ... 8-12 м ... ... ... ... ... Фотосинтез үдерісі жас өркендерінде жүреді. Ақ сексеуіл шөлдің
құмды жерлерінде өседі. ... ... ... түсті шырынды.
Жапырақтары жетілмегендіктен, ағзалық заттар жас өркенінде ... ... ... майда ашық-қоңыр түсті гүлдері дамиды. Бұлардың ... ... морт ... келеді. Бұжыр-бұжыр діңінің сүрегі ауыр, суға
батып кетеді. Өте ... ... ... ... ... ... ... жапырақсыз болады. Өйткені жапырақтары өзгеріп кеткен,
жапырақ қызметін жас өркендері атқарады. Сексеуіл дің гүлі ... ... бір ... ... ... гүл ... қолтығында 4-тен орналасады.
Гүлсерігі қабыршақтанған 5 жапырақшалардан құралып, жемісінде ... ... ... ...... ... ... – қазан
айларында пісіп жетіліп, қараша – желтоқсан айларында жерге төгіледі.
Сексеуіл ... ... ... де өсіп жетіледі Ол 30-60 ... ... ... діңі ... жылу ды көп ... ... отынға
пайдаланылады. Сүрегін жаққанда түскен күлден сақар (тыңайтқыш) өндіріп
алады. ... жас ... ... қой, түйе ... Ақ сексеуіл құм
бекітуге пайдаланылады.
Ақ сексеуіл (Haloxylon ...... ... ... ... көп ... өсімдік. Қазақстанда шөл және ... ... ... 5 ... ... тамыры топырақта ылғал аз
болса, жер астына тереңдеп (11 метрге ... кете ... ... ... – 60 см, дің ... ... ... түсті, жылдан-жылға қарая береді. Гүлі
төрт-төрттен қабыршақты гүл жапырағы қолтығынан жетіледі. Сәуір – ... ... ... – қазанда жеміс береді. Жемісі – ... Ақ ... ... ... ... ... ... Ағаштың
жылдық сақинасы болмайды. Шөлге төзімді, жас өркендерін қыста қой, ... ... Ақ ... ... ... Қызыл кітабына енгізілген.
Ақ сексеуiл – бойы 1,5-тен 2,5 ... ... ... тал-шiлiк.
Негiзiнен құмдауыт әрi сортаңдау жерлерде өседi. Құрғақшылыққа бейiм. Оның
тамыры 10-11 метр тереңдiкке ... ... ... те ... ... ... 5 метрге дейiн өсетiндерi бар. Оның жас ... ... ... Ғалымдардың айтуына қарағанда, бұл жануарлар сондай
3 метрлiк бұтақты жесе 12 кг. азықтық масса алады ... Ал ұсақ ... ... жiңiшке сынық бұтақтары мен қураған жапырақтары тоя ... ... ... ... бұл ... азықтық жұғымдылығы жоғары болса
керек.
Қара сексеуiл аққа қарағанда жуандау әрi iрi келедi. Оның өсу ... 7 ... ... ... Ал ... 11 ... де тереңдiкке кетедi.
Бұлар шоғырланып ... ... ... ... жынысты орман тәрiздi. Өз
ұрығы есебiнен табиғи түрде өсуге бейiм. Орта Азияның шөлдi, құмды, сортаң
жерлерiнде көп ... ... ... ... де ... ... ... де жас әрi жұмсақ бұтақтарын, ... ... мен ... ... ... Оның үстiне сексеуiлдi аймақтар мал жайылымына
қажеттi шөптердiң өсуiне ... көп ... бар ... өмiр бар. Адам ... де ... орта. Осы
екеуiне тән ерекшелiктер Зайсан сексеуiлiнде де бар. Жалпы айтқанда ... ... ... ... ... және ... ... материалдарын
жасауға келмейтiн, тұрмыста тек отыннан басқа қажетке жарамайтын ағаш
тұқымдастар. Олардың отқа ... және ... ... ... ұзақ ... қасиетi көмiрден артық болмаса, бiр мысқал да кем ... ... ... оны ... ... көмiр ретiнде сатқанын тарихи
әдебиет шығармаларынан жақсы бiлемiз. Сексеуiлдер қоршаған ... ... ... ... ... роль ... ... соққан желден құм
көштерiн тоқтатады. ... ... ... жан-жануарлар мен
жәндiктер қаншама. Әсiресе түз тағылары киiктерге сексеуiлдер арасы өсiп
өнулерiне өте қолайлы.
Қара ... ... ...... ... ... ... аймақтардағы құмды, сортаңды жерлерде, тақырда өседі. Биіктігі 4
– 9 кейде 12 м-дей. Діңі ... ... әрі жуан ... 20 – 40 см), ... ... біткен. Қабығы қар сұр түсті. Бір жылдық шөптесін ... не көк ... жыл ... ... ... ... Жапырағы ұсақ
қабыршаққа ұқсайды. Гүлі майда, бір-бірден орналасқан. Сәуір – маусымда
гүлдеп, қыркүйекте жеміс ... ...... ... 50 – ... 100 ... ... Сүрегі тығыз, ауыр, суға салсаң батып кетеді.
Қызуы мол отын. Қара сексеуілді түйе (жыл бойы) мен қой ... және ... ... ... өсімдіктерді қорғау
Соңғы жылдары Қазақстанда халықаралық туризмдi кеңiнен дамытуға көңiл
бөлiне бастағаны көңiлге қуаныш ... Осы ... ... өзге ... ғана тамсануды терiс әдетке айналдырып алғанымыз соншалықты, бiз
үшiн бөтен жұрттардың тасы да таңсық, қарапайым бұтасы да бас ... ... ... өз ... ғажайыптарын, кiршiксiз табиғат сұлулығын, қазақ
даласында ... ... мың ... мәдени жәдiгерлерiмiздiң
қайталанбас ... ... ... де ... «Ел мен ... иесi өзiң ... ... деген ұлағатты сөз бар.
Елiмiздегi әрбiр азамат туған жердiң қайталанбас ... ... ... ғана бiз ... ... ... шын ... өмiр сүру
ережесiне айналдыра аламыз.
Сонымен ... ... ... ... псаммофитті өсімдіктерді
қорғау,сақтау өте ... ... ... ... тоқтатуға пайдаланады.
Қазақстанда оларды Қазақстанның Қызыл ... ... ... ... Ана бiр жылдары жұрт сексеуiлдердi отқа ... ... ... қатынастың алғашқы жылдары бұл жағдай күрт өзгердi.
Көмiрдiң жетiспеушiлiгi мен ... елдi ... ... тиiп, ... таза отын ... ... бастады. Бұрын ауыл
iргесiнде өсетiн сексеуiлдердi қазiр елу, алпыс шақырым қашықтықтардан ғана
көре ... ... ... ... ... ... ашылып, сексеуiлге
деген сұраныс барынша артқанда, жұрт пайдаға құныққаны соншалық оның дiңгек
түбiне сым тростар ... ... түп ... қоса ... ... ... салдарынан сексеуiл алқаптары бұрынғы көлемдерiнен мүлдем
кiшiрейiп кеткен. Тiптен ... ... кету ... тұр ... асылық
айтқандық болмас. Бұл қоршаған ортаға үлкен ... ... ... ... ... ... ... басқа жаққа ауып жатыр. Арғы жылдарды былай
қойып, 2007 жылды тiлге тиек етсек, тек Қызылорда облысында 450 ... ... ... Мұның өзi табиғатты қорғаушылардың қолға
түсiргендерi ғана. Ал тұзаққа түспей жүргендерi қаншама. ... ... ... ... ... ... облысының Шу қаласына
жақын орын тепкен Ақкөл елдi-мекенi арқылы күн сайын 90 жүк автокөлiктерi
заңсыз қырқылған ... алып ... ... Сексеуiл тұқымын қорғап
қалу мәселесiне байланысты Республика Үкiметiнiң 2002 ... ... ... ... қорғау шаралары туралы" қаулысы
қабылданғанға дейiн сексеуiл кесудiң белгiлi бiр мөлшерде лимитi ... ... ... сол жылға дейiн 1630 текше метр жердiң сексеуiлдерi кесiп
алынды. ... сол ... ... ... ... ... сол жылдың
өзiнде-ақ облыс көлемiнде сексеуiлдiң ... кесу ... 8701 ... өсiп ... ... ... кесуге ауырған және отыз жылдан
асып шiри бастағандары жатады. Соншалық көлемдегi сексеуiлдердiң ... ... емес қой. ... ... қоршаған ортаны қорғау басқармасы
тарапынан сарапшылар тобы құрылып, ... ... ... ... ... анықтауы қажет едi. Олардың түрлi себептермен ... ... ... ... ... ... барып,
қадағалап тұрмауынан осындай келеңсiздiктерге жол берiлген. Қоршаған ортаны
қорғау жүйесi ... ... ... ... ... ... елдi-мекендерде сексеуiл кесушiлердiң жасырын пункттерi бар
көрiнедi. Олардың анықталғандарына салынған айыппұл заңсыз ... ... ... iске ... ... ... төлегенмен
көлденең табыстарынан тартынар түрлерi жоқ. Қайта үдете түскен тәрiздi.
Сексеуiлдi заңсыз кесушiлерге неге жол ... ... ... ... ... ... ... кiтапқа" кiрмеген. Сондай-ақ, оларды дайындау
лицензияланбаған әрi сертификацияланбаған. Мiне, осыдан барып оларды ... кесу ... тыс ... ... ... Өткен жылы Республика Үкiметi
2002 жылғы қаулыдан кейiн сексеуiл ... iсiн ... ... қылқанды ағаш түрлерiн он жылға дейiн кесуге тыйым салған болатын.
Алайда сауда ... ... ... ... ... ... емес. Тiптен базарларға кiре берiс көшелерден белiнен
буылған сексеуiлдердi көрiп қайран қаласың. Сонда бұлар қайдан келiп ... ... ... ... 2005 ... дейiн сексеуiл өсетiн
алқаптардың ... ... Сол ... ... ... ... не ұлттық парк деп жариялауына болар едi. Өкiнiшке орай ... ... ... көлi ... 1,5 млн. ... ... ... алу жөнiнде қаншама ұсыныстар жасалынды. Үлкен қала Алматының
iргесiнде болғандықтан да ... ... ... ... едi ғой. ... орман және аңдар әлемiн қорғау мекемесiнiң бұл ауқымды ... ... ... Сол жылдары мұндай жағдай Оңтүстiк Қазақстан ... ... орын ... ... ... қыркүйек айында Әлемдiк
банктiң (Всемирный банк) "Қазақстан Республикасында орманды сақтау ... ... ... ... ... бағдарламасының таныстыру
рәсiмi болды. Бұл жобаның құны 63,8 ... ... Алты ... Оның 28,8 ... бiздiң республика бюджетiнен алынады.
Әлемдiк банктiң қосқан 30 ... ... ... ... өсiмiмен қайтарылады.
Ал 5 миллионы грант ретiнде қайтарымсыз қаржыландыруға жатқызылған. ... үш жыл ... ... ... ... ... тиянақталса керек.
Дегенмен бiлiктi жандардың айтуына қарағанда, бұл iстiң әртүрлi салаларына
отандық ... ... ... да, ... ең ... ... ... ұсыныс-пiкiрлерi кiрмей қалған. Бiраз тұстары түсiнiксiздiк
туғызатын ... ... ... та ... жатады. Алайда
"Казлеспроект" кәсiпорнының ... ... ... ... ... ... бар. Оны орынсыз деп айту қиын. Ол ... Арал ... ... ... көшеттер отырғызуға жұмсалатын
қаржының тиiмдiлiгiне күмән келтiредi. Өйткенi ... ... ... ... ... ... бұл iстiң өте
қымбатқа түсетiнiне кәмiл сендiрiп отыр. Олардың зерттеуiнше 1993 жылы ... ... ... ... отырғызылған сексеуiл көшеттерiнiң 80 пайызы
өспей қалған. Қалғандары да ... кету ... тұр. Ол ... ... қылқанды жапырақты орманды алқаптардың көлемiн ұлғайтуға жұмсауды
ұсынады. Ал сексеуiлдi табиғи өсiмiмен көбейтуге болатынын алға ... ... ... ... ауданынан дәлел келтiрген. Өткен он алты
жыл iшiнде қолдан ... ... ... ... ... әлдеқайда ұлғаййыпты. Қолдан отырғызылған сексеуiл алқабы соның ... ... ... ... Оны ... ... ... 72 пайыз көшет өспей
қалған. Мұндай жағдай Алматы облысының Бақанас орман мекемесi iстерiнен ... ... банк ... ... iске ... ... уақыт
көрсете жатар. Мүмкiн олар ... ... ... iске тартып,
көшеттердi отырғызып, өсiрудiң тиiмдi тәсiлдерiн ... Онда ... ... ... ... ... алқаптарын браконьерлерден қорғауды
күшейтiп, табиғи өсiмiне ... ... ... ... Ең ... оны
"Қызыл кiтапқа" кiргiзiп, заңды қатайтпай құмды өлкенiң ажары кiре қоймасы
анық.
Өткен ғасырдың 60 - шы ... ... ... ... ... ... ... мәселе туындады. Дүние жүзі ... ... ... ... ... мен ... ... туралы
комиссиялар құрылып, сирек кездесетін және құрып бара жатқан түрлер тізімі
жасалды.
Қызыл кітап - бұл қауіп - ... ... ... бұл ... енгізілуі,
оған ерекше көңіл бөлу керек екендігін ... ... ... ... қажет, әйтпесе түрдің мүлдем жоғаліп кетуі мүмкін. ... 1978 ... ... ... ... құру ... ... шығарды.
Мүк, қына, санырауқұлақтарды қосқанда, құрамында 300 түрден аса ... ... 1981 жылы ... Б.А.Быковтың жетекшілігімен жарық көрді
ІІ Тәжірибелік бөлім
2.1 Псаммофитті өсімдіктердің түрлері және таралу аймақтары
Жұмыстың мақсаты: Псаммофитті ... ... ... ... ... интернет материалдары, әдебиеттер, суреттер.
Зерттеу обьектісі: Псаммофитті өсімдіктер
Зерттеу әдісі: ... ... ... ... ... өсімдіктердің түрлерін анықтау.
2. Псаммофитті өсімдіктердің таралу аймақтарын, емдік қасиеттерін зерттеу.
Жұмыстың барысы
Псаммофиттер — ... ... ... ... ... шөлдерде
өсетін құм өсімдіктері. Мысалы, құмдық қалампыр, құм таспа, сексеуіл және
басқалар осыған жатады.
СЕКСЕУIЛ
Сексеуiл – түркi сөзi, ... ... ... деген мағына бередi.
Шындығында да, жапырағы түсiп, бұтақтары ... ... ... ... ... ... қалады. Гректер оны «холоксилон», яғни «тұзды ағаш» деп
атайды.
Ғылымға да ... осы ... ... енген, «алабұталар
тұқымдасына жататын, аса биiк болмайтын көпжылдық өсiмдiк, дiңi ... ... ... ... қабыршақ тәрiздi, гүлi де ұсақ,
қос жынысты, өркенi мен тұқымы арқылы өсiп, көбейедi, 30-60 ... ... ...... деп ... ... энциклопедия мен танымдық
әдебиеттерде. Азияның шөлi мен шөлейт даласында сексеуiлдiң 10 түрi өседi,
соның қазақ ... қара ... ... ... ақ ... ... ғана бар. Қара ... тамыры 12 метрге дейiн кетедi, ... 10 ... ... ... ... 50-70 см ... ... гүлдеп, қыркүйекте жемiс бередi. Ол негiзiнен Үстiртте өседi.
Жүзгін, қандым (лат. Callіgonum) – тарандар тұқымдасына жататын ағаш
не тармақталған ... ... ... Азия және ... кездесетін 80-
ге жуық түрі белгілі. Биіктігі 40 см-ден 7 м-ге дейін болады. Жапырағы өте
ұсақ, ... ине ... Гүлі қос ... ақ не ... ... хош ...... қабықты ұсақ жаңғақша. Жүзгіннің негізгі тамырының ұзындығы
1,5 – 2 м, ал көлбей өскен тамырының ұзындығы 12 – 20 м. ... ... ... өсе ... ... талғамайды, қуаңшылыққа төзімді;
құмда, тасты жерде де өседі. Жүзгіннің 80-ге жуық түрі бар. ... ... ... 30-ға жуық түрі ... Қызыл Жүзгін
(Callіgonum aphyllum), елек Жүзгін (Callіgonum jucnceum), тікенді Жүзгін
(Callіgonum cetosum) кең таралған. ... ... ... ... ... құм мен ... тоқтату үшін де өсіріледі. Жас бұтағы мен жемісін
түйе, қой мен ешкі сүйсініп жейді.
Ақтүкті ... ... ...... ... ... туысының бір түрі, көп жылдық бұта, ... ... ... қазаншұңқырында, Балқаш-Алакөл ойысында кездеседі. Құмды жерлерде
өседі. Биіктігі 30 см-ге жуықаласы Сабағы ... тік, ... ... 12-20
см. Жапырақтары қысқа сағақты, ұзындығы 10 см-дей, эллипс тәрізді болады ... ... ... 7-12 жүп ... ... Гүл ... ... үстіңгі беті ақ, кейде қара түкті, ал гүл шоғыры 9-15 ... 2-3 см., ... ... ... ... қолтығыңда орналасқан.
Тостағаншасы да ақ түкті, қызғылт, күлгін түсті болады. Ақтүкті ... ... ... ... ... ... жеміс
береді. Жемісі — жұмыртқа пішіндес ... ... ... ... таспа қорғауга алынын, Қазақстанның "Қызыл кітабына"
енгізілген. , ... ... ... ... тағы ... мәдени және
денсаулық сақтау мекемелері бар. Ақжар тұрғындары басқа елді ... жолы ... ... ... ... ...... тұқымдасы, таспа туысына
жататын бұта. Қазақстанда Каспий, Арал маңында, Қызылорда, ... ... ... – Алакөл ойысында Іле Алатауындағы (Пұшықнұра)
құмды және құмды-сазды жерлерде, бұталар арасында өседі.
Шеңгел(Halіmodendron) — бұршақ тұқымдасына жататын бұта. ... ... және ... ... ... ... құм, ... жерлерде, жайылымдардағы бұталардың арасында, өзен-көл жағасында,
қиыршық тасты сортаңдарда, тақырларда өсетін 1 түрі — ақ ... ... бар. Оның ... 50 — 200 см. ... тықыр, кейде күмістей
жылтыр, тікенді қабығы қара қоңыр түсті. Жапырағы қос ... ... ... ... ... не ... түсті, гүлсағағында құмыра не
қоңырау тәрізденіп топтанған. Мамыр — ... ... ... ... ...... қоңыр бұршақ, тұқымы қызыл қоңыр, жылтыр түсті.
Шеңгелді шөл және ... ... елді ... көгалдандыру үшін
арық бойына егеді. Әдетте ... ... ... ... мал
жайылмайды, бірақ күз бен қыста — оның жемісі мен жапырағын түйе мен ... ... ... ... ... отын ... ... Тамырынан
жүн бояу үшін пайдаланылатын сары бояу ... ... ... ... (Ammodendron) – бұршақ тұқымдасына жататын жапырақ тастайтын
бұталар, кейде ағаштар. Қазақстанда 6 түрі өседі. Ең көп ... түрі ... ... ... ... Биіктігі 30 – 150 см. Жапырағының
сағақтары жапырақшаларымен бірдей, ұшы тікенекті, қосалқы ... ... ... ... түсіп қалады. Жапырақтары дара, ұзынша, сопақ
(ұзындығы 10 – 25 мм), ені 4 – 10 мм, екі беті де ... ... ... ... Гүлі қара ... гүлшоғыры қоңырқай сары ... ... ...... ... ... ... ұзынша (18 – 20 мм), тықыр,
кейде түкті ... ... бал ... бал ... ... ... бояу, илік заттар алынады. Қоянсүйекті гүлі әдемі болғандықтан
әсемдік үшін ... ... құм ... үшін ... (Kochia) – ... ... ... бір немесе көп жылдық
бұташық өсімдіктер туысы. Жер шарына кең тараған ... ... Азия және ... ... 80-ге жуық ... ... ... кездеседі. Сор, сортаң, тасты, құмды дала мен шөлдерде өседі.
Сабағының биіктігі 10 – 100 см, ... ... қос ... ... 2 – 4-тен ... жапырақ қолтығына орналасқан, кейде жеке
жапырақты, масақты гүлшоғын құрайды. ...... ... ... ... ... Изен (K. prostrata) және сыпыртқы Изен (K. scoparia).
Бұлар қуаңшылыққа төзімді, биіктігі 10 – 75 см, ... қара ... ... ... ... ... келеді. Сабақтары көп, қалың жапырағының
сыртын түк басқан. Солғын жасыл, жіңішке гүлі қос жынысты болады. Тамыз ... ... ... ... ... Тұқымы – сопақша дән. Изен
бағалы жайылымдық, кейде ... ... ... ... 1 га-дан 6,2 –
9,8 ц пішен түседі. ... ... ... 8,4 – 17,3% протеин, 24,2 –
37,9% жасұнық, 3,5 – 4,3% май болады. Жемісі мен ... 34,9% ... май, 16,3% ... бар. Изеннің кейбір түрлері (K. prostrata) әсемдік
өсімдік ретінде өсіріледі. Жас ... ... ... сыпырғыш жасауға
пайдаланылады.
Құм қалампыр
(Dianthus arenarius) — ... ... ... ... бір түрі. Мұның негізгі ... ... жер ... қою ... ... ... ... Құм қалампыр бұрынғы
КСРО-ның еуропалық бөлігінің, Кавказдың қарағайлы ... ... ... Мұны ... қай түрі болса да жей береді. Тамыры
мен гүлінде сапонин бар.
Таспа қалампыр
(Dianthus leptopetalus) сабағының үзындығы 30—50 см, ... ... бір ... ... қалампыр бұрынғы КСРО-ның еуропалық
бөлігінде, ... ... Орта ... ... Қой, ... ешкі ... ... пішенін де жақсы жейді. Мұның тамырында сапонин бар.
Тамарикс (Tamarix) жер ... ми ... ... да, елу ... да мiнi ... ... ағаштардай емес, бойында нәрi болса суға
батып кетедi. Әлемде жыңғылдың ... ... түрi бар, ... 8 метрге
дейiн жетедi. Сондықтан оны бұта деп те, ағаш деп те ... ... ... 11 түрi ... ең көп ... ... ... (Тamarix
ramosissima). Мамыр айынан қыркүйекке дейiн ... ... ... ... ... бойына кезектесiп орналасады. Гүлi өте ұсақ, масақ
не сыпыртқы тәрiздi, қызғылт, алқызыл, ақшыл көк не ... ... ... – үш ... қауашақ, қабығы қою қызыл не сарғыш қызыл түстi.
Адыраспан (Harmal немесе Peganum harmala) — түйетабандар ... көп ... ... ... терең тамырлы өсімдік.
Сабы мен гүлінде уы болады. ... ... ... ... ... өсімдік.
Биіктігі 30-80 см аралығында, бірақ көбінде 30 см төңірегінде өседі. Тау
беткейлерінде, жол ... ... ... ... ... мезгілдерінде
жемістейді. Қазақстанда оның үш түрі бар. Оңтүстік Еуропа, Батыс және
Орталық ... ... ... мен ... 6 түрі кездеседі. Қазақстанның
шөл-шөлейтті, сортаңды жерлерінде, әсіресе Шу, Іле, ... ... ... тақырланған жайылымдарда бір түрі – кәдімгі А. (P.
harmala) өседі. Сабағы бұтақты, салалы тамыры 10 м ... ... ... ақ, сары ... және ол 1 – 3-тен ... ... ... орналасады.
Мамыр – шілдеде гүлдейді. Жемісі – көп тұқымды қауашақ. Тұқымы ұсақ бозғылт
не қара түсті ... ... ... емдік қасиеттері
Дәрілік өсімдіктер кептірілген шөп, тұнба, қайнатынды, шай, ұнтақ,
т.б. түрінде қолданылады. ... ... үшін ... ... дәрілік өсімдіктер бөлек іріктеледі. Дәріні, көбінесе,
жабайы ... ... ... ... ... ... ... дәрілік өсімдіктер дейді. Осы заманғы кейбір ең ... ... ... ... ... ... егер ... ұсынылғанынан артық мөлшерде
қабылдаған жағдайда, өте улы келеді. Бұл орайда, осы ... ... ... ... олардың мөлшерін оңай анықтауға болады.
Табиғаттың қыр-сырына қанық мамандар біздің елімізде 6 мыңнан астам
өсімдіктің өсетінін ... Оның ... 500-ге ... ... дәру ... бар ... Біле білген адамға осының өзі қаншама байлықтың көзі деп
айта аламыз. Алайда оған өз деңгейінде ... ... ... ... қынжылтады. Болмаса, қытайлар секілді біздің де өз емдеу тәсіліміз
арқылы әлем жұртшылығының алдында абыройымыз ... еді ... ... ... ... ... медицина тарапынан күні
бүгінге дейін өз бағасы берілген жоқ. Осының салдарынан ... ... ... ... ... шындық. Себебі, кезінде жүргізілген саясаттың
салдарынан дәрілік өсімдікпен емдеу деген ескіліктің қалдығы секілді болып
жұрттың ... ... ... ... осы істі әрі қарай дамытып
жүрген ... ... ... ... шикізат ретінде шілде айында бұтақшаларын,
жапырағы мен гүлін ... ... Ол – улы ... ... ... ... ... сегізкөздің жүйке ауруын емдеуге пайдаланған.
Мал-дәрігерлік тәжірибеде оның тұнбасымен ... ... ... ... тері
ауруларын емдейді. Оның құрамында алкалоидтар бар. Халық медицинасында ... ... ... ... ... суын ... ауырған адамға
ішкізеді. Сондай-ақ малдың қотырын да жазады. Адыраспаннан жүн мен жіптерді
бояу үшін күрең қызыл бояу ... ... мен көк ... ... ... ... ... қарсы күреске пайдаланады. Адыраспан –
улы өсімдік (құрамында бірнеше алкалоидтар бар), дәмі ащы, мал ... күз ... ... денесін, күз мезгілінде жемісін жинап, кептіріп
сақтайды.
Тұмау тиіп ауырғанда, отбасы мүшелерін ... тұз қоса ... ... ... қатар ем дарытатын қасиеті де бар. Сондай-
ақ емшілікте адамның буынын сырқыраудан, аяқ-қолын қақсаудан ... ... ... сол ... ... ... үш мәрте булайды. Жел-құздан
қозған буын ауруын емдеу үшін ... жас ... қиып ... ... ... керек. Суықтан болған ауруға, терісі бөрткен кезде адамды
адыраспан суына шомылдырған. Құяқмен ... адам ... ... ... ... ұдайы екі жеті қатарынан ішуі керек. Tic
қақсап ауырғанда, ... ... ... ... ... ... адыраспанды сабағы мен жапырағын бірге қайнатып ішеді.
Көшпелілер кесіртке тәрізді жәндіктер жараланғанда адыраспанға аунап
жазылатынын байқаған. Малдың қотырын адыраспанды ... ... Жүн ... қолдананылатын түрлі жіптерді бояу үшін адыраспанды көп мәрте
қайнатып, қызылкүрең түсті бояу ... ... ... қазақ үшін қасиетті шөп болғандықтан бәле-жаладан сақтайды
деп үйдің ішіндегі көрнекілеу жерге - кереге басына іліп қояды. Жаңа ... ... ... мүлдем жоламасын деп, адыраспанмен аластаған.
Сонымен қатар, бұл өсімдікті иесіз үйді иесі жоқ ... ... ... ... ... үшін адыраспанның бір бұтағын отқа салып
тұтатып, аластайтын болған.
Сондай- ақ, ауыл әйелдері бірігіп текемет ... ... ... ... ... көз ... деп ... және қызыл түсті мата
төсейді. Өйткені, ... ... ... ... көз тисе, салынған
өрнектер қиғаш немесе қисық түседі-мыс.
«Адыраспан, адыраспан шыққан жерді, сірә, ... деп ... ... ... дәстүрлі түсінікке сәйкес айырықша қасиетіне
байланысты қалыптасса ... ... ... ... ... ... шипалығы да бар.
Алайда, адыраспан - улы өсімдік. Қаратау сілемдерінде өсетін адыраспанды
ашыққан кезде сиыр мен ... жеп, ... ... ... ... ... ... көп жылдық, шөп тектес өсімдік ... ... майы көп ... ем. ... ... ... бүйрек, қуық ауруларын, асқазан – ішектің түйілуін, денесіндегі
түрлі ісіктерді емдейді. ... ... ... ... ісіп кеткен
буындарына, сырқырап ауыратын тұстарына жағып, сырқатын жазады.
Ақ таспа. Жусанға, басқа ... ... ... ... ұқсас. Оны
қуығы тұтылған адам емге ішеді.
Шырғанақ. Бұтағы тікенді, аса жуан ... іші сары ... ... ... болып ауырғанда емдік дәрі ретінде қолданады.
Ақ түкті таспа. ... – 3-20 ... жұқа ... ... ... ... шөп. Оның ... бауыр, өт ауруларын емдеуге, несеп, өт
айдауға, бүйрекке және ... ... ... ... іш ... Ол ... ... саналады. Аралия тұқымдасы панак туысына
жататын көп жылдық ... ... ... 100-150 ... ... ... сыртқы қабығы ақ, қатты. Өте баяу өсіп, 10-11 жылдан
кейін жеміс береді. Оның ... ... ... ... бар) ... ... дайындалған дәрі-дәрмек, ұнтақ, ... ... ... тіршілік қабілетін, ауруға ... ... ... және ... – қан ... ... емдеуге
қолданылады. Шеңгелдің сабағының жиналатын кезі тамыз-қыркүйек айлары.
Өсімдік 5-8 жылдық болғаны дұрыс. Шеңгелді: ... ... ... ... алу, ... ... ... әлсіретіп
жіберген кеселдерге қарсы қолданады, ауырмаған науқасы жоқ егде ... қуат қосу ... ... ... ... 3, 5-8 ... ағаш немесе бұталы өсімдік, жемісі –
қара сүйекше. Дәрілік шикізат – жемісі. Жеміс тұнбасы жас бұзаулардың ... ... ... кене т.б. ... қыру үшін ... ... ... Ол үшін ағаш қабығының 100 граммы 5 литр
суға ерітіліп, ... мол ... ... шөп ... Маралдар күз, көктемде бұл өсімдіктің тамырын
тұяғымен қазып жейтін болғандықтан, оны марал шөп тамыры деп атап ... ... ... ... ... – көк, көкшіл түсті, шар тәрізді
тостағанша құрып, сабақтың ұш ... ... ... Оны ... ... ... Халық ертеден бері «алтын тамыр», женьшень тәрізді әл беретін
дәрі ретінде пайдаланған.
Қара пышақ, күшәла(эминиум). Қара пышақ – ... 20-40 ... көп ... шөп ... ... улы ... гүлінің ішкі беті
қара түсті. Өзбектер оны күшәла деп атайды. Ортаңғы ... ... ... 5-8 ... ... ... тәрізді өзекше өсіп шығатын
болғандықтан, орыстар оны карандаш дейді. Медицинада осы өсімдік ... ... ... өкпе ... ... ... Биіктігі 5-25 сантиметр, көп жылдық шөп тектес. Жемісі шілде,
тамызда піседі. Жемісі - дәрумендердің бай қоры. ... – ішек ... ... ... деген тәбетін арттырады, ас қорыту органдарының
қабынуын басады, бауыр, бүйрек ауруларына ем.
Өгей шөп. Биіктігі 15-20 см, ... ... ... көп ... ... ... ... астыңғы беті жұмсақ, жылы, үстіңгі беті қатты
және суық болғандықтан, халық оны өгей шөп деп ... ... ... ... ... тұнбаны жөтелді басатын дәрі ретінде қолданған. Өсімдіктің
құрғақ жапырағын тынысы тарылып, ентігетін адамға ... ... ... ... ... ... Көкнәр тұқымдасына жатады. ... ... және ... ... бауыр, өт ауруларын, сары ауруды емдеген.
Шай шөп (зверобой). Халық оны шөп шай, сары ... ... ... ... шай шөп, құрғақ гүл деп атайды. Оны медицинада өт ... ... ... бұл өсімдіктен аренарин деп аталатын антибиотик алынады.
Құм қалампыр. Одан жасалынған дәрі-дәрмектер ... қан ... қан ... ... ... өт ... ... түсіру
үшін қолданылады.
Таспа қалампыр. Ерін гүлділер тұқымдасы, хош иісті, көп жылдық, кейде
бір жылдық шөптесін ... ... ... ... ... бар. Бұл ... жасалатын дәрілер жүрек, өт жолдарын емдеуге
шипалы. Ол жағымды иіс беретін әрі ... зат ... ... тіс ... ... ... кіреді.
Жүзгін – құлқайыр тұқымдасына жататын, ... 150 ... ... ... ұзын сабақты көпжылдық өсімдік. Дәрілік жүзгін маусым,
қыркүйек айларында гүлдейді. Гүлдері қысқа сағақты. ... ... ... ... ... дәні бар. Жалпы саны 15-20 жемістен
құралған. Жүзгіннің ... да ... ... Оның ... 37 ... крахмал, 10, 2 пайызға дейінгі қант, сондай-ақ пектин, май, түрлі
дәрумендер топтамасы бар. Жүзгіннің ... ... ... ... ... түрлі ісік, қабыну ауруларына ем.
Жөтелді бәсеңдетеді, қақырық ... ... ... ... Асқазан мен ішектің түйіндеп ауруынан құтқарады. Қуық жолдары
мен бүйректің қабынуын басады. Халықтық медицинада Жүзгін іш жүргізу, ... ... ... ... ... ... ... Тіс
түбі еттерінің босап, алқым бездері ісігі асқынғанда таптырмайды. Жүзгіннің
тұнбасымен ауыз қуысы, тамақты үнемі шайып жүрсе, ... ем ... Оның ашық сары ... хош ... уақ ... ... ... микробты құртады, ісік қайтарады, несеп жүргізеді. Шипа ... ... ... , ішек ... ... ... қуық ... да
қолданып, қайнатпасын күйікке, жараға жағады, жөке гүлінің ... ... ... ... өсімдіктер құмды жерлерде өседі. Олар ... ... ... ... ... Сексеуіл – бұта немесе
кішкене ағаш түріндегі алабота тұқымдас ... бір ... ... ... ... ... ... тоғай алып жатыр.
Оның көлемі 5 млн шаршы метр деп есептеледі. Өткен ғасырдың ... отын қоры ... ... Бақанас, Сары-Үйшік-Отырар,
Мойынқұм және Қызылқұмда сексеуілден отын дайындалған. ... ... қалу үшін бір ... ... ... Алайда жылма-жыл
сексеуіл отынға көп дайындалғандықтан, сексеуіл орманы сиреп ... ... ... кету ... ... ... тұр. Сондықтан сексеуілді қорғау
шараларын күшейту қажет. Қазақстанда 3 түрі өседі. Олар қара ... ... және ... ... Қара ... Сырдария, Іле, Шу
өзендерінің төменгі ағыстарының аңғарларында тоғай болып өседі. ... ... ... ... ... ... ... өсетіндіктен, жасыл өркендері
тұзды болады. Жапырақтары ... ... ... жиі ... ... м ... ... жерасты тұзды суын сорады.
Ағаш бар жерде, өмiр бар. Адам ... де ... ... ... тән ... ... сексеуiлiнде де бар. Жалпы айтқанда ... ... ... ... өсетiн және өңдеп құрылыс материалдарын
жасауға келмейтiн, тұрмыста тек ... ... ... ... ... ... отқа жанғыштығы және шоғының қызуын бойында ұзақ уақыт
сақтағыш қасиетi көмiрден артық болмаса, бiр ... да кем ... ... ... оны ... қоламтасын көмiр ретiнде сатқанын тарихи
әдебиет шығармаларынан жақсы бiлемiз. Сексеуiлдер қоршаған ортаның ... ... ... ... роль ... Дүлей соққан желден құм
көштерiн тоқтатады. Сексеуiлдердi қорғаныш ететiн ... ... ... ... түз ... ... сексеуiлдер арасы өсiп
өнулерiне өте қолайлы.
Псаммофитті ... ... ... ... ... болып есептеледі. Қазақстанның Мойынқұм, Үстірт маңының
солтүстік бөлігі мен Бетпақдалада псаммофитті ... Онда ... ... ... – шашынды кезең айқын ... ... ... ... жылы ... ... 10-15 ... жауын –
шашынның біркелкі таралуы оңтүстік шөлге қарағанда буланудың топырақта
аздаған мөлшерде ылғалдың ... ... өсіп - ... ... ... Міне осы ... экологиялық апаттардан псаммофитті
өсімдіктер қорғайды.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Т. Мұсақұлов, ОРЫСША-ҚАЗАҚША ТҮСІНДІРМЕЛІ БИОЛОГИЯЛЫҚ ... ... ... — 1959, ... ... Биология
ғылымының докторы профессор Т. Дарқанбаев
2. Шаңырақ : Үй-тұрмыстық ... ... ... ... ... Ю.П. ... от А до Я/ ... Ю.П.. - М.: Колос, 1992.
4. “Балалар Энциклопедиясы”, V-том 1996
5. “Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – ... ... Бас ... ... ... ... табиғаты туралы энциклопедия, V- том 1998
7. Қазақстан Республикасының табиғаты 3 том, 2 ... ... ... Л.И. ... и ... высших растений. М. Эдиторная УРСС,
2000.
9. «Жоғары сатыдағы өсімдіктер систематикасы» (Ә.Ә. Әметов, ... ... ... »Алматы 2000 ж
10. Бавтуто Г.А. Атлас по ... ... ... ... ... ... ... – Алматы. «Арыс» баспасы, 2002
12. Поплавская Г.И. Экология растений. Изд-во АН СССР, 2.с.148 2002
13. Жетісу. Энциклопедия. - Алматы: «Арыс» баспасы, 2004. — 712 ... ... ...... «Арыс» баспасы, 2005
15. "Қазақстан Энциклопедиясы" Алматы. 2005
16. «Маңғыстау өсімдіктерінің каталогы», Ақтау, 2006;
17. Сыр бойы. Қызылорда обл. ... 2012 05.06. № 6 ... ... ... өсімдіктер
Қосымшалар
Тамарикстің түрлері
Адыраспан

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Галофитті өсімдіктер және олардың биологиялық екрешеліктері20 бет
Арал өңірінің ландшафттарының жүйесі және қалыптасу тарихы58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь