Ақша Қазақстан халқының сақтау және жинақ ретінде

Жоспар

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 ТАРАУ. АҚШАНЫҢ НЕГІЗГІ ҚЫЗМЕТТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Құн өлшемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2 Айналыс кұралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.3 Төлем құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
1.4 Қор және қазына жинау құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.5 Дүниежүзілік ақша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9

2 ТАРАУ. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ АҚШАНЫ САҚТАУДЫҢ ЖӘНЕ ЖИНАҚТАУДЫҢ ЕРЕКШЕ ҰЙЫМЫ РЕТІНДЕ ЖӘНЕ ДЕПОЗИТТЕР ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
2.1 Банктер қаржы делдалдары ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
2.2 Депозит түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14

3 ТАРАУ. АҚШАНЫҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ РӨЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
3.1 Ақшаның қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
3.2 Ақшаның мәні және оның экономикалық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
Кіріспе

Қазіргі кезде қандай жеке тұлғаға, заңды тұлғаға не болмаса кәсіпорын басшылығына қандай да бір қаражат көзі қажет. Онсыз қазір болашақта пәтер де, жаңа бір істі бастай да алмайсыз. Менің бұл курстық жұмысты таңдаған себебім: Кез-келген істі бастау үшін міндетті түрде қаражат керек. Сондықтан қаржыландырудың көздерін анықтап және оларды қалай сақтаудың амалдарын саралап және де Қазақстан Республикасындағы банктердің, қаржылық институттардың, кәсіпкерліктердің, ұйымдардың қаражатын неғұрлым қолайлы әрі сенімді сақталатынын жан-жақты талдап, зерттеп білу. Онда кездесетін кемшіліктерді ескеріп, оңтайландыру шаралары мен бағыттарын ұсыну. Қолда бар қаржының сенімді сақталуын қамтамасыз ететін және осы қаржының белгілі бір шарттарға сай өсіп отыратынына кепілдік беретін банктер мен олардың қызметтеріне тоқталдым.
Осы тақырыпты таңдап алудағы мақсатым:
- Депозиттік операциялардың нысандарымен жан – жақты танысу;
- Өз көзқарасым тұрғысынан депозиттік операциялардың бүгінгі мен ертеңін дәлелдеу;
- Жұмыс қорытындысы бойынша белгілі бір пікір жасау;
Жұмыс орындарындағы міндеті мынадай:
- Депозиттік операциялардың бағыты мен маңыздылығын көрсету;
- Қазақстан Республикасында депозиттік операциялардың нысандарын жүзеге асыруға талдау жасау.
Тақырып өткірлігі болып депозиттік операциялардың қазіргі нарық экономика кезеңіндегі банктік ресурстар қалыптасу көзі болып табылады.
Депозиттік операциялардың қазіргі жүйесі нарықтық қатынастарды қалыптастыру өндіріс тиімділігін арттыруға, егеменді ел – Қазақстан Республикасының экономикасымен қаржысын нығайтуға, айналымдағы ақша массасының негізсіз өнімді қысқартуға, инфляциялық үрдістерді тоқтатып ұлттық валюта – теңгенің нығаюына негізделген. Сондықтан курстық жұмыс тақырыбы өзекті болып табылады.
Курстық жұмысымды жазғанымда мен мынадай мәселелерге тоқталдым:
1. Ақша қызметтері туралы жалпы мағлұмат
2. Ақша қызметтерінің ерекшеліктеріне және олардың қолдану ерекшеліктеріне тоқталу
3. Қаржы делдардарын анықтап, соның ішінде депозитке баса назар аудару
Курстық жұмысым 3 тарауды қамтиды:
1. Ақшаның негізгі қызметтері;
2. Коммерциялық банктердің ақшаны сақтаудың және жинақтаудың ерекше ұйымы ретінде және депозиттер түрлері;
3. Ақшаның экономикадағы рөлі.
Курстық жұмыстың бірінші бөлімінде ақша арқылы қандай операцияларды орындауға болады? Ол операциялардың орындалу мүмкіндігі қаншалықты қолайлы және қол жетімді? деген сұрақтарға жауап жаздым. Ең алдымен, мен, ақшаның негізгі бес қызметіне тоқталып, олардың әрқайсысына толыққанды анықтама беріп, басты ерекшеліктерін айқындадым.
Ал, екінші бөлімде, коммерциялық банктердің, соның ішінде уақытша бос ақшалай қаражаттарды тарту қызметіне, тартылған қаражаттар ішінде ең көп бөлігін құрайтын депозиттерге тоқталдым. Бұнда депозиттердің пайда болуын, оның бір-бірінен айырмашылықтары мен бөліну ерекшеліктерін қарастырдым. Соңғы бөлімде ақшаның экономикалық категория ретіндегі қоғам өміріндегі рөлі мен оның мәнін, қажеттілігін ашып көрсеттім. Сондай-ақ курстық жұмысымда бір кесте, екі сызба және бір диаграмманы қолдандым.
Экономикалық категория ретіндегі ақшаның мәні олардың қызметтерінде көрініс табады. Қазіргі кезде ақшаның 5 қызметі бар. Адам өмір сүруі үшін ақша қажет. Ақшаның қажеттілігі тауар өндірісі, тауар айналысының дамуынан тауындайды. Негізінен ақша тауар өндірісі мен тауар айырбасына қажет. Ақша үнемі тауарға қарама-қайшы. Тауар мен ақша бір-бірінен ажырамас категориялар болып табылады.
Ақшаның төлем және айналыс құралы ақшалай қорлардың құрылуын талап етеді. Қазына жинау қызметінің қажеттігі тауар өндірісімен байланысты болды. Айналым капиталын немесе тұтыну заттарын алу үшін ең бастысы ақшаны жинау қажет.
Банктер өздерінің активтік операцияларын жүзеге асыру үшін тартылған қаражаттардың 90%-нан жоғары бөлігін пайдаланады, сондай-ақ банктер өз клиенттерінің уақытша бос ақшалай қаражаттарын жинақтайды. Дәстүрлі түрде осы каражаттардың негізгі бөлігін депозиттер құрайды. Депозит пен банк клиенттерінің жинақ салымдарынан баска мерзімді және мерзімсіз салымдарының барлығы түсіндіріледі. Банктердің ақшалай қаражаттарды салымдарға тарту және оларды пайда табу мақсатында орналастыру жұмыстары депозиттік операциялар деп аталады.
"Ақша – зат емес, ол қоғамдық қатынастар жиынтығы". Шын мәнінде бұл афоризм, егер адам қоғамнан бөлініп кетсе, оған ақшаның қажеті жоқ деген мағынаны білдіреді. Робинзон Крузоға да ақшаның керегі болған жоқ. Оның мұхитқа батып бара жатқан кемеден құтқарып қалған заттары елсіз аралда пайдаға жарады, тек ақша қажетсіз бос қағаз болып қалды.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

1. «Ақша, несиие, банктер, валюта қатынастары», Б.Көшенова, Экономика, 2000 ж.
2. «Коммерциялық банктер операциялары», Мақыш С.Б. ИздатМаркет, Алматы, 2004 ж.
3. Кудайбергенова Л.Ж. Формирование и развитие депозитного рынка в Республике Казахстан//Экономические реформы: особенности переходного периода: сборник научных трудов Алматы 1999ж.
4. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие» оқу құралы. Алматы. 2004ж.
5. «Банки Казахстана» журналы №3; №8 2007 ж.
6. ҚР «Қазақстан Республикасы екінші деңгейлі банктерінде орналасқан депозиттерді міндетті кепілдендіру» туралы Заңы, №169- III ҚРЗ, 7 шілде, 2006 ж.
7. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.03.1995.
8. Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. –Алматы, «Экономика», 2005.
9. «Банк ісі», Н.Н.Хамитов, Алматы, Экономика, 2006 ж.
10. Банковская система Казахстана. 2006. /Финансы и кредиты. 2006 №2,
11. Маркова О.М. Коммерческие банки и их операции. –М., Банки и биржи: ЮНИТИ, 1998.
12. «Экономика негіздері: мектепте, колледжде және ЖОО да оқыту» журналы, №5-6 (24), 2007 ж; №1 (25), 2008 ж.
13. Нәдірбек Әпсәләмов, Қазиқан Исабеков, Өмірзақ Сұлтанов “Экономикалық теория негіздері” Алматы ғылым 1999 жыл.
14. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары» оқу құралы, Алматы. 2004ж.
15. ОҚО Ұлттық банк филиалының дайындаған статистикалық мәліметтері, 2005ж.
16. Льюис К.Ф. Методы прогнозирования экономических показателей. –М., Финансы и статистика, 1993.
17. Лаврушин О.И. Банковские операции. –М., Инфро, 1998.
18. Баян Көшенова. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары: Алматы, «Экономика». 2000ж.
        
        ҚАЗТҰТЫНУОДАҒЫНДАҒЫ
ҚАРАҒАНДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Банк ісі кафедрасы
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
«Ақша, несие және банк» пәні ... ... ... ... ... және жинақ ретінде»
Ф-21-к топтың студенті
Ермекбаев Т.
Тексерген: ... ... ... ... ... АҚШАНЫҢ ... ... ... Құн ... ... ... ... 6
1.3 ... ... ... Қор және ... ... ... 8
1.5 ... ... ... ... БАНКТЕРДІҢ АҚШАНЫ САҚТАУДЫҢ ЖӘНЕ ЖИНАҚТАУДЫҢ ЕРЕКШЕ
ҰЙЫМЫ ... ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мәні және оның ... ... ... ... жеке тұлғаға, заңды тұлғаға не болмаса ... ... да бір ... көзі ... ... ... ... пәтер
де, жаңа бір істі бастай да ... ... бұл ... ... ... ... істі бастау үшін міндетті түрде қаражат керек.
Сондықтан ... ... ... және оларды қалай сақтаудың
амалдарын саралап және де Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ұйымдардың қаражатын неғұрлым қолайлы
әрі ... ... ... талдап, зерттеп білу. Онда ... ... ... ... мен бағыттарын ұсыну. Қолда
бар қаржының сенімді сақталуын қамтамасыз ететін және осы қаржының ... ... сай өсіп ... ... ... ... мен олардың
қызметтеріне тоқталдым.
Осы тақырыпты таңдап алудағы мақсатым:
-  Депозиттік операциялардың нысандарымен жан – жақты танысу;
-  Өз көзқарасым тұрғысынан ... ... ... ... дәлелдеу;
-  Жұмыс қорытындысы бойынша белгілі бір пікір жасау;
Жұмыс орындарындағы міндеті мынадай:
-   Депозиттік операциялардың бағыты мен маңыздылығын көрсету;
-  Қазақстан ... ... ... ... ... ... жасау.
Тақырып өткірлігі болып депозиттік операциялардың ... ... ... ... ... ... көзі ... табылады.
Депозиттік операциялардың қазіргі жүйесі нарықтық қатынастарды
қалыптастыру ... ... ... ... ел – ... экономикасымен қаржысын нығайтуға, айналымдағы ... ... ... қысқартуға, инфляциялық үрдістерді тоқтатып
ұлттық валюта – ... ... ... ... ... ... ... жұмысымды жазғанымда мен мынадай мәселелерге тоқталдым:
1. Ақша қызметтері туралы жалпы мағлұмат
2. Ақша ... ... және ... ... тоқталу
3. Қаржы делдардарын анықтап, соның ішінде депозитке баса назар аудару
Курстық жұмысым 3 тарауды қамтиды:
1. Ақшаның ... ... ... ... ақшаны сақтаудың және жинақтаудың ерекше
ұйымы ретінде және депозиттер түрлері;
3. Ақшаның экономикадағы рөлі.
Курстық жұмыстың бірінші бөлімінде ақша ... ... ... ... Ол ... орындалу мүмкіндігі қаншалықты қолайлы
және қол жетімді? деген сұрақтарға жауап жаздым. Ең алдымен, мен, ... бес ... ... ... ... толыққанды анықтама
беріп, басты ерекшеліктерін айқындадым.
Ал, екінші бөлімде, коммерциялық банктердің, соның ішінде ... ... ... ... ... тартылған қаражаттар ішінде ең көп
бөлігін құрайтын депозиттерге тоқталдым. Бұнда депозиттердің ... ... ... ... мен ... ... ... бөлімде ақшаның экономикалық категория ретіндегі қоғам өміріндегі
рөлі мен оның ... ... ашып ... ... ... бір кесте, екі сызба және бір диаграмманы қолдандым.
Экономикалық категория ретіндегі ақшаның мәні олардың қызметтерінде
көрініс ... ... ... ... 5 қызметі бар. Адам өмір сүруі үшін
ақша қажет. Ақшаның қажеттілігі тауар өндірісі, тауар ... ... ... ақша ... ... мен тауар айырбасына қажет. Ақша
үнемі тауарға қарама-қайшы. ... мен ақша ... ... ... ... төлем және айналыс құралы ақшалай қорлардың құрылуын ... ... ... ... ... тауар өндірісімен байланысты
болды. Айналым капиталын немесе ... ... алу үшін ең ... ... ... ... ... операцияларын жүзеге асыру үшін тартылған
қаражаттардың 90%-нан жоғары бөлігін ... ... ... ... уақытша бос ақшалай қаражаттарын жинақтайды. Дәстүрлі түрде
осы каражаттардың ... ... ... құрайды. Депозит пен банк
клиенттерінің ... ... ... мерзімді және мерзімсіз
салымдарының барлығы түсіндіріледі. ... ... ... ... және оларды пайда табу мақсатында орналастыру жұмыстары
депозиттік операциялар деп аталады.
"Ақша – зат ... ол ... ... ... Шын ... ... егер адам қоғамнан бөлініп кетсе, оған ақшаның қажеті жоқ ... ... ... ... да ақшаның керегі болған жоқ. Оның
мұхитқа батып бара жатқан кемеден ... ... ... ... ... жарады, тек ақша қажетсіз бос ... ... ... ... ... ... ... Ақша құн өлшемі ретінде
Ақшаның әрбір қызметі ақшаның ... ... ... ... ... ... байланысының формасы ретіндегі әлеуметтік-
экономикалық маңызының белгілі бір жағын мінездейді.
Ақша бес ... ... ... құн ... ... кұралы, төлем
құралы, қор және қазына жинау құралы, дүниежүзілік ақша.
Құнның ... ... ... ... ... ... Бұл ақшаның
барлық тауарлар құнының өлшемі ретіндегі қабілеттілігін білдіреді, бағаны
анықтауда ... ... ... ... жеке құны бар ... ғана ... бола ... Бұндай тауар болып өндіруіне қоғамдық еңбек ... ... ... ... ... бұл ... ... құнды ақшалар
атқарады. Ақша еңбек өлшемі – ол ... ... ... осы еңбекпен құрылған
құнды көрсетеді.
Ақша құн өлшемі ... ... ... ... арқылы орындайды. Яғни
тауардың құнын өлшеу ақшаға айырбасталғанына дейін орындалады, ... ... ... ақша ... ... үшін ... ... жеткілікті.
Тауар бағасын өлшеу үшін қолма-қол ақшаның болуы қажет емес, ... ... ... ойша ... ... ... көмегімен
өлшеуге болады, өйткені олар адам еңбегінің өнімі.
Ақша түрінде көрінетін ... ... оның ... болып табылады. Толық
құнды ақша айналысы жағдайында алтынның бағасы болған жоқ. ... ... ... ... құны өздерімен анықталуы мүмкін емес. Бағаның
орнына ... кез ... ... ... сатып алу мүмкіндігі бар. Сатып
алу қасиетімен ерекшеленеді.
Құн өлшеу қызметі ... ... ... ... ... деген
қатынасын көрсетеді. Бірақ тауардың бағасын ... үшін баға ... ... ақша айналысында (алтын, күміс, мыс) мемлекет заңды түрде
баға масштабын тұрақты етіп ... ... ... ... ақша ... ... рет ... соғыла бастағанда баға масштабы олардың
салмақтық құрамына сай ... ... фунт ... ... ... есебінде пайда болды. Тарихи даму барысында баға масштабы ақшаның
салмақтық мазмұнынан ерекшелене түсті.
Құн өлшемі және баға ... ... ақша ... ... ... бар. Құн ... мемлекетке тәуелді емес ақшаның
экономикалық қызметі болып табылады. Ол құн ... ... ... заңды сипатқа ие бола отырып, мемлекет билігіне ... және ... ... ... ... үшін қызмет етеді.
Алғашында баға масштабы АҚШ қазынашылығымен алтынның тройск ... ... 35 ... есебінде анықталып бекітілді. Ол 1971 және 1973 жылдардағы
доллардың деваливациялануына дейін сақталды және 1980 ... ... ... ... ... баға масштабы алтын құны мен оның мемлекеттік тұрақты бағасының
арасы алшақ ... ... ... ... ... мағынасын
жоғалтты.
Ямайка валюта реформасының (1976-1978 жж.) нәтижесінде арнайы алтын
бағасы және ... ... ... Құн өлшеу қызметі нарықтық баға
масштабы негізінде орындалады.
Қазіргі уақытта алтын тауарға тікелей ... және ... ... Алтынды айналыстан қазынаға қарай ығыстырып
тастау ... ... ... ... тікелей массасына емес, алтын
нарығындағы ... ... ... ... ... тұрады. Осыдан
алтын қағаз және несие ақшалардың ... ... ... ... ... ... құнын өлшемейді, өлшенген құнды көрсетеді, өйткені өзінің
құны жоқ.
Сонымен алтын белгілерінің, яғни ... ... емес және ... ... ... ақша формаларының олардың алтындық мазмұнынан ажырауына алып
келді. [12]
1.2 Ақша ... ... ... құралы қызметінде тауарларды өткізудегі делдал болып
табылады.
Тауарлар бір қолдан ... ... ... ... өзінің тұтынушысын
тапқанға дейін ақша үздіксіз козғалыста болады. Тауар айналысы кезінде,
ақша делдал рөлін атқарады, ал бұл ... ... алу және сату ... ... мен ... ... сау келмейді. Сатушы тауарын
сатқаннан кейін, басқа тауарды сатып алуға әр ... ... Ол ... нарықта сатуы, ал басқа нарықтан сатып алуы мүмкін. Делдал ретіндегі
ақшаның көмегімен уақыт пен кеңістіктегі өзара сай ... ... ... өткізгеннен кейін, айналыстан кететін тауарларға
қарағанда, ... ... ... ... ... ... осында қалып
отырады және сату-сатып алу ... ... ... ақша ... ... ... ... мемлекеттік,
оперативтік, коммерциялык саудада тұрғындардың тауарларды ... ... ... Шет ... ... ... жоқ. Онда ... мен
корпорациялардың және т.б. қолма-қол ақшамен есептесуіне тыйым ... ... ... ақша ... ... ... ... мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы;
- оны идеалды ақшалар емес, нақты (қолма-қол)
ақшалар орындайды;
- ақшаның бұл қызметінде тауарларды ... өте тез ... оны ... ... емес ... оны ... ... орындайды.
Бірақ бұл, несие және қағаз ақшалар ақшалы тауармен (алтын) байланысты
емес деген сөз емес. Бұл байланыс несие ақшалардың алтын ... ... ... ... ... ... қызметін атқаратын болғандықтан, айналыс кажеттілігі
олардың саны ... тиіс ... ... мен ... негізінде, яғни
өткізілуі тиіс тауарлар бағасының сомасымен анықталады.
Қанша дегенмен бір ақша бірлігі бір – несие тауар ... ... ... ақша ... ... көп ... ... үшін олардың
қажетті саны сонша аз болады.
Егер ақшаның айналыстағы массасы тауар массасынан көп ... онда ... ... яғни инфляцияға алып келеді.[8]
1.3 Ақша төлем кұралы
Тауар айналысы ақша қозғалысымен байланысты. Бірақ ақша ... ... ... ... бір ... тоғысуы тиіс емес. ... ... ... ... Олар ... ... еркін аяқтайды.
Ақшаның қозғалысы тауар қозғалысынан ерте немесе кеш жүруі мүмкін.
Егер тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы ... яғни ... ... ... ... сатып алынған немесе керісінше болса, онда бұл ... ... ... ... ... ... ... ретінде тек қана тауар айналысына ғана емес,
сонымен бірге қаржы-несие қатынастарына да ... ... ... ... төмендегідей етіп топтатуға болады:
• тауарларды және қызметтерді төлеуге байланысты міндеттемелер;
- еңбек ақы төлеуге байланысты міндеттемелер;
- ... ... ... міндеттемелер;
• банктік қарыз, мемлекеттік және тұтыну несиесі бойынша борыштық
міндеттеме;
- сақтандыру міндеттемелері;
... ... ... және ... төлем құралы ретінде айналыс құралынан өзара айырмашылықтары бар.
Бұл қызметте ақшалар делдал болып табылмайды, ол тек қана сату-сатып ... ... ... ... ақшаның өз бетінше еркін
қозғалысы байқалады. Тауарды несиеге сатып ала ... ... ... сатушыға
ақшаны берудің орнына, борыштық ... ... ... Бұл ... ... ақша ... құралы ретінде қызмет атқарады.
Төлем құралы қызметін толық бағалы емес нақты ақшалар (қағаз немесе
несие), ал борыштық ... ... ... идеалды ақшалар атқарады.
Төлем құралы ретіндегі акшаның қызметі оның бұдан бұрын қарастырылған
қызметтерінен айырамшылығы болғанымен ол ... ... ... екені
анық. Ақшаның төлем кұралы қызметі, оның құн ... және ... ... ... етуі ... көрінуі мүмкін. Ақшаның төлем құралы ретінде
қызмет етуінің дамуы резервтік қор құрудың, яғни ақшаның қор және ... ... ... ... ... көрсетеді.
Ақшаның төлем құралы қызметін атқаруына байланысты ақша айналысы заңы
өзінің неғұрлым толық ... ... Егер ... ... ... ... ақша ... емес. Бұл айналыстың қолма-қол ... ... ... ... төлем мерзімі жақындаған сайын борыштарды жабу
үшін ақша айналымының қажеттілігі артады. ... ... ... ... үшін ақшаның санын азайтады. Егер қандай да бір бөлімде, борыштық
міндеттеме бойынша төлем өз уақытында ... ... онда бұл ... ... да ... ... ... (қарыз бойынша мерзімі өткен
берешек, бюджеттік төлемдер, жалақы бойынша және т.б.). [13]
1.4 Ақша – ... және ... ... ... ... ... және ... құралы ақшалай қорлардың құрылуын талап
етеді. Ақшаның ... ... ... ... екі ... ... А–Т айрылуымен байланысты. Капиталистік қоғамдық формацияға дейінгілер
үшін байлықты «таза қазына» формасында ... яғни ... ... тән ... Бұл ... ... ешқандай да ықпал еткен жоқ,
себебі олар шын ... ... тыс ... ... болды. Капитализм
тұсында бұл қазыналар несиелік жүйе және қор ... ... ... ... ... ... ... айналады. Қазына жинау
қызметінің қажеттігі тауар өндірісімен байланысты ... ... ... ... заттарын алу үшін ең бастысы ақшаны жинау ... ... ... қана жекелеген қажеттілікті анықтайды және олар жалпы ... ... ... ақшалар (алтын) материалданған құнның ... ... ... өкілін сипаттайды. Демек, қазына жинау ... тек қана ... ... ... ... ... орындауы мүмкін.
Қазыналарды қорландыру – алтын монеталар мен алтын құймаларын жинақтау
түрінде жүзеге асады. Металл ақшалар ... ... ... ... тек ... айналысын реттеуші рөлін атқарған ... ... және ... ... ... металл ақшалар қазынадан айналысқа шығып
отырды немесе керісінше.
Қазіргі жағдайда ... ... ... ... ақша ... рөлін атқармайды. Қазына тек қана мемлекеттің ... ... ... ... ... ... экономикалық тәуелділіктің
болуына кепілдеме береді. 1998 ж. 1 ... ... ... Ұлттық
банкісіндегі монетарлық алтынның қалдығы 41781,1 млн ... ... және ... ақшалар қазына жинау құралы қызметін атқара
алмайды, себебі олардың ... құны жоқ. ... та осы ... ... ... ... жүзеге асырады.
Ақша айналыс саласынан уақытша шығып қалғаннан кейін олар ... ... ... ақша ... ... сол формада сақтай отырып,
олар кез келген уақытта айналысқа төлем немесе айналым құралы ретінде түсе
алады. ... да бұл ... ақша ... тұрақтылығы жағдайында, яғни
инфляцияның болмауына байланысты ғана мүмкін.
Тауар өндіріс жағдайында қорлану екі формада жүреді:
- кәсіпорындар мен ұйымдардың есеп айырысу және ... ... ... ... түрінде ұжымдық қорлану;
- банктердегі салымдар, мемлекеттік облигациялар.
Несиелік механизмнің арқасында кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... қайтадан айналыс процесіне түседі.
Сөйтіп, ақшалар бұл қызметінде ұлттық ... ... бөлу және ... процесіне дәнекер болады.
1.5 Дүниежүзілік ақша қызметі
Тауар шаруашылығының кеңеюі, ... ... ... нарықтың пайда болуы дүниежүзілік ақшалар
қызметінің пайда болуына себеп ... ... ... ... ... ... ... және сатып алу құралы ретінде қызмет етеді.
Бұл қызметті бастапқыда толық бағалы ақшалар (алтын), ал кейіннен ... ... ... ... 1867 жылы Париж келісімі дүниежүзілік
ақша кызметін алтынға балап бекітті. Егер де елдің ... ақша ... ... ... қызмет етіп жүрер болса, ал одан тысқары жерде К.
Маркстің айтуынша: «ақшалар өзінің ... ... ... ... қымбат
бағалы металл формасын киеді», яғни жалпыға бірдей эквивалент формасына
өтеді.
Бірақ алтын айналысы ... да ... ... есеп ... ... ... ... қызмет етгі. 1913 ж. халықаралық есеп
айырысулардың 80%-ы ... фунт ... ... ... ... ... ... ал алтын халықаралық есеп
айырысулардың ... ... ғана ... ... (1944 ж.) ... ... келу, доллар мен фунт
стерлингке резервтік валюталар мәртебесін берді. ... ... жаңа ... СДР – арнайы қарыз алу құқығы; ЭКЮ – еуропалық
есепке алу бірлігі пайда болды. Ал 1999 ж. 1 ... ... ... елдердің ортақ ақша бірлігі «еуро» айналысқа шықты.
Демек, ... ... ... ... ... ... ақшадан
несиелік акшаға өту жолын кеш те ... ... ... ... ... ақшалардың жобалары жасалуда, бірақ одан әлі нәтиже
жоқ. Енгізілген шарты есептесу бірліктерінің (СДР, ЭКЮ) өзіндік ... жоқ, ... да олар ... ... ... ... атқара алмайды. Бұл қызметті тек қана ... ... ... ... ... ... ... АҚШАНЫ САҚТАУДЫҢ ЖӘНЕ ЖИНАҚТАУДЫҢ ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... делдалдары ретінде
Банктер қызметінің мәні ... ... ... ... ... ... табады.
Банк қызметін – банктің клиент мүддесі үшін белгілі бір іс–әректтерді
орындауын сипаттауға болады. Кез келген банк өнімінің ... ... ... қажеттіліктерді қанағаттандыру қажеттілігі жатады.
Қазіргі кезде негізгі дәстүрлі қызметтерге бұрынғыша салымдар тарту мен
қарыздар беру жатады. Банктер өз ... көп ... осы ... ... ... алады. Бірақ, осы екі қызмет төңірегінде банктік
өнімдердің көптеген нысандары жасалынып шығуы мүмкін.
Коммерциялық банктер негізінен өз клиенттерінің шаруашылық қызметтеріне
қызмет ... ... ... есеп ... және ... ... ... айналысады.[2]
«Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қызметтер туралы»
Заңға сәйкес банктер мынадай операцияларды орындай алады:
- ... ... ... ... ... мен ... ... жүргізу және оларға
кассалық қызмет көрсету;
- Қайтарымдылық, мерзімдік және төлемділік шарттарымен ... және ... ... ... ... ... Инвестицияланатын қаражаттар иелерінің ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген тәртіппен өз бағалы қағаздарын шығару (чектерді,
вексельдерді, аккредитивтерді, депозиттік сертификаттарды, акцияларды
және басқа да қаржылық міндеттемелерді);
- ... ... ... алу, сату және ... ... ... ... жүргізу;
- Ақшалай нысанда орындауды қарастыратын үшінші тұлғалар үшін ... өзге де ... ... ... ... талап ету құқын, сатып алу және қызмет көрсету,
осындай ... ... және бұл ... ... тәуекелін өз мойнына алу;
- Банктік операциялар бойынша брокерлік ... ... ... ... олардың агенттері ретінде әрекет ету;
- Клиенттер үшін құжаттар мен ... ... ... ... бизнес);
- Коммерциялық мәмілелерді қаржыландыру, сондай–ақ сату ... ... ... ... сенімдік операцияларды (қаражаттарды
қарау және орналастыру, бағалы қағаздарды басқару);
- Банктік қызметпен байланысты кеңес беру ... ... ... ... ... ... ... банктің арнайы лицензиялары бар болса, банктер басқа да ... ... ... алады. Соның ішінде шетел ... ... ... ақшалай салымдарын қарау; ақшаларды
аударуға байланысты қызметтерді көрсету (инкассация).
Осы операцияларды ... ... ... ... ... ... құруға болады:
- Уақытында бос ақшалай қаражаттарды ... ... ... және халықты несиелендіру (активтік операциялар);
- Қолма– қолсыз есеп ... ... және ... Инвестициялық қызметі;
- Клиенттерге басқа да қаржылық қызметтерді ... ... бос ... ... ...... алғашқы дәстүрлі–базалық қызметі. Банк ресурсы банктің
пассивтік операцияларды жүргізуінің нәтижесінде ... ... ... ... ... ... табады.
Банк ресурстарын банктердің өзіндік қаражаты, қарыз ... ... ... ... Банк ... ... ... операцияларды
жүзеге асыру үшін пайдаланады, яғни ... алу ... ... ... және ... ... бір–бірімен тығыз байланысты.
Мәселен, пассивтердің ... мен ... кең ... ... ... ... мүмкіндігін анықтайды, ал несие саласындағы ... ... ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастырудың негізгі көздеріне банк клиенттерінің
салым ақшалары жатады. ... ... ... ... үшін ... ... ... керек. Бұл қиын сәттерде несие берушінің сенімді
болуы үшін қажет.
Банктің өзіндік қаражатына жарғылық және резервтік ... ... ... есебінен қалыптасқан өзге қорлар, сақтандыру резервтері және
жыл ішінде бөлінеһген пайда жатады. [9]
Банктің жарғылық қоры (капитал) – банк ісін ... ... Оның ... ... ... капитаолдың қалыптасуы әр түрлі
болады.
Банктің ...... ... қарамастан оның жарғылық қоры
толықтай қатысушылардың – заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... әрі олардың міндеттемесін қамтамасыз етеді. Ол банк
несиесінің есебінен емес, тек ақшалай қаражатпен ғана, әрі–беріден соң банк
қатысушыларының ... ... ... ... ақшалай қаражат
жарғылық қордың жарнасы үшін ... ... ... акционерлер (қатысушылар) салым ақшаны
салумен қатар жыл сайын дивидендтер түрінде банк пайдасының бір ... ... ... ... ... кезегі мен тәртібі
акциялардың түрлерімен және шығарылатын шарттарымен байланысты (пайданың
мөлшеріне қарай ... ... ... ... ... немесе жай
акция).
Банкке түскен пайда жеткіліксіз болған жағдайда артықшылықты акция
бойынша ... ... ... ... есебіен жүргізіледі. [10]
Коммерциялық банктің резервтік қоры активтік операциялардан болған
залалдың ... ... ... банк ... бойынша төлем көзі
ретінде әрі алынған пайда жеткіліксіз болған жағдайда артықшылықты акция
бойынша дивидендтердің ... көзі ... ... ... ... ... ... жыл сайын аударылатын аударымдардың есебіен ... ... ... ... жарғысында жарғылық қор шамасының 25-100%
деңгейінде анықталған. ... ... ... ... ... ... жарғылық қорға аударылады (капиталдандырылады) және оны ... ... ... резервтік қормен қатар пайдадан аударудың
есебінен арнайы қорлар (банктің ... және ... ... ... ... ... мен жұмсалуы банктің коммерциялық
есеп айырысу туралы ережесімен реттеледі. [14]
Банктегі өзіндік қаражаттың айрықша құрамдас бөлігіне ... ... ... ... ... ... резерві жатады. Ол
(сақтандыру резерві) – банк сатып алған ... ... ... ... ... және ... ... қайтарылмауына байланысты орын алатын
жағымсыз салдарды жою үшін ... Бұл ... ... сипаты бар.
Банктегі өзіндік қаражаттың маңызды функциясы – банктің өз салымшылары
арасындағы міндеттемесін қамтамасыз етеді. Ол шама ... ... оның ... банк өз ... бойынша жауапкершілігіне кепілдік
береді. Банк іс–тәжірибесінде өзіндік қаражат ресурстардың ысырапқа ұшырауы
салдарынан залалдың орын алатынына ... ... ... ... ... ... ... ретінде саналады, өйткені, өзіндік
қаражат акционерлерге міндетті түрдегі қайтарымға ... ... ... ... оның қызмет ауқымын анықтап береді. Әдетте,
Ұлттық банк ... ... ... материалдық базасын
дамытудың көзі болып табылатын өзіндік қаражаттың мөлшеріне ... Оның ... банк ... ... ... машинаны,
құрал–жабдықты, есептеуші техниканы және т.б. керек–жарақтарды сатып алады.
Аталмыш шығынды қаржыландырудың ... ... ... ... ... өндірістік және әлеуметтік жағынан дамытатаын қор
жатады.
Өзіндік ... ... ... ... ... ... қарай дербес анықтайды. Оның ішінде, ол:
1. Банктегі активтік операциялардың шекті мөлшерін анықтайды;
2. Өз клиенттерінің ... ... ... ... ... операцияларының сипатына тәуелді;
4. Ұлттық банктің жүргізіп отырған несие саясатына және ... ... даму ... тәуелді.
Дамыған нарық жағдайында несие саясатын ырықтандыратын болсақ,
коммерциялық банктер несие ресурстарына оңай қол ... әрі ... ... ... деңгейін кемітеді. Қаржы нарығының жеткіліксіз
дамуына қарай ұштастыра отырып несие саясатын күшейтетін болсақ, өзіндік
қаражатты ... ... ... ... тура ... ... ... өзіндік қаражаттың мөлшерін жинақтау түрінде
арттырудың екі әдісі пайдаланылуы мүмкін:
- Банктегі өзіндік қаражаттың мөлшерін;
- ... ... ... акциялардың санын (банк пайшыларының санын)
арттыру.
Пайданы жинақтау банктің резервтік және өзге де қорларын жылдам құру
әрі оларды кейін ... ... ... асырылады. Жылдың соңында
пайданың бір бөлігін жарғылық қорға тікелей қосу арқылы да ... ... Бұл әдіс ең ... әдіс ... ... ... (немесе
жаңа пайшыларды тартуда) қосымша шығынды талап етпейді.
Отандық коммерциялық банктер әбден қалыптасқан нарықта өз ... ... ... берік ету үшін әрекеттенетіні белгілі.
Алайда, оларды көбінесе пайданы ұзақ ... ... ... ... ... проблемасы қинайды. Сол себепті де олар өзіндік
қаражаттың мөлшерін жаңа ... ... ... ... жаңа
пайшыларды тартудың есебінен арттыруды жөн көреді.
Коммерциялық кәсіпорынның бір түрі ... банк ... ... мынада: оның көптеген ресурстары өзіндік қаражаттың ... ... ... ... ... Банк ... құрамы әр
түрлі. Оның негізгі түріне банктің өз клиентурасымен ... ... ... ... деп ... ... және өзге несие мекемелерінен
қарызға (банкаралық несие арқылы) алған ... ... ... ... ... ... активтік операцияларын жүзеге асыру үшін тартылған
қаражаттардың 90%-нан жоғары бөлігін пайдаланады, сондай-ақ ... ... ... бос ... қаражаттарын жинақтайды. Дәстүрлі түрде
осы каражаттардың негізгі ... ... ... ... пен банк
клиенттерінің жинақ салымдарынан баска мерзімді және ... ... ... ... ... қаражаттарды
салымдарға тарту және оларды пайда табу мақсатында орналастыру жұмыстары
депозиттік ... деп ... ... ... ... қаражаттарды жинақтау тәсілдеріне
байланысты үлкен екі топқа бөледі:
- ... ... ... емес ... қаражаттар.
Тартылған қаражаттар ішінде ең көп ... ... ... банк үшін ... ... ... көзі ... табылады.
Депозит – бұл клиенттің (жеке және заңды тұлғалардың) банктегі белгілі
бір шотқа салған және ... ... ... ... емес ... ... – бұл ... алған қарыздары
түрінде немесе өздерінің меншікті бағалы қағаздарын сату жолымен тарататын
қаражаттары.
Депозит ... ... ... зат) – бұл ... ... ... пайдалануға беру бойынша экономикалық қатынастар
болып табылады.
Депозиттік операциялар – бұл ... және жеке ... ... – бір ... ... ... ... дейінгі салымдарға тартуға
байланысты банктің операциялары болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... шаралармен қатар жүзеге асырылып келеді.
Жүргізіліп ... ... ... ... ... бірі – уақытша
бос қаражаттарын тарту және инвестициялаудың ішкі көздерін ... ... ... ... мен дамуы болып табылады. [3]
Банктік депозит мінін зерттей отырып, З.С.Каценеленбаум депозиттің
екіжақтылық сипатын атап көрсеткен. ... ... үшін ... ... табылады. Салымшы чек толтырып, оны ... ... Сол ... ... ... пайыздық сыйақы әкеледі. Олар салымшы
үшін екі рөлде көрінеді: бір жағынан, ақша рөлінде, ... ... ... ... рөлінде.
Талап етуіне дейінгі депозиттер – салым иелерінің бастапқы талап етуіне
байланысты әр ... ... ... ... ... ақшаларын алатын әр
түрлі шоттардағы қаражаттар. Талап етуіне дейінгі депозиттер ... ... үшін ... ... ... ... ниетті, ең алдымен клиент
білдіреді, себебі оған есеп айырысып, төлемдер жүргізу қажет болады. Мұндай
шоттар ... ... ... ... ақша түрінде, чекпен,
аударыммен, басқа да төлем құжаттарымен ресімделуі мүмкін.
Мерзімді депозиттер дегеніміз – ... ... бір ... және
пайыз төлеу шартында орналастырылған клиенттердің уақытша бос ... ... түрі ... ала хабарлаудан кейін немесе мерзім бойынша
алынуы мүмкін. Мерзімді ... ... ... ... ... ақша түрінде еркін аударылады. Егер мерзімге дейін бұл ... ... онда шот иесі ... ... міндетті. [4]
Мерзімді депозиттердің ерекшелігі – талап еткенге дейінгі депозитке
қарағанда оларға міндетті ... ... ... ... бұл ... ... ала хабарлау негізінде немесе уақыты жеткен
кезде салым иесі ала алады. ... ... ... ... ... ... ... басқа шоттарға аударуға болады.
Мерзімді депозиттер мынадай түрлерге бөлінеді:
- меншікті–мерзімді депозиттер;
- алдын ала алуы ескерілетін ... ... ... ... мерзіміне қарай жіктеледі:
- 30 күнге дейінгі;
- 30-90күнге дейінгі;
- 90-180күнге дейінгі;
- 180-360күнге дейінгі;
- 360 күннен ... ... ... ... ... ... ала хабарлау депозиті
бойынша міндетті түрде өтінішін талап етеді. Өтініш беру уақыты ... ... және ... ... ... ... пайыз белгіленеді.
Тағы бір кеңінен таралған депозиттердің түрі – ... ... ... ... ... жоқ, ... алуда ескертуін талап
етпейді, салымның жоғарғы шегі шектелген, ақшаны салу және алу кезінде
жинақ ... ... ... үшін ... шоттар қосымша жұмыстарды талап етеді: операцияны
ресімдеу қиынырақ, кітапшаны жоғалту және ұрлатып алу ... сай ... ... енгізу қажет және т.б. Компьютердің көмегімен жасалған жеке
бет шоты туралы көшірмесі ... ... ... басқа салымдарды
ауыстыруға мүмкіндігі бар.
Мерзімді депозиттер және жинақ салымдары ... ... ... ... ... ... тұрақты мерзімі болмайды. Бұл салымдардың түрі
бойынша мерзімді депозиттерге ... ... ... ... ... ... ... кітапшалары негізінде толтырылады.
Жинақ салымдарының мынадай ерекшеліктері болады:
- Ақшалай қаражаттарды сақтауда тұрақты мерзімі болмайды;
- Шоттағы қаражатты алдын алу ... ... ... талап
етілмейді;
- Ақшаны шотқа саларда немесе шоттан аларда міндетті түрде ақшалай
қаражаттар қозғалысы көрсетілетін жинақ кітапшасының болуы талап
етіледі.
Елімізде ... ... тек жеке ... ғана ... ... ... ... коммерциялық емес ұйымдарға және іскер
фирмаларға ашыла береді.
Отандық банктік тәжірибеде жеке ... ... ... ... операцияларының мерзіміне және мазмұнына қарай ... ... ... ... ... ... жарна қосатын мерзімді жинақ салымдары;
- ұтыс салымдары;
- ақшалай–заттай ұтыс салымдары;
- мақсатты және ағымдық салымдар;
- алдын ала алуын хабарлайтын ... ... ... жинақ салымдарына тұрақты мерзімі белгіленетін және сол мерзім
өткенше ... ... емес ... жатады. Мерзімді жинақ салымдарына басқа
жинақ салымдарына қарағанда жоғары мөлшерде пайыз төленеді.
Қосымша жарна қосатын салымдар – бұл ... ... ... ... уәде ... ... ақшалай соманы қосып отыруға болатын
салымдарды ... Бұл ... ... сома ... бір ... ... |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... шоттар |  - |  - |  - |  - |10798 |10264 ... емес ... |  - |  - |  - |  - |10669 |10055 ... | | | | | | ... тұлғалардың |  - |  - |  - |129 |87 |219 ... ... |246 |329 |503 |2707 |1638 |1890 ... ... ... |165 |216 |306 |1534 |717 |534 ... | | | | | | ... емес ... |   - |  - |  - |1116 |47 |88 ... | | | | | | ... ... |160 |192 |296 |385 |670 |465 ... депозиттер |81 |112 |196 |1173 |966 |1338 ... емес ... |   - |   - |   - |1031 |732 |1088 ... | | | | | | ... ... |29 |34 |59 |142 |324 |250 ... ... мен ағымдағы шоттарға және депозиттерге тартылған
қаражат мөлшері (млрд. теңге)
Банктермен тартылған қаражаттардың ең ... ... ... емес ... ... шоттарында жинақталған. Тартылған қаражаттардың
сақталу ... ... ... ... ... депозиттердің азайып,
мерзімді депозиттердің өсуін байқауға болады. 2001 жылы ... ... ... ... жартысынан көбін құрайды.Бұның орын
алу себебі, банктер мерзімді салымдар бойынша талап еткенге дейінгі ... ... ... әлде ... жоғары сыйақы тағайындайды (1-
кесте).
Ағымдық жинақ салымдары, негізінен, жалақы, зейнетақы, ... ... үшін ... және ... ... ... ... бойынша өте төменгі пайыз төленеді.
Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдарының бір түріне депозиттік және
жинақ сертификаттарын ... ... және ... ...... иесіне белгілі мерзім
өткен соң тиісті қаражатты және оған ... ... ... ... және оның шотындағы ақшалай қаражатының барлығын куәландыратын банк-
эмитенттің ... ... және ... ... иемденуіне қарай екі түрлі болып
келеді:
- атаулы сертификаттар;
- мәлімдеуші сертификаттар.
Атаулы ... және ... ... ... ... атына
толтырылады. Ал, мәлімдеуші сертификатта салым ... ... яғни оны кім ... сол ... иесі ... саналады.
Депозиттік және жинақ сертификаттары сатылған тауарлар және көрсетілген
қызметтер үшін төлеуге болатын төлем құралы немесе есеп ... ... ... ... ... ... ірі ... шығарылатындықтан
да, оларды заңды тұлғалар сатып алады. Жинақ сертификаты жеке тұлғаларға
арналып ... ... ... ... 1- 3 жылға дейінгі мерзім
аралығын құрайды. Жинақ сертификаты тек жеке тұлғаларға беріледі. ... ... ... жылы Қор ... ең негізгі оқиғалардың бірі ... ... ... ... екінші деңгейлі
банктердегі депозиттерді міндетті кепілдендіру туралы» Заңы табылады. Бұл
заңды қабылдау қажеттілігі ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетудің мөлдірлігін
қамтамасыз етуге және оған қатысты тәуекелдерді төмендетуге ... ... ... ... ... өсу ... қабылдағанға дейін Қазақстанда физикалық тұлғалардың барлық
депозиттері ... ... ... ... 7 млн. теңге көлеміндегі және одан жоғары жедел және ... ... ... ... ... банктің алдыңғы басқарушылары мен олардың жақын туыстарының салымдары;
3. 5% және одан жоғары акцияларға ие және дауыс беру ... бар ... мен ... ... ... ... ... жылдың 1 қаңтарынан ДКЖ-ның қатысушы-банктерінің ... ... Қор ... ... физикалық тұлғаға депозит қалдығының
сомасы бойынша сыйақысыз 700000 теңгеден аспайтын ... ... ... (1-диаграмма).
Заңда, сонымен қатар депозиттердің міндетті кепілдендіруін іске
асыратын ұйым ретінде ... ... ... ... ... ... Қор ... қызметтері кеңейтілген:
кепілдендірілген төлемдерді төлеу, арнайы резервті қалыптастыру, өзіндік
активтерді басқару, ... ... ... ... банктің
консервацияланған кезеңінде және барлық банктік операцияларды жүргізуге
берілген ... ... ... ... ... ... ... комиссия мен мәжбүрлеп таратылған банктің кредиторлар
комитеті ... ... ... ... [6]
ІІІ ТАРАУ. АҚШАНЫҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ РӨЛІ
3.1 Ақшаның қажеттілігі
Ақша – бұл барлық тауарлардың құнын ... ... ... айрықша
тауар.
Ақшаның объективті қажеттігі тауар өндірісі және айналысының ... ... Ақша – бұл ... ... ... жіне оның ... мен ақша бір-бірінен бөлінбейді, себебі ақша ... ... да ... ... ... Ақша ... бқлініп шыққанымен де, ол
айрықша тауар ретінде қала береді. ... ... ... ... ... ... жүктеледі. Сондықтан алтынның басқа тауарлардың құнын
бейнелеуі, оның ең бастысы мынадай табиғи қасиетіне ... ... ... яғни оның оғай ... ... ... екіншідіен, құны өте жоғары, сондай-ақ, оның қорының
сиректігі мен өндіруге кететін еңбек ... ... ... – өндіріс және бөлу процесіндегі ... ... ... ... ... ... ... экономикалық категория. Ақшаның
экономикалық категория ретінде ... оның ... үш ... байқалады:
- жалпыға  тікелей  айырбасталу  формасы;
- айырбас  құнының  дербес  формасы;
- еңбек  өлшемінің  заттай  (материалдану)  формасы.
Жалпыға тікелей ... ... оның кез ... материалдық бағалы
затқа айырбасталатынын сипаттайды. Екіншісі тауарларды сатумен байланыссыз.
Соңғы қасиеті тауар өндіруге жұмсалған еңбектің ақша ... ... ... ... ... ... барысында екі тұрге бөлінеді: толық құнды ақшалар
және толық құнсыз ақшалар.
Толық құнды ақшалар – ... құны оны ... ... ... ... келетін ақшалар.
Мұндай  ақшаларға  металл  ... ... ... ... ... ... жатады.  Металл ақшалар әр түрлі
формада болған. Монета түріндегі формасы – бұл ... ... ... бет жағы – ... және жаны гурт деп ... құнсыз ақшалар – номиналды құны нақты ... яғни ... ... ... ... жоғары болып келетін ақшалар.
Оларға мыналар жатады:
- құнның ... ...... ... ... ... ... мысалға жез, алюминиий т.б. монеталар;
- құнның  қағаздан  жасалған  белгілері.
Ақша өзінің даму ... ... ... ... Металдық;
2) Қағаздық;
3) Несиелік;
4) Электрондық ақша.
3.2 Ақшаның мәні және оның ... ... ... бойынша, нарықтық экономиканың әрекет етуі механизмін
түсіну үшін ... ... ... ... ... ... жоқ. Сол ... «нарық тілі» деп аталуы да тегін емес. Ақша – ... ... ... ... ... ұзақ мерзімдік дамуының объективті
негізделген нәтижесі.
Қоғамдағы ақшаның қажеттілігі тауар өндірісі тауар ... ... Ақша ... ... ... және оның дамуының міндетті шарты
болып табылады. Егер ... ... ... ... ... ... ... онда ол тауарға айналады. Ал бұл ақшаның қажеттілігін
туындатады, яғни ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Бұл жағдайда ақша балама негізде тауарды сатып алу - сатуда делдал ретінде
әрекет етеді. Бұны ... ... үшін ... ... (Т) ... ... және осы ... басқа тауарды (Т1) сатып алу қажет. Жалпыға ортақ
балама рөлінде ... ... ақша жоқ ... жағдайда осы сәттегі нарықта
сұраныс пен ұсыныстың сәйкессіздігіне байланысты айырбас жүзеге аспай ... Ақша ... ... ... ... Тауар мен ақша бір-бірінен
ажырамас категориялар. Дегенмен ақшаның өзі тауар, яғни тауар өндірісі мен
айналысының ... ... ... ... ... мәселелерді тақырыптың
келесі тарауларында сөз етеміз.
Демек, ақша - бұл тауар өндірісінің тарихи категориясы, тауар айырбасы
процесінің ұзаққа созылған ... ... ... ... ... ... балама ретіндегі тауар өндірісі мен тауар айырбасына
қажет, ол еңбектің әр түрлі жіктелуі кезінде әр ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Байқап отырғанымыздай, ақша өндірістік қатынастардың барлық жиынтығының
маңызды буыны, онсыз тауар өндірісі өмір сүре алмайды.
Тауар мен ақшаның шығуында ортақ ... бар, ... ... ... ... та бар. Егер тауар айналыс аясында уақытша болса (ол
тұтынуға кетеді), ал ақша ... ... ... ... ... кетпейді. Сондықтан, тауарлар арасында дами ... ақша ... ... ... айрықша тауар болып қала береді.
Ақша – қоғамдық еңбек бөлінісі арқылы жекелеген тауар өндірушілерді
және нарықты ортақ экономикалық ... ... ... құралы. Ол
жеке меншік еңбекті қоғамдық еңбек жүйесіне ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Ақшаны өзен үстінен өткен көпірмен салыстыруға болады, оның әр ... ... мен ... ... ... пен ... баға мен
еңбекақы орналасқан.
Қазіргі кездегі нарықта ... ... ... ... Дж. ... Д. ... Дж. ... сызбасын көрсетуді дұрыс
деп есептедік. Бұл сызба ... ... дело и ... ... (Мәскеу-Ленинград, 1991 ж., 13-бет) келтірілген.
тауарлар ... ... ... шығын
ресурстардың ... ... - ақша ... ... мен қызметтер ағымының сызбасы
Сызбада тауарлар мен қызметтер ... ... ... үй
шаруашылықтары (кәсіпкерлер) және фирмалар (заңды ... ... ағым ... ... жүзеге асырылған ақшалай төлемдердің қарама-қарсы
ағымымен ... ... мен ... ағымдары сағат тілі
бойынша бағытталған; ақшалай төлемдердің ... ... ... ... Осы экономикалық жүйеде жеке кәсіпкерлер (үй шаруашылықтары)
және фирмалар өндіретін тауарлар мен ... ... ... ... ... көрсетілген фирмалар нарығындағы фирмалар өз өндірістері
үшін қажетті ресурстарды – жұмысшы күшін, капиталды және табиғи ... ... ... барлық ресурстар үй шаруашылықтарына тиесілі, бұл
шаруашылықтар сәйкес ақша төлемдерін ресурстар үшін ... ... ... ... ... ренталық төлемдер және т.б. түрді қабылдайды.
Ішкі айналымда ел ... ... ... ... ... ... қозғалысы көрсетілген.
Ақшаның қажеттілігі еңбектегі ерекшеліктермен де байланысқан, ол
шығындалған еңбектің саны бойынша ғана емес, ... ... ... ... ... ... төлемінің қажеттілігін туындатады. Сондықтан ақша
еңбек шамасы мен тұтыну шамасын ... ... ... ... ... ... бөлу қоғам мүшелерінің шығындаған еңбегінің саны
мен сапасына сәйкес жүзеге асады. Сонымен ... ... ... ... ... ... нәтижелерін нақты өлшегіштерде ғана емес, сонымен
қатар құндық өлшемдермен есепке алу ... ... ... әр түрлі болуымен және оларға ... ... ... олар тауар-ақша қатынастарына негізделген
коммерциялық есеп ... ... ... ... ... ... ала болжайды.
Нарықтық экомомикада ақшаның маңызы зор. Себебі әр ... ... ... ... ... ... істейтін тауар
өндірушілер өндіретін және сататын ... ... ... және ... дербестік алды. Шаруашылықты жаңа ... ... ... ... ... ... жасалуда, яғни сұраныс ескеріліп, өнімнің
шығару көлемі, түрі, бағасы ... ... ... кезде кәсіпорындарды жекеменшіктендіру де,
мемлекеттік бюджеттің кірісін қалыптастыру да әр түрлі ... ... емес ... ... да, ... ... ... басқа банктерге сату да, инфляцияға қарсы күрес те және ... ... ... ... ... арта түсуде.
Ақша нарықтық экономикада ақша-несиелік ... ... ... ... ... инфляциялық процестерді жеңу және ұлттық жалпы
өнімді ынталандыру бағытында қолданылуда.
ҚОРЫТЫНДЫ
Экономикалық категория ... ... мәні ... ... ... ... кезде ақшаның 5 қызметі бар. Адам өмір ... ... ... ... ... ... ... тауар айналысының дамуынан
тауындайды. Негізінен ақша тауар өндірісі мен тауар айырбасына қажет. Ақша
үнемі ... ... ... мен ақша ... ... ... ... төлем және айналыс құралы ақшалай қорлардың құрылуын талап
етеді. Қазына ... ... ... ... ... ... ... капиталын немесе тұтыну заттарын алу үшін ең бастысы ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін тартылған
қаражаттардың 90%-нан ... ... ... ... банктер өз
клиенттерінің уақытша бос ақшалай қаражаттарын жинақтайды. ... ... ... ... бөлігін депозиттер құрайды. Депозит пен ... ... ... ... мерзімді және ... ... ... ... ... қаражаттарды
салымдарға тарту және оларды пайда табу мақсатында ... ... ... деп аталады.
Депозиттік операциялардың басты мақсаты банктердің коммерциялық
мүддесін сақтау және банк балансының ... ... ... ... ... депозиттік операция негізіне жататын негізгі ережелерді
білу қажет. Біріншіден, депозиттік операциялар ... ... ... ... ... ұйымдастыру процесінде депозиттік
операциялардың субъектілерінің әр ... ... және ... әр түрлі болып келуіне мән берілуге тиіс. ... ... ... ... барысында депозиттік операциялармен ссудалық
операциялардың мерзімдері және ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру барысында мерзімді ... ... мән беру ... ... банктердің баланс өтімділіктерін
қолдап отырады. Бесіншіден, депозиттік операцияларды ұйымдастыруда ... ... бос ... ... яғни ... операцияларға
жұмсалған ең төменгі мүмкіндік беретін, банктің қызметтерінің дамуына ... ... ... ... жақсартуға тиісті шаралар қолдануы
қажет.
Қорытындылай келе, коммерциялық банктердің дәстүрлі базалық қызметінің
бірі – жеке және ... ... ... бос ақша ... жинақтау
және депозиттік емес операцияларды орындау жолымен ... ... ... ... көз жеткізіп, соның ішінде депозиттердің
рөліне толық тоқталдым. Кез ... адам ... ... қорын ұзақ мерзімде
сақтағысы келсе осы депозиттердің көмегін, қызметтерін пайдалана алады.
Қазіргі ... ... ... ... ... бірі – банктің күйреуі болып табылады. ... ... ... Депозиттерді Кепілдендіру Жүйесі құрылып, ол қызмет еткен
уақыт аралығында физикалық тұлғалардың банктердегі депозиттері шамамен 20
есеге ... Бұл ... ... Кепілдендіру Қоры» АҚ-ның және
ДКЖ жемісті жұмысы нәтижесінде жеткен көрсеткіштері болып табылады. Сонымен
қатар, 2006 жылы қор қайраткерлігіндегі ең ... ... бірі ... «ҚР ... ... банктердегі депозиттерді кепілдендіру
туралы» Заңы болып табылады. Бұл заңды қабылдау қажеттілігі ... ... ... ... жақындатуға, қызмет көрсетудің мөлдірлігін
қамтамасыз етуге және оған қатысты тәуекелдерді төмендетуге негізделген.
Қор қызметкерлері халықты ақпараттандыру мақсатында ... ... ... видеороликтерді газеттер мен ... ... ... ... жеке тұлғаға, заңды тұлғаға не болмаса ... ... да бір ... көзі қажет. Онсыз қазір болашақта пәтер
де, жаңа бір істі ... да ... ... бұл курстық жұмысты таңдаған
себебім: ... істі ... үшін ... ... қаражат керек.
Сондықтан қаржыландырудың көздерін анықтап және ... ... ... ... және де ... ... ... қаржылық
институттардың, кәсіпкерліктердің, ұйымдардың қаражатын ... ... ... ... ... ... ... білу. Онда кездесетін
кемшіліктерді ескеріп, оңтайландыру шаралары мен бағыттарын ұсыну. Қолда
бар ... ... ... ... ... және осы ... белгілі
бір шарттарға сай өсіп отыратынына ... ... ... мен ... ... ... ... келе, мен Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан
бергі кездегі экономикасы және банк ... ... ... ... және ... ... сай әрекет етіп жатқандығына көз
жеткіздім.
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... ... банктер, валюта қатынастары», Б.Көшенова, Экономика,
2000 ж.
2. «Коммерциялық банктер операциялары», ... С.Б. ... ... ... Кудайбергенова Л.Ж. Формирование и ... ... ... ... ... реформы: особенности переходного
периода: сборник научных трудов Алматы ... ... С.Б. ... ... және ... оқу ... ... 2004ж.
5. «Банки Казахстана» журналы №3; №8 2007 ж.
6. ҚР ... ... ... ... ... ... ... кепілдендіру» туралы Заңы, №169- III ҚРЗ, 7
шілде, 2006 ж.
7. «ҚР-дағы банктер және банктік ... ... ҚР ... ... Сейтқасымов Ғ.С. Ақша, несие, банктер: Оқулық. –Алматы, «Экономика»,
2005.
9. «Банк ісі», Н.Н.Хамитов, Алматы, Экономика, 2006 ж.
10. ... ... ... 2006. ... и кредиты. 2006 №2,
11. Маркова О.М. Коммерческие банки и их ... –М., ... и ... ... «Экономика негіздері: мектепте, колледжде және ЖОО да оқыту» журналы,
№5-6 (24), 2007 ж; №1 (25), 2008 ... ... ... Қазиқан Исабеков, Өмірзақ Сұлтанов “Экономикалық
теория негіздері” Алматы ғылым 1999 жыл.
14. Мақыш С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары» оқу құралы, ... ОҚО ... банк ... ... ... ... ... К.Ф. Методы прогнозирования экономических показателей. –М.,
Финансы и статистика, 1993.
17. Лаврушин О.И. ... ... –М., ... 1998.
18. Баян Көшенова. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары: Алматы,
«Экономика». 2000ж.
19. Қазақстан ұлттық ... ... ... Н.Қ., ... М.Ә. ... Оқулық. –Алматы:
Экономика, 2003.
21. Ақпеисов Б. Вклады населения и их ... // ... ... ... ... 2002 жылы 3 ... Ұлттық банк Басқармасының №213 ... ... ... ... ... ... туралы» ереже.
23. Алдабергенова А. С. Депозиты как показатель ... ... // ... ... НБ РК  №2 2001ж
24. Делан Э.Дж. Кэмпбелл Р.Дж. «Деньги ... дело и ... ... ... ... 1991ж.
25. Куанова Г.А. Депозиты в банковской системе ... ... ... Г.А. ... ... ... ... рынка//
Евразийское сообщество №3, 2001ж.
27. http://kdif.kz/kz/register_of_banks-participants
28. http://referaty-v.kz/
29. http://kk.wikipedia.org/wiki/Ақша#.
-----------------------
ДЕПОЗИТТЕР
ТРАНЗАКЦИЯЛЫҚ ШОТТАР
ТАЛАП ЕТКЕНГЕ ДЕЙІНГІ САЛЫМДАР
ЖИНАҚ ЖӘНЕ ... ... ... және т.б.
Куәландыратын чектер
Жинақтық салымдар
Мерзіммді салымдар
Кәдімгі жинақ салымдар
Ақша нарығының деп. шоты
Ұсақ мерзімді салымдар
Ірі мерзімді салымдар
Өнім нарығы
Фирмалар
Отбасы шаруашылығы
Ресурстар ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Несиенің қажеттелігі және оның мәні. Несие капиталы. Несиенің қажеттілігі және несие қатынастарының пайда болуы28 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша айналысының эволюциясы37 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь