Леопардтың биологиялық ерекшеліктері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Систематикалық орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
І тарау Леопардтың биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 Леопардтың сыртқы және ішкі құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.2 Леопардтың қаңқасының құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1 Мысықтектестер тұқымдастарының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Тәжірибелік бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Леопардтың түрлерін және таралу аймақтарын анықтау ... ... ... ... ... ..
2.2 Леопардты қорғау және сақтау жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе
Мысықтектестер тұқымдасы - құрлық омыртқалыларының ішіндегі жыртқыш тобы болып табылады. Олардың қорегі елік, арқар, шошқа, марал, бұғы т.б. кейде ит, қасқырға да шабуыл жасайды. Бұл тұқымдастың негізі тіршілік ортасы шатқалдар, таудың ең биігінде және т.б. жерлер. Олардың табиғатта алатын орны ерекше. Табиғаттың ажырамас бір бөлігі болып табылады.
Олардың табиғатта негізгі маңызы ауылшаруашылық және кәсіптік. Сонымен бірге зиянды жақтары да бар. Мысалы Қызыл кітапқа енген басқада жануарлардың азаюына себепші болады. Мысықтектестер тұқымдасының 36 түрі бар. Олардың сыртқы пішіндері әр түрлі болып келеді. Жеке немесе жанұялық топ құрып тіршілік етеді. Мысықтәрізділер тұқымдасының бірнеше өкілдері бар. Олар: Жолбарыс, арыстан, ірбіс, леопард, сілеусін, сабаншы, қарақал, мәлін, сарбалақ т.б.
Соның ішінде леопард (лат. Panthera pardus) — сүтқоректілер класы жыртқыштар отрядының мысық тұқымдасына жататын жыртқыш аң. Денесі созылыңқы, аяқтары қысқа әрі мықты. Дене тұрқының ұзындығы 107- 180, құйрығының ұзындығы 75 — 110 см. Тығыз, жұмсақ сары немесе қызғылт жүнінің үстінде қара дақтары болады. Тұтас қара түстілерін — пантера деп атайды. Аталығы 60, аналығы — 30 — 40 кг тартады. Леопард негізінен Африкада (тек Сахарада кездеспейді) тіршілік етеді. Азияда, Түрікменстанда, Ресейдің Қиыр Шығысында ұшырасады. Тропиктік, субтропиктік аймақтардағы ормандарда, тау беткейлерінде, жазық далалар мен саванналарда, өзен бойында, тоғайларда мекендейді. Леопард, негізінен, тұяқты аңдарды (бұғы, елік, арқар, т.б.) аулайды. Қорегін, көбіне түнде аулайды. Көбіне қаңтар — наурыз айларында ұйығып, 90 — 105 күннен кейін балалайды.
Леопардтар 15 жыл өмір сүреді. Ымыртта белсенді. Тұяқтылардан басқа, сарышұлақ, қоян, кекілік, ұлармен қоректенеді. Өзінің күштілігі, ептілігі мен құпиялылығына байланысты барыс үнемі ертедегі аңыз, ертегі кейіпкері болатын, ал қазір Қазақстанның мемлекеттік белгісі. Леопард - өте сирек кездесетін аң. Түсі көк сұр, шұбар, сақина тәрізді дөңгелек қара дақтары бар, жүні ұзын әрі қалың. Күшті, әсем, энергияға толы, ол өте бауырмал және өз өмірінің қозғалыспен араласусыз көре алады. Қазір әлем бойынша қар барысының азайып кету кауіпі бар. Олар Халықаралық табиғатты қорғау одағының Қызыл кітабына және Қазақстанның Қызыл кітабына енді. Леопардты аулауға немесе атуға тыйым салынған.

Зерттеу мақсаты: Леопардтың биологиялық ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеу міндеттері:
1. Леопардтың түрлерін және таралу аймақтарын анықтау
2. Леопардтың қорғау және сақтау жолдарын зерттеу.
Зерттеу обьектісі: Леопард
Зерттеу әдісі: Бақылау, анықтау, болжау.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Б.А.Кузнецов. Большая книга животных. Москва, «Олма- Пресс» 2003г. 346 бет.
2. М.Қ.Жұмалиев, Б.Е.Есжанов. Жануарлар әлемінің биоалуантүрлілігі (Сүтқоректілер), 4-бөлім. –Алматы, «Қазақ университеті» 2007ж. 127-128беттер.
3. Х.Қыдырбаев. Терісі бағалы аңдар: оларды пайдалану және қорғау. – Алматы, «Қайнар», 1982ж. 74-78 беттер.
4. В.Е.Соколов. Редкие изчезающие животные. Москва, 1986г. 306 ст.
5. Н.А.Бобринский. Мир животных. Москва, 2005. «ЭКСМО» баспа 254 бет.
6. А.Ф.Ковшарь, В.А.Ковшарь. Қазақстандағы жануаралар әлемі.
-Алматы, кітап баспасы 2009ж.14бет.
7. Абрикосов Г.Г. и др. Зоология. /Учебник, 1-том. –М.: Высшая школа, 1996г. 221ст.
8. С.П.Наумов. Омыртқалылылар зоологиясы. -Алматы, «Мектеп»
1970, 257-бет.
9. Дәуітбаева А.А. Жануарлардың алуан түрлілігі. «Алматы» кітап 2011, 709-бет.
10. Т.Сұлтанқұлов. Хайуанаттар тіршілігінің ғажайыптары. –Алматы, «Қайнар» баспасы 1977ж. 115 бет.
11. М.Қ.Жұмалиев, Ә.А.Бәйімбет. Жануарлар әлемінің биологиялық әртүрлілігі (Хордалылар) 1-бөлім. -Алматы «Қазақ университеті» 2005. 250бет.
12. Қайымов Қ. Қызықты зоология. - Алматы «Мектеп» баспасы, 1989ж.
13. http://savageworld.ru/zhivotnye/leopard-afrikanskiy-panthera-pardus-html
14. http://www.google.com/imgres/imgurl=http://upload.wikimedа
15. http://kk.wikipedia.org/wiki/Қабылан
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...............................................3
Систематикалық
орны........................................................................
..................
І ... ... ... ... сыртқы және ... ... ... ... ... ... түрлерін және ... ... ... ... және ... тұқымдасы - құрлық омыртқалыларының ішіндегі жыртқыш
тобы болып ... ... ... елік, арқар, шошқа, марал, бұғы т.б.
кейде ит, қасқырға да шабуыл жасайды. Бұл ... ... ... ... ... ең ... және т.б. ... Олардың табиғатта
алатын орны ерекше. Табиғаттың ажырамас бір бөлігі болып табылады.
Олардың табиғатта негізгі маңызы ауылшаруашылық және ... ... ... ... да бар. ... ... кітапқа енген басқада
жануарлардың азаюына себепші болады. Мысықтектестер тұқымдасының 36 ... ... ... ... әр ... ... келеді. Жеке немесе жанұялық
топ ... ... ... ... ... ... өкілдері
бар. Олар: Жолбарыс, арыстан, ірбіс, леопард, сілеусін, сабаншы, қарақал,
мәлін, сарбалақ т.б.
Соның ішінде леопард (лат. Panthera pardus) — ... ... ... ... тұқымдасына жататын жыртқыш аң. Денесі
созылыңқы, аяқтары ... әрі ... Дене ... ... 107- ... ... 75 — 110 см. Тығыз, жұмсақ сары немесе қызғылт жүнінің
үстінде қара дақтары болады. Тұтас қара түстілерін — ... деп ... 60, ... — 30 — 40 кг тартады. Леопард негізінен Африкада (тек
Сахарада кездеспейді) тіршілік етеді. Азияда, ... ... ... ұшырасады. Тропиктік, субтропиктік аймақтардағы ормандарда, ... ... ... мен саванналарда, өзен бойында, тоғайларда
мекендейді. Леопард, негізінен, тұяқты аңдарды ... ... ... т.б.)
аулайды. Қорегін, көбіне түнде аулайды. Көбіне қаңтар — ... ... 90 — 105 ... ... ... 15 жыл өмір ... ... белсенді. Тұяқтылардан басқа,
сарышұлақ, қоян, кекілік, ұлармен ... ... ... ... ... байланысты барыс үнемі ертедегі аңыз, ертегі кейіпкері
болатын, ал ... ... ... ... ... - өте ... аң. Түсі көк сұр, ... сақина тәрізді дөңгелек қара дақтары
бар, жүні ұзын әрі ... ... ... ... ... ол өте ... және
өз өмірінің қозғалыспен араласусыз көре алады. ... әлем ... ... ... кету ... бар. Олар ... табиғатты қорғау
одағының Қызыл кітабына және ... ... ... енді. Леопардты
аулауға немесе атуға тыйым салынған.
Зерттеу мақсаты: Леопардтың биологиялық ерекшеліктерін анықтау.
Зерттеу міндеттері:
1. Леопардтың түрлерін және ... ... ... ... ... және сақтау жолдарын зерттеу.
Зерттеу обьектісі: Леопард
Зерттеу әдісі: Бақылау, ... ... ... ... ... тармағы: Омыртқалылар –Vertebrata
Класс: Сүтқоректілер немесе аңдар –Mammalia seu Theria
Класс тармағы: Жоғары сатыдағы ... ... ... - ... Мысықтәрізділер- Felidae
Туыс:
Леопард (лат. Panthera pardus)
Түрлері:
• Африкалық леопард (Panthera pardus pardus)
• Үнділік леопард (Panthera pardus fusca)
• Үндіқытайлық леопард (Panthera pardus ... ... ... ... pardus melas),
• Цейлондық леопард (Panthera pardus kotiya)
• Солтүстікқытайлық леопард (Panthera pardus japonensis)
... ... ... ... pardus orientalis)
• Парсылық леопард (Panthera pardus saxicolor)
• Арабтық ... ... pardus ... ... азиялық леопард (Panthera pardus tulliana)
І Леопардтың биологиялық ерекшеліктері
1.1 Леопардтың ... және ішкі ... ... ... ... қабаты мүйіздене
беретін көп қабатты. Эпидермисінде 5 қабаты ... ... ... ... клеткалар призматәрізді, жұқа қабатты – олар ... ... ... ... ... клеткалары митоздық көбею
процесі тән. Сүтқоректілерге тән қасиеттің бірі – ... ... ... өсу ... ... ... ... қарай қалыңдап
өседі. Дерманың терең қабатында ... ... ... ... – түк қапшығы – пайда болады, оның түбінде түк емізікшесін
қалыптастыратын ... ... ... Эпителиальды клеткалар
жиынынан талшық пайда болады. Түк сабағы өз кезегінде үш қабаттан – ішіне
ауа ... ... қуыс ... ... мықтылық және серпімділік
беретін тығыз қабаттан және ... ... ... ... ... қабат – теріден немесе кутикуладан тұрады. Эпидермис
клеткалары негізінен өте терең қабаттары, ... ... ... ... ... Ұрықта пигментті клеткалар жүйке тарақшасының
материалынан пайда болып, одан барлық ... ... ... ... Пигменттер пигментті клеткалардың цитоплазмасындағы арнайы
органоидтар – пигментті түйіршіктерде ... ... ... ... ... ... жүйесі екі қанайналым
шеңберінен – үлкен және кіші қанайналу шеңберінен тұрады.
Зат алмасу мен организмнің бүкіл клеткаларын ... зат ... ... қан мен ... ... өте зор. ... гормондар мен
ферменттер, сол сияқты қанның құрамында індеттен ... ... ... ... Олар ... кірген (микроорганизмдер,
вирустар, токсиндер, т.б.) жат денелермен ... ... рөл ... ... ... қан ... бойында жүріп жатқан неше түрлі
процестің өзіндік айнасы іспетті. Олай болса қан айналысының ... ... зор. Қан ... ... барлық қоректік заттарды денеге және
клеткаларға ... Қан ... ... қан жасайтын органдар да
(бауыр, талақ, сүйек майы) жатады. Леопарт организмінде қанның мөлшері 32-
67 мл, ... 5-6,7 ... ... ... 120-140 рет ... ... организмдердің қалауына қарай кеңіп және ... ... ... ... ... орталық нерв жүйесі реттейді. Бір ... дене ... мен ... ... ... қарай, гепарттың
жүрегі арқылы 27-150 ... см қан ... Қан ... денеде 4,75 секунд
ішінде бір айналып шығады. Қаны ... ... ... ... және ... яғни ... ... ақ (лейкоцит) қан түйіршіктері мен
қан пластинкаларынан (тромбоциттерден) тұрады. Гемоглобин қан ... ... ... ... газын бөліп шығарады. Лейкоциттер
организмге енген бактериялардан денені қорғайды, олар ... ... ... ... ұстап алып, жойып жібереді. Бұдан басқа, олар
иммундық (қорғағыш) ... ... ... ... ... ... Қызметі ауруларға, әсіресе ... ... ... саны ... ... ... құрамында тромбокиназа
ферменті болады, жарақаттанғанда ол плазмаға шығып, қанды ұйытады [9].
Орталық жүйке ... Нерв ... ... ... үлкен қызмет атқарады. Ол барлық ішкі сыртқы қабылдауға жәрдем
береді де, оларға жауап қайтарады. Сөйтіп, организмнің барлық ... ... ... ... және бағыттайды. Нәтижесінде
оны сыртқы ортаның жағдайына ... ... ... ... ... және әр ... түрлі нерв жүйесі
қызметінің арқасында, организмнің барлық тіршілік ... ... ... ... етіледі. Нерв жүйесі орталық және шеткі ... ... ... нерв ... бас пен ... ... ... тұрады.
Шеткері жатқан нервтер барлық дене клеткаларына баратын, тарамдалған бас ми
мен жұлыннан тұрады. Жануарлардың организмі тіршілік процесінде неше ... ... ... және ... ... ... Леопард өте сақ
жануар.
Тыныс алу жүйесі. ... ... ... ... етуге
бейімделген жануарлар. Тіршілік әрекетінің дұрыс жүруі үшін оттегі ... ... дер ... ... көмірқышқыл газы шығуы қажет. Осы газ
алмасу процесіні тыныс алу ... ... ... Қоян ... ... 1-1,2 процентіндей болады. Леопардтың екі өкпесінің салмағы ... оң жақ ... сол ... ... есе ... ... ... газ алмасу интенсивті түрде жүреді. Олар 1 кг тірі ... ... ... ... ... ... ... газын бөліп
шығарады[14].
Ас қорыту жүйесі. Азықтың жануар бойына сіңіп таралуы, ең алдымен ... ... ... Леопадт организмінің өсуі мен ... ... ... ... ... ... және витаминдер қажет. Бұлар
леопард жейтін азықтың құрамында ... ... да жан- ... ... шырыны азықты тез қорытады, өте қышқылды келеді, оның
құрамында қою шөгінді мен органикалық ... ... ... ... тұз ... мен ... (пепсин, липаза, және ұлтабар
ферменті) бар. ... ... пен ... 68-69 ... азотсыз
заттардың 83 процентін, етқоректі жануар болғандықтан, ... ... ... және ... ... азық ... қорытылады. Қорыту
нәтижесінде қоректік заттар суда еритін жәрежеге жетіп, ... ... ... ... ... түктерге сіңеді. Әрбір қатпар түктің ішінде қан
лимфа тамырлары орналасқан, ішектегі азықтан оректік ... ... ... сіңеді. Қарынның қабырғаларында құрамынан пепсин ферменті мен
тұз қышқылын және қарын сөлін бөлетін бездер орналасқан[1].
Көбеюі мен ... ... ... ... ... және құрсақ қуысының артқы бөліміне қарай орналасады. Аталық тұқым
бездері үйректің қасында бел аймағында қалыптасады. Уақытқа байланысты ... ... орын ... және ... ... жетілген
дарақтарда шап арнасы арқылы ұмаға түседі. Аталық ... ось ... ... дене – ... безінің қосалқысы түйісіп жатады, ол дене
бүйрегінің алдыңғы бөлігінде жатады. Аталық бездерінен ... ... ... ... тұрады. Ол төмен түсе Вольф каналының
өзегіне қосылып, зәр-жыныс каналына ашылады. Тұқым ... ... ... ірі, ... айқын бөлінбеген тұқым көпіршіктерін
түзейді, олар ... ... ... ... ... сол ... Купер
бездерімен, олар зәр-жыныс каналының қышқыл ортасымен бейтараптандырады,
және ... ... олар иіс ... ... ... ... немесе эйкулят тұқым көпіршіктері, қуықасты, Купер,
препуциальды бездер мен ... ... ... ... ... бас және ... деп ... екі
бөліктен тұрады. Олар еркек леопардтың жыныс безінің ұрық өзектерінде ... ... ... ... Жиі ... ... ... бір шағылысқанда
2-3 текше сантиметр ұрық ... ... Ұрық ... ... ... мен ... ... бездерінен шығатын сұйық заттардың
қоспасы[1].
Аналық ұрық клеткасының протоплазмасына бір ғана ... ... ... оның қабықтары ширайды. Ұрық клеткасына ... ... ... ұрық клеткасының ядросымен қосылады. Мұның
нәтижесінде пайда болған зигота ... ... ұрық ... ... ... ... ұрық ... (овуляциясы) шамамен 10-
12сағат өтісімен-ақ аналық безден бөліне бастайды. Ұрықтық даму ... әрі өрби ... ... қабатты ұрық жапырақшасы пайда болып, ол
екінші қабатты ұрық жапырақшасының қалыптасуына негіз болады. Ұрықтық ... ... ... «плацента» - ұрық қабы қаптайды.
Леопардтың баласы ширақ әрі шапшаң болып жетіледі.[1].
2. Леопардтың қаңқасының құрылысы
Леопардтың бас сүйегінің ерекшелігі ми ... ... ... ... ... ... Ми ... дамуы мен мөлшерінің үлкенділігіне
байланысты. Бет бөлімінде күрделі құрылысты иіс-сезу ... ... ... ... ... ... ... бас қаңқасына сүйектерінің
жойылуы және бірігіп тұтасып кетуіне байланысты сандарының аз болуы да тән.
Леопардтың бас сүйегі синапсидті ... яғни ... ... ... ... және ... ... өсіндісінен пайда болған. ... ... ... ... перде қысқарады, көз шарасы
жанына қарай ... және бас ... ... ... ие болады.
Леопардтың ми сауытының шүйде бөлімінде төрт шүйде сүйек: ... екі ... ... және ... ... ... ... Ересек
жануарда барлық төрт сүйек бір – ... ... бір ғана ... ... Көптеген сүтқоректілерді үстіңгі және бүйір шүйде сүйектері мойын
және жақ ... ... ... ... қырын құрайды. Шүйде сүйектерінің
бүйір бөлімдері бір-бірімен шүйде ... ... Екі ... ... қосмекенділер сияқты сүтқоректілерге де тән.
Нейрокраниумнің түбінде ... ... ... сына ... ... сына ... ... жатады. Бұл сүйек артында негізгі ... ал ... ... сына ... ... Көз шарасы
аймағында негізгі сына тәрізді сүйектер ... ... ол ми ... ... алдыңғы бүйір қабырғаларын құрауға қатысады. Қанатсына
тәрізді сүйек маңдай, қабыршақты, көзсына ... ... ... ... шарасының төменгі бөлігінде жататын көзсынатәрізді сүйекпен бірігеді.
Барлық сынатәрізді сүйектердің арасындағы жапсарлар ... ... ... жағдайда барлық сүйектер сфеноид, ал көзсынатәрізді сүйектер кіші
және үлкен қанаттар деп ... ... орта ... ... ... ... тек бір тасты-
емізікше сүйегі ғана болады, оның ... ішкі ... ... ... ... тасты сүйекті құлақалды сүйегінің, ал
емізікшені – ... ... ... деп есептейді.
Иіс – сезу аймағында иіс – сезу кеуілжірлерінің күрделі жүйесі
қалыптасады. Бас ... ми ... ... ... ... ... пердесі
және торлы сүйек бөледі. Даму барысында ... ... ... ... ... сүйегіне, ал торлы тақтайша мен иіс-сезу кеуілжірлері –
екі бүйір иіс – сезу ... ... ... көрсетеді [9].
Дерматокраниумнің қақпағын жұп төбе, маңдай, мұрын және ... ... ... Төбе ... бас ... ... ... артқы бүйір қабырғаларын түзейді. Әрбір төбе сүйектің жоғарғы ... ... ... ... ... қырды құрауға қатысады. Төбе
және үстіңгі шүйде сүйектерінің ... тақ ... ... ... ... ... ... ми сауытының алдыңғы бөлімінің қақпағын
мұрын қуысының бөлімін жауып жатады. Көз ... ... ... әр ... ... ... өсіндісін құрайды, ол буындар арқылы
шықшыт сүйекпен байланысады, сол себепті оны ... ... ... ... деп ... Мұрын қуысының алдыңғы бөлігінің қақпағын жіңішке әрі
ұзын мұрын ... ... ... сүйектерінің ішкі бетінен жіңішке
тақтай пішіндес мұрын кеуілжірлері байланысқан. Мұрын кеуілжірлері – ... ... ... ... ... ... ... үлкен қабыршақты сүйек алып
жатады. Көптеген сүтқоректілерде бұл жеке ... ал ... ол ... дабыл сүйектерімен бірігіп, жалғыз май сүйегінен түзейді. ... ... ... ... ... ... құрайтын шықшыт өсіндісі
шығады. Шықшыт өсіндісінің астыңғы бетінде төменгі жақ ... ... ... ... доғасының алдыңғы бөлімі шықшыт сүйектен құралған,
ал оның алдыңғы жағында жас және үстіңгі жақ ... ... ... ... ... ... ... Шықшыт доғасының ортаңғы бөлімінде шықшыт
сүйек қабыршақты сүйекпен бірігіп маңдай сүйекпен ... ... ... ... бөлімінде қатты таңдайдың үстіне қарай мұрын
пердесінің түбін құрайтын тақ өре сүйек ... Өре ... ... ... ... жетсе, ал бүйір шеттері таңдай сүйектерімен шектеседі.
Жұп таңдай сүйектері күрделі құрылысты: оның ... ... ... ... ... төменгі бүйір бөлімдерінің қабырғаларын және
мұрын – жұтқыншақ ... ... ... сол ... ... ... ... құрайды. Таңдай сүйектерінің артқы жағына тік ... ... ... байланысады.
Есту қапшығының тасты – емізікшетәрізді сүйектері үстінен дабыл
сүйектерімен жабылған. ... ... ... ... жуан жер ... сақинасы – пайда болған ол ... ... ... бекиді.
Сүтқоректілердің ортаңғы құлағының қуысында алғашқы жақ ... ... ... ... болған үш есту сүйегі: шаршы
сүйектің ... – төс және ... ... ... ... ал ... ... асты доғасы гиомандибуляресінің гомологы – ... ... бас ... ... жеке ... кеуекті құрылысты.
Бас қаңқасында қысқа сүйекті таңдай болады, ол ... ... ... ... азу тіс деңгейінде орналасады. Күрек тістердің қуысы ... ... және ұрт ... азу) ... арасында аяқталады. Бет
бөлімі, әдеттегідей, ми ... ... Жақ алды ... ... ... ... ... Леопардтың тірек қаңқасы ... ... ... бел, ... және ... бөлімдерінен тұрады.
Сүтқоректілерге тән омыртқаларының байланыс беті ... – бұл ... олар бір – ... ... ... ...... бөлінген. Мойынның ұзынды-қысқалығына байланыссыз, мойын бөліміндегі
омыртқалар саны тұрақты жетеу. Алғашқы мойын омыртқа – атлант, ... ...... ... бөліміндегі омыртқалар саны 24, әдетте олардың
саны 12-13. Омыртқа денесінің бүйір бөлімінде алдыңғы және артқы ... ... олар ... басы ... буын ... құрайды. Бос
жатқан қабырғалар ... ... ... ... яғни
интервертебральды. Омыртқалардың жұп үстіңгі доғалары ... ... тақ ... ... ... ... өзекті құрайды.
Көлденең өсінділер алға қарай бағытталған ... ... ... ... ... ... өсіндіге бөлінген.
Бел бөлімі 2-5 омыртқадан тұрады. Олардың денелері үлкен,
байланыс өсінділері жақсы дамыған. Үшкір ... ... және ... ... ... алға бағытталған. Алға қарай бағытталған
көлденең өсініділер біршама жақсы ... ... ... ... ... ... ... бірігіп кеткен 2-4 омыртқалардан
тұрады. Омыртқа денесі ... ... ... ... доғалары
омыртқа өзегін құрайды және кішкентай үшкір өсіндімен аяқталады. Алғашқы
екі омыртқалардың көлденең ... ... және ... ... ... ал олардың бүйір омыртқаның көлденең өсінділері өз
бетінше қалады. ... ... 3-46 ... ... Тек ... ғана ... құрылысты. Артқа қарай омыртқалардың доғалары мен
өсінділері жойылып, ұзарған сүйектерге айналады.
Тірек қаңқасына көкірек ... ... да ... ол төс ... ... Төс төс сүріншегінен, денесінен және семсертәрізді
өсіндіден тұрады. Төстің ...... ... оның ... ал ... семсер тәрізді өсіндісі орналасады. Төс денесі мен
сүріншегінде ... ... ... ... ... екі ...... сүйекті қабырғадан және астыңғы қабырға
шеміршегінен тұрады. Сүйекті қабырғаның дорсальды ұшы қабырғаның жалпақ
басымен ... онда екі ... ... ... буындарымен
байланысатын буындар болады. Қабырға ұштары өз ... ... ... ... нағыз қабырғалар деп аталады [12].
Леопардтың иық белдеуінде тек жауырын мен ... ... ... тақтайша пішінді, сыртқы бетінде жауырын қыры болады. Жауырын
қыры ... ... ... ... ... ... ... каракоид өсіндісі түрінде біріккен. Ол алға ... ... ... ... ... ... ... буын көмегімен ұшымен
акромиальды өсіндімен, ал екінші ұшымен – төс сүріншегімен байланысады.
Сүтқоректілердің жамбас ... екі ... ... ... ... ... бір-бірімен бірігіп, симфиз құрайды, ал дорсальды
бөлімі сегізкөзбен байланысады. Әр ... ... үш ... мықын,
шоңданай, және шат (қасаға) ... ... Үш ... ... ... ... пайда болады, ол артқы ... ... ... табылады.
Бетімен сегізкөз сүйегінің қанатымен байланысады. Шоңданай сүйек
жамбастың артқы бөлімі болып табылады. Оның ... ... ... ... ... жамбастың қарама-қарсы жағындағы өзіне сәйкес өсіндімен
және шат (қасаға) сүйегімен бірігеді. Қасаға сүйек ... ... ... Оның бір ұшы ... шұқырын құрауға қатысса, ... ... ... Қасаға және шоңданай сүйектерінің арасында жұп тесік
болады.
Жұп аяқтарының қаңқасы үш қарапайым ... ... ... ... ... ... ол қолдың қары, қол білегі және қолдың басынан
тұрады. Ұзын біршама иілген тоқпан жіліктің ортаңғы ...... ... ұштары – эпифиздерін ажыратады. Кәрі жіліктің екі сүйегі бір-бірімен
қозғалмалы байланысқан және біршама бұралған. ... ... ... ... қарай бағытталған. Оның проксимальды эпифизінде тоқпан жіліктің
білігімен қосылуға арналған байланыс беті және ... ... ... бүйір қыры болады. Шынтақ сүйектің ... ... ... ал ... дистальды ұшы бұдырлы өсіндімен аяқталады. ... ... ... ... сүйектерден тұрады. Білезік рет-ретімен үш
қатар орналасқан 8-10 сүйекшеден түзіледі. Қол басы ... бес ... ... ... ... ... ... бірінші
буындарымен байланысуға арналған біліктері ... ... ... ... ... ... ерекше болатын бірінші башпай екі буыннан
тұрады. Артқы аяқтың қаңқасы саннан, сирақтан және ... ... ... ... ... әрі ... тұрады және эпифиздері жақсы жетілген.
Үстіңгі эпифиз ... ... ... ... ... ұршық шұңқырына
енеді.
Сирақтың қаңқасы үлкен асықты ... және оның ... Олар ... ... ... бірақ жуандығы мен ... ... ... ... ... ... жілік ішке қарай орналасып бірінші
башпайға бағытталған. Оның үстіңгі, ортан жіліктің ... ... буын беті ... Тілерсек сүйектері үш қатар орналасқан.
Табанда башпайлардың ... ... ... бес ... ... әдетте үш бөлімнен тұрады, тек үлкен башпайда ғана, көпшілік
жағдайда, екі буын болады. Алдыңғы ... ... қары ... ... қатарының арасында, ал артқы аяқтарында асық пен жілік пен өкше
сүйектерінің арасында жылжымалы буын болады ... ... ... түрлері
Мысықтектес тұқымдасы Австриядан баска барлық ... ... ... ... ... ... аяғында пайда болған, ал олигоценде
олар алуан түрлі болады. Дене тұрқы 46 см – ден 317 ... ... ... ... ... әрі ... Басы домалақ, «бет» бөлімі қысқа. Көздері
үлкен, қарашығы тік. Саусақпен жүретіндер, табаны дөңгелек. Алдынғы аяқтары
5, ал артқылары - 4 ... ... ... үшкір және иілген.
Барлық мысықтектестер құрлықта тіршілік ... ... ... ... мекендейді. Көптеген түрлері ағаш бойымен жақсы ... ... ... ... ... бейімделген. Жеке немесе
жанұялық топ құрып тіршілік етеді. 2-3 соқыр әрі жәрдемсіз ... ... ... tigris), ... (P. pardus ), ... ... (Acynonyx jubatus) және басқалары. Қазақстанда 7- 8 түрі ... uncia), ... felis lynx) ... (F. manul ) ... ... ... сарбалақ, не шағын мысығы. Кезінде Респубика
территориясында қабыланда мекендеген. Қазір Қызыл кітабына 2010 ... ... ... ... ... ... қар барысы арасында
үлкен аралық жағдаймен орналасып жатыр. Барыстан үлкен мысықтармен ... ... ... мал ... ... үлгі ... ... және
анотомиялық ерекшеліктер қатарында, ал ... ... ... ... ... мал қабылдайтын қалып, малыми мысықтектестермен жақындастырып
жатыр. Бұл ұқсастық есепке алғанда, және ... ... ... ... ... жатады. Бірақ олар габариттер бойынша
«үлкен» қабыланға, типті өкілге ешбір жол бермейді [7].
Жолбарыс (лат. Panthera tigris) – ... ... ... ... ірі ... аң. Қазіргі кезде Ресейдің Қиыр шығысында,
Үндістан түбегінде, Қытайда, Ява, Суматра аралдарында ғана ... ... ... ... ... жолбарысы Қазақстанда Сырдарияның төменгі
ағысындағы қалың қамысты, тоғайларды мекендеген; осы өңірде соңғы жолбарыс
1933 ж., ал ... ... 1948 ж. ... Тұрқы 160 – 290 см (ең
ірілері 3 м-ден асады), ... ... 110 – 120 ... ... 200 ... кг ... 300 ... артық). Еркегі ұрғашысынан ірі болады. Басы жұмыр,
жүнінің түсі қызыл жирен, ... мен екі ... ... қара ... ... ... Құлағы қысқа, төрт қатар мұртшалары ірі қылшықты
(ұзындығы 14 – 18 ... ... ашық сары ... тістері өте ірі әрі өткір, иілген тырнақтары мықты, алдыңғы
аяғы артқы аяғынан жақсы жетілген. ... ... ... жеке ... шошқа, бұғы, марал, елік, т.б. тұяқты жануарларды ұстап жейді, кейде
малға, қасқырға, итке де шабады. Жолбарыс 2 – 3 ... ... ... 5 – ... ... ... ... 40 – 50 жылдай тіршілік етеді. Дүние ... саны ... ... ... ... 2000 ж. ... ... 7 мың болды. Сондықтан жолбарыстың ... түрі ... ... ... ... ... ... кітабына» енгізілген. Жолбарысты
қазақ халқы ежелден күштіліктің символы санаған. 12 – ... хан ... ... ... ... ... [3].
Қарақал, қарақұлақ (лат. Caracal caracal) – ... ... ... аң. ... шөл, ... ... және ... кездеседі. Олар осындай ауданда тіршілік етуге бейімделген. Құмды
жерде ... жүре ... ... ... ... ... осының жәрдемімен
денесі құмға батпай, сусымалы құмдардан жеңіл жүріп өте алады. Денесінің
ұзындығы 65 – 82 см, ... ... 25 – 30 см, ... 11 – 13 ... барабаны кішірек, оның алдыңғы шеті төменгі жақ ... ... ... ... ... ... сыртқы жағы түгелдей қара. Арқасы
қоңыр сары, ... ... ... Құлағының ұшында ұзын шашағы болады. Танау
сүйектері жалпақ. Жоғарғы жағында бірінші жалған азу ... ... ... түнде, кейде жазғытұрым және қыста күндіз де аулайды. Азығын көбінесе
ұзақ қарауылдап ... ... ... оған 4 – 4,5 м ... ... ... [2].
Қарақал – шапшаң қозғалатын ... ... ... сарышұнақтарды, кейде кірпілерді, жайраларды, ... ... азық ... ... суға жақын жүреді. Қ-дар ін
қазбайды, өзіне баспана ретінде ... ... ... ... ... ... береді. Буаздық мерзімі 70 күндей. Аналығы сәуір айының
басында 3 – 4 ... ... ... тез өседі. Қазақстанда Қарақалдың
Үстіртте, Маңғыстау облысында 10 шақты дарабасы бар деп есептеледі. ... саны ... ... ... ... Халықар. табиғат қорғау
одағының және Қазақстанның «Қызыл кітабына» ... ... ... ... ... ... ... қорықшаларында
өсіріледі. Қарақұлақ - мысық ... ... Дене ұз. 65-82 ... 25-30 см. ... өте ұқсас, құлақтарының ұшында қара шашағы
бар, құйрығы шорт ... Жүні ... Бір ұяда 2-4 ... ... мен ұсақ кемірушілермен қоректенеді. ТМД аймағында Түркмен жерінде
таралған. Қызыл кітапқа енгізілген түр [4].
Барыс немесе ірбіс ( Р. ... ... ... ұзын ... ... ... 225- 250 ... 40кг, теңбілді мысық.
Мәңгі қарлы тау етегінде тіршілік етеды. Қыста қоректену үшін ... ... ... жеке ... ... ерте ... ... айдан кейін, көктемнің соңында құз арасындағы апанда 1-5, ... ... ... ... ... 2 жылда бір рет ұрпақ береді. Барыстар
15 жыл омыр ... ... ... ... ... ... ... кекылык, ұлармен қоректенеді. Өзінің ... ... ... ... барыс үнемі ертедегі аңыз, ертегі кейіпкері
болатын, ал ... ... ... ... ... ... аң. Түсі көк сұр, ... сақина тәрізді дөңгелек қара дақтары
бар, жүны ұзын әры қалың. Күшті, ... ... ... ол өте ... ... ... қозғалыспен араласусыз көре алады [9].
Сілеусін (лат. Lynx lynx) – мысық тұқымдасына жататын ... ... 87 – 104, ... 20 – 31 см, ... 13 – 23 ... 3 түр тармағы бар, соның ішінде Түркістан ... ... ... ... Ақ ... ұйықтап жатқанда тап
беріп немесе иттерше қуып ... ... ... ... (лат. Panthera pardus) — ... ... ... мысық тұқымдасына жататын жыртқыш аң. Денесі созылыңқы, аяқтары
қысқа әрі мықты. Дене тұрқының ұзындығы 107 — 180, ... ... 75 ... см. ... жұмсақ сары немесе қызғылт жүнінің ... қара ... ... қара ...... деп ... Аталығы 60, аналығы —
30 — 40 кг тартады. Леопард негізінен Африкада (тек ... ... ... ... ... ... Қиыр ... ұшырасады.
Тропиктік, субтропиктік аймақтардағы ормандарда, тау беткейлерінде, жазық
далалар мен ... өзен ... ... ... ... тұяқты аңдарды (бұғы, елік, арқар, т.б.) аулайды. Қорегін,
көбіне ... ... ... ...... ... ұйығып, 90 — 105
күннен кейін балалайды. Леопард Халықаралық табиғат қорғау одағының “Қызыл
кітабына” енгізілген[8].
Тәжірибелік бөлім
Леопардтың ... және ... ... мақсаты: Леопардтың түрлерін және таралу аймақтарын зерттеу.
Құрал жабдықтар: компьютер, интернет материалдары, әдебиеттер, суреттер.
Зерттеу обьектісі: Леопард
Зерттеу әдісі: бақылау, ... ... ... Леопардтың түрлерін және таралу аймақтарын анықтау.
2. Леопардты қорғау және сақтау жолдары
Жұмыстың барысы
Леопард – сүтқоректілер класына ... ... ... үлкен түрінің бірі. Леопард – бұл өте сүйкімді де сымбатты аң. ... ... ... ... ие ... ... ... басы дөңгелек
келген, ұзын құйрық, сымбатты және ... өте. ... - ... ... ... ... ... шап беріп ұстай алатын жануар. Дене 91—180
см, құйрығының ұзындғы 75—110 см ... ... бар ... 32—40 кг, бiрақ
түрлерінің ерекшеліктеріне орай салмағының аса ауыр ... де ... ... ... ... 100 кг ... леопард түрлері кездеседі.
Денесінде сары дақтары айқын білінетін аң, сол ... ... ... ... ... ... ... бойымен және аяқтарға түсі
айқын сызылған және сақиналы түрде қарадақтары бар. ... ... қара ... анда-санда ұшырасады.
Жүктiлiк мерзімі барлығы 3,5 айға созылады. Аналықтары көбейер шағында
алдында болашақ мәулендер үшiн ... апан ... ... ана ... ... 1-2 төл көрiнiп қалады. Аталықтары оларға
қорған болып жүреді. Ол тұқымнан қашық емес өмiр ... ... оны ... ... лезде өседі, 2-2, 5 жылдан кейiн кәмелетке толған болады.
Олар өз ... 2-3 жыл ... өмір ... ... ... және ... ... арнаулы қындарда
өлтiретiн өткiр, инедей, және қанжардай. Ол ... ... ... ... жүгімен орман бойымен тез ағындайды және еркiн ... Аңға ... ... яғни ... ... бас ... әсердi жасайды, ал елiк емес, теңбiл
бұғы ... ... ... ... Және ... сенбестiк: iрi леопард
тiстеріне елiк алып екi үш метр ... ... ... ... 16-18
метрде қарғыр жүгiріп жылдамдық жасайды, тiптi түзу және тіп-тік секіріп
жүреді, ал ... он ... ... секiрулер ол үшiн төрт метрлiк
биiктiктерге кәдiмгi секіру тәрізді, сонымен ... ... ... ... ... жүреді. Леопард жалғыз немесе жұп болып және ... өмiр ... ... өмір сүру ... ... ... өмір ... жасы 24-ке де жетеді.
Леопард тропиктік және субропиктік аймақтарда және аралас ормандар,
селдiр тоғай, бұталарды тоғай, ... ... ... өмір ... таралу аймағы көлемдi, және кез-келген мысық тұқымдастары
тәрізді олардан біршама ... ... Ол ... ... көп ... ... және Азияның оңтүстiк жартысында
таралған. Сонымен қатар Ява және Шри-ланка аралдарында, ... ... ... ... кездеседі. Бұл мысықтар едәуiр бөлiктiң
Африкаға қараған бөліктерде, тоғайларда тұрады және ... ... ... ... ... осы жерді шабындық – ... ... Бұл екі ... ... айырмашылығы да осында гепард
шабындық аң, яғни жазық далада өмір сүреді, ал ... ... ... тал-бұталардың арасында мекендей береді. Iрi жыртқыш аңдар ... ... ... кедергi келтiрмегенін сүйедi. Леопардта баяу
дыбысты және өткiр көзді және де ол өте ... ... ... ... жақсы. Сирек таза орманда бiрнеше метрлерде қозғалмай ... ... бара ... ... ... да қалады, сол кезде құйрығын жай ғана
көтеріп бас салады.
Гепард
Леопард
Леопард пен ... ... ... шапшаң, қорегінің соңынан
қуалап жетіп алатын аң, ал леопардтың көзі жақсы көретін, қорегін ... ... ... ... ... ... - елiк, ... бөкендер, бұғылар, қабандар,
маймыл, қоян, дегенмен күштердегi қабылан горилла және тiптi ... ... да ... ете береді. Және ол түнде шегiрткенi немесе бақаны
жеп қояды. ... ... ... ... етеді және балық секілді дәмдi
тамақ iшедi!
Қазіргі таңда леопардтардың саны күрт төмендеп бара ... ... ... ... ... және табиғат өзгерiстеріне ... ... ... ... ... ... ... ату жағдайларын ұйымдастыруы.
Ертеректе леопард түр-түсінен және орналасқан аймақтарына қарай танып
білінетін 35 түр ... ... деп ... ... ... ... 8 ... ерекшеленедi немесе қабыландардың 9 түр
тармақтары бар:
• Африкалық леопард (Panthera pardus pardus), ... ... - ... ... ... ... pardus delacouri), таралу аймағы -
Үндіқытай
• Явалық леопард (Panthera pardus melas), таралу ... - ... ... ... ... pardus fusca), таралу аймағы - Индия,
Пәкістанның оңтүстік-шығыс бөлігі, Непал өңірлері
... ... ... pardus kotiya), ... ... - ... Солтүстікқытайлық леопард (Panthera pardus japonensis), таралу аймағы
- Қытай
... ... ... ... pardus ... ... -  Шалғай Ресейдің шығыс бөлігі, Солтүстік Қытай, Корея
• Парсылық леопард (Panthera pardus saxicolor), таралу аймағы -  ... ... ... ... леопард (Panthera pardus nimr), таралу аймағы – ... ... ... жиi ... ... ... ... (Panthera pardus tulliana); таралу аймағы -
Алдыңғы Азия, қазіргі ... ... Азия ... өмір ... ... - ... ... мекендейтiн ерекше лепардтың
түр тармағы. ... ... үндi ... ұқсас. Цейлон леопарды,
дегенмен одан кiшi өлшемдермен ерекшеленедi. Терi сарылау - қоңыр немесе
қызғылт сары ... ие ... ... ... ... 56 - 77кг ... ... түрлері – 29-32 кг салмаққа жетеді. Осы түр тармағы ғана
Шри-ланканың аралында мекендейдi, және ... ... ... аңын ... ... арал ... ... - қорық шегiнде ғана емес барлық
аумағында таралған. Жақында ... ... ... ... ... ... ... Шөп көректi жануардың аралдағы ... ... ... ... үстемдiк жыртқыш аң болып
табылады, ағаштарда ... ... ... ... ... ... ... Әдетте аналықтан екі күшіктейді.
Цейлондық леопард
Парсылық леопарды iрi өлшемдермен бейнеленедi және құмды барысы бар
ұқсастық ... ... бойы ... болуымен ерекшеленеді. Қыстыгүнi
парсылық леопардтар өте ... ... ие ... Жер ... осы ... ... өте ... Биiк таулыларда да, алыс аудандар ... ... ... өзiн өте ... ... Ол ... ... да
тоңбайды, және сусыз ыстық аймақтарды да мекен етіп жүре береді. Алдыңғы
Азия леопардына қарағанда ірілеу ... ... ... ... клемі жағынан орташа көлемге ие.
Парсылық леопард
Арабтық леопард барлық таяу шығыс елдерінде ертеректе жайылған. Қазiр
араб ... ... ... ... ... сәл-ақ алдында тұр. Мысалы,
Израильда қалды тек осы түр ... дара ... ... ... ... түр ... арасында ұсақ түрлері деп есептейді.
Бұл леопард түрлерініңең ұсақ аналықтарының денесiнің салмағы төменгi ... яғни 25 ... ... ... ... - Амур ... өте ұқсас, дегенмен
бояуының түсінде сонымен қатар бірқатар ... бар. ... ... ... бар, яғни тұмсықтарының көлемдері жуандау
келген.
Солтүстік Қытайлық леопарды
Қиыршығыстық (амурлық) леопард, леопардтың ішіндегі түр ... ... ... ... түі. Ол ... ... ең ұзын жүнге
ие болады және барлық түр тармақтарының арасында ... ... Түр ... ... ... бояу ... әжептәуiр қаныққан, бір қарағанда
тропикалық леопардтарға ұқсамайды.
Қиыршығыстық леопард
Африкалық леопард, өзге ... ... iрi ... көрiнедi.
Африкалық леопард өлшем және салмағы жөнінен географиялық облыстарына
мекендеуге ... ... және ... өзгертедi. Жазық далада өмір
сүретіндеріне қарағанда, орманда өмір ... ... өмір ... қолайлы
жағдайлар бар. Бiрақ аналықтарына қарағанда аталықтары iрiрек. Леопардтың
денесiнің ұзындығы 200—250 см ... ... ... 75-110 см см
дейін жетедi.  Аталықтарынң салмағы 60 кг, аналықтары — 40 кг дейін ... ... ... өмір ... ... аумағына яғни таралу аймағына
тәуелді болады, мүмкін түсі де қызғылт – ... сары ... ... Африкада таралған, Жунглияның ылғалды аймақтарында және ... ... ... ... ... және Марокко
шөлейттерінде кездеседі. Қабылан көбіне жазық далалы жерлерде жүргендіктен
сулы аймақтардан аулақтау жүреді. ... ... ... ... және ... уақытта дашабуыл жасай береді. Күндiз әдетте ... ... шөп ... ... бөкен, зебра және басқа, ... ... ... - ... ... ... ... де қоректенеді, үй жануарларына да кейде шабуыл
жасайды: (қойлар, жылқылар) ... ... ... және оларды басқа
қабыландардан қызғанады. Ол өлексе қалдықтары ағашқа көтерiп кiргiзедi,
қорқаулар мен шибөрілерден ... ... ... ағаш ... ... күндiзгi демалысқа торуылдап отырады, ал кейде тiптi маймылды да
ағаштан ұстайды. Дегенмен қабылан негiзiнде жерде аулайды. Ол ... ... ... ... ... ... ... және
оны тұншықтырады, бiрақ сәтсiздiктiң жағдайында қудаламайды.
Африкалық леопард
Үнді леопарды субконтинентальды аймақта өмір сүруге бейімделген.
2. Қорғау және ... ... ... әлем бойынша леопардтардың
азайып кету кауіпі бар. Олар Халықаралық ... ... ... ... және ... ... кітабына енді. Леопардты аулауға
немесе атуға тыйым ... ... ... 1936 ... 1970 жылдарға
дейін ел зообақтарына түр жинау мен экспортқа шығару үшін 400- ге ... ... XIX ... орта ... ... ... кездесетін
аңдар қатарына қосылмады, керісінше, зиянды жыртқыш ретінде оны жыл ... ... ... ... ... ... ... терісінен тігілген тон мен ішік, бас киімді тек даулетті
адамдар киетін. Ал барыс терісінен ... ... ... ... ... тілігін көрсететін боған. Қазір ... пен ... ... ... бағалы терісі шамамен 4 мың долларға бағаланады. Сирек
кездесетін жыртқышты өлтіргендер әр елде ... ... ... 10 ... бас бостандығынан айырады. Леопардты сақтап әрі көбейтуге
үлкен үлес қосатын-қорықтар.
Өз арасында олар жайылуы негізінде ... ... ... Аталығы әдетте ірі, шомбал, берік келеді. Ересек аталықтарында
салмағы 65 - 75 кг. ... ... ... ... 1 – 2м ... ... ол ... метр биіктікте уақыт өткізеді.
Ол қолға үйретуге еріксіз, өзі сұрапыл жыртқыш аң. Леопардтың - әлі
толық зерттелмеген, сыры жұмбақ аң. ... түр ... ... қар ... ... ... әрі ... түрі одан әлдеқайда
үлкенірек. ... бас ... қар ... дене ... тау ... ... Жоғалып кеткен жолбарысқа туған күн 1990 жылдардан бастап
барысқа да туды. Бүгінде леопард теңбіл ... ... орай ... ... кету ... тұр. Адам ... қатыгез әрекетінің
кесірінен түз тағысы қып – қызыл ақша жасаудың көзіне ... - ... ... мысықтектестер тұқымдасының өкілі.
Мысықтектес тұқымдасы Австриядан ... ... ... ... ... біріктіреді. Тері жамылғысы қалың әрі жұмсақ. Басы домалақ, «бет»
бөлімі қысқа. Көздері үлкен, қарашығы тік. ... ... ... ... аяқтары 5, ал артқылары - 4 саусақты. ... ... және ... ... ... ... етеді, орманда,
саваннада және шөлде мекендейді. Етпен қоректенуге бейімделген. Жеке немесе
жанұялық топ құрып тіршілік ... дене ... ... ... 120 — 150 см, ... ... — 75 см. Қалың, қысқа, сарғылт түсті түгінің үстінде қара дақтар ... ... және ... ... ... ... жазық далалар мен саваннада, өзен ... ... ... Ағаш басына, жартастарға тез өрмелеп шығады. Леопард ... ... ... т.б.) қуып жүріп аулайды. Оның жылдамдығы ... ... ... Ол жер ... ... ... арасында
ең тезі болып саналады. Жоғары ... ... ... шамамен 7 метрге дейін жетеді. Желтоқсан — ... ... 90 — 95 ... ... 2 — 4 ... ... ... тез үйренетін жыртқыш, сондықтан хайуанаттар саябағында
ұстауға бейім аң. Терісі бағалы, кезінде өте көп ауланған. Қазір ... ... ... ... қорғауға алынып, Халықаралық
табиғат қорғау одағы мен Қазақстанның “Қызыл кітабына” енгізілген. ... Азия және ... ... ... 18-ғасырдың аяғы — 19-
ғасырдың басында Каспий мен Арал теңіздерінің ... ... ... ... ... ... сирек болса да, Үстірт пен Маңғыстау
түбегінде кездесіп қалып жүрді.
Леопардың бізге мәлім 9 түрі белгілі: Африкалық леопард, Үнділік леопард,
Үндіқытайлық ... ... ... ... ... Солтүстікқытайлық
леопард, Қиыршығыстық (амурлық) леопард, Парсылық леопард, Арабтық леопард.
Бұл түрлердің бір-бірінен айтарлықтай айырмашылығы жоқ, дегенмен ... ... ... ... ... көлемінде қарай ерекшеленеді.
Леопард айналасындағы өлекселермен қоректенгендіктен, ... ... ... ретінде қарастырылады. Табиғат бір тірі жан-жануар
арқылы зиян келтіріп, енді бірі сол тірі таиғаттың бөлшегі ... ... ... құрылым. Дегенмен леопардтың табиғаттан жоғалып кепеуін
қадағалау, әрбір тұлғаның парызы. Леопард қызыл ... ... сол үшін ... қорғауға тиімді жобалар мен қорғау негізінде ... ... ... ... ... ... животных. Москва, «Олма- Пресс» 2003г. 346
бет.
2. М.Қ.Жұмалиев, Б.Е.Есжанов. Жануарлар әлемінің биоалуантүрлілігі
(Сүтқоректілер), 4-бөлім. –Алматы, «Қазақ университеті» 2007ж. 127-
128беттер.
3. Х.Қыдырбаев. ... ... ... ... пайдалану және қорғау. –
Алматы, «Қайнар», 1982ж. 74-78 беттер.
4. В.Е.Соколов. Редкие изчезающие животные. Москва, 1986г. 306 ... ... Мир ... ... 2005. ... ... 254 бет.
6. А.Ф.Ковшарь, В.А.Ковшарь. Қазақстандағы жануаралар әлемі.
-Алматы, кітап баспасы 2009ж.14бет.
7. Абрикосов Г.Г. и др. Зоология. /Учебник, 1-том. –М.: Высшая школа,
1996г. ... ... ... ... ... ... 257-бет.
9. Дәуітбаева А.А. Жануарлардың алуан түрлілігі. «Алматы» кітап 2011,
709-бет.
10. Т.Сұлтанқұлов. ... ... ... ... ... 1977ж. 115 бет.
11. М.Қ.Жұмалиев, ... ... ... биологиялық
әртүрлілігі (Хордалылар) 1-бөлім. -Алматы «Қазақ ... ... ... Қ. ... ... - ... ... баспасы, 1989ж.
13. http://savageworld.ru/zhivotnye/leopard-afrikanskiy-panthera-pardus-
html
14. http://www.google.com/imgres/imgurl=http://upload.wikimedа
15. http://kk.wikipedia.org/wiki/Қабылан
Қосымшалар
Леопардтың таралу
аймақтары
Үнді ... ... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мысық тұқымдастар17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь