Гепардтардың биологиялық ерекшелігі

Мазмұны

Кіріспе
Систематикалық орны
І тарау Гепардтардың биологиялық ерекшелігі
1.1 Жыртқыштардың биологиясы
1.2 Гепардтардың биологиясы
1.3 Гепардтардың түрлері

Тәжірибелік бөлім
2.1 Гепардтың тіршілік ерекшеліктерін зерттеу
2.2 Биологиялық ерекшеліктері
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Қосымшалар
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі. Гепардтар — сүтқоректілер класы, мысық тұқымдасына жататын аң. Африка, Орта Азия және Үндістанда таралған. Қазақстанда 18-ғасырдың аяғы-19-ғасырдың басында Каспий мен Арал теңіздерінін аралығындағы шөлді аймақта тіршілік еткен. 20-ғасырдың 50-жылдары сирек болса да, Үстірт пен Маңғыстау түбегінде кездесіп қалып жүрді.
Гепард— басқа мысықтардан ерекшелігі — табаны ұзын, тырнағы жасырынбайды. Бұлар негізінен Оңтүстік Азияның шөлді аудандарында тараған.
Бізде гепардтар оңтүстік Туркменияда кездеседі. Олар ашық далалы жердегі жануарларды қуып жүріп ұстап, жейді. Гепардтарды қолға үйретіп ақ бөкендерді ұстауға пайдаланады.
Курстық жұмыстың мақсаты. Мысық тұқымдастар сирек кездесетін болғандықтан, кәсіптік маңызы аз жануарлар болып саналады. Сондықтан бұл тақырыпты зерттеу маңызды.
Курстық жұмыстың міндеттері:
1. Гепардтардың биологиялық ерекшелігі;
2. Жыртқыштардың биологиясы;
3. Гепардтардың түрлері;
4. Гепардтардың тіршілік ерекшеліктері;
Курстық жұмыста қолданылған зерттеу әдістері – оқылған әдебиеттерде шолу жасау, түсіндіру, бақылау – байқау т.б. зерттеу әдістерін пайдаландым. Зерттеу тақырыбына қатысты әдебиеттерді, дидактикалық нұсқауларды зерделеу, талдау.
Пайдаланылған әдебиеттер

1.Қайымов.Қ.Жануартану.-Алматы,2004.
2.Биология:Жоғарғы оқу орнына арналған.-Алматы,1999.
3.Жануартану дәстүрлі емес сабақ.-Казақстан мектебі,1995, N1.
4.Жануартану әдістемесі.-БГХ,1998,N1.
5.Әмірғазиев Қ. Биологиялық жұмбақтар. Алматы, «Мектеп», 1972.
6. Қайымов Қ. Аяулы хайуанатттар. Алматы, «Мектеп», 1979.
7.Қ а й ы м ов Қ. Биология және техника. Алматы, «Қайнар», 1985.
8. Бекенова А.Б., Есжанов.Б, С.М.Махмутов. Қазақстан сүтқоректілері, Алматы, 1995
9. С.Махмұтов, Зоология, Алматы, 2006
10. К.Б. Олжабекова, Б.Е. Есжанов, Омыртқалылар зоологиясы, І бөлім, Алматы, 2007
11. К.Б. Олжабекова, Б.Е. Есжанов, Омыртқалылар зоологиясы, ІІ бөлім, Алматы, 2007
12. Жизнь животных 2 том М: 1998
13. Н.М.абышев. В.С.Кубанцев. География животных с основами зоологии. М. 1993
14. В.М.Константинов, С.П.Шаталова. Зоология позвоночных. М.2004
15. С.М. Махмутов. Зоология (І бөлім) Алматы, 1994
16. С.М. Махмутов. Зоология (ІІ бөлім) Алматы, 1996
17. Омыртқалыллар зоологиясы Алматы, 1970
18. С.П. Наумов: Зоология позвоночных. М. 1990
19. “Гиннес рекордтар кітабы 2013”
20. “Балалар Энциклопедиясы”, V-том
21. Бекенов, Ишадов, Имамбердыев, Садыков, 1999.
        
        Мазмұны
Кіріспе
Систематикалық орны
І тарау Гепардтардың биологиялық ерекшелігі
1.1 Жыртқыштардың биологиясы
1.2 Гепардтардың биологиясы
1.3 Гепардтардың түрлері
Тәжірибелік бөлім
2.1 Гепардтың тіршілік ... ... ... ... әдебиеттер
Қосымшалар
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі. Гепардтар -- сүтқоректілер класы, мысық тұқымдасына ... аң. ... Орта Азия және ... ... Қазақстанда 18-ғасырдың аяғы-19-ғасырдың басында Каспий мен Арал теңіздерінін аралығындағы шөлді аймақта тіршілік еткен. 20-ғасырдың 50-жылдары сирек болса да, ... пен ... ... ... ... ... -- ... мысықтардан ерекшелігі -- табаны ұзын, тырнағы жасырынбайды. Бұлар негізінен Оңтүстік Азияның шөлді аудандарында тараған.
Бізде ... ... ... ... Олар ашық ... ... жануарларды қуып жүріп ұстап, жейді. Гепардтарды қолға ... ақ ... ... ... ... ... ... тұқымдастар сирек кездесетін болғандықтан, кәсіптік маңызы аз жануарлар болып саналады. Сондықтан бұл тақырыпты ... ... ... ... ... ... ... Жыртқыштардың биологиясы;
3. Гепардтардың түрлері;
4. Гепардтардың тіршілік ерекшеліктері;
Курстық жұмыста қолданылған зерттеу әдістері - оқылған әдебиеттерде шолу ... ... ... - ... т.б. зерттеу әдістерін пайдаландым. Зерттеу тақырыбына қатысты әдебиеттерді, ... ... ... ... ... орны
Дүниесі: Жануарлар
Тип: Хордалылар- Chordata
Тип тармағы: Омыртқалылар - Vertebrata
Класс: Сүтқоректілер немесе аңдар - Mammalia seu ... ... ... сатыдағы аңдар - Elitheria
Отряд: Жыртқыштар - Carnivora
Тұқымдасы: Мысықтәрізділер- Felidae
Түрлері:
Африкада гепардтардың бес түрі мекен етеді:
* Acinonyx jubatus jubatus - ... ... , 500-ге ... Acinonyx jubatus raineyi - ... ... ... Acinonyx jubatus ... - Танзания мен аирда мекеен етеді;
* Acinonyx jubatus soemmeringii - ... мен ... ... етеді;
* Acinonyxjubatushecki - және Алжирде.
Азияда гепардтардың екі түрі мекен етеді:
* ... - ... ... ... еткен гепардтар қазіргі кезде жойылып кеткен;
* Acinonyxjubatusvenaticus - Үндістан мен орталық Азияда 200 ге жуық ... ... ... - ... ... ... биологиялық ерекшелігі
1.1 Жыртқыштардың биологиясы
Жыртқыштар (Carnivora) - сүтқоректілердің бір отряды. Австралия (тек жерсіндірілген түрлері ғана бар) мен Антарктидадан ... ... ... кең ... 12 ... 235-ке жуық түрі ... Қазақстанда 5 тұқымдасы (ит, аю, жанат, сусар, мысық), 14 түрі бар. ... 250 ... ... 250 ... (аю) ... ... Әр ... 4 - 5 башайы болады. Құйрығының ... дене ... ... ... одан ... Жүні ұзын әрі қалың, әр түсті болады. Жыртқыштардың азу тістері жақсы дамыған. Аталығы мен аналығының жыныстық диморфизм айырмашылығы аз, не ... ... Иіс және Eсту ... жақсы жетілген. Қорегін таңертең, көбінесе іңірде немесе түнде аулайды. Жылына 1, кейбір түрлері 2 - 3 рет, ... 2 ... 1 рет ... ... ... ... ... туады. Жыртқыштардың арасында кәсіптік маңызы бар, терісі пайдалы (Бұлғын, Кәмшат, ... Қара ... т.б.) не ... ... жеп ... тигізетін, сондай-ақ Ауыл шаруашылығына, Аңшылыққа зиян келтіретін, ауру тарататын түрлері де бар. Жыртқыштардың ... ... ... қасқыр, Тянь-шань қоңыр аюы, Барыс, Қабылан, т.б.) қорғауға ... ... ... да ... жануар-лар тәрізді жыртқыштардың миы да алдыңғы ми сыңарлары, ортаңғы ми, аралық ми, мишық және сопақша мидан құралады. Алайда алдыңғы ми мен ... ... ... ... әлде қайда көлемді және ми сыңарларында иірім болғандықтан, сондай ақ ми ... ... ... ... өте ... ... иіс сезу, есту, көру, сипап сезу және дәм сезу мүшелері жақсы дамыған, бірақ барлығында біркелкі деуге болмайды. Жыртқыштардың тіршілік ... мен ... ... ... ... ... түрліше әсер етеді. Мысалы, ашық жерлерде мекендейтін жыртқыш аңдардың көзі жақсы жетілсе, орманда мекендейтін сүтқоректілердің есту сезімі мен иіс ... ... ... Ал суда ... ететін дельфин мен киттер мүлде иіс сезбейді, қорегін жер астынан ... ... көзі ... ... қай-қайсысы болса да құстардай қырағы болмайды.
Жыртқыштарды қаңқасы және осыған дейін оқылған омыртқалы ... ... ... ... ... ... ... кеуде қуысы, иық белдеуі мен алдыңғы аяқ және жамбас белдеуі мен ... аяқ ... ... Бұларға тән негізгі белгі -- мойынның ұзын-қысқалығына қарамастан 7 ... ... ... мойынды жирафтд- да, қысқа мойынды түленде де мойын 7 омыртқадан тұрады. Жыртқыштардың бассүйегі жорғалау-шылардыкіне ұқсас болғанымен, ... ... ... ... ... ... және ми сауытының көлемді болуына байланысты күрделі құрылысты болады . Бассүйек ми сауытымен тұтасқан үстіңгі ... және ... ... ... ... ... ... Үстіңгі және астыңғы жақсүйектердің алдыңғы жағында бірнеше күректістер ... одан ... ... ... ... ... кіші азу және ... азу тістер жалғасады. Азу тістердің ең ірісі жыртқыш тіс деп аталады. Жыртқыштар тісінің жорғалаушылардан негізгі ерекшелігі -- ... тіс ... ... орнығуында. Мысық тәрізді етпен қоректенетін сүтқоректілер жыртқыш сутқоректілер деп аталады. Жыртқыш сүтқоректілердің жақсүйектері тек қана жоғары және төмен ... ... олар жақ ... ... ... ... Ал өсімдіктекті азықпен қоректенетін сүтқоректілер (сиыр, жылқы, қой, қоян) жақсүйектерін кез ... ... ... ... оң ... және сол жаққа қарай қозғалта алады; олардың тіс құрылысы да жыртқыштардан басқаша.
Жыртқыштардың көпшілігінің терісінен түкті жамылғы өсіп ... Оны ... ... ... аяғымен тазалап, жуы-нып отырған мысықтан анық көруге болады. Мысық денесінен итте болатын қолайсыз иіс сезілмейді, ол ... да таза ... ... мысықтың терісінен май бөлінбейді, сондықтан да мысық суға түспеуге және жаңбырдың астында қалмауға тырысады. Тер бездері тек ... ғана ... ... ... тер иісі де ... Итте де тер ... өте аз, сондықтан денесін салқындату үшін ыстық күндері ит тілін салақтатып жүреді, кейде суға, шомылып, судан ... ... ... де, ... ... су ... ... шашып, денесін құрғатып алады. Жыртқыштардыңтүкті жамылғысы біркелкі түктерден құрал-маған: жуандау және ұзын түк ... деп, ал ... ... түк -- мамық немесе түбіт деп аталады. Қылшық жүн түбіттің қыр-қылмауына және ... ... ... ... тигізеді, ал түбіт денедегі жьтлуды сақтайды. Бегемот, керік, кит, морж тәрізді сүтқоректілердің денесінде ... ... ... киттің денесіндегі жылуды тері астында болатын қалың май қабаты сақтап қалады. Түкті жамылғысы бар ... ... екі рет ... ... ... Түк терідегі түк үясына орналасады. Түк дегеніміз -- ... ... Ал ... ... ... ... ... терісі үлбір деп аталады.
Тері тек түк қана емес, қабыршақ, өткір және жалпақ тырнақ, тұяқ және мүйіз сияқты мүйізтекті ... ... ... ... ... денесін қаптаса, қалталы, кеміруші және бунақ дене қоректі сүтқоректілердің құйрығында да болады. Бұл -- ... ... ... ... қуалау нәтижесіңде пайда болған белгі. Өткір тырнақты -- кез келген жыртқыш сүтқоректілерден, ... ... -- ... тақ және жүп ... -- ... ... ... болсақ, кейбір сүтқоректілердің терісінен басына мүйіз өсіп шығады. (Бұғылардың мүйізі сүйекті бо-лады.) Сөйтіп, түк, қабыршақ, ... және ... ... ... ... ... тұяқ терінің мүйізтекті қосалқы түзілісі болып былады.Бұларды жаққан кезде мүйізді ... иіс ... ... ... ... ... жалғасады да, омыртқа жотасы бүкіл арқаны бойлай құйрық омыртқалармен ... дене ... мен ... ... ... ол көбінесе тіршілік әрекеті мен мекендейтін орта жағдайларына байланысты ... ... -- ... ... ... ететін төрт аяқты жануарлар. Рас, суда, топырақтан ін қазып, ұшып жүріп тіршілік ететін де ... ... ... танысасыңдар. Жыртқыштардың сыртқы құрылысы күнделікті тұрмыста өздерің ... ... ... алып ... ... -мысықтың арғы тегі ливиялық мысық болып саналады, оны Африка ... ... 5 мың жыл ... ... ... ... Қолға үйретілген басқа жануарларға қарағанда мысық арғы тегінен онша өзгере қоймаған, сондықтан мысықтың қолтұқымдары айтарлықтай көп емес. Мысықтың денесінен, басқа ... де ... бас, ... тұлға, құйрық (кейбір сүтқоректілерде құйрық жойылған), алдыңғы және артқы аяқтарды айқын ... ... ... ... ... мен ... аяқ ... тәрізді болғанымен тұлғасынан екі жаққа қарай тарбимай, тұлғаны тік ... ... ... ... ... тигізбей төрт аяғымен еркін қозғалып жүреді). Мысықтың басына назар аударсақ: бұған дейін оқып өткен омыртқалы жануарлардан кездеспеген екі ... ... ... Бұл -- ... тән ... Қарашығы жарық сәулесінің күшіне қарай өзгеріп тұратын бадырайған үлкен көз, қабағы мен үстіңгі ерніндегі ұзын қылшық, ешқандай түгі жоқ ... ... екі ... ... ... көзге түседі.
Қорегін аулағанда дыбысын, сездірмей, саусақтарының ұшындағы тырнақтарын майлы табанына жасырып алып, білдіртпей жүреді. Ол ... жер ... ... ... бүгеді де аяқтарымен қатты серпіле олжалайтын қорегіне қарай атылады. Міне осы тұста саусақ ұшындағы жасырылған өткір тырнақтар тарбия ашылып, құйрығы ... ... ... ... ... ... бұлқын қызметін атқарады. Қорегін осылай аулау -- мысық тұқымдас аңдарға тән. ... ... ... ... терімен қапталады. Теріде түтік тәрізді тер бездері мен көпіршік тәрізді май бездері орналасады . Тер безінен тер бөлініп ... да, ... ... ... ... ... ал май безінен бөлінген май теріде орналасқан түкті майлап, оған су ... ... ... Тер ... ... түрі сүт ... ... да, сүтқоректілер баласын сүтпен қоректендіреді.
Енді сүтқоректілер қаңқасының құрылысын қарастырады. Төрт түлік малдардың ... ... өте ... ... ... ... Сиыр ... -- сүт пен еттің молшылығы еске түседі. Сиырдың терісі, мүйізі тікелей пайдаланы-лумен қатар көптеген қосалқы бүйымдар ... ... ... Сиыр ... жыл санауда 2-жыл. Сиырдың үстіңгі жақсүйегінде күрек және ит ... ... және ... ... екі мүйіз өсіп шығатыны белгілі.Ал омыртқа жотасы басқа да сүтқоректілер тәрізді мойын омыртқадан, арқа ... бел ... ... және ... ... құралады. Қаңқаның алдыңғы бөлігі иық белдеуінен, соңғы бөлігі жамбас ... ... ... иық белдеуінің құрылысы айтарлықтай күрделі емес. Ол қарға сүйегі бітісіп кеткен жауырыннан және бұғанадан құралады. ... ... ... итте ... ... ... ал төрт аяқпен де, тік те қимылдай алатын ... ... ... ... аю, ... ... иық белдеуі бұғана арқылы жалғасады. Жұмыртқалаушы сүтқоректілердің ... ... ... ... ... де ... Әрқайсысы үш сүйектен құралатын екі жамбас сүтқоректілердің жамбас белдеуін түзеді.
Сүтқоректілердің аяқ қаңқасындағы сүйектер бес саусақпен аяқталғанмен де ... ету ... және ... атқаратын қызметіне байланысты құрылысы жағынан бірдей емес: алдыңғы аяқ сүйектері ұшуға, жүзуге және жер ... ... ... ... ... жүру ... қарай саусақтар саны өзгереді. Сүтқоректілердің арқа омыртқалары (12 -- 15) қабырғаларға жалғасып, қабырғалардың екінші үшы ... ... ... ... ... қуысы түзіледі. Бел омыртқалардың саны да барлық сүтқоректілерде ... емес (2 -- 9). ... 3 -- 4 ... түтасуынан пайда болған.
1.2 Гепардтардың биологиясы
Гепард ... jubatus) -- ... ... ... ... ... аң. Африка, Орта Азия және Үндістанда таралған. Қазақстанда 18-ғасырдың аяғы -- 19-ғасырдың басында ... мен Арал ... ... ... ... тіршілік еткен. 20-ғасырдың 50-жылдары сирек болса да, Үстірт пен ... ... ... ... ... ... -- ... класы, мысық тұқымдасына жататын аң. Африка, Орта Азия және Үндістанда таралған. Қазақстанда ... ... ... Каспий мен Арал теңіздерінін аралығындағы шөлді аймақта тіршілік еткен. 20-ғасырдың 50-жылдары сирек болса да, Үстірт пен Маңғыстау түбегінде кездесіп ... ... -- ... ... ... -- табаны ұзын, тырнағы жасырынбайды. Бұлар негізінен Оңтүстік Азияның шөлді ... ... ... оңтүстік Туркменияда кездеседі. Олар ашық далалы жердегі жануарларды қуып ... ... ... ... ... ... ақ ... ұстауға пайдаланады.
Мысық тұқымдастар сирек кездесетін болғандықтан, кәсіп-тік маңызы аз жануарлар ... ... - ... ... ... ... Тұрқының ұзындығы 87 - 104, ... 20 - 31 см, ... 13 - 23 кг. ... 3 түр тармағы бар, соның ішінде Түркістан сілеусіні Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.Гепард -- биік ... жыл бойы қар ... ... ... тіршілік етеді. Қары қалың жерлерде тіршілік етуіне байланысты аяқтары ұзын және ... ... ... дене ... ... тұрқы 120 -- 150 см, құйрығының ... 60 -- 75 см. ... ... ... ... ... ... қара дақтар болады. Қабылан тропиктік және субтропиктік аймақтардағы ормандарда, тау беткейлерінде, жазық далалар мен саваннада, өзен бойындағы ... ... ... Ағаш ... жартастарға тез өрмелеп шығады. Қабылан тұяқты аңдарды (газель, арқар, т.б.) қуып жүріп аулайды. Оның жылдамдығы 100 км/сағ-қа дейін ... Ол жер ... ... ... ... ең тезі ... саналады. Жоғары жылдамдығында қабылан қадамдары жылқыныкіндей шамамен 7 метрге дейін жетеді.
Желтоқсан -- ... ... ... 90 -- 95 ... ... 2 -- 4 ... табады. Қабыландар қолға тез үйренетін жыртқыш, сондықтан хайуанаттар саябағында ұстауға бейім аң. Терісі бағалы, кезінде өте көп ауланған. Қазір ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық табиғат қорғау одағы мен Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген.
I-шы санат. Жойылып бара жатқан түр. ... ... ... тіркелген.
Генофондын сақтау үшін таксонның маңызы. Монотиптік турыстың бірден-бір түрі. Түрді ... ... ... жолы - оны ... ... құру.
ХVІІІ-ХХ-ғысырдың ортасында қабылан Каспий теңізінің шығыс жағалауында және Арал теңізіне шектесіп жатқан ... ... те ... ... 1947 ж. Екі ... Үстіртің батыс шыңынан, ал 1949 ж. Екі аңды Маңғыстаудағы Ақтау тауынан ұстаған. Олардың біреуінің терісі ҚР БҒМ Зоология ... ... ... ал ... ... ... мұражайға тұлып жасалған 1947-1964 жылдары бұл аймақтан 16 аңның ұстаялғаны белгілі . Снңғы 45 ... ... ... бұл ... ... жойында дәл деректер жоқ, бірақ қыбыландардың өздерінің және іздерінің кездесілері жайында, 1976 жылы және тіпті ХХ ... ... ... ... ... тексерілмеген хабарламалары бар.
Бүгінгі күні Үстірт қорығының аумағында 2 мыңға жуық Үстірт арқары кездеседі. Бұл ... ... ... ... ... ... мәлімет жоқ. Қабылан Қазақстанның енгізілген, қазір ол туралы дерек жоқ, сондықтан жойылып кеткен түр ... ... ... ... мысықтар тұқымдасы, жыртқыштар отрядына жататын қарақұлақ, сабаншы, шағыл мысығы қорықтың Қарынжарық құмында кездеседі. Қабыланның дене бітімі ұзынша, ... ... , ... ... ... қара ... болады. Шөлді жерлерді мекендейтін қабыландар жыныстық жағынан 3-4 ... ... ... ... 8 түрі ... ... ... қамыс және шағыл мысықтары, сабаншы, қарақұлақ шөлейтті, шөлді, далалы-аймақтарды мекендейді. Сілеусін таулы алқаптардағы орман ішінде, ілбіс (қар барыс) биік ... ... ... Барыс мүшелдік жыл санау да 3-жыл. Барыстың аналығы - , күшігі - деп аталады. Қар ... ... ... Қазақстанның таулы алқаптарының қорықтарында (Ақсу-Жабағылы, Алматы, Марқакөл, Батыс Алтай) қорғауға алынған. Ертеде Қазақстанда ... ... ... ... ... кеткен.
Қабылан - жыртқыштар отрядына жататын, мысық тұқымдас, Қазақстанның Қызыл ... ... ... ... аң. ... ... ... қалудың бірден-бір жолы арнайы питомник (тұқымбақ) құру. ХVIII және XX ғасырдың ортасында қабылан Каспий ... ... ... және Арал ... ... ... ... сирек те болса мекендеген болатын. 1947 жылы екі қабыланды Үстірттің батыс шыңынан, ал 1949 жылы екі аңды ... ... ... ... ... ... ... ҚР БҒМ Зоология институтының жиынтығында сақтаулы, ал екіншісінен Атырау облыстық мұражайға тұлып ... ... ... бұл ... 16 ... ұсталғаны белгілі. Соңғы 45 жылда Маңғыстау облысынан бұл жыртқыштың кездесуі жайында дәлме-дәл деректер жоқ. Бірақ қабыландардың өздерінің және іздерінің ... ... 1976 жылы және ... ... 80-90 ... ... адамдардың тексерілмеген хабарламалары бар. Қабыланның мекендейтін жері - шөлді жерлердегі тау етектері, құз-шыңдар. Саны жөнінде деректер әзірге жоқ. Бірен- сараны ... ... ... ... ... ... Ясха деген ауданда түйені жарып қақпанға түскен. Қабыландар қарақұйрыққа, ақбөкенге, жабайы қойларға және тұяқты жануарларға шабуыл жасайды. ... ... ол ... 2,8-3,3 кг ет жейді екен. Буаздылығы 90-95 күнге созылады. 2-4 марғау туады. Қолда ұстаған қабыландар 15 жылдай өмір сүреді. ... ... тез ... Мінезі жұмсақ әрі басқа жануарлармен тез жұғысып кетеді. Бүгіндері қазақстанда қабылан тіршілік ететін жерлерге яғни ... пен ... ... ашылған. Сол үшін оны Үстірт қорығында қолда ... ... қою ... Ал біздің білгіміз келіп отырғаны қабылан соңғы рет Маңғыстауда кездескен. Маңғыстау облысында қабылан бар ма жоқ па соны анықтау.
Ақ қояндарды ... ... тап ... ... ... қуып ... ... жейді.Қабылан (Рапthега рагdиs) -- негізгі тараған жері Азия және Африка, бізде ... ... және Қиыр ... кездеседі.
Арал теңіз маңынан аталмыш түз тағысының жоғалғанына ғасырдан ... ... ... Бұл ... ... ... таңғалдырып отыр. Бұдан бұрын бұл жыртқыштың ізін ... ... ... ... ... ... ... кездеседі. Онда бұл аңды сақтауға көңіл бөлінген екен. Иен даланың сәніне ... ... енді ... да ... бе? ... ... Арал ... көбейе бастады ма екен? Оны зерттеушілер айта жатар.
Гепардтың Арал маңына қоныс аударуы ықтимал. Түзде жортып үйренген аң емес пе? ... ... ... ... ... аулаумен айналысқан. Бұл олардың дәстүрі болған. Алайда қазақ жерінде оның жоғалғанына 100 жылдан астам уақыт өткен деген дерек бар.
Гепард негізінен ... ... ... ... ... ... ... Тибет өңірлерін мекендейтін мысық. Сирек, таралу аймағы тарылып, саны ... ... ... Сауыр мен Алтайдың биік жоталарында таралған; таулардың альпі және ... ... ... ... жерлерді мекендейді. 1976және1985жылдарыбарыстарАлматыхайуанаттарпаркіндеөсіп-өнген. Ақсу-Жабағылы, АлматыжәнеМарқакөлқорықтарындажәнеүшқорықшалардақорғалады. Жоңғарқорығынұйымдастырып, қазіргі бар ... - ... мен ... Қыстақарқалыңтүскенде, гепардтаудыңормандыбелдеуінедейінтөменгетүседі. Барыстұяқтыжануарларды, әсіресе, арқарды, тау текені, тау ешкілерін, еліктерді, ал ... мен ... ... ... ... (1996) енгізілген. Қазақежелденгепардтыңтектілігін, батылдығын, айлалылығынпіртұтқан.
Бір жерде тұрақты тіршілік етеді, бірақ күн көру ... ... ... ... ... ... ... Қыста тұяқты аңдар тау етектеріне қарай түскенде, гепардтарда сол маңға ... ... ... Оның негізгі азықтары - таутеке, елік, қабан, марал, арқар, қоян, шақылдақ, ұлар мен кекіліктер.
Еркегі ұрғашысынан ірі ... Басы ... ... түсі ... ... ... мен екі бүйірінде көлденең қара түсті жолақтары айқын байқалады. Құлағы қысқа, төрт қатар мұртшалары ірі қылшықты (ұзындығы 14 - 18 ... ... ашық сары ... ... ... өте ірі әрі өткір, иілген тырнақтары мықты, алдыңғы аяғы ... ... ... жетілген. Көбінесе, қоныс ауыстырып, жеке жүреді. Жабайы шошқа, бұғы, марал, елік, т.б. ... ... ... ... ... ... ... итке де шабады. Гепард 2 - 3 ... ... ... 5 - 6 ай ... ... ... 40 - 50 ... тіршілік етеді. Дүние жүзінде гепардтардың саны жылдан жылға азаюда.
1.3 Гепардтардың түрлері
Африкада гепардтардың бес түрі мекен етеді:
* Acinonyx jubatus jubatus - ... ... , 500-ге ... Acinonyx jubatus raineyi - ... 3000-нан астам;
* Acinonyx jubatus ngorongorensis - Танзания мен Каирда мекеен ... Acinonyx jubatus ... - ... мен Сомалиде мекен етеді;
* Acinonyxjubatushecki - және Алжирде.
Азияда ... екі түрі ... ...
* ... - ... ... мекеен еткен гепардтар қазіргі кезде жойылып кеткен;
* Acinonyxjubatusvenaticus - ... мен ... ... 200 ге жуық ... Королыдық гепард - Африкада
* Европалық гепард
Азиялық гепард.
Азиялық гепардтың екі түрі бар. Біріншісі жойылып кеткен. Ал екіншісі ... мен ... ... ... Acinonyx jubatus venaticus -- Үндістан мен орталық Азияда 200 ге жуық мекендейді.Басқа мысықтардан ерекшелігі -- табаны ... ... ... ... негізінен Оңтүстік Азияның шөлді аудандарында тараған.
Бізде гепардтар оңтүстік Туркменияда кездеседі. Олар ашық далалы жердегі жануарларды қуып жүріп ұстап, ... ... ... ... ақ бөкендерді ұстауға пайдаланады.
Мысық тұқымдастар сирек кездесетін болғандықтан, кәсіптік маңызы аз жануарлар болып саналады.
-261620260985
+ Acinonyx jubatus raddei - ... ... ... ... ... ... ... жойылып кеткен;
32575502540
+ Acinonyx jubatus venaticus - Үндістан мен орталық Азияда 200 ге жуық мекендейді.
Африкалық гепард- өзге ... ... iрi ... ... ... ... және салмағы жөнінен географиялық облыстарына мекендеуге бағынышты болады және күштi өзгертедi. Жазық далада өмір сүретіндеріне қарағанда, ормандаөмір сүретін ... өмір ... ... ... бар. Бiрақ аналықтарына қарағанда аталықтары iрiрек.
Гепардкөбіне жазық далалы жерлерде жүргендіктенсулы аймақтардан аулақтау жүреді. Алакөлеңкеде көбiнесе белсендi, бiрақ ... және ... ... ... ... ... Күндiз әдетте демалады. Негiзiнде гепард шөп қоректi ... ... ... және басқа, ал жемнiң кемшiлiгi кезеңінде - кемiргiштермен, маймылдармен, бауырымен жорғалаушылар құстармен де қоректенеді, үй жануарларына да кейде шабуыл жасайды: ... ... ... ... ... және ... басқа қабыландардан қызғанады. Ол өлексе қалдықтары ... ... ... ... мен ... сақтау үшін. Қабылан ағаш арналған тамаша өрмелейдi, ... ... ... отырады, ал кейде тiптi маймылды да ағаштан ұстайды. Дегенмен қабылан негiзiнде жерде аулайды. Ол секiрудiң қашықтығында ... ... ... Қорегін ұстауға секiредi және оны тұншықтырады, бiрақ сәтсiздiктiң жағдайында қудаламайды. Африканың Оңтүстігінде, Кенияда, Танзанияда, ... ... ... ... мекендейтін гепардтар
3030220596265
-21590055245343408057785
Карольдық гепард - 1981 жылы Оңтүстік Африкадангепардтың жаңа түрі табылды. ... ... ... ... ... Бұл ... басқа айырмашылығы жоқ тек қана оның қара дақтары өте ... ... ... ... 1926 жылы ... ... оны тек 50 жылдан кейін бірақ 1974 жылы суретке ... ... қара ... ... ... - бұл ... кәдімгі африкалық гепардтан үлкен болған. Үлкендігі арыстанмен ... ... ... ... ... ұзындығы 130 -- 150 см, құйрығының ұзындығы 70 -- 95 см.Салмағы60 -- 90кг. Биіктігі 90 -- 120 см. ... ... ... ... бас ... ... Гепардтың тіршілік ерекшеліктерін зерттеу
Гепардтар - денесін түк қаптаған, дене температурасы тұрақты, ұрпағын сүтімен ... ... ... ... Миы ... ... ... қалыпты жағдай өзгергенде мінез-құлығын да өзгертіп, жаңа жағдайға оңай бейімделеді. Жылықанды және қанайналымының екі ... ... ... ... өкпе ұяшықтары болғандықтан, газ алмасу беті ұлғайған. Сондықтан зат ... ... ... ... өтеді. Аналық денесінде ұрпағын көтеруге мүмкіндік болғандықтан және оны сүтімен қоректендіре алатындықтан, қабыландар өзге ағзалардан ерекшеленеді. Бұлард төрт ... ... ... ... ... ... етеді, бірақ күн көру жағдайы нашарлағанда кейде алысқа қоныс аударуы ... ... ... ... тау ... ... ... гепардтарда сол маңға қарай қоныс аударады. Оның негізгі азықтары - таутеке, елік, қабан, марал, арқар, қоян, шақылдақ, ұлар мен ... ... ... ірі ... Басы ... ... түсі ... жирен, арқасы мен екі бүйірінде көлденең қара түсті жолақтары айқын байқалады. Құлағы қысқа, төрт қатар мұртшалары ірі ... ... 14 - 18 ... ... ашық сары ... Сойдақ тістері өте ірі әрі өткір, иілген тырнақтары мықты, алдыңғы аяғы артқы аяғынан жақсы жетілген. Көбінесе, қоныс ауыстырып, жеке жүреді. ... ... ... ... елік, т.б. тұяқты жануарларды ұстап жейді, кейде малға, ... итке де ... ... 2 - 3 ... туады, оларды 5 - 6 ай ... ... ... 40 - 50 жылдай тіршілік етеді. Дүние жүзінде гепардтардың саны жылдан жылға азаюда.
Гепардтар ... ... ... сездірмей, саусақтарының ұшындағы тырнақтарын майлы табанына жасырып алып, білдіртпей жүреді. Ол ... жер ... ... ... бүгеді де аяқтарымен қатты серпіле олжалайтын қорегіне қарай атылады. Міне осы тұста саусақ ұшындағы жасырылған өткір тырнақтар тарбия ... ... ... ... ... ... бағытын реттейтін бұлқын қызметін атқарады. Қорегін осылай аулау -- мысық тұқымдас аңдарға тән. Гепардтардың ... ... ... терімен қапталады. Теріде түтік тәрізді тер бездері мен көпіршік тәрізді май бездері орналасады . Тер безінен тер бөлініп ... да, ... ... ... ... ... ал май безінен бөлінген май теріде орналасқан түкті майлап, оған су жұқпауға мүмкіндік жасайды. Тер ... ... түрі сүт ... ... да, сүтқоректілер баласын сүтпен қоректендіреді.
Гепардтардың иіс сезу, есту, көру, сипап сезу және дәм сезу мүшелері жақсы дамыған, бірақ барлығында ... ... ... ... ... ... мен тіршілік жағдайы сезім мүшелерінің дамуына түрліше әсер етеді. Гепардтардың қай-қайсысы болса да құстардай қырағы ...
2.2 ... ... ... тері ... ... омыртқалыларға ұқсас екі қабаттан тұрады. Теріде май, тер, сүт, иіс шығаратын бездері болады. Түк, мүйізді ... ... және ... - ... ... ... ... омыртқа, төс клеткадан, алдыңғы және артқы аяқтарының белбеулерiнен, еркiн аяқтардан тұрады, бассүйек милы және беттi бөлiктен, көз ... ... және ... ... ... ... тiстер, иттiстер, азу тiстер). Тiстерi шұңқырда орналасып, түбiрден, мойыннан және эмальмен қапталған ... ... ... ... ... ... ... 7 мойынды, 12 төстi, қозғалмалы қосылған 6 белдi омыртқадан, 3-4 крестi, жамбаспен өскен, (қозғалмалы қосылған) құйрықты ... ... ... ... саны әртүрлi. Көкiрек клеткасы омыртқаның төстi бөлiгiнен, төстiктен және 12 жұп қабырғадан ... Иық ... ... ... ... ... ... және бiр, бұғанадан құралады. Артқы аяқтарының белбеуi: жамбасының сүйектерi - ... ... және ... ... ... жотасымен кеуде қуысы, иық белдеуі мен алдыңғы аяқтардан және ... ... мен ... аяқтардан тұрады. Гепардтардың мойын омыртқасы - 7. ... ... ... ... (буын арқылы) байланысқан. Бассүйектегі басқа сүйектер бірімен-бірі жіктесіп, тұтасып кеткен.
Бұлшықеттері
Гепардтардың бұлшықеттері жақсы ... ... ... ... ... ... түрлі бағытта орналасқан. Бассүйектегі шайнау бұлшықеттерінің бәрі астыңғы жақсүйекпен байланысады. Сүтқоректілерде кеуде мен құрсақ қуыстарын бөліп тұратын ... ... ... ... ... ... қозғалыстарға (тынысалу, тынысшығару) қатысады. Ең күштiлерi шайнағыш, арқа және аяқтарының бұлшықеттерi. Диафрагма - ... ... ... дене ... ... және ... ... бөлетiн бұлшықет.
Асқорыту жүйесі
Гепардтардың асқорыту жүйесі күрделілене ... етті ... ... ... ... ... дейінгі жақсүйекті иекпен жалғастырып, тұтастыратын бұлшықет дат деп аталады. Үстіңгі және астыңғы жақсүйектердің ... ... ... Олар ... ... қызметіне сәйкес күрек, сойдақ, кіші және үлкен азу тістер деп бөлінеді. Алдымен сүт тістері өсіп, кейін ... ... ... тістер шығады. Ауыз қуысына 3-4 жұп сілекей бездерінің өзектері ашылады. Ауыз қуысы - жұтқыншақпен, ол өңеш арқылы қарынмен жалғасады. Қарындағы ... ұсақ ... ... сөлін бөледі. Оны үлкен қарын (таз қарын), жұмыршақ (тақия қарын), қатпаршақ (қырық қатпар) және ұлтабар деп 4 бөлімге ... ... дәм ... ... бар, ... тiл, ... бездер. Жұтқыншақ, өңеш, қарын, iшек (алдыңғы, аш және тiк iшектер). Бауыр және қарын асты бездер. Жануарлармен және ... ... алу ... ... ... мен ... тыныс жүйесі құралады. Ауа өтетін мүшелерге танау тесіктері, жұтқыншақ, көмекей, кеңірдек, ауатамырлар жатады. Гепардтардың өкпесінің іші көптеген ... ... ... ... ... өкпе ... (альвеолдар) деп атайды. Өкпе көпіршектерінің сыртын қылтамырлар торлайды да, сол жерде газ алмасу жүреді. Кеуде қуысының кейде кеңейіп, ... ... ... өкпеге ауа енеді және кері шығады.
Тыныс алуы кеуде клеткасы мен диафрагма көмегiмен iске ... ... алуы жиi, ... ... ... жылуберуi жоғарғы тыныс жолдарының ауыз қуысы мен тiлiнiң бетiнiң суытылуы арқылы iске асады.
Қантарату жүйесі
Жүрегi ... Екi қан ... ... бар. ... соғысы 1 мин. 120 соғады.
Артерия қаны мен вена қаны араласпайды. Қан денеге газ бен қоректік заттарды тасымалдайды.
Зәршығару жүйесі
Екі бүйрек, 2 ... ... ... қуық және ... өзегінен зәршығару жүйесі түзіледі. Бұршақ формалы жамбас бүйректерi, зәрағар, қуық, зәр шығару каналы. Зәр шығару сонымен қатар терi арқылы да ... (тер ... Су, ... ... ... ... ... - күрделі құрылыста. Әсіресе мидың көлемі үлкен. Алдыңғы ми айқын ми сыңарларына бөлінген. Ми сыңарларының сыртындағы көптеген ... ... ми ... ... ... ... ... қозғалыс әрекетіне байланысты мишығы да жақсы жетілген. Мишықтың сыртында ... ... ... - бас ми және ... ал ... - олардан шығатын жүйкелер. Мидың жарты шарының қабығы - ... ... ... ... Қабығы қартар түзедi. Мишық жақсы дамыған. Шартты және шартсыз рефлекстерi күрделi.
Сезім мүшелері
Гепардтардың иіс сезуі өте жақсы дамыған. Иiссезу, жанасасезужәнеестужақсыдамыған. ... ... ... ... ... бас ... иіс сезуі арқылы қорегін іздеп табады, жауынан қорғанады, жұп құрады. Көпшілік есту мүшесі жақсы жетілген. Гепардтарда ... ... ... ... ... ... болған. Дыбыс толқындарын сол арқылы қабылдайды. Сыртқы және ортаңғы құлақ арасы дабыл жарғағымен бөлінген. Гепардтардың ортаңғы құлақ қуысында ... төс, ... ... болады.
Көбею мүшелері
Гепардтар - дара жынысты. Олар ... ... Ұрық ... ... мүшесі - жатырда дамып жетіледі. Жатырдың қабырғасында ұрық пен ... ... ... ... мүше ... пайда болған. Ол зат алмасуды реттеп отырады.. Гепард баласын 85-95 күн көтеріп жүреді. Желтоқсан айында 2-4 күшік туады.
Экологиялық ... ... ... ... ... ... орта ... жақсы бейімделген. Таулы, шөлді кеңінен таралған. Олар құрлықта, ... ... ... тіршілік етеді.
Қорытынды
Геопард- сүтқоректілер класы, мысықтектестер тұқымдасының өкілі. ... ... ... тік. Саусақпен жүретіндер, табаны дөңгелек. Алдынғы аяқтары 5, ал артқылары - 4 ... ... ... ... және ... Гепард құрлықта тіршілік етеді, орманда, саваннада және ... ... ... ... ... Жеке немее жанұялық топ құрып тіршілік етеді.
Гепардтың дене бітімі ... ... 120 -- 150 см, ... ... 60 -- 75 см. ... ... ... түсті түгінің үстінде қара дақтар болады. Гепард тропиктік және ... ... ... тау ... ... ... мен ... өзен бойындағы тоғайларда тіршілік етеді. Ағаш басына, жартастарға тез өрмелеп шығады. Леопард тұяқты ... ... ... т.б.) қуып ... ... Оның ... 100 км/сағ-қа дейін жетеді. Ол жер бетінде жасайтын сүрқоректілердің арасында ең тезі ... ... ... жылдамдығында қабылан қадамдары жылқыныкіндей шамамен 7 метрге дейін жетеді. Желтоқсан -- ... ... ... 90 -- 95 күннен кейін 2 -- 4 күшік табады.
Гепард қолға тез үйренетін жыртқыш, сондықтан ... ... ... ... аң. Терісі бағалы, кезінде өте көп ауланған. Қазір қабыландар жылдан-жылға санының азаюына байланысты қорғауға алынып, Халықаралық табиғат қорғау ... мен ... ... ... ... ... Орта АзияжәнеҮндістандатаралған. Қазақстанда 18-ғасырдың аяғы -- 19-ғасырдың басындаКаспий мен Аралтеңіздерініңаралығындағышөлдіаймақтатіршілікеткен. 20-ғасырдың 50-жылдары сирекболса да, Үстірт пен ... ... ... ... ... гепард, Азиялық гепард,корольдық гепард, европалық гепард. Бұл түрлердің бір-бірінен ... ... жоқ, ... ... ету орталарына қарай, түр-түсінде, денесінің көлемінде қарай ерекшеленеді. Гепард ... ... ... ... ... сыйлаушы жануар ретінде қарастырылады. Табиғат бір тірі жан-жануар арқылы зиян келтіріп, енді бірі сол тірі таиғаттың бөлшегі арқылы ... ... ... ... Дегенмен гепардтың табиғаттан жоғалып кепеуін қадағалау, әрбір тұлғаның парызы.Гепард қызыл кітапқа енген сол үшін де, оларды қорғауға ... ... мен ... ... ... ... ... Пайдаланылған әдебиеттер1.Қайымов.Қ.Жануартану.-Алматы,2004. 2.Биология:Жоғарғы оқу орнына арналған.-Алматы,1999. 3.Жануартану дәстүрлі емес сабақ.-Казақстан мектебі,1995, N1. ... ... ... Қ. ... ... Алматы, , 1972. 6. Қайымов Қ. Аяулы хайуанатттар. Алматы, , 1979. 7.Қ а й ы м ов Қ. ... және ... ... , 1985.8. ... А.Б., ... ... Қазақстан сүтқоректілері, Алматы, 19959. С.Махмұтов, Зоология, Алматы, 200610. К.Б. Олжабекова, Б.Е. Есжанов, Омыртқалылар зоологиясы, І бөлім, Алматы, 200711. К.Б. ... Б.Е. ... ... ... ІІ ... Алматы, 200712. Жизнь животных 2 том М: 199813. Н.М.абышев. В.С.Кубанцев. География животных с основами зоологии. М. 199314. ... ... ... ... ... С.М. ... ... (І бөлім) Алматы, 199416. С.М. Махмутов. Зоология (ІІ бөлім) Алматы, 199617. Омыртқалыллар зоологиясы Алматы, 197018. С.П. Наумов: ... ... М. 199019. ... рекордтар кітабы 2013"20. "Балалар Энциклопедиясы", V-том21. Бекенов, Ишадов, Имамбердыев, ... ... Late Pliocene to ... таралу аймағы
Азиялық гепардтар
3810265430

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гепатоз ауруы25 бет
Ет қоректілердің жұқпалы гепатиті ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар33 бет
Ит инфекциялық гепатит ауруының патологоанатомиялық өзгерістері мен диагностикасы26 бет
Созылмалы гепатит кезіндегі егеуқұйрықтардың оқшауланған қуығының жиырылу белсенділігін зерттеу51 бет
Улы гепатит кезіндегі шажырқай лимфа түйінінің жиырылу белсенділігі және оны түзету жолдарын зерттеу65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь