Педагогиканың жалпы негіздері (Дәріс,тақырып бойынша тест сұрақтары, әдебиет тізбесі т.б.)

Мектеп мұғалімі
Білім беруді ақпараттандыру
Оқыту принциптері:
Жаңа типті мектептердегі білім мазмұны
Дамыта оқыту
Оқыту теориясы. Дидактика
Оқыту процесінің мәні мен ерекшеліктері
Дидактиканың негізгі тұжырымдамалары
Дидактика және жеке әдістемелер. Қазақстанда дидактика мен жеке пән әдістемесінің негізін салушылар
1-бөлім

Педагогиканың жалпы негіздері
1.1Мектеп мұғалімі

Жоспар:

1.Мұғалімдік мамандықтың ерекшіліктері.
2.Мұғалімнің профессиограммасы. Мамандық қасиеттері: балаларға деген сүйіспеншілігі, қабілеті (ұйымдастырушылық, коммуникативтік, перцептивтік, экспрессивтік).
3.Мұғалімнің педагогикалық әдебі мен шеберлігі.
4.12-жылдық білім жүйесіне көшу жағдайындағы мұғалімнің кәсіптік құзіреттілігін анықтаудың диагностикасы.

1.Баланың тұңғыш ұстазы – оны мектеп табалдырығын алғаш аттағанда күтіп алып, әріп танытып, жазуға үйрететін мұғалімі. Оқушының сабақ алған мұғалімдері мен дәріс тыңдаған оқытушылары да ұстазға саналады. Бірақ бұл жерде ұстаз сөзі мұғалім, оқытушы, ғылыми жетекші деген сөздерге әсте толық мағыналас болып шыға бермейді. Әдетте, «ұстазы жақсының ұстамы жақсы» деген мағынада оқушының бойына шынайы білім-білік дағдыларын дарытып, зердесіне гылыми негіздерін тоқыта алған, бүлдіршінді майталман бағбандай мәпелеп баулып, үйренген нәрселерін өмірде, іс жүзінде қолдана білуге жаттықтыра алған сөйлеген сөзі, істеген іс, парасат-пайымы, инабаты, білімнің тереңдігі мен жан-жақтылығы арқылы шәкірттеріне ең беделді үлгі бола алған адам ұстазға саналады. Екінші сөзбен айтқанда, ұстаз – адамдардың өмірге көзқарасын, сенімін қалыптастыратын, оларға өмірден өз жолын дұрыс таба білуге көмектесетін, айналасына білім-тәрбие нәрін шашып, адамгершілік нұрын төгетін қоғамдық қайраткер, ойшыл тұлға. Ол жеке адамдардың өмірінің дұрыс бағытта дамып, көркеюіне себепші болып, олардың тағдырында шапағатты із қалдыратын өмір тәжірбиесі мол дана адам болып табылады.
Педагогикалық мамандықтың ерекшіліктері деп әсіресе педагогтың ізденімпаздығын, білуге деген құмарлығын, артық білуге ұмтылуын айтады. Басқа мамандық иелерінен мұғалімнің айырмашылығы – ең алдымен оның жұмысында да, үйде де білімін ұлғайтып, тереңдетуге айрықша қабілетті болуы талап етіледі. Ғылыми материалмен жұмыс істей отырып, мұғалім әрдайым оны педагогикалық ой елегінен өткізуге тырысып, оқушылардың өз пәніне деген ынта-ықыласын қалай туғызып, тереңдету жағын ойлайды.
Мұғалім мектептегі басты тұлға дегенде, оның деке басындағы баланы оқытып білімдар етерлік түрлі қасиеттерді айтады. Солардың бірі – оның балаға деген сүйіспеншілігі.
Мұғалім жұмысының табысты болуы, белгілі жағдайда балаға деген сүйіспеншілікке байланысты. Ол балаға деген тілектестік, қамқорлық және оны құрметтей білуді педагогикалық жағынан талап етушілікпен ұштастыра білгені жөн. Мұғалім болу үшін балаға деген сүйіспеншілік жеткіліксіз, мұғалімдік мамандықты игеру ісі жеке адамның ынтасына, бейімділігіне және қабілетіне байланысты. Ол әрине жеке адамның ерекшіліктері мен оның дербес іс-әрекетіне де байланысты.
Балаға деген сүйіспеншілікті бір жақты түсінуге болмайды. Ы.Алтынсарин «Мұғалім балалармен істес болады, егер олар бір нәрсені түсінбесе, онда мұғалім шәкірттерді кінәламай, олардың көкейіне қондыра алмағаны үшін өзін-өзі кінәлауға тиіс» - деп жазды. Біздің пікірімізше, балаға сүйіспеншілік – ең алдымен өз мамандығын жақсы көріп, өз пәнінен көбірек мәлімет беруге ұмтылуы. Ғылым негіздерін баланың зердесіне көбірек сіңіріп, оның ғылым мен білімді игеруге ішкі қажеттігін туғызып, балаға әсер ету қабілеті. Бұл жеке адамның дара ерекшіліктерінің бірі – бейімділікке байланысты. Адамға белгілі бір бейімділік оның қабілеттілігіне байланысты. Жеке адамның белгілі іс-әрекетінің нәтижесін танытатын психикалық қабілетт де атайды. Қабілеттің дамуы
1.Жаңашыл педагогтар іс – тәжірбиелер. – Алматы, 1991.
2. Педагогикалық ізденіс. – Алматы. 1990. 8-58-100, 147, 215-бет.
3.Ұстазға рухани қуат керек. Р. Нұртазина туралы. Қазақстан мектебі, 1999. №1-2.8-11-бет
6. Р.Б.Нұртазина. Занимательная грамматика. – Алма – Ата, 1963, 1973(толықтырылған).
7. Р.Б.Нұртазина. Формы партиотического и интернационального воспитания в казахской школе. Сб. Научных трудов, - М. 1980.
8. Курманалина ІІІ.Х. Совершенствование методической подготовки будущих учителей начальных классов по обучению математике младших школьников: учебное пособие, Алматы: Алем, 1999. – 160с.
9. Курманалина ІІІ.Х. Функциональная модель электронной методической системы в колледже: Учбное пособие, - Алматы: Алем, 2000. – 206с.
10. Курменалина ІІІ.Х. Методология и технология создания электронной методической системы в условиях информатизации образования/ монография. – Алматы: Издательство Алем, 2002. -316с.
11. Курманалина ІІІ.Х. Обновление методического обеспечения учебного процесса в условиях информатизатции образования (в соавторстве: Н.Б.Чекалева)/ Монография. Омск: Ом ГПУ, 2002. – 89с.
12. Фарбер Д.Х.Жизнь – в детях. Народный учитель. – Алма – Ата, 1982.
        
        1-бөлім
Педагогиканың жалпы негіздері
1.1Мектеп мұғалімі
Жоспар:
1.Мұғалімдік мамандықтың ерекшіліктері.
2.Мұғалімнің профессиограммасы. Мамандық қасиеттері: балаларға деген
сүйіспеншілігі, қабілеті ... ... ... ... ... мен ... ... жүйесіне көшу ... ... ... ... ... тұңғыш ұстазы – оны мектеп ... ... ... ... әріп ... ... үйрететін мұғалімі. Оқушының сабақ алған
мұғалімдері мен дәріс тыңдаған оқытушылары да ... ... ... ... ... сөзі ... оқытушы, ғылыми жетекші деген сөздерге әсте толық
мағыналас болып шыға бермейді. ... ... ... ұстамы жақсы» деген
мағынада оқушының бойына шынайы ... ... ... ... ... тоқыта алған, бүлдіршінді майталман бағбандай мәпелеп
баулып, үйренген нәрселерін өмірде, іс жүзінде ... ... ... сөйлеген сөзі, істеген іс, парасат-пайымы, инабаты, білімнің
тереңдігі мен жан-жақтылығы арқылы ... ең ... үлгі бола ... ... саналады. Екінші сөзбен айтқанда, ұстаз – адамдардың өмірге
көзқарасын, сенімін қалыптастыратын, оларға ... өз ... ... таба
білуге көмектесетін, айналасына білім-тәрбие ... ... ... ... ... ... ойшыл тұлға. Ол жеке адамдардың өмірінің
дұрыс бағытта дамып, көркеюіне себепші болып, олардың ... ... ... өмір тәжірбиесі мол дана адам болып табылады.
Педагогикалық мамандықтың ерекшіліктері деп ... ... ... ... ... артық білуге ұмтылуын айтады.
Басқа мамандық иелерінен ... ... – ең ... ... да, үйде де ... ... тереңдетуге айрықша қабілетті болуы
талап етіледі. Ғылыми материалмен жұмыс істей ... ... ... ... ой ... өткізуге тырысып, оқушылардың өз пәніне деген
ынта-ықыласын қалай ... ... ... ойлайды.
Мұғалім мектептегі басты тұлға дегенде, оның деке басындағы баланы
оқытып білімдар ... ... ... ... ... бірі – ... ... сүйіспеншілігі.
Мұғалім жұмысының табысты болуы, белгілі жағдайда ... ... ... Ол ... ... ... ... және оны
құрметтей білуді педагогикалық жағынан талап етушілікпен ұштастыра ... ... болу үшін ... ... сүйіспеншілік жеткіліксіз, мұғалімдік
мамандықты игеру ісі жеке ... ... ... және ... Ол ... жеке ... ерекшіліктері мен оның дербес іс-
әрекетіне де байланысты.
Балаға деген сүйіспеншілікті бір жақты түсінуге болмайды. Ы.Алтынсарин
«Мұғалім ... ... ... егер олар бір ... ... ... ... кінәламай, олардың көкейіне қондыра алмағаны үшін ... ... ... - деп ... ... ... балаға сүйіспеншілік –
ең алдымен өз мамандығын жақсы көріп, өз пәнінен көбірек ... ... ... ... баланың зердесіне көбірек сіңіріп, оның ... ... ... ішкі ... туғызып, балаға әсер ету қабілеті. Бұл
жеке ... дара ... бірі – ... байланысты. Адамға
белгілі бір бейімділік оның қабілеттілігіне байланысты. Жеке ... ... ... ... ... ... де атайды.
Қабілеттің дамуы нышанға, іс-әрекетке ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
2.Психология-педагогикалық зерттеу мәліметтеріне ... ... ... ... т.б. ... ... түрі кездеседі.
• Дидактикалық қабілет - мұғалімнің оқушыға оқу материалын жеткізу-
қабілеті, оқушының білім дәрежесін, іскерлігін, дағдысын ... ... өз ... қызығушылығын арттыру, таным
белсенділігі мен ойын дамыту.
• Академиялық ... - ... ... пән ... ... ... биология, тарих, т.б.) сәйкестігі,
өз пәнін ғылым дамуына сай біліп, өз бетімен қарапайым зерттеу
жұмыстарын жүргізуі.
... ...... ішкі ... ... үстіндегі
психикалық жағдайын тани білу.
• Сөйлеу (экспрессивті) қабілеті – тіл ... өз ... ... ... ... етіп ... білуі.
• Ұйымдастырушылық қабілеті – сабақты тыңдауға, білімді қабылдауға
оқушыларды әзірлей білуі, ұжымды ... ... ... оқу-тәрбие процесін дұрыс ұштастыру, оқушыларға бағыт
беріп ... ... ... ... ата-аналармен жқмыс істей
білу, сынып ұжымын оқушыларға педагогикалық ықпалды құралға
айналдыруы, мұғалімнің өз ... ... ... ... қабілет – оқушылармен қалыпты дұрыс қарым-қатынас
жасай білу, ... ... ... ... ... – оқу және ... міндеттерін шешудің
тиімді жолдарын іздестіру, оқу және тәрбие ... ... ... мазмұның анықтау, өз ісіне ... ... ... ... ... ... қабілет – мұғалім өз мамандығына қатынасы жоқ спорт,
көркемөнер, бейнелеу өнері, ... ... ... ... ... ... жан-жақты
дамыту ісіне өз үлесін ... ... ... ... ... ... ... құрылымы (профессиограммасы) -
жеке басының сапалық ... ... ... ... идеясын, насихаттаушы; өз кәсібіне жан-тәнімен
берілгендік; ... ... ... ... ... ... ... белгілері: мұғалімдік қызметке
бейімділік, қабілеттілік, ... сүю, ... ... талап қою, ұстмдылық,әдептілік, сенім
арту, бедел, мақсатты ... ... ... ... Оған ұстаздық, тәрбиешілік, қоғамдық саяси, қоғамдық-
педагогикалық жұмыстары енеді.
• Мұғалімнің мамандық деңгейін көтеруге ... ... ... ... біліктілік, дағды, ізденіс, іске шығармашылық
мән беру, жаңашылдық, ізгілік ... ... ... ... ... әдістемелік деңгейін ... ... ... ... ... ... ... әс-тәжірибесін зерттеу, оны тарату, ... ... ... ... ... ... жетілдіріп отыру, аттестациялау, категорияға бөлу,
педагогтік оқуға, басылымдарға қатысу ... ... ... өзге ... ... белгілері
жоғарыда аталған төрт белгінің мазмұнын біріктіреді.
• Оқу орындарында мұғалімдік мамандыққа дайындау жолдары. Бұл іс,
біріншіден, мектеп қабырғасында оқушыларға ... ... ... ... ... педагоготік оқу орындарында оқып
жүрген кездінде мұғалімдік ... ... ... мамандықты меңгеру және өз ... ... ... ... ... ... шешіледі.
• Студенттердің, мұғалімдердің өз бетінше білімін жетілдірудің
мазмұны: болашақ мұғалімдердің ғылыми деңгейін көтеру, арнайы
әдістемелік ... ... ... ... ... үшін
өз бетімен алатын білімі, ізденісі. Мұғалімдік мамандықтың
шебері болудың негізгі белгілері: кәсіптік ... ... ... ... ... әдептілік, педагогтік
техника жатады.
3.Ұстаздық әдеп – мұғалімнің аса бағалы педагогтық қасиеті, адамдар
ара қатынасының ... ... ... Әдеп – ... ... ... жасауына жағдай. Әдепті адамдар басқаларға барынша
жақсылық жасап, қуаныш әкелуді тілеп тұрады. Әдепті ұстаз ... ... ... ... ... ... салып ойланып сөйлесіп,
сергек болады.
Педагогикалық әдеп – кәсібіміздің ең маңызда ... ...... ... бар. Бір ... әдепсіздігі, басқа
мұғалімнің тәрбие әсәне кесірін тигізуі мүмкін. ... ... ... соң ... ... білім мен іскерлікті саналы түрде игеріп,
оқушыларды оқытуда, ... ... ... ... ... ... ... барынша талаптар қою керек, бірақ сонымен бірге оны барынша
құрметтеу керек» (А.С.Макаренко).
Мұғалімнің әдептілігі де оқушылармен ... ... ... ... ... шыншылдық, қарапайымдылық, сабырлылық көрсетуі,
өзін-өзі басқарып, ұстамдылық жасауы, жат қылықтардан бойын ... ... ... ... оқушылармен, өзге адамдармен қарым-қатынас жасай
алу ептілігін біріктіретін ... ... ... мұғалім әр уақытта
оқушылардың құрметті адамы. Олардың айтқанын оқушылар мүлтіксіз орындайды
және өнеге тұтады. ... ... ... оқушының мұраты да болуы мүмкін.
Қазіргі кезде оқушыларды құрметтеу зор маңыз алып отыр. Оларға асқан
адамгершілікпен қарап, ... ... ... ... дәрежеге
жеткізуге тиістіміз. Сөйтіп, ұстаз ең алдымен оқушылардың айнымас жан ... ең ... ... ... ... ... панасы. Бір сөзбен
айтқанда педагоготық ... ... ... жол ... оқуда да,
тәрбиеле де өте-мөте қажет. Моральдық сенімді, ынта мен ықыласты, талғамды
баланың бойына ... ... ... Амал ... ... ... сүю керек.
Белгілі педагог Ш.А. Амонашвили мұғалімнің оқушымен ... ... оны ... ... ... ... атап ... және мектептегі басқа жұмыстарды оқушылардың ... ... Көп ... мектепте баланы оқытуда қажетті барлық
заттар олардың ... мен ... тыс ... Психологиялық-
дидактикалық талап бойынша оқушы ұсынылатын оқу ... ... ... оны ... ... ... ... Мұндай жағдай оқушыны өз міндетін
үгіттемей-ақ түсінуге, мектепте ... ... үшін ... ... ... және ... бұйрық беріп, балаға өктемдік жасауын
болдырмайды. Осыған байланысты мектептегі барлық ... ... ... ... ... оған сенім арту негізінде басқарған
пайдалы.
2.Әрбір оқушының мүмкіндіктері мен болашағына ... ... ... әр уақытта баланың мүмкіндіктеріне сенеді, оның дамуындағы ... ... ... жіберілген қателік деп түсінеді. Бұл тұста
ескеретін бір ... ... ... ... ... ... деп қарау орынсыз. Мұғалім барлық оқушыны оқу қиындығын ... ... және ... ... ... ... ... жақсы
оқитынына өздерін сендіріп отырады.
3.Оқушылармен оқыту процесінде ынтымақтасу. ... ... ... ... ... жасауына байланысты. Ынтымақ деп отырғанымыз –
мұғалім мен оқушының оқу ... ... ... бағыттауы, яғни,
отрақ «тіл» табысу. Мұнда оқушы мұғалімнің әсер ету ... ... ... өз ... ... әрекет жасайды, ізденеді. Мүны іске
асыру үшін мұғалім оқушының оқу материалын шешу ... ... ... ... ... ... басқаша айтқанда ... ... ... ... олардың ар-намысын ... ... ... ... болуының екі жақты ықпалы бар. ... ... ... ... және ... ... зорлықсыз екенін
көрсетеді. Екіншіден, оқушыларға сыпайылықты және қоғамға қажетті тәртіпті
қалыптастырады. Баланы ... ... ... ... көрсету,
зорлық жасау, әдептіліктің, болмаса ақыл-ойын ... жолы ... ... ... ... ... ... үйрету, тек баланы
құрметтеу арқылы іске асады. Мұғалімнің кәсіптік ... ... ... ... де байланысты. Бұған сай жаңашылдық танытады, яғни
оқу-тәрбие ісінде ... ... ... ... Бұл қол ... емес, қажымай-талмай ізденіс жасаған мұғалімдердің мәресі.
Ұстаздық талант. «Талант» деген сөзді әркім әр ... ... ... ... ақын-жазушыларда, әртістерде, ... ... Ал, ... болу – ... па, ол әркімнің қолынан келе бермей
ме?» - деген сұрақ тұрады. Ұстаздың бәрі бірдей ... ... ... кез келген мұғалім ынта-ықылас қойып, табандылық ... ... ... көп ... ... ... ... саяси жағынан есейген
азамат болса, өз пәнін жақсы ... ... ... ... ... жете ... ... қалыптастыра алса,
педагогикалық шеберлікке жету қасиеттеріне ие бола ... ... ... ... ... ... бойына сіңірсе, онгда талантты
ұстаз бола алады.
Ұстаздық шеберлік ұстаздық ... ... ... «Педагогика теориясын қаншама жетік білгенмен,
педагогтық әдептің ... ... ... оның қолы ... шеберлік – тек қана мұғалімнің жалпы, жан-жақты ... ... ғана ... ол - әр ... ... ... ... толық қабыл алуы. Ұстаздық шеберлік: 1) мұғалімнің ... оның ... ... ... бойына сіңірген адам екендігі; 2)
пәнді жетік білген, ойын оқушыға ... ... ... ... әдеп,
әдет, дағды сияқты моральдық нормаларды сіңіре ... 3) ... ... ... меңгерген, білгендерін қызықты да, тартымды
өткізе алатын, педагогтық әдеп пен ... ... адам ... ие болады. Педагогикалық шеберлікте педагогикалық ... ... ... мән ... ... әр ... ... сөйлеп, нық айтуы
тиіс, оның жүріс-тұрысы, қозғалысы, отырып-тұруы оөушыларға ... ... ... ... Егер ол ... күлімдеп кірмей, қабағын
түйіп келсе, қол ... ... ... ... ... тұрса,
жоқтан өзгеге ашуланып қалса, онда ол ұстаздың сабағын да ... ... ... сенімнен де, абыройдан да айырылады.
Сондықтан, педагогикалық техникада әдеп, шек, ... ... ... ... бәрі де – ... ... кері ... бақытсыздық, т.б. болып жатады. Осындай сәтсізддігі басқа
түскенде педагогтық көңіл-күйі әрине өзгереді.
«Ұстаз көңілсіздігі ... ... ... жерде қалуы тиіс», – деген
мқалға айналған сөздер ... ... ... ... ... ... Мұғалім кей жағдайда әртіске ұқсас. Ал нағыз ... ... ... ... Тәжірибелі педагог осылай болуға тиіс. Балалармен
жұмыс істеудің ерекшелігі де осында. Балалар ... ... шат ... болуды қалайды. Сөйтіп, балаларға білім беріп қоймай, жан-тәнімен,
күш-жігерімен, мол ... ... ... ... ... ... ... тәжірибелі мұғалімдердің көп болуын өмір
талап етіп отыр. Қазырғы кезде ұстаз шеберлігі осы ... ... ... ... жаңашыл ұстаздардың шығармашылық қызметінен көрінеді.
Қазақстанда да жаңашыл мұғалімдер күннен ... ... ... таңда
оқытудың мазмұнын арттырудың ғылыми ... ... және ... оқу ... ... ... кең ... ұжымдардың шығармашылықпен жұмыс істеуіне жол ашып ... ... және ... ... ... келгенде, бүгінгі талапқа сай мектепке білім берудің ... жету – ... ... ... ... ... Өз мамандығына Жан-жүрегінмен берілген ұстаз ғана ұстаздық
этиканы да, ... ... да, ... де ... ... 12-жылдық білім жүйесіне көшу жағдайындағы мұғалімнің ... ... ... беру ... ... ... 1960-1970 жылдардағы
шетел әдебиетінде, ал 1980 жылдардың ... ... ... ... құзіреттілік, жете білушілік» ... ... оның ... ... ... сипатымен,
«кәсіптілік», «біліктілік», «кәсіби мүмкіндіктер» және т.б. ... ... ... ... ... түсіндірме сөздіктің
авторлары «құзіреттілік» және ... ... ... дәлелдеуге тырысқан. «Құзіреттілік» – хабардар болушылық,
абыройлылық; «құзірет» – жеке ... ... ... және ... ... ... ғылымында «кәсіби құзіреттілік» түсінігі бірнеше ұғым
береді:
– еңбектің нәтижесін ... ... мен ... ... жеке ... мен қабілеттерінің комбинациясы;
– қызметке теориялық және тәжірибелік дайындығының бірлігі;
... ... ... ... білу ... және ... бірінші орынға оқушының ақпаратты сауаттылығын емес,
оның мәселені дұрыс шеше білу ... ... Егер ... ... ... отра ... білім беру жүйесінің аумағында
қарастырсақ, онда білім, білік, ... ... ... бір ... қызметке маманның қаншалықты дайын екендігі туралы айтуға
болады. Біз кәсіби құзіреттілікті коммуникативтік, ... ... ... ... ... ... ... құзіреттілігі – кәсіби интегративтік қасиет,
оның негізгі бөліктеріне эмоционалдық тұрақтылық (икемділікпен байланысты);
экстраверсия (тағайындалған деңгейі мен эффективті ... ... және ... ... ұштастыру мүмкіншілігі; тілдік білімі;
тыңдай білу ... ... ... ... ... ... жатады.
Біздің көзқарасымыз бойынша коммуникативтік құзіреттілік ... жеке ... ... мен ... дамуы процесіндегі мұғалімнің
жеке тұлғалық қасиеті; екіншіден, ұстаздың ... ... ... ... ... ... ... хабардарлығының
көрсеткіші; қажетті технологиялық деңгейін меңгеруі; ... ... ... ... іс-әрекетін әрдайым жетілдіріп тұруға
тырысу; негізгі құндылық ретінде жеке адамның тұлғасына бейімделе ... ... ... ... ... ... кезінде туындайтын
міндеттерге шығармашылық, қапысыз шешім таба білу ... ... өзі ... ... мен ... ата-
аналарының, басқа ұстаздардың жұмыс ... ... ... ... қамтиды.
Регулятивтік құзіреттілік оқытушының өз іс-әрекетін басқара ... ... Оған ... ... ... белсенділік
пен өзін көрсете білуі, рефлексия, іс-әрекетінің бағасы енеді. Іс-әрекеттің
негізгі факторы – ізгілік, ... ... ...... ... ... ... қорытыңдылау, нақтылау сияқты қарастыра білудің ... ... ... ... ... мен ... ... қасиеті түрінде қарастыруға болады.
Операционалдық құзіреттілік – ұстаздың қажетті кәсіби ... ... ... жиынтығымен анықталады: болжамдық, жобалық, пәндік-
әдістемелік, ұйымдастырушылық, педагогикалық импровизация, сарапшылық.
ДК нақты деңгейдің қорытындысы бойынша талдау жасап, жеке ... ... ... ... ... және кеңес беру сұрақтарын
анықтауға мүмкіндік береді.
Ұстаздың құзіреттілігін ... жеке ... ... ... ... ... ... қасиеттерін өзгерту
әрекеттерінің тиімділігі көрінеді.
Кәсіби құзіреттілікті жетілдіру формалды диагностикалық әдістеме,
сұраулар, ... т.б. ... ... нақты деңгейін анықтау мен
қабылдауды ойластырады.
В.М.Лизинскийдің пікірі бойынша мектеп басшылары мұғалімдермен жұмыс
жасағанда екі түрлі «досье» ... Бір ... ... ... ... ... жинақтауға қабілетті, оның негізінде «мұғалімнің
мәртебелік-құқықтық ... ... ... ...... ... ... досьесін» жинақтайды, оның ішінде
мұғалім ... ... ... ... және ... жайлар
баяндалады.
«Диагноз» грек тілінен аударғанда «анықтау, тану» дегенді білдіреді.
Соңғы ... ... ... ... жеке ... зерттеу сөздері бір
термин – ... ... ... беруді гумандандыру,
демократияландыру, ақпараттандыру жағдайында басшы және мұғалім, мұғалім
және оқушы ... ... ... ... ... ... ... және тиімді етеді.
Педагогикалық диагностиканың міндетіне талдамалы, ... ... ... ... және ... енеді.
Талдамалы қызмет – педагогикалық жүйе ретіндегі ... ... ... ... ... ... психологиялық-
педагогикалық талдау жасау. Жетіспеушілікті анықтауға ... ... ... ... ... ... процесіндегі
байланысты, оқытудың жағдайы мен ... ... ... ... ... ... – бұл оқушының білімдарлығына, тәрбиелігіне
және дамуына психологиялық-педагогикалық зерттеу жасау, ... ... ... ... деңгейін анықтау.
Бағалаушылық қызмет – бұл білім беру ... ... ... және ... ... ... сапалы және сандық баға беру.
Коррекционалдық қызмет – өзіндік дамытуға бағытталған ... ... ... және мұғалімнің жеке ... ... ... ... ... ... ұстаздың өзінен іздеген жөн.)
Бағытталған қызмет – бұл ... ... ... беретін ұыймның
мақсаттары мен міндеттерінің ұжымдағы және жеке мұғалімдердің бойында
кездесетін ... ... ... ... іздегенде және таңдағанда, біріншіден, әрбір
мұғалімнің кәсіби өзіндік бағасын ескерген жөн;
екіншіден, диагностиканың негізгі ... ... тыс ... ... баға беру ... оны ... ізденіске талпындыру, болашақта
кәсіби мәселелерін өз бетімен шешіп, оны ақылға түюіне ... ... ... ... ... ... талдауға және өзіндік диагностикаға
дайын болады. Өзіндік тану, өз білімін жетілдіру және ... ... тек ... өз ... ғана тәуелді.
Көп білуге, өзінің кәсіби күшін көрсетуге және көбейтуге талпынған
мұғалім «сабақты ... ... ... ол ... ... ететін
адам. Ол әрбір сабаққа нақты дайындалып, өзіне және ... ... пен ... ... ... Бұл жағдайда дәріс беру
ақпарат берумен шектелмейді, оқушылардың танымдық іс-әрекетін ... ... ... ... ... қиын ... жазықтық арқылы көрсетілген, ол үш
өзара байланысты жазықтықтан тұрады:
– мұғалімнің жеке тұлғасы;
– педагогикалық іс-әрекет;
– педагогикалық қарым-қатынас;
Мұғалімнің табыстылығын диагностикалау бойынша ... ... ... ... ... қатынасына байланысты.
Құзіреттілік гуманизм, альтруизм, ... ... ... өз ... ... ... және т.б. ... тұрады.
Егер еңбексүйгіштік қасиетті әрі қарай интерактивтік қасиет түрінде
қарастырсақ, онда ынталылақ, жұмыскерлік, ... ... ... ... анықталады.
Кейбір мектеп басшылары ұжымдағы мұғалімдері туралы толық білмейді.
Олар барлық мұғалімдерді жақсыға және жаманға бөледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... көбі оқытушылардың кәсіби педагогикалық іс-
әрекеті туралы соңғы нәтиже бойынша бағалайтынын мойындайды. Бірақ ... ... ... ... ... ғана ... Мектеп
басшысының көзқарасынан мұғалімнің кәсіби біліктілігі мен шеберлігі тыс
қалды.
Біліктіліктің сапасын дәл және ... ... ... басшылар мен
оқытушылар үшін кәсіби құзіреттіліктің әдістемелер қатары берілген. Бұл
жағдайда параметрлардің, критерийлердің,бағалардың көптігі кейбіреулерде
түсініспеушілік тудыруы мүмкін. Бірақ бұл ... ғана ... ... ... ,жете білушіліктің сапасын жарты жылда 1 рет немесе
оқу жылының аяғында 1 рет ... ... ... жұмысты жеңілдетеді, ең негізгісі- дұрыс
бағалауға тірек болады. Мұғалімнің еңбегінің сапасын анықтаудың көп
таралған ... ... ... ... негізгі көрсеткішін кешендік
анықтау арқылы мұғалімнің рейтингін шығару (Қосымша 2)
Қазіргі ... ... ... және коммуникациялық
технология саласындағы немесе АКТ –құзіреттілігі маңызды рөл атқарады.
Сондықтан рейтинг көрсеткіштерінің бірі – ... АКТ ... ... ... ... ... ... мұғалімдер жыл бойына
өткізілген жұмыс туралы есеп береді. Рейтингті өткізу үшін ... ... ... көрсеткіштер бойынша қарастырылады:
-АКТ жағдайында жұмыс жасауға әзірлігінің диагностикасы арқылы
оқытушының кәсіби құзіреттілігінің , жете білушілігінің деңгейін ... ... ... ... ... ... ... және тәжірибе – сапартамалық жұмысты
ұйымдастыру;
- Құжаттармен жұмыс істей білуі;
- Оқу кабинеттеріндегі жұмыс ;
- ... ... ... үш ... шығарылады:
-өздік бағадан ;
- ӘБ жетекшілік бағасынан
- директордың немесе орынбасарларының бағалауы.
Диагностикалау іс-шараларының өткізілуі оқу-тәрбие процесінің тиімді
өтуіне ... ... ... ... және жеке ... ғана
бағытталмай, сонымен қатар мұғалім бойында өзіндік диагностика ... ... ... және ... Бұл жағдайда мұғалім өзіндік
ұйымдастырудың жаңа деңгейіне – педагогикалық жетілдіру және ізденістің
үздіксіз деңгейіне шығады.
Осы көрсеткіштер ... ... ... АКТ ... жұмыс жасауға дайындығын
диагностикалау :
1.1. Төмен деңгей 1-2 балл
1.2. Орта деңгей 3-5 балл
1.3. Жоғары деңгей 6-7 балл
2. Кәсіби – педагогикалық ... ... ... ... деңгей 0 балл
2.2. Орта деңгей 1 балл
2.3. ... ... 2 ... ... ... ... оқушылардың пәннен алған
бағалары , пәндік олимпиадалар бойынша жүлдегелер саны оқушымен жүргізілген
ғылыми- зерттеушілік ... және оның ... ... ... жұмысы
сияқты параметрлер бөлек бағаланады.
3. Пән бойынша ғылыми- зерттеушілік және ... ... ... ... 0 ... ... 0,5 балл.
3.3. Іске асырылды 1 балл.
4. Құжатпен жұмыс істей білуі :
4.1. Қателіктермен 1 балл.
4.2. Жетіспеушіліктермен 0 балл.
4.3. ... 1 ... ... жұмыс :
5.1. Жасалмаған 0 балл.
5.2. Жасалған 1 балл.
5.3. Жүзеге асырылған 1 ... ... ... Себепсіз жағдай бойынша 1 балл.
6.2. Себепті жағдай бойынша 0 балл.
6.3. Ескертусіз 2 балл
Осындай жағдайда жоғары деңгейдің және төменгі деңгейдің ... ... ... қажет , өйткені, жоғары деңгей алдыңгы қатарлы
педагогикалық тәжірбиені, ал, төменгі деңгей ... ... ... ... ... болады.
Бұл әдістеменің құндылығы –оны аттестация аралығындағы кезеңде
пайдалануға болады.Әрбір шкаладағы көрсеткіштер жиынтығына жүгіне отырып
бағалауға болады. Бағалауды мектеп әкімшілігі, ... ... , ... ... ... ата-аналар жасай алады.Осының ішіне өзіндік баға
да кіреді . ... ... ... ... ... ... ... қосындысы;
Критерийлер саны .
Рейтинг Р бойынша мұғалімнің деңгейі анықталады: ұтымды,
қолжетімділік, сыни, қолжетпеушілік.
Аталған әдістеме диагностикалау үшін ... ... ол ... баға ... ... ... іс-әрекетінің неғұрлымқиын жақтарын
көруге болады,бірақ нақты қиындықтарда талдамалы ... ... ... диагностика мұғалімнің АКТ жағдайында жұмысқа әзірлігін
анықтауға мүмкіндік береді. Диагностиканың негізгі компоненттері – бұл
мұғалімнің ғылыми-теориялық, әдістемелік, психологиялық –педагогикалық
әзірлігі. Диагностикалық ... ... ... мен ... мен ... жеті ... шкаламен бағалайды.
Коэффициентті шығарғаннан кейін орташа коэффицент табылады.
Орташа коэффицент бойынша мұғалімнің кәсіби дайындығының деңгейі
(рейтинг) ... Р4-5 ... кем ... , онда ... іс-әрекетке
даярлық қолжетімділік деңгейде болады. Егер Р2-3 баллдар шамасында болса,
онда сыни деңгей. Егер Р2 баллдан кем ... , онда ... ... ... ... болады.
Диагностикалаудың объективті ақпарларын алу үшін мұғалімді бақылаудың
ұзақ мерзімді процесі және даигностикалық ақпарларды жинақтау талап
етіледі.Мұғалімнің сабақтағы іс-әрекетін бақылау процесінде барлақ
диагностикалық параметрлер ... ... ... ... ... ... мұғаліммен сұрақтар бойынша әңгіме
жүргізген жөн, ол берілген ... ... ... ... ... ... әдістеме мұғалімнің кәсіби әзірлігінің негізгі
жақтарын бағалауға , мұғалімнің педагогикалық іс-әрекетке дайындықдеңгейін
көтеру үшін іс- ... ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Әдістемені толық немесе
бөлімдерімен, яғни , бөлек блоктармен пайдалануға болады. Бұл келесі
даигностикалау кезінде анықталған жетіспеушіліктермен екпін жасауға жол
береді. ... ... ... ... пайдалана отырып,
мұғалімнің санатын анықтауға болады. (Қосымша 4).
Бұл әдістеменің артықшылығы сонда, ол аттестациялық комиссия
мүшелеріне даигностикалық параметрлердің ... ... ... ... санатын таңдау мүмкіндігімен нақтыланады.
Бұл әдістемені пайдаланғанда сабаққа бірнеше рет ... ... ... ... мен ... шамамен , бағдарлық баға
беруге болады. Берілген әдістемелер мұғалімнің педагогикалық іс-әрекетін
диагностикалаудың қалыпты және жеткілікті түрі емес. Бірақ бұл
әдістемелерді пайдалану ... ... ... ... ... , ... оның шеберлігін жетілдіру бойынша ғылымдарлық қортындылар
және ұсыныстар беруге мүмкіндік жасайды.
Мұғалімнің кәсіптік ... ... ... ... ... ... біліктілігін көтеруге жағдай жасайды. Олар
кәсіптік шеберлігін үздіксіз жетілдіруге, шығармашылық мүмкіндігін
арттыруға күш ... ... ... ... ... ... мен
дайындығын қамтамасыз етеді.
Қосымшаларда берілген:
- мұғалімнің әдістемелік жұмысының жеке ... ... ... картасы;
- педагогтың кәсіптік қызметке әзірлік деңгейі ;
- мұғалімдер қызметінің диагностикалық бағдарламасы.
Педагогтың кәсіптік қызметке әзірлік ... ... ... ... ... ... ... ... ... пен ... қоя алады. Өз |5-4 |
| ... ... ... ... сабақты | |
| ... ... ... Өз пәні ... | |
| ... ... тәрбие беруге мүмкіндігін | |
| ... | |
| |Ең ... ... ... ... | |
| ... және ... дайындық | |
| ... бар. ... ... ... ... | |
| ... ... жұмыс жасай біледі. Өз пәннің дамуын | |
| ... ... ... жабдықталуының | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... әрі ... дами | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... негізінде шығармашылық жұмыс түрлері | |
| ... ... ... және ... | |
| ... дамыту мақсатында белсенділіктерін арттырады.| |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... өз ... ... | |
| ... алған білімдерін шығармашылықпен өңдеуді | |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... мүмкіндік деңгейіне | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... отбасындағы бала | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... мен тәжірибе жетістігіне жету үшін | |
| ... ... Өз ... ... ... ... | |
| ... ... ... жаңа форма мен | |
| ... ... Пәні ... өз ... кеңейтеді. | |
| ... ... бірі ... жаңа ... | |
| ... Зерттеу жұмыстарымен айналысады. | ... ... ... ... ... ... келбеті | 5 - 4 |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ... жұмыстың нәтижесі әлеуметтік | |
| ... ... ... ... күн ... ... | |
| ... Өз ... ... ... Сабақ | |
| ... ... және ... ... | |
| ... ... ... ... ... | ... |Оқытушы жұмысындағы өзіне қажетті ... ... |4 -3 ... алмайды. Кей жағдайда кері тартпа ойлары | ... ... ... бұл оған ... ... мен ... | |
| ... ... ... Өз ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... біледі. Әдістемелік әзірлігі бойынша жасы | |
| ... ... ... бар, ... ... мен | |
| ... пәңі бойынша қосымша білімді талап етеді. | |
| ... ... ... беруге болатынына сенеді.| |
| ... ... жоқ. ... ... | |
| ... ... Алдыңғы қатарлы педагогикалық | |
| ... жету ... ... ... ... | |
| ... мен ... ... ... ... ... |
| ... Жұмысты жоспарлау бұрынғы толық емес | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... пен өзіне талап қою жағы жеткіліксіз. | |
| ... ... ... ... білік дағдыларын | |
| ... ... оқу ... | |
| ... Өз ... адамгершілік тәрбие беру | |
| ... ... ... ... ... білімі | |
| |дұрыс бағаланады. Оқыту ... толы ... | |
| ... ... қажетті жаңа форма мен әдісті іздейді.| |
| ... ... өз ... ... Жаңа ... | |
| ... ұмтыфлмайды, бірақ ұжым арасында керісінше | |
| ... ... | ... ... ... мен ... келбеті қоғам талабына сай |4 -3 ... ... және ... ... ... | ... ... ... ... Қоғамдық жұмысқа қатысады, | |
| ... ... ... бірақ өз тарапынан ынта | |
| ... ... ... келісімімен келісе | |
| |алады, ұжым ... ... ... ... оқи | |
| ... өз жеке тәжірибесін ұжым тәжірибесімен байыта | |
| ... ... ... ... қадірлейді. | |
| ... ұжым ... өз ... ... біріне | |
| ... ... ... ... ... күн ... | |
| ... өз еңбегін ұйымдастыра біледі, гигиеналық | |
| ... және ... ... қатаң сақтайды.| |
| ... ... ... ... ... ... деп | |
| ... Ол өзгертпеуді қалайды. Тек ұйымдастыру | |
| ... ... ... ... ... ... | |
| ... қажеттігін тсінбейді. Өз пәнін бағдарлама | |
| ... ғана ... ... ... тек ... |
| |біледі, яғни жұмыста қиналады. ... ... | |
| ... ... ... ... ... қалыптаспаған. | |
| |Жоспарлауды үстірт ... ... ... ... |
| ... .Өз пәеі ... адамгершілік тәрбиеге көңіл | |
| |бөлмейді. ... ... ... әр ... ... | |
| ... білгіленбеген. Озық тәжірибелер мен педогогикалық | |
| ... ... ... пен ... | |
| ... ғана ... | ... |Өз пәні ... ... оқу ... ... білімін |3 -2 |
| |қанағат тұтады. ... ... сырт ... ... | |
| ... ... ... сәйкес келе бермейді. Қоғамдық | |
| ... ... ... қарамайды. Ұжымдық | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... ...... ... ... | |
| ... ғана араласады. Колледж ішілік күн тәртібін сақтай | |
| ... ... ... қоңыраудан кейін оқушыларды | |
| ... ... және ... ... әсерін | |
| |тигізетін гигиеналық және ... ... ... | |
| |Өз ... ұтымды ұйымдастыра алмайды. | ... |1-2 ... ... ... ... Өз пәнін бағдарлама | |
| ... ғана ... Жаңа ... ... | |
| ... қателер жібереді. Әдістамелік қажетті әзірлікті | |
| ... ... ... ... құжатты білмейді. | |
| ... тек ... ғана ... ... | |
| ... сақталмайды. Талдау жасамай, нәтижеге | |
| ... ... ... ... Кей кезде жоспар | |
| ... ... оқу ... жасауға жағдай | |
| ... оны ... ... пәні ... ... |
| ... ... беру ... ... ... | |
| ... ... ... ... тыс қызмет мақсатсыз | |
| ... ... ... ... және ... | |
| ... ... Жұмыстағы қызметтерінің | |
| ... ... ... жеке ... әдістемесін | |
| ... Өз пәні ... ... ... | |
| ... ... ... Ұжыммен байланысы жоқ | |
| ... ... ... жібереді. Колледжішілік күн | |
| ... де ерсі ... ... ... ... да | |
| ... ... ... ... ... ... ... | |
| |тыс ... ... ... ... ... | |
| ... кері әсер ... ... ұжым | |
| ... ... ... оң ... жетуіне | |
| |тырысқан ата-аналарға кедергі келтіреді. | ... | | | ... ... әдістерін, |Оқыту әдістерін біледі, |Оқыту ... ... ... ... |инновациялық техникалық|
|ынасты |техникалық оқытуды |оқытуды қолданады. ... ... ... ... Дифференциялық|Дифференциялық оқыту ... ... |
| ... ... ... ... бойынша|әдістерін, суреттер |
| |суреттер бойынша ... ... ... ... |
| ... ... ... келісім |әдістерін, жобалау, |
| ... ... ... ... ... |тәсілдері бойынша |
| ... ... ... әдістерін |қашықтық оқыту |
| ... ... ... ... |әдістерін, компьютерлік|
| ... ... ... ... ... ... |
| |пайдаланадй, ... |мен ... ... ... |
| ... берілген |Оқу білік қызметінің |пайдалану тәсілдерін |
| ... ... ... ... ... тырысады. |
| |қолданады. |мен ... ... ... ... |
| | ... ... ... |істерді атқаруға |
| | ... ... ... мен |
| | ... ... |тәрбиелеу туралы жаңа |
| | ... ... ... ... техникалар|
| | ... ... ... өңдеу |
| | ... ... ... |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | ... бақылау және | |
| | ... ... | |
| | ... АКТ | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ды. | |
| | | | | |
| | |Оқу ... ... |Оқу ... қызметінің |Оқу білік қызметінің |
| | ... ... ... ... |
| | ... мен |мен ... ... ... мен |
| | ... ... ... бағасын оқыту |көрсеткіштерін білім |
| | |сапасының ... , ... ... ... оқыту|
| | |оқыту процессіндегі |сараптарын қорытындылаудың ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... |қорытындылаудың |
| | ... ... ... ... біледі. Білім|
| | |Білім сапасының ... ... ... |
| | ... ... ... және ... |
| | ... |тесттік мазмұнын ... |
| | ... ... АКТ ... |
| | |тәсілдерін, ... ... ... ... |
| | ... ... |педагогикалық талдау |бағдарламаның бақылау |
| | ... ... ... ... білуге тырысады.|және тесттік мазмұнын |
| | |құрастырутәсілдерін, |АКТ арқылы оқушылардың ... |
| | |АКТ ... ... |білімін талдауға тырысады. |АКТ арқылы білімінің |
| | |сапасын педагогикалық ... тез және ... ... |
| | |талдау тәсілдерін |ойластырылған түрде ... ... |
| | ... ... |қабылдайды. ... ... |
| | ... жеке ... |Өз ... |
| | ... ... | ... алдын ала |
| | |автоматтандырылған | ... ... |
| | ... | ... |
| | ... Қиын | | |
| | ... ғана шеім | | |
| | ... ... | | |
| ... |
| ... |
| |р | |
| | ... ... ... |Зерттеушілік |
| | ... ... ... ... ... санат) |
|1.Мұғалімд|1. |Мұғалімдерге ... ... ... ... ... ... барлық |мұғалімдерге |мұғалімге қойылатын|
|АКТ-мен |ақпар|талаптарға жауап |қойылатын ... ... ... ... ... |талаптарға жауап |береді. Өз пәні |
|істеуге |ын |курс бойынша ... ... Өз пәні ... ... ... ... оқылатын пән |бойынша терең де |білімі және аралас |
|жөніндегі |ьдеу |мен турасында ... ... ... әлдеқайда |
|белгілер | |ғылыми-әдістеиелік ... ... ... ... |
| | ... ... ... оқылатын |пән бойынша ғылыми-|
| | ... |пән ... ... ... | |психологиялық білім |әдістемелік ... ... |
| | ... ... ... |психологиялық білім|
| | ... және ... ... |туралы, |
| | ... ... ... ... |
| | ... түрлі |білім туралы |заңдылықтар туралы |
| | ... ... ... бар. |
| | |оқу ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... |Оқу әдістемелік ... |
| | ... ... ... ... ... және|
| | |жөнінде білу ... ... ... |
| | ... ... білім |стандарттар |
| | ... ... ... ... туралы |берілген түрлі |
| | |пен ... пән ... ... |
| | ... ... ... түрлі |тәсілдерін, оқу |
| | ... ... ... ... |
| | |алуға тырысады. Өз ... ... ... |
| | ... ... ... туралы |құрылымдарын, |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ісін ... |шамасы жөнінде ... | ... ... |тәсілдерін, оқу |дифференциялық |
| | |өз ... ... ... ... |
| | ... ... |логикалық ... ... |
| | ... ... ... |пен ... |
| | ... мен ... ... |
| | ... байланысқа|(локальность) |байланысты |
| | ... ... ... ... ... | ... ... |бар. ... жеке |
| | | ... ... мен |
| | | ... ... |
| | | ... пен ... |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... бар. | |
| | | ... ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... мен | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... | |
| | | ... ... | |
| | | ... | |
| | | ... мен | |
| | | ... | |
| | | ... ... |
| | | | | ... ... заманғы |Қазіргі заманғы |Қазіргі заманғы |
... ... ... ... ... ... ... |
|жолдарын | |ұғымы бар, оқу үшін|білімі, оқудағы ... ... ... | ... ... ... ... әдістер |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... әдістері |білімі, ақпаратты |және жүйелеу туралы|
| | ... ... ... және ... ... | ... сараптау |жүйелеу туралы | |
| | ... ... ... ... оқытудың|
| | |білімі қалыптасқан |Ақпараттық оқытудың|тәсілдерін іздеуді,|
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... қоры арқылы|
| | |тырысады. ... ... ... ... ... |
| | ... ақпарат алу|технологияға |заманғы ақпарат алу|
| | ... ... ... |
| | ... ... Өз ... |
| | ... өздерінің |жұмысында ... |
| | ... мен ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... |жақсы нәтижелерін |технологияларды |
| | ... ... ... онды ... |
| | ... ... ... ... Өз |
| | ... ... | ... көре |
| | ... | ... оны |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... ... | | | ... |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | ... | | | | ... және ... ... ... |
|лімн|ыту |дамуының негіздері |ыңғайды жүзеге |шығармашылық ... ... ... ... ... ... және ... |кезінде |оқушылардың жеке ... ... ... ... ... мүмкіндік |
|деңг|нша |қызығушылығы мен |диагностика және |туғызған. ... ... ... ... ... көз |
|ің |ы |жағдайы, есептегі ... ... ... ... ... |алады. Ақылды |деңгейінің ... ... ... ... |«нашар», |
| ... ... ... ... ... |
| |ейі ... ... |балалардың дамуы |қалыптастырған. |
| | ... ... жеке ... ... ... оқу ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... | ... ... ... | |дамуының деңгейін | ... ... |
| | ... | ... ... | | | ... |Оқу ... ... ... оқу ... |қалыптасуына жағдай|өзін өзі басқару |процесіне ... ... ... |ұйымшылдықпен |
|у деңгейін|Оқушыларды оқыту |жүйесінің ... ... ... ... ... ... Оқу ... |қызықтыра біледі, |қамтамасыз етеді.|материалын нақты |
| ... ... |Оқу ... ... анық ... |
| ... жұмыстың|қызықты өткізе |алады; барлық |
| ... ... мен ... оқушыларды|оқушылардың білім |
| ... ... ... ... |
| ... |біледі, олардың |қарайды. |
| ... оқып |өз ... ... ... оқып |
| ... ... ... |қызығушылықтарын |жатқан пәнге |
| ... және ... ... ... |
| ... ... ... мен |олардың білімінің |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... оқу |Оқушылардың нақты|сәйкес. |
| ... ... ... алуы оқу | |
| ... | |
| ... ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... | |
| | ... ... | |
| | | ... |Оқушылардың еңбекті|Оқу еңбегін ұйымдастыруда оқушылардың |
|Оқушыларме|ұйымдастыру ... ... ... және кәсіптік |
... ... ... ... жеке ... |бақылау жүргізу оқу еңбегін ұтымды |
|ттеу жұмыс|тырысады. ... ... оқу ... |
| | ... ... ... және ... |
| | ... ... ... ... | ... және ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | | | ... |Оң қорытынды |Оқушылар пәннің ... ... ... ... ... және |интеллектуалдық |
... ... ... |тәжірибелік ... ... ... нақты|білімін |көрсетеді; өтілген |
| ... ... ... ... материалын |
| |білімдерін машықта ... ... ... ... |
| ... ... ... |түсінеді және еске |
| ... ... ... ... ... ... ... |терең және ... |
| ... пән ... ... ... тапсырма |
| |бойынша оқыған ... ... ... |
| ... негізін |қорытындысын |шешімін көрсетеді, |
| ... ... ... |өз ... |
| ... |Жергілікті ... |
| ... ... ... ... |
| ... |олимпиада, ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... (3 |
| ... ... ... ... |
| |байқауларға | ... ... |
| ... | | ... | | | | ... ... ... тез ... ... ... ... |ұйымдастырушылық |
|ивті | ... ... ... ... ... ... ... |ортасын кеңейтуге|талаптанады және |
|иет | ... өз ... ... ... |
| | ... қорғайды; |жақындарына, ... |
| | |өз ... ... ... тез ... |
| | |жоспарлайды, бірақ |көмектеседі; |табады; жаңа ... | ... ... |өзін еркін |
| | ... ... |өз ойын ... |
| | ... |білдіреді, |кезінде өте ынталы |
| | ... ... іс ... туындаған |
| | | ... ... ... өз |
| | | ... ... шешім |
| | | ... ... өзө |
| | | ... қиын ... ... |
| | | ... өз ... оны |
| | | ... ... |қабылдатады. |
| | | ... Ішкі ... |
| | | ... ... |
| | | ... өзі |ұйымдастырушылық |
| | | ... ... өзін |
| | | ... ... | | ...... ... |
| | | | ... ... | | | ... |
| | | | ... |
|3.Қызмет| | | ... |Әр ... жаңа ... ... ... ... |қарым-қатынас жасауға |этикасын бұлжытпай ... ... ... ... |
|асуға ... ... ... ... ... ... ... |біледі; |жасайды. ... кез ... |
| ... | ... ... |
| ... айналасында | ... |
| ... | | |
| ... ... | | ... | | | ... |Ата-аналардың, жеке тұлғаны|Ата-аналармен ... ... әр ... ... қажет болған|
|ынтымақт|баланың жеке |қатыстырып, олардың ... ғана ... ... ... ... |педагогикалық, |түрде жүргізіледі. ... ... ... ... ... | |
| ... ... | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | |
| ... | | ... | ... |Педагогикалық |Оқушылармен қарым-қатынас сенімге құрылған, өзін ... ... ... ... ... ... ... |
| |Кей ... | |
| ... ... | |
| ... | |
| ... | |
| ... ... | ... | | ... ... |Өз ойын жүйелі түрде ауызша, жазбаша жеткізе алады. |
|калық |талапты біледі, |Сөз ... мол, ... ... ... ... | ... ... | |
| | | | ... ... ... |Біреуге түсінуге, жанашарлық |I, II ... ... ... ... ... сай. |
|тәрбие |сенеді. Әр оқушы ... ... ... ... ... ... ыңғайлы, |дарынын ... ... ... ... ... жасайды. Әр |іздейді, ... ... ... ... ... |алады. Әр оқушының |өз ойын айтуына жағдай туғызады. |жетілдіруге ... басы | ... ... ... ... | | |
| ... | | ... « Менің сүйікті мұғалімім және оның қасиеттері» тақырыбына щығарма
жазыңыз.
2) Өз ... ... ... ... – күн ... ең ... мамандық» - деген кім?
А) Я.А.Коменский;
В) А.С.Макаренко;
С) В.А.Сухомлианский;
D) Г. Песталоцци.
2. Басқа мамандықтан мұғалімнің айырмашылығы, ең алдымен не ... ... ... ... ... ... «мен» тұжырымдамасын қалыптастыруымен;
C) білімін педагогикалық бағытта ұлғайтып, тереңдетуімен;
D) баланы оқытуымен.
3. «Мұғалім балалармен істес ... егер олар бір ... ... ... шәкірттерді кінәламай, олардың көкейіне қондыра алмағаны
үшін өзөін-өзі кінәлауға тиіс» - деген кім?
A) ... Ы. ... А. ... М.Жұмабаев
4. Пән саласына сәйкестік қабілеті:
A) академиялық;
B) коммуникатвтік;
C) ... ... ... ішкі ... тани білу ... ... ... перцептивтік;
D) дидактикалық.
6. Ұйымдастырушылық қабілет дегеніміз не?
A) оқушының ішкі дүниесін тани ... өз ... ... білу;
D) оқушылармен жақсы қарым-қытынас орната білу;
C) сабақты таңдауға, біліміді қабылдауға қосымшаларды әзірлеу.
7. Коммуникативтік қабілет дегенніміз ... тіл ... өз ойын ... ... тіл ... ішкі ... ... оқушылармен қалыпты қарым-қатынас жасай білу;
D) сабақты тыңдауға, білімді ... ... ... ... қабілет дегеніміз не?
A) міндеттерді шеуін тиімді жолын табу;
B) тіл ... ішкі ... ... ... ... қарым-қатынас жасай білу;
D) сабақты таңдауға, білімді қабылдауға оқушыларды әзірлеу.
9. Мұғалімдік ... ... ... ... ... тіл арқылы өз ойын нақты жеткізу;
B) тіл арқылы ішкі сезімін білдіру;
C) оқушылармен қалыпты қарым-қатынас жасай білу;
D) кәсіптік білім, ... ... ... ... ең ... элементі:
A) педагогикалық техника;
B) педагогикалық сана;
C) әдеп;
D) кәсіптілік білім, ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық техника;
B) педагогикалық сана;
C) әдеп;
D) кәсіптілік білім, біліктілік.
2. Перцептивтік қабілет дегеніміз не?
A) міндеттерді ... ... ... ... тіл ... ішкі ... ... оқушылармен қалыпты қарым-қатынас жасай білу;
D) сабақты таңдауға, білімді қабылдауға оқушыларды әзірлеу.
3. Мұғалімнің жеке басының негізгі қасиеттері:
A) мемлекетке адалдық, ... ... ... оқушының ішкі дүниесін тани білу;
C) оқушылармен қалыпты қарым-қатынас жасай білу;
D) сабақты таңдауға, ... ... ... ... « ... жарғы, бағдарлама, оқулық, мадақтау және жазалау жүйесі
балаға мұғалім сияқты ықпал ете ... - ... ... ... кім ?
A) ... ... ... Г. Песталоцци.
5. « Оқушыны сыйлай отырып, талап қою керек» - деген сөзді айтқан кім?
A) Я.А.Коменский;
В) А.С.Макаренко;
С) ... Г. ... ... ... дегеніміз не?
A) оқушының ішкі дүниесін тани білу;
B) өз пәнін жақсы білу;
D) ... ... ... ... ... ... ... біліміді қабылдауға қосымшаларды әзірлеу.
7. Коммуникативтік қабілет дегенніміз не?
A) тіл арқылы өз ойын нақты жеткізу;
B) тіл ... ішкі ... ... ... ... қарым-қатынас жасай білу;
D) сабақты тыңдауға, білімді қабылдауға оқушыларғды әзілеу.
8. Консруктивтік қабілет дегеніміз ... ... ... ... ... ... тіл ... ішкі сезімін білдіру;
C) оқушылармен қалыпты қарым-қатынас жасай білу;
D) сабақты таңдауға, білімді ... ... ... ... мамандықтың шебері болудың негізгі белгісі:
A) тіл арқылы өз ойын ... ... тіл ... ішкі ... ... ... ... қарым-қатынас жасай білу;
D) кәсіптік білім, біліктілік, әдептілік.
10. Мұғалімдік мамандықтың ең маңызды элементі:
A) педагогикалық техника;
B) педагогикалық ... ... ... білім, біліктілік.
1.2. Педагогика пәні, зерттеу әдістері
Жоспар:
1. Педагогика пәні, оның негізгі ұғымдары.
2. ... ... және ... ... ... ... және оның басқа ғылымдармен байланысы.
4. Педагогиканың методологиялық негізі және ғылыми педагогикалық зерттеу
әдістері.
1. Педагогика деген сөз, яғни термин, көне грек ... ... ... ... ... ... ... мектепке апарушы деген сөз.
Анығырақ айтатын болсақ, «Педагогика» термині гректің екі сөзінен: «пайс» -
балалар және «эгейн» - баланы басқару, тәрбиелеу, ... ... ... Адам өмір бойы тәрбиеленеді және қайта тәрбиеленеді.
Педагогика – бала жайындағы ғылым, олай ... ол ... ... ... Адам ... ... ... жаңарып, өзгеріп отырғандықтан,
педагогика ілімі де үнемі өзгеріп отырады. Қазіргі кезде ... ... аясы ... ... Сондықтан «педагогика – бала тәрбиесі жайындағы
ғылым», - деп шек қоюға болмайды. Педагогиканың ғылыми таным ... ... ... ... ... ... мәні мен ... анықтайды.
Педагогика – жалпы адам тәрбиесі жайындағы ғылым. Ал тәрбие – жастарды
әлеуметтік өмірге және еңбекке даярлап, оларға қоғамдық тарихи тәжірибені
үйрету процессі. ... ... ... ... ... үшін ең ... ... ұғымдарды қарастырайық.
Әрбір ғылымның өзіне тән зерттейтін саласы және ғылыми ұғымдары бар.
Мысалы, философиядағы ұғымдарға ... ... ... саяси
экономияда – «қоғамның өндіргіш күштері мен өндірістік қатынастары», ал
педагогикада – «тәрбие», «білім беру», «оқыту» жатады.
Педагогикалық ұғымдар арқылы педагогикалық құбылыстарды, олардың
байланысын ... ... бірі – ... ... – адамдарды қоғамдық өмірге және өнімді еңбекке
дайындау мақсатын көздеп, жаңа ұрпаққа қоғамдық-тарихи тәжірибені беру
процессі. ... ... кең ... ... ... құбылыс ретінде
барлық тәрбие салаларын, атап айтсақ: отбасы, мектепке дейінгі мекеме, оқу-
тәрбие орындары, еңбек ... ... ... баспа орындарын қамтиды.
Біздің мемлекетте бұл салалар қоғамдық, мемлекеттік мақсатқа қызмет етеді.
Кең мағынада деген ұғымда бүкіл сыртқы ... ... ... ... және ... ортаның, тәрбиешілердің мақсатты іс-
әрекеттерінің ықпалымен адамды қалыптастыру. «Тәрбие» терминін тар мағынада
«Тәрбиеші тәрбиеледі», кең мағында «Өмір тәрбиеледі» деп ... ... ... аңықтауда зор мәні бар.
Тәрбие – тар мағынада жеке ... ... ... жеке ... бір ... ... ... эстетиқалық талғамын
тәрбиелеуге бағытталған жұмыс.
Тәрбие жаңа ұрпақты өмірге, еңбекке ... ... ... ... дамуын қамтамасыз ететін процесс. Тәрбие – педагогиқалық кең мағынада
қоғамнынң арнайы бөлінген адамдары – мұғалім, педагог, тәрбиешілердің
басқаруымен жүргізілетін мақсатты процесс. Олар ... ... ... жеке ... ... ... ... жиынтық факторларды
пайдалана отырып ерекше әдіс-тәсідерді қолданады.
Тәрбие жайлы әр ... ... мен ... ... ... Тәрбиені
ересек адамдардың балаларға ықпал жасауы деп түсіндірушілер де бар. Бұл
жағдайда бала енжар ... ... ... Ол педагогиқалық
процестің субъектісі бола алмайды, яғни, өздігімен ойланып, белсенді іс-
әректе жасай алмайды. Бұдан тәрбиеге бір ... ... беру ... беру – ... пен ... жайнда жинақталған білім жүйесін жеке
адамның меңгеруі және оны өмірде тиімді етіп қолдана білуі.
Білім беру ұғымын педагогикаға тұңғыш өнгізген И. ... беру – ... мен ... ... ... және жеке ... ықпал жасайтын процесс.
Оқыту – білім берудің негізгі жолы. Оқыту екі жақты, бір текті
процесс:
1. Оқытушы оқушыларға білім беріп, іскерлік, дағдыға үйретеді. ... ... ... жете ... жаңа білімді, іскерлікті, дағдыны
игереді және оларды өмірде қолданады.
Ал адамның білім алуы көпшілік ақпарат құралдары кино, ... т.б. ... ... ... адамның «жетілуі», «даму», «өзін-өзі тәрбиелеу» ұғымдары
да педагогиканың зерттейтін мәселелері саласын толықтырады.
Жеке адамның дамуы – бұл ішкі және ... ... және ... ықпалымен жеке адамның қалыптасып жетілу
процессі. Жеке адамның дамуы мен жетілуінде мақсатты түрде ... және ... ... рөл ... ... ... өзін-өзі тәрбиелеудің маңызы зор. Өзін-өзі
тәрбиелеу – адамның саналы түрде, белгілі бір мақсат кездеп өзінің бойына
қалыптастыратын қасиет, мінезқұлық ... ... ... ... ... – тәрбие, білім беру, оқыту біріне-бірі
тәулді, табиғи ... Бұл ... ... ... ... ... құралы.
2. Педагогиканың шығуы және дамуы. Қандай да болмасын ғылым
салаларының дамуы қоғамның өмірлік мұқтаждығынан, талабынан туады.
Педагогиканың ... ... ... жас ұрпақты тәрбиелеудің тиімді жолын
табу мақсатынан және де ... ... ... туған. Тәрбие ұрпақ пен
ұрпақты байланыстыратын дәнекер болып саналады. Педагогика ғылымы ұзақ
тарихи даму жолынан өтті.
Алғашқы педагогикалық ... ... ... ... (Египет,
Вавилония, Үнді, Қытай) философиялық жүйесінде дамып, кейін біртіндеп өз
алдына жеке ғылым болып дами бастады.
Ежелгі дүние философиясы ертедегі шығыс елдерінің ... ... ... ... еді. ... ... ... Демокрит саясат,
тәрбие, мемлекет, жеке адам тәрбиесінің мақсаттары мен мазмұны және
ерекшелігі сияқты педагогикалық мәселелерді қарастырады. ... ... ... тәрбиеге деген көзқарас мүлдем өзгерді. Ерте дүние педагогтары
ұсынған ... ... және дене ... ... ... ... орнына
«о дүниелік өмірге» дайындауды ұсынған пікірлер қалыптасты.
XV-XVI ... ... орта ... ... ... Адамның
жеке басының тәрбиесі, оның дамуы ойшылдарды толғандырды, мәдениет пен
педагогикалық ... ... деп ... (Ф. ... Т. Мор, ... ... жаңа ... үшін жаңа адам қажеттігін дәлелдеді.
Феодализмнен капитализмге өту дәуірінде дін шырмауындағы ғылымдар
дамып, жеке бөлініп шыға бастайды.
Осы кезде педагогика да өз ... ... ... ... ... ... ... жеке ғылым ретінде мәртебесі чех халқының ұлы
педагогы Ян Коменскийдің ... «Ұлы ... ... беки ... Еуропада ағылшын философы Джон Локк (1632-1704) «Тәрбие туралы
ойлар» деген еңбегінде ... ... ... ... көбірек көңіл бөлді. Ол баланы «таза тақтаға» теңеді. Францияда
Жан-Жак Руссо (1712-1778) баланы табиғат арқылы, табиғаттай жетілдіре
тәрбиелеуге көңіл бөліп, баланы жазалауға ... ... ... таяқ ... ... ... идеясын ұсынды. Швейцарияның педагог-демократы И.
Песталоцци «Линград и Гертруда» деген еңбегінде білім беруге демократиялық
көзқарасты, тәрбиенің гуманитарлық ... ... шын ... ... бөлуді
жақтады.
Ресейде революциялық-демократияшыл ойдың негізін салушылар:
А.Н. Радищев, В.Г. Белинский, А.Н. Герцен; XIX ғасырдың 60-ы
жылдарында Н.Г. ... Н.А. ... XIX ... ... ... ... идеяларын ұсынушылар: Н.И. Пирогов, К.Д.
Ушинский, Л.Н. Толстой, т.б. ... ... ... ... ... ... дамытуға зор
үлес қосып, еңбек және политехникалық білім ... ... ... ғылыми-теориялық негізде талдады. Н.К. Крупскаяның айрықша
көңіл бөлген мәселеленің бірі – ... ... ... ... ... ... ... басқарудағы мақсаты мен міндеттерін
белгіледі. Оның еңбектерінде отбасы тәрбиесі, ... ... ... ... рөлі және ... көрсетілді.
Көрнекті кеңес педагогі Антон Семенович Макаренко (1888-1939) жастарды
қайта тәрбиелеудегі өзінің бай тәжірибесіне сүйеніп, оқу-тәрбие жұмысын
жүргізудің жүйелі теориясы мен ... ... ... мен оқу ... ... оның жеті томдық
педагогикалық шығармаларында жинақталған. Олар: «Ата-аналар кітабы»,
«Балаларды тәрбиелеу жайлы ... ... ... ... ... мектеп тәрбиесінің мәселелері», «педагогикалық
поэма», «Мұнара үстіндегі тулар». Бұл еңбектерінде Макаренко ... мен ... ... мен ... ... ... мен оқушыға қойылатын бірыңғай педагогикалық талаптарды зерттеп,
жинақтады.
Көрнекті педагог Василий Александрович Сухомлинский (1918-1970) өзінің
педагогикалық жүйесінде әрбір ... жеке ... ... дамуының,
дара ерекшеліктерінің, бейімділігінің, қызығушылығының, тағы басқа
қабілеттерінің «Павлыш орта мектебі», «Балаға жүрек жылуы», «Ұжымның
құдіретті күші», «Мектептің жас директорымен ... ... ... ... еңбектері арқылы В.А. Сухомлинский жас ұрпаққа тәрбие мен ... ұлы ... ... ... ... ... ... бірі – Шоқан Шыңғысұлы
Уәлиханов (1835-1865). Ағартушы-ғалым қазақ даласындағы оқу, мектеп ... ... ... оқу білімінің табиғат сырларын ашуға бағытталуын,
туған халқының алдыңғы қатарлы мәдениетті елдерді ұуып жетуін аңсады. ... ... мен ел ... ... ... ... мақсатын сынай келіп, жалпы білім беретін мектептердің ашылуын
көздеді. «Тек ақиқат білім ғана адамға күдік туғызбайды, ол өмірді
бағалауға, тұрмыс ... ... ... аса ... ағартушы-педагогы Ыбырай Алтынсариннің (1841-
1889) демократиялық-ағартушылық бағыты оның педагогикалық көзқарастарынан
айқын көрінеді. ... өмір ... ... ... ... балаларын оқуға
тартуға, дүние ғылымдарын үйретуге, оқу қуралдарын жазуға, ... ... ... әдістемелік басшылық жасауға, өз кезеңіндегі
қазақ халқының қоғамдық өміріндегі саяси-әулеметтік мәселелерді жан-жақты
қамтып, ... ... ... ... ... ... алуына жол ашты.
Торғайда – қолөнер, Қостанайда – ауыл шаруашылығы училищелері, Ырғызда
– қазақ қыздарына арнап мектеп-интернат ашылуына зор ... ... ... ұлы ойшыл ақыны Абай Құнанбаевтың (1845-1904)
поэтикалық шығармалары мен ... ... ... ой-пікірлерге
толы. Табиғаттың санадан тыс, тәуелсіз өмір сүруі, өмір ақиқатының
түйсікпен ... ... ... бірдей еместігі, ғылымның
ақылмен, жан құмарымен алынатындығы оның көрінісі. Ақынның педагогикалық
көзқарасының ... ... ... ... жастарды халқының
әдеп-ғұрпы, салт-санасы, дәстүрінен тәлім-тәрбие алуға шақыруы дүниежүзілік
педагогика классиктерінің ой-пікірлерімен үндеседі.
Ағартушы-педагог Ахмет Байтұрсынов (1873-1937) мол педагогикалық ... А. ... ... саналы өмірін қазақ қоғамында білім-
ғылымының дамуына, мектеп ағартушылық ісінің жанданып, кемелденуіне
бағыштайды. Ол ауыл мектебінде, семинарияларда бала ... ... ... саласында көп ізденді.
А. Байтұрсынов «Қазақ» газетіндегі (1914ж) «Мектеп керектері»,-деген
мақаласында: «Ең әуел мектепке керегі – білімді, педагогика, методикадан
хабарлар ... ... ... ... – оқыту ісіне керек құралдардың
қолайлы әм сайлы болуы. Үшінші – мектепке керегі белгіленген бағдарлама. Әр
іс көңілдегідей болып шығуы үшін оның ... я ... ... ... ... я ... істелген іс – ол я артық, я кем шықпақшы» - деп
оқытудың дидактикалық ... ... ... ... ... ұсынған жаңа әліпби 1913 жылдардан бастап мұсылман
медреселері мен орыс-қазақ мектептерінде ... ... ... алдына ол
қазақ даласында оқу-ағарту ісі дұрыс жолға қойылсын, ол үшін ... ... ... ... ... ... оқу ана тілінде
жүргізілсін деген талаптарды бастаушы болды.
Міржақып Дұлатов (1885-1935) Ы. Алтынсариннің ұстаздық идеяларын әрі
қарай дамытып, А. ... ... ... ... ... ... шәкірттердің жаңа бағдармалар арқылы білім алуына, мұғалімдердің
ғылыми дидактикалық қағидаларға сәйкес сабақ жүргізуіне ерекше мән ... ... ... ... құралын» (1912 ж) қазіргі кездегі математикадан
оқу кітаптарын құрастырушылар үшін теңдесі жоқ үлгі ... ... ... ... ... қозғау салып, негізін қалауға
қатысқан педагог – Нәзипа Құлжанова ... Оның ... ... ... атты педагогикалық жинақ-нұсқау кітабы 1924 жылы жарық
көрді.
Раиса Григорьевна Лемберг (1888-1975) педагог, ғалым. Қазақстан
ғылымына еңбек ... ... ... ... ... ... оқу мәселелері» деген т.б. еңбектер жазды. 1938
жылдан бастап Абай ... ... ... ... ... ... ... бастап дидактикамен жете шұғылданды. Осыған байланытсы «Сабақ
құрылысының мәселелері» (1941), «Сабақта оқушылардың білімі мен ... (1942), т.б. ірі ... ... ... ... тәрбие
мәселелеріне арналған бірнеше ғылыми еңбектер жазды.
Жүсіпбек Аймауытов (1889-1931) педагогика, психология саласында құнды
ғылыми-зерттеу еңбектерімен қатар, бірнеше оқулықтар, оқу құралдарының
авторы болған ірі ... ... ... жетекші», атты еңбегінде
(1924 ж) педагогиканың дидактика саласын ғылыми ... ... ... ... ғылымына терең үңілгендердің
бірі – Мағжан Жұмабаев (1893-1938). Оның «Педагогика» атты еңбегі сол
кезеңдегі ана тілімізде жазылып, ғылыми әлемді елең еткізген туынды ... ... ... ... ... ... ... (1901-
1938) тәлім-тәрбие саласында әр түрлі тақырыптың төңірегінде жазған
жиырмадан астам еңбегі жарық көрді. Ол «Ес және есте ... ... ... «Дағдылану мәселелері» атты еңбегінде (1936 ж) шәкірт
психологиясының жас және дара ерешеліктері жайлы сөз ... сол ... ... зерттеулердің нәтижесін оқырман назарына ұсынады.
Қазақтың белгілі педагогы Әбдіхамит Сембаевтің (1905-1989) қаламынан
сексеннен астам қомақты ғылыми-педагогикалық ... ... ... ... даму тарихы» (1962 ж) атты монографиялық еңбегінде
мектептердің көптеп ашылуын, оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдардың
жасалу жолдарын, мұғалім кадрларын даярлау ісіндегі қол жеткен ... ... ... тұрғыда дәлелдеді.
Сұлтанбек Қожахметов (1910-1945) дидактика мәселелерімен жан-жақты
айналысқан педагогтардың бірі. Өзінің «педагогика мәселелері» (1940ж), -
деген ... ... ... ... меңгеретін білімнің саналылығы мен
жинақтылығының өлшемдері, баланың өз бетімен оқу ... ... ... ... ... дамытып қалыптастыру, оның алған
білімі мен дағдысын, іскерлігін бағалай білудің ғылыми негіздерін
қарастырады.
Қартбай Бержанов (1924-1976) – педагогика ғылымдарының ... ... ... ... елеулі үлес қосқан ғалым-ұстаз.
Қорыта айтқанда, Қазақстанда педагогтка ғылымы XX ғасырдың екінші
жартысынан бері тез қарқынмен ... ... ... ... оның ... ғылымдармен байланысы.
Педагогика дамып, тәрбие мен білім беру жайлы ғылыми тарауларға бөліне
бастады. Мысалы, педагогиканың жалпы негіздері, тәрбие теориясы,
дидактика,т.б.
Тәрбие мен ... ... одан әрі ... ... педагогика
ғылымының түрлі салалары, атап айтсақ мектепке дейінгі педагогика, мектеп
педагогикасы, педагогика тарихы, дефектология және пәндерді оқыту
әдістемесі, кәсіптік-техникалық білім беру педагогикасы, ... ... ... ... ... ... түзеліс-еңбек педагогикасы пайда болды.
Мектепке дейінгі педагогика отбасы, балалар бақшасындағы, ... ... ... ... ... ... ... мектеп жасындағы балаларды тәрбиелеу мен
оқуытуыдың мақсаттары мен міндеттерін, әдістері мен принциптерін,
формаларын, мазмұнын және ... ... ... педагогикасы төрт
бөлімнен тұрады. Олар:
1. Педагогиканың жалпы негіздері.
2. Тәрбие теориясы.
3. Дидактика.
4. Мектептану (басқару теориясы).
Дидактика – педагогиканың негізгі тарауларының бірі.
Дидактика ... ... ... ... ол «Нені оқыту
керек?», «Қалай оқыту керек?», «не үшін оқыту керек?» деген сұрақтарға
жауап береді.
Жалпы дидактиканың негізгі міндеттері: ... ... ... ... берудің мазмұнын анықтау, оқытудың тиімді әдістері мен
ұйымдастыру формаларын іздестіру, жастардың таным ынтасы мен қабілетін
дамыту, дүниеге көзқарасты қалыптастыру, олардың өмір тәжірибесіне ... ... ... ... – тәрбиенің шығуы мен дамуының тарихын зерттейді.
Дефектология – педагогика ғылымының арнаулы саласы. Дефектология көру,
есту, сөйлеу мүшелерінде және ақыл ... ... ... бар ... тәрбиелеу мәселелерін зерттеп жетілдіреді. Дефектология 4 салаға
бөлінеді: сурдопедагогика – саңырау, мылқау және керең балаларға,
тифлопедагогика – көру қабілеті нашар ... ... ... ... балаларға, логопедия – тілінің кемісі бар балаларға білім
және тәрбие беру ... ... ... әдістемесі оқыту және білім беру теориясы – жалпы
дидактикаға сүйенеді.
Педагогика ғылымы басқа ғылымдармен тығыз байланысты.
Философия – табиғат пен қоғам ... ... ... ... ... өмір ... ... жөніндегі көзқарастың
негізгі жүйесі болып табылады, адамды күшті ... ... ... ... ... ... ... қарағанда, мысалы, теріске шығару заңының
мәнін былайша түсіндіруге болады: ескінің онын жаңа басады, дамудың бір
кезеңі ... ... ... ... ... тарихи даму барысында бір
формация екінші формациямен акуысады. Ғасырлар бойы табиғи ... ... мен ... ескі ... жаңа ... теріске
шығарады.
Ғылыми философия әр түрлі заттарды, құбылыстарды, оқиғаларды терең
және жан-жақты зерттей білуді талап етеді. Сондықтан ол ... ... ... диалектикалық әдіспен қаруландыра отырып, тәрбие және
оқыту мәселелерін тұрғыдан шешуге көмектеседі.
Кейбір жалпы ... ... мен ... ғылымдарының бірігіп
зерттеуін қажет етеді. Оларға тәрбиедегі жұртшылықтың рөлі, адамды
қалыптастыруды тұқым қуалашылықтың, ортаның және тәрбиенің рөлі, т.б.
жатады.
Педагогика ... ... ... Педагогика тәрбие мен
дидактика мәселелерін әр уақытта психологиялық ғылыми мәліметтерге сүйене
отырып зерттейді.
Егер психология психикалық процесті (түйсік, қабылдау, зейін, ес,
ойлау, т.б.) және ... ... ... ... ... ... адам психологиясының даму заңдылықтарын зерттейтін болса,
ал, педагогика осы мәселелерді терең пайдалана отырып, ... ... ... мен оқыту және білім берудің тиімді әдістері мен құралдарын
анықтап ашады.
Мектептегі білім және тәрбие беру жүйесінің негізі жас ерекшелігі
физиологиясы ғылымына ... ... ... ... ... ... ... алу және қан және жүрек-тамыр жүйесінің физиологиялық
ерекшеліктерін жете білуі қажет. Ол осы мәліметтерге сүйеніп, тәрбие мен
оқу процесін, ... дене ... ... және ... ... шешу жолдарын іздестіреді. Жас организмнің дамуы
барысындағы анатомиялық-физиологиялық ерекшеліктерді, әсіресе жоғары жүйке
қызметінің негізі заңдылықтарын ... ... жете ... ... ... басқарудың негізі болады.
Педагогика ғылымы мектеп гигиенасымен тікелей байланысты. Мектеп
гигиенасы – жас ұрпақтың денсаулығын ... ... және ... ... ... ... әр ... факторларға байланысты. Мектеп
ғимаратында, сынып бөлмелерінде ауаның жеткіліксіз болуы оқушыларды бас
ауруына, жалпы әлсіздікке, демек түрлі сырқатқа ұшыратады. Жарықтың
нашарлығы баланың кезіне әсер ... көру ... ... ... ... ... ... үстінде селқос, сылбыр болып, зейіні
нашарлап, ойлау қабілеті төмендейді. Бұл жағдай үлгермеушілікті туғызады.
Педагогика ғылымы тәрбиеге байланысты этнографиялық және
археологиялық ... ... ... ...... ... экономикасын, қоғамдық және рухани мәдинетін, тұрмысын зерттейді.
Археология - өткен ғасырдағы ескерткіштер арқылы халықтардың әдет-
ғұрпын, мәдениетін зерттейді.
Соңғы ... ... ... ... ... де
пайдаланады бастады.
Кибернетика – (грек сөзі) – басқару өнері. Кибернетика – жас ғылым,
ол XX ғасырдың 40-жылдарының ... ... ... ... ... ... тірі ағзадағы және қоғамдағы процестердің жалпы
заңдылықтарын зертеп басқаратын, олардағы ақпараттарды беретін ғылым.
Кибернетиканың негізгі салалары: ақпарат теориясы, автоматтар теориясы,
бағдарламалау теориясы.
4. ... ... ... және ... ... ... Педагогика – ақиқат ғылыми көзқарас болып есептелетін
және объективтік ... ... ... және ғылыми білімнің дамуының
бірден-бір әдісі болып саналатын философия ... ... ... ... ... қоғамның және адам баласы дамуының
заңдылықтарын зерттейді. Диалектиканың қағидаларын басшылыққа ала отырып,
педагогика педагогикалық оқиғаларды жалпылама түрде ғана «көшіре» салмайды,
ол тәрбиенің заңдылықтарын ... ... ... нәтижелі
байланыстарды анықтайды, тәрбиенің болашағын көрсетеді.
Педагогика диалектикалық материалзмнің оқиғалармен өзара жалпы
байланысы жөніндегі қағидасын қоғам өмірінің басқа да оқиғаларымен
органикалық ... ... ...... ... жаңа ... сай адамның даму
заңдылығын зерттейді. Педагогика ізгілікті демократиялық тәрбиенің мәнін
ашып, қоғам үшін қажетті білім жүйесін жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... тәрбиенің, білім
берудің, оқытудың бір ізді жүйесі құрылған.
Сонымен, педагогика ғылымы жан-жақты тәрбие, білім беру, оқыту
процестерінің заңдылықтарын ... ... ... ... ... және тарихи
материализм болғандықтан, диалектикалық әдіс педагогикалық құбылыстарды
кеңістік пен уақыттың нақты жағдайларында, қоғамдық ... ... ... және өзара әрекеттестікте алып қарастыруды талап
етеді.
Методология – дүниені білу тәсілдері туралы ілім. Ғылымның
методологиясы – ғылыми зерттеу ... ... бір ... ... жері) зерттеу кезінде басшылыққа алынатын ұстанымдарды
анықтайды. Әрбір ғылымның өзінің зерттейтін саласы, оған тән зерттеу
әдістері бар. Оның сипаты зерттеу алдында ... ... ... ... ... – кез ... педагогикалық
мәселені зерттеу негізіне жататын жалпыға ортақ ережелер, философия
заңдары. Кез келген ғылым зерттелгелі отырған құбылыс туралы жалпы
ережелерді қолданып ... тән ... ... ... сөзі ... Сондықтан, педагогикалық процестегі даму туралы айтқанда,
осы процестің стратегиялық бағыты, қозғаушы күші қарама-қайшылықтар дейміз.
Тәрбиедегі қарама-қайшылықтың ... ... – жеке ... ... мен оны ... асыруға керекті мүмкіндіктері арасындағы
қайшылық. Осы қарама-қайшылықты шешу жеке ... ... ... Қарама-қайшылық – дау-жанжал негізі. «Не нәрсеге үйрету керек?»,
«Қалай болу керек?» - деген сұраққа жауап береді.
Оқу-тәрбие процесінің қозғаушы күші – ... ... ... пен оны ... ... ... ... қарама-
қайшылық. Осы қарама-қайшылықтарды шешу үшін алуан түрлі жағдайлар жасау
педагогикалық процестің өзін жетілдіреді.
Дидактикада білімді меңгеру процесі танымның ... ... ... ... ... ьаным түйсіктен басталады
дейді. Таным заңы – нақты бақылаудан ... ... одан ... ... ... методология оқыту процесінің негізгі кезеңдері – қабылдау –
ұғыну – бекітуді анықтауға мүмкіндік береді.
Педагогика ғылымының табысты түрде дамуы оның ... ... ... түрінде дамитын педогогика ғылымы тәжірибеге қызмет етеді.
Ғылыми ақпараттарды жинақтап, талдап, қорытындылап, нәтижелерін
педагогикалық ... ... ... ... Педагогикалық
идеяларды тәжірибеге енгізудегі басты міндет – мектептің ғылыми білімдерді
керек етуін, оған сұранысын қалыптастыру.
«Енгізу» - ғылым жетістіктерін ... ... ... ... ... ... ететінін көрсету:
➢ Озат педагогикалық тәжірибені (Л.В. Занковтың бастауыш
мектептегі дамыта оқыту тәжірибесін);
➢ Оқыту әдістерін – шет тілін жеделдете оқыту тәжірибесін;
➢ Ш.Х. ... ... ... ... ... Тәрбие жүйесін (А. Ысқақов, Қ. Нұрғалиев, Г. Кубраков тәрбие
жүйелерін);
➢ Оқыту және тәрбие технологияларын (И.П. Ивановтың ұжымдық
шығармашылық ісі, П. ... ... ... ... ... тәрбиенің жаңа технологиялары);
➢ Ішінара енгізу – П.И. Пидкасисытйдың өздік жұмыс түрлері
туралы зерттеулері;
➢ Оқыту түрлері – бағдарламалық ... ... ... ... ішінара ізденіс, алгоритм, т.б.
Педагогика – үнемі дамып отыратын ғылым. Тәрбие мен ... ... ... ... ... ... мақсатында және негізгі мәселелерді
ғылыми-теориялық, тәжірибелік жағынан терең талдау үшін педагогика
ғылымында мынадай зерттеу әдістеренің жүйесі ... ... ... ... ... таным объектісі,
сбъекті немесе педагог зерттеуші деген екі бөліктен турады.
Ғылым өз пәнін үнемі зерртеп отырмайынша дами алмайды. Педагогика
ғылымы да ... ... ... ... ... оқыту мәселелерін
зерттеуге бағыттайды. Педагогикалық зерттеу әдістері педагогикалық болмыс
туралы зерттеуші жинаған фактілерді және ... ... ... ... ... ... және ... деп
бөлінеді. Теориялық әдістер: ғылыми педагогикалық әдебиеттерді талдау;
индукция; жіктеу; аналогия; салыстыру. Эмпирикалық әдістер: мәліметтреді
жинау (бақылау, әңгімелесу, сауалнама, тест); тексеру және өлшеу
(шкалалау); ... ... ... ... ... баға беру ... ... бағалау, рейтингі, педагогикалық
консилиум); зерттеу нәтижелерін тәжірибеге енгізу (эксперимент).
Зерттеулерде мына әдістер пайдаланады.
Педагогикалық бақылау.
Бақылау баланың мінез-құлқын әр түрлі жағдайларда көруге ... ... ... өте ... материалдар алады. Байқағыштық –
педагогикалық біліктіліктің көрсеткіш.
Л.Н. Толстой «Мұғалім баланы ... ... ол ... ... үшін ... ... керек», - деген.
Бақылау нәтижелерінің дұрыс болуы оған сезім мүшелерінің бәрінің
қатысуына байланысты.
Күрделі бақылау – зерттеу жұмысында қолданылатын бақылау.
Бақылау ... ... да бір ... ... мақсатты түрде
бақыланып, ол туралы фактілер жиналады.
Бақылау – еңбек операциясының, іс-әрекеттің құрамдас бөлігі. Алынған
мәліметтер бірден өңделеді. Бақылаудың негізгі қызметі – ... ... ... ... ... баға беру. Ол танымның бас
кезінде жүргізіледі. «Нақты пайымдау» ой елегінен өткізумен құбылыс,
процестердің байланысы ... ... ... ... ... тиімді болу үшін басқа әдістермен байланыста қолдану керек.
Мысалы, эксперимент барысын және нәтижесін бақылаусыз анықтау мүмкін емес.
Зерттеушінің зерттеу объектісімен байланысына ... ... ... ... ... ... бағдарламасы жасалып, болған фактілерді тіркеу әдістері
белгіленеді.
Тікелей бақылауды жанама бақылау толықтырады. Жанама бақылау
зерттеушінің ... ... ... ... ... ... жоғары сынып оқушыларына бақылаттыруға болады. Ол үшін зерртеуші
нақты нұсқаулар береді, бақылаудың табыстылығы, зерттеушінің дайындығына
байланысты.
Ұжым болып бақылау кезінде ...... ... іс-
әрекетін, екіншісі – оқушылардың, үшіншісі – жекелеген оқушылардың іс-
әрекетін белгілейді.
Зерттелетін педагогикалық құбылыстардың жасырын жерлеріне енуге
беретін өзін-өзі бақылау. ... ... ... оқушылары зерттеушінің
сұрауымен өздік жұмысты орындауға кеткен уақытты, үй тапсырмасын қалай
орындап жүргендерін жазады. Бақылау нәтижелерінің дұрыстығы педагогикалық
процестің табиғиғылына байланысты.
Адамның жеке өзі ... және ... ... ... ... болады. Сондықтан бұлтартпас дәлелдер алу үшін ашық бақылау
жеткіліксіз. Сондықтан жабық бақылау педагогикалық процестің нақты
көрінісін береді.
Ашық және жасырын бақылау көмегімен ... ... ... ... ... ... ... процесті басынан аяғына дейін толық
жүргізу. Мысалы: сабақ, тәрбиелік іс-шара, т.б. объектілер үзіліссіз
қаралады.
Монографиялық бақылау арқылы алуан түрлі педагогикалық құбылыстар
оқушыларды зерттеу. Объектілері – ... ... ... ... құбылысты бөліп алып бақылау ғылыми жұмыстың міндетіне
байланысты.
1. Алдымен бақылау объектілері бөлініп, бақылау арқылы ... ... ... болады. Күнделік, алдын-ала әзірленген
кестелер қолданылады, оларға оқушылардың іс-қимылдары, т.б. ... ... дәл ... ... ... процесс мүшелерінің іс-қимылдары туралы объективтік
деректер беретін оларды үнтаспаға жасырын түрде жазу, фотоға түсіру, киноға
түсіру. Арнайы дайындықты талап ететіні – киноға ... ... рет еске ... ... беретін техникалық құралдар. Жасырын
жазба кезінде зерттеуші әдеп сақтау ... ... ... ... қолданған жақсы. Бірақ қандай жағдайда да бақылау әдісі шектеулі
мәлімет ... ... оны ... әдістермен ұшастырған жақсы.
Оқушыларды мектеп бітірген соң бақылау, мұғалімдердің жұмысының
сапасы туралы ақпарат береді.
Бақылауға болатындар:
- Оқушылардың ... ... ... ... Өзара қарым-қатынасы;
- Педагогикалық процеске қатысушылар;
Бақылау көмегімен іс-әрікет мотивтерімен, мәнді ... ... ... ... ... ... ... уақытты, талдау жұмысын талап ететін ізденіс-бақылауы.
Сонымен, бақылау жұмысы ... ... ... сай жүргізіледі.
Оның бағдарламасына объект, мақсаты, жоспары жазылады. Нәтижелері
белгіленеді. Қорытынды пікірлердің дұрыстығына жету үшін басқа
әдістерді де қолдану керек.
Эмоциялық ... ... ... ... бір ... ... жеке қасиеттерімен көзге түскен оқушыларға бақылау
жасау да мұғалімнің тәрбиелік ісіне қызықты материалдар береді.
Әрбір балаға мұқият назар аударып, ... ... ... ... ... ... ... кезінде белгіленіп отырылмаса, жақсы жүргізілген
бақылаудың өзі де құндылығын жоғалтады. ... ... ... ... ... Ең әуелі баланың денсаулығы, отбасының құрамы, ата-
аналарының ... ... ... ... беру ... Содан кейін
бақылау жөнінде жазулар болады. Жазулар хронологиялық тәртіппен жүргізеді.
Сабақ кезінде, үзіліс уақытында, сыныптан тыс сабақтын кезінде ... ... ... мұғалімнің уақыты жоқ. Дегенмен, қысқаша жазып отыру
керек болады. ... ... ... ... сөздерінің өздеріне тән
ерекшеліктерін сақтай отырып, сөзбе-сөз жазған жөн.
Жазуда байқалған оқиғаның іс жүзіндегі жақтары көрсетілуі қажет.
Әрбір ... мына ... ... ... бала өзін ... кездегі жағдай
тәрбиешінің және баланың іс-әрекетін сипаттау; баланың жасаған ісіне
көзқарасы, айтқан сөздері немесе қимылдары.
Бақылаудың осы айтылған жақтары ... ... ала ... ... күйінде, оқиғаның болған кезіне қарай, жоғарыдағы екінші жазуда
айтылғандай жазылуы ... ... ... ... ... ... жүйелі түрде
жазып отыру керек.
Әңгіме әдісі. Бақылау мәліметтері әңгіме әдісі арқылы түскен
деректермен толықтырылады. Оның арнайы жоспары болады. Әңгімелесу кезінде
жеке адамдардың ... ... ... ... ... Себебі, кейібр
оқушылар мұғалім сұрағына жауап бермей, өзінше сақтанып ар жағындағы ... ... ... ... ... ала дайындалу керек.
Жауаптар дәптерге жазылады. Кейде оқушыға білдірмей магнитафонға жазуға
болады. Әңгіме бақылау және экспериментпен ... ... ... ... – педагогика ғылымындағы негізгі әдіс.
Эксперимент – оқыту және тәрбиенің қандай да бір әдісін, тәсілін тәжірибе
арқылы сынақтан өткізу. Педагогикалық эксперименттің негізгі ... ... ... мен оның нәтижелері арамында байланыс орнату.
Эксперимент өткізер алдында белгілі бір педагогикалық әдіс-тәсілдің
тиімділігі туралы ғылыми гипотеза айтылады. Ғылымға сүйеніп жасалған, ... ... ой – ... деп ... ... көп ... қатысады. Жергілікті,
микроэкспериметтерге аз оқушы қатысады. Кең көлемді, ірі эксперименттерді
мемлекеттік, ғылыми ... және ... ... ... ... ... XX ғасырдың 60-жылдарында балаға алты жастан бастап жалпы білім
беру үлгісі тексеріліп, оған көп ... ... ... ... ... ... соң балалар алтын жаста бастап білім алуға көшті.
Ойдағы эксперимент – іс-әрекетті санада жасау. Жасанды жағдай – бір
не ... ... ... ... ... ... жұмыстың қандай
да бір әдісінің тиімділігі туралы қорытынды болғанда өткізіледі.
Тексеру эксперименті, ғылыми педагогикалық зерттеу институттары
шығарған оқулықтарының пайдалылығын арнайы мектептерде тексеру эксперименті
арқылы ... ... озат ... ... ... пайда
болған болжамды анықтау үшін тексеру эксперименті қолданылады. Мысалы,
педагогикалық ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... ... эксперименті арқылы зерттейді. Оқу мен
тәрбиенің мазмұнын ұйымдастыру түрлерін, принциптері мен әдістерін жаңадан
құру үшін арнаулы эксперимент жүргізіледі, оны ... ... ... қарай эксперимент анықтаушы, тексеруші, нақтыландырушы деп
бөлінеді. Озат және көпшілік тәжірибені зерттеу процесінде жасалған
гипотеза тексеріледі. Жасампаз, өзгертуші эксперимент арқылы ... ... ... ... ... үшін бір ... бірнеше
оқушыны ұжымнан бөліп алу керек.
Табиғи эксперимент өткізу үшін зерттеуші ... ... ... күнделікті жоспарына енгізеді. Зертханалық экспериментарқылы
зерттеуші өзінің гипотезасын алдын ала тексеру үшін жасанды жағдайлар
жасайды. Ол рөлдік ойынға ... ... ... ... ... ... ... енгізу үшін әзірленеді. Нәтижесінде
эксперимент бағдарламасы жан-жақты түзетіліп, табиғи экспериментте
қолдануға әзірленеді. Табиғи педагогикалық процестің нақты жағдайында жаңа
үлгі бойынша тәрбие, ... ... ... ... ... ... ... оңтайлы ықпал етіп, олардың жан дүниесіне, өміріне зиянып тигізбеу.
Соңғы уақытта эксперимент ашық түрде өтіп, ... ... ... ... пікірлері, ақыл-ойлары, сезімі эксперимент
арқылы әдіс-тәсілдің сапасы, тиімділігі туралы құнды мәліметтер береді.
Экспериментті өткізу техникасы бойынша сыналушылар екі топқа
бөлінеді. Біріншісі – эксперимент ... ...... ... ... ... әдіс-тәсілдер арқылы тәрбиеленеді.
Екіншісінде – дәстүрлі педагогикалық әдіс-тәсілдер қолданылады. Ғалымдар
екі нәтижені қатар қойып, гипотезаны дәлелдеуге не ... ... ... ... оқушылардың математиканы бағдарлама бойынша және
ірілендірілген дидактикалық бірліктер арқылы меңгеруі салыстырылып,
дәстүрліден артықшылығы анықталады.
Эксперименттен ажыратылмайтын бөлік – алдын-ала жасалған бағдарлама
бойынша ... ... ... ... бақылау үшін техникалық құралдар,
атап айтсақ: дыбысты жазатын құралдар, киноға, фотоға түсіретін аппараттар,
теледидардың жабық камералары, видеожазбалар жиі ... ... өте ... ... ... ... ... тұрғыдан талдау, қорытындылау, мәндіні мәнсізден, заңдылықты
кездейсоқтықтан ажырата білу, зерттеушінің ой-қорытындыларының
объективтілігі. ... ... ... көп ... ... Ол
үшін эксперимент көптеген білім мекемелерінде жүру керек.
Эксперимент кезінде бақылау, әңгімелесу, сұхбат алу, сауалнама,
бақылау жұмыстары жүргізіліп, ... ... ... ... ... ... әсер ететін маңызды жағдайлар:
- құбылыстың теориясын және тарихын мұқият талдау, тәжірибені
зерттеп, ол ... ... ... ... белгілеу;
- гипотезаны нақтылау, ондағы жаңалықты айту, өзгешелігін эксперимент
арқылы ... ... ... ... ... міндеттерін анық қою, өлшемдерін белгілеу;
- эксперимент өтетін жерлерді белгілеу, ... ... ... ... ... мен ... жаңа ... тәсілдері, мазмұны
жасалады.
Мәселені шешуде тәжірибе жұмыстарының үлкен маңызы бар. Ол
экспериментке қарағанда қатаң түрде жоспарланбайды және одан бұрын
өткізіледі. Тәжірибе жұмысы кезінде оқу ... жаңа ... ... ... ... тексеріліп, осы процесті өзгерту туралы
қорытындылар жасалады.
Эксперимент нәтижелерін көпшіліктің тәжірибесіне енгізу үшін оны басқа
зерттеу әдістері көмегімен ... ... ... ... ... ... жаңа ... жоба (әдіс, құрал, жүйе, үлгі, жағдай
т.б.) жасайды.
2. Оңы тексеріп, тиімділігін аңықтау үшін ... ... Жаңа ... ... бағалайтын өлшемдер жасайды.
4. Тексерілетін уақытты белгілейді.
5. Эксперіментке керек базалар әзірлейді.
6. Тәжірбие жасауға керекті ... ... ... жоспарды жүзеге асырып, қорытындыларын дәлелдеу үшін
тнрлі өлшемдер қолданылады.
Эксперимент арқылы дәлелденген іс-әрекет тәсілінің ... ... ... қорытынды жасау үшін қайтадан эксперимент өтеді. Қате
ұсыныстары анықталады. ... бұл да ... ... ... өзі ұйымдастырып өзткізетін процесті бақылайды, оған
араласады, дұрыс өтуіне жағдай жасайды. Эксперименталдық зерттулер
тәжірибе жасауды талап етеді. Тәжірибе арқылы педагогикалық процеске
әсер ететін ... ... ... ... ... ... білім, тәрбиенің тиімді әдіс-
тәсілдерін, құралдарын анықтауға көмектеседі.
Эксперимнт педагогикалық жұмыстың ... да бір ... ... ... ... ... Осындай ғылымға сүйеніп
жасалған, алдын ала айтылған ой – гипотеза деп ... ... ... – алдын ала жасалған бағдарлама
бойынша бақылау. Соңғы ... ... үшін ... ... ... құралдар, киноға, фотоға түсіретін аппаратар,
теледидардың жабық камералар, видеожазбалар жиі қолданылуда.
Зерттеу жұмысындағы өте маңызды, жауапты ...... ... ... ... қорытындылау. Мәндіні – мәнсізден, заңдылықты
кездейсоқтықтан ажырыта білу керек. Зерттеушінің ой-қорытындылары
объективтік болып, жиналған мәліметтерге сәйкес келу керек. Азғантай
мәліметтерден көп қорытындыны жасауға ... Ол үшін ... неше ... ... жүру ... ... ... әңгімелесеу, сұхбат алу, сауалнама,
бақылау жұмыстары жүргізіліп, тәрбие беретін жағдаяттар жасалады.
Эксперименттің кезеңдері:
I кезеңде ... өз пәні ... ... ... ... шолу
жасап, қай тақырып бойынша озат тәжірибеден алынған оқу ... бар ... ... ... ... егер білім сапасы
көтерілмесе, ондаоқушының қандай жеке тұлғалық сапаларын өзгерту
керектігін ... ... ... ... ... ... ... кезеңдегі зерттеушінің міндеттері:
1) Экспериментке қатысатын оқушылардың санын анықтау.
2) Эксперимент өтетін мектепті, сыныпты ... ... ... ... ... ... ... Сынып туралы пән мұғалімдерінің пікірін білу.
6) Жаңа әдістеменің жарамдылығын білу үшін зертханалық эксперимент
өткізу.
7) Оқушылардың үлгерімінде және тәртібінде болған оң өзгерістерді
айтуға ... ... ... ... ... ... өткізу
Эксперимент өтетін сынып оқушыларының бастапқы деңгейін білу үшін пән
мұғалімінің сабағын бақылау, оқушылардың іс-әрекетін, реакцияларын
күнделікке жазу, кемшіліктерін анықтау, өз ... ... білу үшін ... ... ... ... ... алу, т.б. жұмыстар жүреді. Оқушылардың белгілі бір ... есте ... ... ... т.б. ... ... ... жоспарлап, мұғалімдер семинарына қатысу, жаңа
технологиялар бойынша сабақ беру, не ... іс шара ... ... ... ... ... ... т.б. бақылау
өткізу.
IV кезең. Эксперименттің нәтижелері мен гипотезасын салыстыру.
Эксперимент оның ... ... ... ... кезінде
гипотезаның дұрыс және қате жерлері айтылады. Ол үшін зерттеуші өзінің
жетістігін эксперименттің ... ... ... ... нәтиже бұрындығыдан да төмендесе, онда эксперименттің пайдасының
жоқ болғаны. Ал оқушылардың 80-90 ... ... ... ... ... пайдасы бар.
Оқушылардың кемшілігінің 10-20 пайызын жеке жұмыстар арқылы жоюға
болады.
Экспериментке кеткен уақыт рұқсат етілген нормаларға сәйкес болса,
онда эксперимент дұрыс. Нәтижелерді ... ... ... ... ... кеңес беріп, қорытындыларды қай жерлерде қолдануға
болатындығын айту.
Әрбір эксперименттің мақсаты – зерттелетін тақырыптың сипаты мен
мазмұнына, ал мерзімі – ... ... ... ... ... ... ... береді. Бірақ, эксперименттің барысында ғылыми
материалдары толықтырып жинақтау үшін ... ... ... ... ... ... де ... бірге, зерттеу барысында техникалық құралдардың да
кеңінен пайдаланылған жөн.
Мектеп ... ... ... ... ... ... зерттеуге болады. Архив мәліметтері, сынып журналдары,
оқушыны күнделіктері, сыныптық оқу-тәрбие жоспары, үйірме
жұмыстарының жоспары мен есеп, үйірме мүшелерінің баяндамалары,
педагогикалық ... ... ... ... есебі,
мұғалімдердің озат тәжірибесі негізіндегі әдістемелік
баяндамалар және тәрбие жұмыстарының тақырыптарына жазылған
баяндамлар мен ғылыми мақалалар жатады. Педагогика тарихының
мәселелерін мұрағат ... ... ... ... ... мен кемшіліктеріп ашып, тиісті қорытынды
шығаруға мүмкіншілік береді.
Оқушылардың жұмысы зерттеу. Оқушылардың жазба, бақылау және
графикалық жұмыстары, ... ... ... ... ... ... баяндалары мен рефераттары және
еңбек сабақтарында жасаған заттары зерттеушіні кейбір қажетті
мәліметтермен қаруландырады. Оқушылардың дербес қабілетін, оқуға
және еңбекке ... ... ... ... ... ... ... болады. Оқушылардың өз бетімен
жұмыс істеуінің жаппай және дербес орындайтын жұмыстарын
ұштастырып жүргізудің және осы сияқты дидактикалық мәселелерді
қолданудың тиімді жолдарын ... және ... ... ... ... Бұл әдістер әр түрлі педагогикалық
құбылыстардың өзара сандық ... ... ... ... ... үшін ... Бұл үшін ... көрсеткіштерді, мысалы, оқушының сабаққа қатысуын, алған
бағаларын, мектепке таза, жинақты жүруін, т.б. белгілі уақыт
ішінде қалай ... ... ... ... немесе
реттендіру, яғни, бөліп отыру жүйелі жүргізіледі.
Педагогикалық зерттеулерде математикалық әдістерді қолдану
эксперименттік зерттеулердің сандық деректеріне статистикалық
өңдеу жасау үшін қажет.
Педагогикалық процестерді ... ... ... ... мен әдістерді пайдаланумен байланысты,
олар негізінен алғанда қарапайым деңгейде, яғни озат ... ... ... ... және ... рет өңдеп,
жүйеге келтіруге педагогикалық зерттеу дәрежесін көтеруге
көмектеседі.
Зерттеулердің нәтижесін тәжірибеге енгізу жолдары –
педагогикалық зерттеудің ең басты қорытындысы болып ... ... ... ... – бұл тұтас комплексті
шаралар жиынтығы. Үздіксіз, бір ізді, мақсатты түрде жүргізілген
зерттеу жұмысының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... арқылы
әдістемелік құралдар, оқулықтар жасау арқылы, арнайы әдістемелік
нұсқаулар және ұсыныстар арқылы мектептің озат тәжірбиесімен
дәлелденіп, тиімділігі ... ... ... ... ... ... зерттеу әдістерін білу әрбір шығармашылық
жұмыс істейтін мұғалімге ... ... ... ... ... ... ... зерттеу,
эксперименттік жұмыстар арқылы байқаудан өткізіп, тексеріп, оның
нәтижелерін шығару тиімділігін көрсету, педагогикалық
ынтыматастық идеясын жүзеге асыру – қазіргі мектептің,
педагогика ғылымының, әрбір ... ... ... ... ... ... ... біздің қоғамымыздың барлық саласында
жүріп жатқан өзгеріс процесінен туындайды. Қоғамды түбегейлі
қайта құру, экономика мен саяси жүйедегі жаңаша ойлау, хаклықтың
рухани байлығын жандандыру, адам ... ... ... ... берудің бірыңғай жүйесінің ғылыми негізін
анықтаумен байланысты шешіледі. Негізгі міндеттері:
1. Халық педагогикасының педагогика ғылымындағы орнын
айқындау, рөлін көрсету және оның ... ... ... ... ... ... педагогикасы мұраларын зерттеу.
- Ұлттық тәлім-тәрбиенің өз ерекшеліктерін ескеру.
2. Оқыту мен тәлім-тәрбиенің негізгі заңдылықтары мен
принциптерін дұрыс қолдана білу.
3. Білім беру мазмұнының ... ... ... ... және ... білім берудің арасындағы қатынасты
анықтау, оқу-тәрбие процесін оңтайландыру тиімді әдістерін ашу,
ғылыми тәжірибелік мәнін көрсету.
4. педагогика ғылымындағы негізгі бағыттар, ... ... ... ... ... ... ... индивизуациялау және
демократияландырудың ғылыми теориялық принциптерін ашу.
5. Балалармен қарым-қатынас жасау мәдениетіне үйрену, ұстаз
шеберлігіне жету жолдары мен ... жете ... ... ... ... берген сұрақтары:
1. Балаңыздың әрбір жас кеңінде оған тұрақты түрде қандай
еңбек: түрін жасаттыңыз?
2. Еңбексүйгіштікі тәрбиелеу үшін қалай ... ... ... ... бала қызыға ма?
4. Мектеп пен отбасы оқушыларды ауыл шаруашылығы еңбегіне
қызықтыоа ала ма?
- Зерттеуші қандай әдісті қолданған?
1. Қиын оқушыларды тәрбиелеудегі, ... ... ... ... шешу үшін, қабілеті мен талантын дамыту үшін
эксперименттің қай түрі қолданылады?
2. Баланы 6 жастан ... ... үшін ... ... академиясының
Пущино қаласындағы мектебінде (1961-1972 жж) балалар он бір ... алты ... ... ... ... ... кейінгі
сыныптардағы оқуының сапасына кері әсер етпейтінін, оқу жоспарының
тиімді түрін таңдау керек боды. Осындай жұмыстар бес ... ... үшін де ... оған ... ... барлық сыныптары
қатысты. Жаңа әдістің оқушылардың оқу іс-әрекетіне, денсаулығына
ықпалы бақыланды.
- Әңгіме қай педагогикалық зерттеу әдісі туралы болып отыр?
3. «Бастауыш ... ... ... ... студенті курс жұмысын
жазу үшін. «Көрнекі құралдар оқушылардың оқу танымдық іс-әрекетінің
тиімділігін көтереді» - деген болжам ... Бір ... ... бір ... ... үшін ... оқу ... бекіткенде, білімді тексергенде қолданды. Ал
қатарлас сыныпта көрнекілік аз қолданылды. Көрнекілікті көп
қолданылған сыныпта оқушылардың танып білуге ... Осы ... ... ... ... ... Әңгіме қай әдіс туралы болып отыр?
4. Оқытушының нұсқауымен колледж студенттерінен құрылған топ ... ... ... ... ... бақылаудың қай түрін қолданған?
5. Курс жұмысын жазған студент жоғары сынып оқушыларына, кіші
жастағы оқушылардың ойынып ... ... ... ... Бастауыш
сынып оқушыларының үзілісте, үйде, сбақтан кейін ойнайтын ойындарын
бақылап, мәліметтер жинады.
- Машықкер бақылаудың қай түрін ... ... ... әр ... ... ... Бірінші және соңғы сабақтағы оқушылардың дәптерлеріндегі
жұмысының сапасын анықтаңыз.
8. Әр жастағы оқушылардың үзіліс кезіндегі мектеп дәлізіндегі
қозғалыстарын бақылап, қозғалыс ... ... ... ... ... және оған ... түрде ықпал ететін
биологиялық белгілері мен ерекшеліктері бір-бірімен байланысты.Анықтауыш
қасиеттер-жеке адамның әлеуметтік сипаттамасы, оның себептері, ... адам болу үшін ... ... ... бір ... ... ... қарағанда ерекшелігі бар екенін білетіндей біртұтас тұлға
болуы тиіс.
Өмір бойыдаму мен тәрбиенің ... ... ... ... деп атайды.
Жеке адамның қалыптасуы-күрделі, ағзның өсуі мен жетілуін, стихиалы
әсерлерді, мақсатты, ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... келген сәтінен басталады, жеткіншек
және жасөспірім шақта жедел жүреді, ересек шақта өзінің біршама аяқталу
кезеңіне жетеді.
Сондай-ақ жеке адамның даму ... ... ... ... ... өсуі мен пісіп жетілу процесін жатқызады.Бұл
процестер психикалық дамумен өзара тығыз байланыста ... ... ... ... жеке адам ... қалыптасуын белгілеп бере алмайды.
Жеке адамның дамуы-бұл оның рухани өсуінің, жетілуінің процесі жеке
адам үшін ... ... ... ... ... өзін
қоршаған құбылыстарға,адамдарға деген қарым-қатынасқа, танымдық
прцестерінде болатын сапалық өзгерістер процесі.
Жеке адамның әсіресе балалық және жасөспірім шақтарында дамып, ... ... ... ықпалы арқылы жүріп отырады.Бірақ тәрбие әсерінің
дәрежесі мен сипаты көп жағдайда тәрбиенің даму заңдылықтарын қаншалықты
ескергеніне байланысты болады. Сондықтан жеке ... даму ... ... ... ... мен ... ортаның қарым – қатынасы философия, педогогика,
психология, т.б ... ... ... ... жүрген көкейкесті
мәселелері. Бұл жөнінде кейінгі жылдары жарық көрген философиялық,
педогогикалық, этикалық, ұлтаралық, қарым – қатынастарға арналған
еңбектерден басқа П.И ... М.Ф ... ... (М.1996
-1997), Б.С Гершунскийдің «ХХ ғасырда білім берудің философиясы»(1993)
еңбектері жарық көрді.
Адам ... ... және ... ... ... тіршілік етеді де,
өзі өмір сүріп отырған қоғамның, ұжымның, ұлттың, рудың мүшесі ретінде
өзіндік ақыл – парасатымен, жеке ... ... тән ақыл – ой, ерік – ...... ... көрінуге тырысады.
Жеке тұлғаның ерекшелігі дегеніміз – оның өзіне тән мінез – құлқындағы, іс
- әрекетіндегі, көзқарасындағы ... ... ... ... ... ... ... болуына қарамастан,
қоршаған орта жөнінде әр адамның қалыптасқан өзіндік ой – пікірінің,
көзқарасының болуы ... өзі ... ... құбылысқа деген көзқарасын ой
пікірін білдіруі заңды құбылыс. Мәселен ... ... ... ... ... енді ... сын ... қарап, ой – қорытуы,
сын пікірлер айтуы мүмкін.
Өмірде бір анадан туған егіз балалардың түр жағынан бір – ... ... ... – құлқы, іс - әрекеті, өмірге деген ... ... ... ... әр ... өзінше даралаған жеке тұлға деп
қараймыз. Адамның ақыл – ойы ... ... ... ...... ... жіберуі де мүмкін. Кейбір адамдар өзінің жеке басын
басқалардан артық бағалауға тырысады.
Адам өмірде өзі жіберген қателіктерді де басқалардың ... ... ... Оны ... ... Мұны ... адамның өзін -
өзі тәрбиелеуі деп атайды.
Басқалардың өнегелі іс - әрекетінен үйрену, оны ... ... ... өмір ... – жеке ... ... ... ерік – жігерінің іске асуы, өзі
жөніндегі ойын, еркін іске ... ... және оны іске ... ... ... ... бір іс -әрекетті іске асырарда өте байыппен қарап,
осының ... ... ... екен деп жүз ... мың ... ... ал ... бірден ойға алғанын апыр – топыр іске асырып,
кейін опық жеп жатады. Осының бәрі ... ерік – ... ... ... ... дегеніміз – сезімнің, әсердің, ішкі күйініш – сүйініштің
бойға жинақталған көрінісі.
Алайда, әр тұлғаныңэмоциялық сезім дүниесі әр басқа. Біреу жауыздықты
көргенде айғайлап, ... ішкі ... ... ... ... ... ... іштей булығып, көгеріп – сазарып, тас – түйін болып қатып
қалады. Бұл әр тұлғаның эмоциялық сезімі өзін - өзі ... алу ... ... даму және ... ... осы ... дейін әр түрлі пікірлер
мен теориялар орын алып келеді. Атақты грек философтары Платон мен
Аристотель ... ... ... – ала тағдыр белгілеген тұқым қуалаушылық
табиғатынан деп дәлелдеді.
Баланың дамуына әсер ... ... және оның ... – жеке ... ... өте ... және ... прцесі.
Балада анада туа біткен белгілі идеялар мен түсініктер және өжет, жұмсақ
немесе байсалды мінез болмайды. Баланың ... ... ... ... ... қасиеттері даму процесінде қалыптасады. Өйткені, оның
өсіп – жетілуіне ... ... ... мен орта әсер ... ... және оның ... тануы түрлі әлеуметтік жағдайларға байланысты.
Сондықтан оның мінезінде әр – ... ... мен ... ... болады.
Баланың дамуына ықпал ететін факторларға тұқым қуалаушылық, әлеуметтік
орта, тәрбие т.б жатады.
Тұқым қуалаушылық – ұрпақтың ата – ... ... ... ... баланың сыртқы пішініне қарап, бірден қалай әкесіне не
шешесіне ұқсап қалған деп таңданады. Әрине, бұл кездейсоқтық нәрсе емес.
Өйткені, баланың шашы мен ... ... ... ... бет ... ... формасы, жүрісі мен өзін өзі ұстау қалпы ... ... ... ... ... еске түсіреді. Бала қозғалыс
мүшелерін, нерв жүйесінің функциялық қасиеттерін ал кейде дауыс тембрі,
музыкаға, биге, математикаға, қабілеттілігі ... өте ... ... ... ... ... ... – адам дамуына табиғи және әлеуметтік орта ықпал жасайды.
Табиғи орта – бұл түрлі табиғат жағдайының адам тұрмысына қызметіне ... Жылы мен суық ... ... халықтардың тұрмысына әрекетіне елеулі
әсер етеді. Климаты ыстық жерлерде егін шаруашылығымен айналысыды. Табиғат
жағдайына байланысты олардың ...... да ... ... орта жеке ... мінез – құлқының дамуына ықпал жасайтын
әлеуметтік қатынас, олардың көп қырлы іс - ... ... ... ... ... нәтижесінде баланың дүниеге көзқарасы, құлықтық,
эстетикалық және осы сияқты болымды қасиеттері дамып қалыптасады. ... ... ... ... шамалы болса, онда орта адамдардың
талабын қанағаттандырмайды. Сондықтан адам өзінің дамуы үшін ... осы ... ... жинайды.Егер бала әлеуметтік ортаданг
тыс қалса, онда оның даму дәрежесі жануарлардан жоғары болмайды.
Африкада,Үндістанда,Индонезия елдерінің ормандарында түрлі себептермен
аңдардың ... ... ... тыс өмір сүретін жас баланың
санасын ояту, қабілетін дамытудың мүмкін емес екендігін ғылыми
мәліметтер ... бола ... 1920 жылы ... ... ... хабарлауымен аңшылар қасқырдың інінен бет ... ... төрт ... жүретін екі қыз баланы табады.Оларға Камала
және Амала дейтін ат қояды. Камала 7-8 ... ал ... 2 ... ... кешікпей өледі, ал Камала күн сәулесінен және оттан қорқып, тек
шикі ет жеп қана күн ... төрт ... ... ... ... ... бөлме ішінде кезіп жүрген, өзінің кешкі сағат ондарда,түнгі сағат
бірлерде, таңғы жақын, үш мезгіл ұлитын уақыты болған.Камаланы адамға
айналдыру қиын ... ... ... 2 ... кейін Камала түрегеліп тұруды және екі
аяғымен жүріп, бірте-бірте түнде ұйықтап, тамақты қолмен жеуді үйренді.
Адам тілін үйрету ... да қиын ... Жеті жыл ... Камала 45 сөз ғана
түсіне білді. 15 келгенде ой-өрісінің ... 4 ... ... деңгейіне
әрең жетті. Камала 17 жасқа дейін өмір сүрді.
Адам жеке тұлға болып қалыпты өсуі және ... үшін тек қана ... өмір ... ... ... ... орталық Австралияда және
Филиппиннің Менданао аралы ормандарынан табылған жабайы адамдардың сана-
сезімінің өте төменгі сатыда екендігі байқалды. ... ... де ... ... жабайы адамдардың өмір сүріп, күнін
көру әрекетінің ұқсастығы анықталды.
Педагогика адам ... ... ... ... мойындайды, оған
зор мән береді. Бірақ ортаны шешуші және ... ала ... ... ... ... бала ... ... Жеке адамды дамытудағы басты
факторлардың ... ... ... балалардың жас және дербес
ерекшеліктеріне, дайындығы мен дәрежесіне лайық іске асырылып, тәрбие
адамдардың іс-әрекеттерін ұйымдастырады. Ол үшін ... ... ... ... жоспар бойынша тәрбие жұмысын ... ... ... ... ... және ... ... тиімді етіп пайдаланады.
Тәрбиенің рөлі педагогика тарихында, аса артық бағалаушылар болады.
Д.Локк (1632-1704) « тәрбие адамдың ... мен ... ... негізгі құрал, адам тәрбие арқылы жақсы болады»-
деп сыңаржақ пікір айтты. Бала өмірге келгенде, оның жаны сүттей ... ... ... ... ... керек адамды жасап алады деп,
тәрбиенің рөлін аса ... ... ... мен ... ортаның
баланың қалыптасуындағы рөлін онша бағаламайды.
Революционер-демократ В.Г.Белинский (1811-1848) ... жаны таза ... ... да ... жазу да әдемі болу керек деді. Белинский тәрбиенің
рөлін жоғары бағалап, адам дамуындағы ... ... пен ... ... ... жөн ... т.б. көзқарастары бойынша тәрбие арқылы адамды ... ... ... болады. Демек, олар тәрбие арқылы
адам баласының тұрмысын жақсартуға және санасын өзгертуге болады деген
жорамал ойға ... ... ... ... жақсарту үшін материалистік
педагогика таптық қоғамды жойып, демократиялық ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерін тиімді етіп,
оның жақсы дамуына ... ... ... ... ... және ... ... көзқарасын дамытады. Тәрбие жұмыстарының
сара жолдарын табу ... ... ... кеңейеді, эстетикалық
сезімі мен талғамы артып, адамгершілік сапасы қалыптасады.
Мектеп мемлекет қолындағы ... ... ( ... ... ... білім береді, сондай-ақ, мемлекеттің
саясатын жүргізді. Баланың жеке басының дамуы мен қалыптасуына ықпал
ететін үш ... ... ... адамының дамуына орасан күшті
ықпал етіп, тұқым қуалаушылық пен ... ... ... әсер ... дамуына қоғам талаптарына сәйкес бағыттап, белгілі бағытта
баланың өмірі мен ... ... ... ... ... ... ... іріктейді,жеке бастың дамуына теріс,
зиянды әсер қалдыратын жағымсыз ықпалдардан аластайды.
Осы тұрғыдан келгенде тәрбие аға ұрпақтың жаңа ұрпаққа ... ... беру ... жаңа ұрпақты өмірге, еңбекке дайындау арқылы
қоғамның алға қарай дамуын қамтамасыз ететін прцесс.
Сонымен, тәрбие бала дамуын бағыттайды, ... ... ... ... қалыптастырудағы негізгі күш.Тәрбие негізгі күш болғандықтан,
оның жетімсіздігін, әлсіздігі баланың қалыптпсуына кері әсер етді.
3.Акселерация оның әлеуметтік және педагогикалық мәні.
Адамның өсіп ... ... ... ... ... әр ... қалай болады.Баланы дұрыс тәрбиелеу үшін олардың жас және дара
ерекшеліктерін білу қажет.
Мектептегі кезеңнің өзі бастауыш (6-10 жасқа дейін), тоғыз ... ... ... орта мектеп оқушылары (15-18-ге дейін)болып үшке
бөлінеді.Баланың дене дамуындағы ең маңыздысы –орталық жүйке жүйесінде
баиланысты болады.Балалардың дене және ... ... ... ... ... ... ... жедел даму.Бұл құбылыстарды
акселерация (латынша «жеделдеу») деп аталады.
Акселерациаға тән ерекшелік:балалардың бойының, салмағының бұлшық еттерінің
жедел түрде өсіп ... ... ... ... қазіргі
жеткіншек балалардың бойы биік, иықтары қысыңқы, кеудесі қысқа, аяқтары
ұзын келеді.Күні бұрын тез жетілген организм ауруға, ... және ... ... ... ... ... ... балалар жыныс мүшесі
жетілу кезінде тез шаршайды. Осындай тез өсетін организмде жүрек тамыр
жүйесінің дамуы бірнеше есе қалыс қалады да, өз ... ... ... ... ... жетілу деңгейі артта қалады. Сондықтан ер немесе қыз
бала қоғам, отбасы алдындағы өзінің ... ар – ... ... ... ... Осы мәселені ата- аналар, мұғалімдер
ескеріп отыруы қажет.
Акселерация – биологиялық фактор, әлеуметтік жағдайлардың жақсаруы
сонымен бірге радиотолқындардың және географиялық- климаттық ... ... ... ... ... әсер ... ... акселерация
құбылысы жайлы түпкілікті қортынды шығаруға әлі ерте, өйткені бұл әлі де
зерттеуді қажет етеді. Сонымен, адамның дамуы ... ... ... ... ... ... ... психологиялық процесс
болып табылады.
Тәрбие теориясы
Қазіргі қоғамдағы тәрбиенің мақсаты мен міндеттері мәні
Жоспар:
1. Тәрбие әлеуметтік құбылыс
2. Педагогика классиктерінің тәрбие мақсаты жөніндегі пікірлері
3. Тәрбиенің ... ... ... ... ... ... мен ... Өзін-өзі тәрбиелеу және қайта тәрбиелеу
1. Тәрбие – қоғамның негізгі қызметтерінің ... жеке ... ... ... процесі, аға ұрпақтың тәжірибиесін кейінгі буынға
меңгертіп, олардың сана-сезімін, жағымды мінез-құлқын дамытушы. Ересек
буын ...... ... ... тәжірибиені, білімді жас
буынға тәрбие процесі арқылы береді.
Тәрбие материалдық игіліктерді өңдеуге қабілетті, іскер ... ... ... ... ... күш – жеке ... Адам жүйелі
түрде күрделі қатынастарға араласып, қоғамдағы қалыптасқан идеяны, саяси
және моральдық көзқарастарды, сенімдерді ... ... өмір ... меңгереді.
Педагогика баланы оқыту, тәрбиелеу тәжірибиелерін қорытып, тәрбие және
даму үшін қажетті жағдайдарды анықтайды.
Қорыта айтқанда, тәрбие – қоғамның ... ... ... ... ... процесінде бала өзінің дамуына қажетті жағдайларды пайдалануға
тиіс. Табиғи және әлеуметтік орта оның ... ... ... ... – бір ... ұмтылу, іске асыру. Бұл тұрғыдан
алғанда тәрбие мақсаты – жастарды өмірге әзірлеу ... ... ... ... ерте болжау.
Тәрбиенің мақсаты мен жүйесі мемлекеттің саясаты мен экономикасына
тәуелді. Тәрбие мен қоғам бір ... ... ... ... ... қоғам өмірі ілгері дамымайды. Алғашқы қауымдық құрылыста ересектер
балаларды еңбекке дағдыландыру үшін қауымның әдет-ғұрпын, салтын үйретті.
Таптық ... ... ... ... ... ең ... ... Құл иеленуші қоғамдық құрылыста құлдар, өндіріс құралдары (жер,
еңбек құралдары) – құл иеленушілерінің жеке меншігі болды. Тәрбиенің
мақсаты құл иеленушінің ... ... ... ... ... тәрбиеледі.
Әрбір мемлекетте балаларға білім беру мен тәрбиені ұйымдастырудың нақтылы
мәселелерімен әдістері қарастырылады.
Мұғалім қандай адамды қалыптастыратынын дәл ... ... К.Д. ... ... айқын мақсатын көрмейтін тәрбиешіні құрылыс материалдарын бір
жерге үйіп тастап, одан не алғысы келетінін білмейтін архитектормен
салыстырады. Тәрбиеші жас ... ... ... ... дағдыны,
тәрбиелейтін сезімді біліп, жоспарлы, мақсатты тәрбие жұмысын жргізеді.
Я.А. Коменский «Тәрбие мақсаты және міндеттері, маңызы, жүзеге асыру
жолдары адамның қоғамда алатын ... ... ... ... ғасырдың
қандай болатындығы сол ғасыр үшін тәрбиелеген азаматтарға байланысты. Дүние
– даналардың көптігімен бақытты» - деген ойлар айтты. Осы ... ... ... ...... ... және ... үйлесімді процесс» −
деп Коменский тәрбие мақсатын төмендегідей негізгі элементтерге бөлді:
• адамға барлық заттарды білгізу – «ғылыми білім»;
... және ... ... ету – ... ... заттарға құлшылық ету – «діни тәрбие»
• тән ...... ... ... ... мақсаты балаға бастауыш білім, еңбек, ақыл-ой,
дене тәрбиесін беріп, жан-жақты және үйлесімді дамыту деген.
Неміс ... А. ... ... ... шешудегі
сословиелік және шовинистік саясатқа қарсы күресіп, «Мектептің міндеті –
адамзатты және өз халқын сүйетін саналы ... ...... ... тәрбиенің мақсаты қоғамға пайдалы, адамшылығы бар адамды
тәрбиелеу деген. Ол адамгершілік тәрбиесін ақыл-ой, еңбек тәрбиесімен тығыз
байланысты қарастырады.
П.П. Блонский тәрбие мақсаты балаға ... ... және ... ... ... жеке ... ... азаматтық идеалдарын
қалыптастыру деген.
1941-1990 жылдардағы педагогикалық әдебиеттерде « ... ... ... политехникалық және өндірістік еңбек, адамгершілік тәрбиесі, дене
және эстетикалық тәрбие салалары енгізілді.
А.С. Макаренко тәрбиенің мемлекеттік міндеті негізінде ... ... ... ... ... ... болатындығын атап
көрсетті. Ол «Тәрбиенің негізгімақсаты баланы жан-жақты дамыту» − ... ... В.А. ... оны ... ... мақсаты қазақ тәлім-тәрбие тағылымына да қойылды. Ұлы ұстаз ... ... ... ең ... ... ... ... берілуі керек. Онсыз
берілген білім – адамзаттың қас жауы. Ол келешекте оның бар өміріне апат
әкеледі» − деді.
Ы. Алтынсарин « ... ... мәні – ... ол ... ... ... өмірдің шын қадірін тек еңбексүйгіш адам ғана
түсіне алады. Мәнсіз еңбек, мағынасыз бейнеқорлық адамның жігерін мұқалтад,
өз еңбегінің ... ... көре білу – ... ... ... ... ... талап, еңбек, терең-ой, қанағат, рақым сынды жеке
тұшлғалық жақсы сапаларды қалыптастыру мақсатын қойып, өсек, ... ... бекр мал ... ... ... әдеттерді жоюға
шақырады.
М. Жұмабаев «Көркем денелі, түзу ойлайтын, дәл пішетін, дәл табатын
ақылды ... сұлу сөз, ... үн, ... ... ... ... жаны
толқынарлық болса, баланың дұрыс тәрбие алып, шын адам болғандығы» − ... ... ... өзінің «Қазақ тағылымы» атты монографиясында
(1994) қазақ тағылымының ... ... атап ... ... ... ... ... парасатты болу; барлық әрекетінен, сөйлеген
сөзінен, қарым-қатынасынан, көзқарасынан ... иісі ... ... ... кеш жату; аз сөйлеп, көп тыңдау, иманды, инабатты, қайырымды болу;
жас ... ... ... жалықпау; халық дәстүріне берік болу; оны
жаңарту; әдет-ғұрыпта жоқ нәрселерден аулақ болу; сегіз қырлы, бір сырлы
болу; халқының рухына кір салмау; ел ... ... оның ... ... дәстүрлі педагогикада жас ұрпақты тәрбиелеудің негізгі мақсаты
«жан-жақты үйлесімді ... жеке ... ... − деп ... ... 1995 жылғы «Мектеп жасына дейіунгі және мектеп
жасындағы балардың тәрбие тұжырымдамасы» халықаралық адам құқығы туралы
нормаларға сәйкес жазылған.
Қазақстан Республикасында халық ... ... ... ... ...
Қазақстанның егемендігін қамтамасыз ететін, оны бүкіл дүние жүзіне
мойындататын, онымен тең қарым-қатынас жасап, Қазақстандық патриотизмді,
саяси бостандықты қамтамасыз ... ... ... ... ... қол ... жан-жақты дамыған адамдарды тәрбиелеу.
Тәрбиенің мақсатынан міндеттер туындайды.
3. Дүниетаным – ... ... ... ... Дүниетаным –
адамның табиғат пен әлеуметтік орта, қарым-қатынас, іс-әрекетінің бағыты
туралы көзқарастары. Дүниге ...... ... дүниенің даму
заңкдылықтарын танып білу.
Ақыл-ой тәрбиесі – оқушылардың ойлау қабілетін, дүниеге ғылыми көзқарасын
қалыптастыру, ғылыми білім жүйесін меңгерту. ... ... ... ... ... және қоғам жайындағы ғылыми білімдермен
қаруландыру; ойлау қабілеттерін жетілдіру арқылы ( абстрактылы-тілі, ой
операциялары – талдау, синтез, салыстыру, жинақтау, саралау т.б.) ... ... ... ... ... ... алу, ... бақылау т.б.)
дамытып, ғылыми көзқарсын қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесінің міндеттері: гуманизм, адалдық, батылдық,
төзімділікті қалыптастыру; адамға сүйіспеншілік, құрмет, қайырымдылық
сезіиін дамыту; ... өз ... ... ... ... ... өз Отанын сүюге, ұлттар достығын құрметтеуге тәрбиелеу;
Еңбек тәрбиесінің негізгі міндеттері:
а) оқушыларды іскерлікке, еңбек дағдысына үйрету;
ә) оқушыларды халық шарувашылығының ... ... ... ... ... ... ... озық еңбек дәстүріне тәрбиелеу.
Эстетикалық тәрбие міндеттері:
• бейнелеу ... ... ... ... ... ... әдебиет, музыка, театр, кино) арқылы баланың сезімдері мен
талғамдарын дамытып, сұлулық туралы ұғымдарын ... ... ... ... дағдаландыру.
• әсемдікке үлесін қосуға тәрбиелеу.
Дене тәрбиесі міндеттері: оқушылар ағзасын дамыту; жастарды ... ... ... төзімділікке, батылдыққа, ептілікке, іскерлікке
тәрбиелеу.
4. тәрбие процесінің мәні – баланың ұжым және қоғаммен қатынастарының
жүйесін құру, ... ... ... ... ... жоспарлау жұмысын реттеу; тәрбие процесінің жобасын құру және
жүзеге асыру; тәрбиелік ықпалдарды реттеу және ... ... ... ... алу және ... диалектикасы сыртқы ықпалдың (объективті) адам санасына
(субъективті) өтіп, іс-әрекет барысында көрінетін құбылыс. Адамның қоғамдық
мәнінің қалыптасуында әлеуметтік жағдай ... рөл ... ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі
қарама-қайшылықтар ықпал етеді
Сыртқы қарама-қайшылықтар:
• Қоғамдық ережелер мен адамдардың тәртібі арас ындағы сәкессіздік.
• Мұғалімнің ... мен ... ... ... қарама-қайшылықтар:
• Тәрбиешінің талабы мен тәрбиелеушінің мүмкіндігінің ара қатынасы.
... ... мен ... тәсілдерінің ара
қатынасы.
5. Тәрбиенің негізгі заңдылықтары. Педагоггикалық құбылыс пен үрдіс
арасындағы байланысты заңдылықтар деп атайды.
1. тәрбиенің қоғамның әлеуметтік-экономикалық ... ... іске ... адам ... ... ... тығыз
байланыстылығы.
Осы заманғы тарихи жағдайларға байланысты халықаралық қауымдастық
дүниежүзі тарихында халықаралық стандарт болып табылатын жалпы ... мен ... ... ... ... ... ... ( «БҰҰ
адам құқығының жалпыға бірдей декларациясы» «Бала құқығының Коференциясы)
құжаттарын жасады. Олар осы ... ... ... мен әдістемесіне,
тәрбие мұраттары мен рухани құндылықтарға жаңаша бағыт береді. Қазақстан
Республикасының «Білім туралы» (1999) Заңына сәйкес бұл құжаттар ... ... ... ... ... ... Тәрбиенің оқыту мен білім берудің сапасына байланыстылығы. Оқыту –
тұлғаны қалыптастырудың құралы. Тәбиенің мазмұны, түрі және әдісі
тәрбиеленушілердің даму дәрежесіне байланысты іріктеледі.
3. ... мен ... ... ... Жеке ... ... ... белсеңділіктің рөлі зор. Іс-әрекет барысындағыбелсеңділіктің
түрлері: қарым-қптынас белсеңділігі, таным белсеңділігі, өзін-өзі тәрбиелеу
белсеңділігі.
Қарым-қатынас белсеңділігі тұлғаның мінез-құлқын, жүріс-тұрысын
қалыптастырады.
Таным белсеңділігі – заттар мен ... ... ... ... ... терең түсінуге, оны тәжірибиеде қолдана білуді үйретеді. Егер
ересек адамдар балалардың сұрақтарын қостап, таным белсеңділігінің дамуына
бағыт беріп ... онда ... ... және ... қасиеттері
қалыптасады.
Өзін-өзі тәрбиелеу белсеңділігі – тәрбиеші өзін-өзі тәрбиелеуге баланың
ынтасын оята алғанда ... ... ... жүреді.
4. Педагогикалық процестегі ұжым мен жеке адамның өзара байланысы.
Ұжымның басты борышы – ... ... ... ... ... болу.
Тәрбиенің принциптері
Принцип дегеніміз – адамның іс-әрекетіне басшылыққа алатын алғы шарты,
негізгі ережесі.
Бүгінгі күннің талабына сай ұрпақ тәрбиесінің мазмұнын, әдіс тәсілдерін
және ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... мен мақсаттылығы.
Тәрбиенің негізгі мақсаты – дені сау, ұлттық сана сезімі оянған, рухани
ойлау дәрежесі биік, мәдениетті, парасатты, ар-ожданы мол, еңбекқор, ... ... да игі ... қалыптасқан адамдарды тәрбиелеу.
Мектептің бүкіл іс-әрекеті, қоғамдық өмірі осыған қызмет ету керек.
2. Жас ұрпақты іс-әрекет пен қарым-қатынас арқылы тәрбиелеу – балаларды
ақыл-ой ... ... ... пен ... ... ... еңбек
етуге бейімдеу, ата-ана мен бала, тәрбиеші мен тәрбиеленуші, үлкен мен кіші
арасындағы ... ... ... қайырымдылыққа, имандылыққа, бір-
біріне сый құрметпен қарауға негіздеу, тәрбие барысында психологиялық
жайдарылық, үйлесімділік ахуал туғызу, жас азаматтың өзіне сенімін ... ... ... ... ... жеке ... қойылатын талап пен көрсетілетін
құрметтің бірлігі.
Жаңашыл ұстаз Құрмаш Нұрғалиев «Мұғалім мен оқушы арасында үзілмейтін
алтын желі болуы тиіс. Ол баланың ... ... ... мұғалімнің баланы
сүюі» − деген болатын.
Тәрбиеленушіні құрметтеу және оған талаптар қою – ... ... ... жақтарын біліп, оның өсуіне қажетті жағдайлар жасау. Талап қоюдан
оқушыға құрмет, күші мен қабілетіне сенім көрінеді. Мұғалім оқушы ... ... ... оған ... оқушының өз тәржірибесін дамытуына
көмектесу керек.
4. Тәрбиелік ықпалдардың ... ... ... ... ... қойылатын талап пен педагогикалық ықпал
бірлігі қажет екенін дәлелдеді. Ұрпақ тәрбиесінің нәтижелілігі – ... ... ... іс-әрекеттің сабақтастығы.
5. Оқушылардың жас және жеке ерекшелігін есепке алу. Оқушылардың ...... ... адамгершілік қалыптасуы, сыртқы
әсерлерге жауабы, қабылдауы, т.б. Біреулері өзінің байсалдылығымен
ескертулерді дұрыс қабылдаса, кейбіреулеріне керсінше әсер етуі ... ... ... дәрежесін дер кезінде анықтап отыру қажет.
Тәрбие жұмысының барлығы білім мен сенімнің, сөз бен істің үздіксіздігі
негізінде құрылады.
Бала – педагогикалық ең жоғары ... ... ішкі ... адамдардың сүйіспеншік сезімі мен қарым-қатынасына байланысты.
Баланы тең адам санап, оған еркіндік ... ғана ол өз ... ашық ... үлкендердің балаға деген құрметі олардың сенімін арттырады.
Бастауыш сынып оқушыларының өзіндік санасы жаңа қалыптасып келе
жатқандықтан, олар негізінен ... ... ... ... дамып келе жатқандықтан тәрбиесі бірқалыпты жағдайға ауысып, өзін-
өзі тәрбиелеуге қажеттілігі артады.
6. Баланы ұжымда, ұжым ... ...... ... ... ... Мұны екі ... көзқарас тұрғысынан қарау керек. Бірі –
ұжымдық тәрбие қоғамның негізгі қаруы. Бала берік ұйымдасқан, ... ... таза ... ... ... ...... ықпалымен, көзқарасымен шектеліп қалмауы.
7. тәрбие процесінде мұғалім, мектеп, отбасыя және ... ... ... педагогикалық бірізділікке бағыттау.
Тұлға өзін өмірде сирек кездесетін ерекше феномен деп қарайды. Бұл
принцип мектеп мұғалімдерінің, отбасының және ... ... ... бірлігі мен қызмет етуін қажет етеді.
Бала тәрбиесінде отбасының рөлі көп жағдайда жаңа әлеуметтік
қатыфнастарға байланысты. Ол ата-аналар мектептің және қоғамның арасындағы
нарықтық ... ... ... ... ... ... ... демеушілер мен қайырымдылық жасаушылар, әлеуметтік құқық қорғау
бөлімдері мен ... ... ... ... ... сапаларын қалыптастыру бір мезгілде, кешенді түрде
жүргізілетіндіктен, педагогикалық ықпал да кешенді сипатқа ие болуы ... ... сын ... ... жауапкершілікті сезінбеуі
ата-аналары мен мұғалімдерді босқа мазасыздандырып отырған жоқ.
Мектеп пен отбасындағы балалар тәрбиесінің ең маңызды міндеті – ... өмір сүру ... ... ... ... ... ... жайды сезініп, сонымен күресуден
бастайды. Біреуді – бойындағы берекесіздіктен, екіншісі – дөрекіліктен,
үшіншілері – тұйықтан, ұялшақтықтан арылғысы келеді.
Мақсат қою, ... ... ... ... мен өз ... талдау жасап
отыру – өзін-өзі тәрбиелеудің міндетті элементтері.
Оқушылар өзін-өзі тәрбиелеу бағдарламасын қалай жасуды жақсы ... ... ... ... ... тура ... Олар өзінің
ойлау ерекшелігі мен мінез-құлқына талдау жасауға қиналады.тәрбиешілер
оқушыларға өзін-өзі тәрбиелеудің маңыздылығын түсіндіретін арнаулы
әңгімелер немесе пікірталастар өткізеді.
Өзін-өзі тәрбиелеу ... Жеке ...... мерзім аралығында өзі атқаратын міндеттерді
таңдап алып, есеп жүргізу, өзіне-өзі қызмет көрсету. Иландыруға ұқсас өзін-
өзі ... ... Оны бала өз ... жою үшін қолданады. Үй
тапсырмасын әркез орындауға, таза жазуға, оларды байсалдықпен ойланып
істеуге жаттығып, оны әр ... ... ... ... ... ... бір міндетін орындауда енжарлық көрсеткенде
өзін-өзі міндеттеу, өзіне-өзі бұйыру әдісін қолданады.
• Өзіндік есеп беру – қоғамдық жұмысты атқару, ... өз ... ... тәжірибе алмасуы.
• Өз іс-қылығына талдау жасау – өзінің кейбір қылықтарына сын көзбен қарап,
себебін ... ... оны ... ... Өзін-өзі бақылау – кемшіоіктерін болдырмау үшін жағымды мінез-құлықтарын
дамыту мақсатында күнделік жүргізу.
Өзіне баға беру – мінез-құлықтарының кемшіліктерін жою үшін ... ... ... К.Д. ... ... өзін-өзі тәрбиелеу ережелері:
• Өте сабырлық, тіпті болмағанда, сыртқы сабырлықты сақтау.
• Турашылдық.
• Ойлы әрекет.
... Өзің ... ... болмаса, бір сөз айтпау. Санасыз бос уақыт өткізбеу.
• Не ... де ... ... ... ... сақ ... ... немесе керекті іпен ғана айналыс, көрсеқызар болма.
• Бітірген ісіңе еш уақытта мақтанба.
• Әркез ағыңнан жарылма, өз ісің ... ... ... ... ... Бұл журналды ешкімге көрсетуші болма.
Бұл ережелерді байытуға болады.көп ... адам өз ... ... бір ... қойып, өз бетімен ізденіп, өзін-өзі тәрбиелеп жетілдірудің ... ... ... ... ... ішкі ... ... білімді
қажетсініп, нәтижесінде мақсатына жету үшін табандылықпен ізденеді.
Адам баласының тарихында ондай мысалдар ... ... жас ... өнер ... ... ... ... алдындағы алғашқы
сөзінде-ақ сәтсіздікке ұшырайды. Оның дауысы тым бәсең, ... ... ... ... келе ... Соны ... ... оны тыңдамай,
ысқырып, тыжырынады. Оныңк орнында басқа біреу болса, бұл масқарадан кейін
тауы шағылып, қолын бір-ақ ... ... кете ... еді. демосфен өйтпейді.
Ол елден оқшауланып, теңіз жағасынан үй салып, дауылды ... ... ұрып ... ... ... сағаттап, суырып салма сөздерін қарша
боратып,бар дауысымен сөйлейтін. Тіліндегі кемістігін жою үшін, тілінің
астына малта тастар салатын болған. ... жан ... ... пен ерік-
қайрат Демосфенді дегеніне жеткізді. Ол әлемнің айтулы ұлы шешеніне
айналды.
Талай ұлы адамдар өз ... жам ан ... ... ... ... ... жұмыс істеген. Соқтықпалы, соқпақсыз жерде
өсіп, мыңмен жалғыз алысқан Абай өзін-өзі тәрбиелеп, өзін-өзі білімдар
еткен. С.М. Торайғыров «жұлдыз болып ... ... ... ... ... ... немесе «Қараңғы қазақ көгіне күн болмағанда кім болам»,
- деген романтикаға толы батыл ... ... және ... ... ... С.Я. ... айтқандай біз өз қателігімізді ойша айтамыз да,
өзімізге өзіміз кешірім жасап, кейін оны ұмытып кетеміз. Егер біз оны
дауыстап айтатын болсақ, онда ... ... ... ... ... ... ... әдістері:
Өзін-өзі сендіру. Оқушы өзін жақсы ұстап, жаман қылық жасамауға
сендіреді. Темекі тартуды қойғысы келетін адам «Мен енді темекі ... деп, ... ... ... ... ... тиіс.
Өзін-өзі сынау әдісі – дөрекілігі үшін өзін қатты сөгіп, сынға алу. Өз
тарапынан мұның мәдениетсіздік, жексұрындық екенін, тәрбиелі ... ... ... ... өзі арылғанша қайталаумен болады.
Өзін-өзі тәрбиелеуде – өзін ойша өзгенің орнына қою арқылы өзгемен санаса
білудің (эмпатия) үлкен тәрбиелік мәні ... ... ...... ... ... ... ауытқымау.
Мысалы, 9-сынып оқушысы қызықты киноға баруға билет алады. Алдында сабағына
шала әзірленіп, екі алып қала жааааздағаны ойына оралып, келесі ... ... ... ... ... бас ... тәрбиелеудің құрамды бөліктері:
• Өз кемшілігіне сын көзбен қарау, мақсат қою.
• Өзін-өзі тәрбиелеудің бағдарламасын жасау.
• Әдістерін анықтау
• аутотренинг – жеке ... ... ... ... әзірлеуі.
Тәжірибеде оқушы тәртібінде және мінез-құлқында ауытқулар кездесіп
отырады. Сондықтан иәрбиелеу ... ... ... де үлкен орын алып,
оқушы аутқулардың алдын алуға және жеңуге бағытталады. Қайта тәрбиелеу
тұлға ... ... ... ... ... ... ... қайта
жасау. Түзету – оқушы санасындағы және іс-әрекетіндегі жеке ... ...... ... ... барысында құлықтық даму мен
іс-әрекеттегі ауытқуларды түзетіп, қоғамның моральдық талаптарына сай ... ... ... ... ... мен ... ... мен
еркінің, түйсіктерінің, іс-әрекеті мен мінез-құлқының әлеуметтік-
психологиялық өзгеру процесі, қиын балалардың орынды сапаларын қалпына
келтіру, педагогикалық тұрғыда ... ... ... ... ... еңбектегі, спорттағы және басқа іс-әрекеттегі
нәтижелермен толтыру.
Қайта тәрбиелеуде қайта ұғындыру, қайта оқыту, басқа іс-әрекетке көндіру,
күрт өзгерту, еріксіз көөндіру сияқты әдістер ... ... – бұл ... қиын ... және ... ... ... оқушылар бойындағы қате көзқарастарын өзгерту әдісі.
Қайта оқыту – бұл теріс қажеттіліктер мен дағдыларды түзету әдісі.
Сұрақтар мен тапсырмалар
1. ... ... мен ... ... ... Тәрбие процесі, заңдылықтары, принциптері, олардың өзара байланысын
дәлелдеңіз.
3. Өзін-өзі тәрбиелеу және қайта тәрбиелеу жұмыстарын мектепте
ұйымдастырудың ... ... ... ... баланың дамуында қандай жағдайларда басты рөл атқарады?
5. Жеке адамды жан-жақты тәрбиелеу міндеттерін жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... талдау
жасаңыздар.
6. Ақыл-ой тәрбиесін, политехникалық және еңбекке баулудағы адамгершілік,
эстетикалық, дене тәрбиесін жүзеге асырудағы мектептің міндеттері туралы
әңгімелеп беріңдер.
7. Тәрбие процесінің мәні ... ... ... ... ... ... алтындай етіп, тәрбиенің принципі немесе оның негізгі
қағидаларын жасаңыздар.
Оқушылардың білім деңгейін тексеруге арналған тест сұрақтары:
1. Тәрбиенің басты мақсаты – бұл:
A. ... ... ... ... ... ... ... беру;
C. тұлғаның дүниеге ғылыми көзқарасын, рухани және дене қабілетін
қалыптастыру, әр жақты, жарасымды етіп тәрбиелеу;
D. дені сау, ұлттық сана-сезімі ... ... ... ... ... ... игі қасиеттері қалыптасқан адамды тәрбиелеу.
2. Дүниетаным дегеніміз не?
A. адамның табиғат пен әлеуметтік ортаны ... және ... ... ... бағытын анықтайтын көзқарастар жүйесі;
B. мектепте білім және ... алу ... ... ақыл-ойының
қалыптасуы, дамуы;
C. тұлғаның адамгершілік қасиетінің, сана-сезімінің қалыптасуы;
D. дұрыс жауабы жоқ.
3. Тәрбие процесі дегеніміз – бұл?
A. жеке адам тұлғасын ... ... ... ... адамды өмірге дайындап, қоғамда өз орнын таба білуге, қоғамға пайда
келтіріп, ... ... ... қарауға тәрбиелеу;
C. адамның дүниеге ғылыми көзқарасын, рухани және дене қабілетін
қалыптастыру, әр жақты жарасымды етіп тәрбиелеу;
D. оқушыларды қазіргі өмірдің барлық саласынан ... ... өз ... мен ... ... ... ... тәрбиелеу.
4. Тәрбие мақсаты дегеніміз – бұл:
A. бір нәрсеге ... іске ... жеке ... ... ... ... ... қасиетін дамыту;
D. адамды өмірге дайындау қажеттілігі.
5. Тәрбие процесінде есепке алынатын басты мәселе:
A. оқыту процесі және оның компоненттері;
B. ... ... ... ... жас және ... ерекшеліктері;
D. оқушылардың ақыл-ойы мен күш-қуаты.
6. Тәрбие диалектикасы – ... ... ... ... ... заңдылықтары;
B. келешекте іс-әрекет нәтижесінде көрінетін құбылыс;
C. оқыту процесі және оның ... ... ... ... білім беру.
7. Тәрбие принципі дегеніміз не?
A. тәрбиеші мен тәрбиеленушінің өзара қарым-қатынасы мен ... ... ... мазмұнын, ұйымдастырылуы мен әдістерін айқындайтын
ережелер, алғы шарттар талаптар, қағидалар;
C. адамның нақты іс-әрекетінде басшылыққа алатын алғы шарты, ... ... ... ... ... ... қағидалар;
8. Тәрбие туралы ғылымды анықтауда мына терминдердің қайсысы дәл ... ... ... ... еркек, «эгейн» - жетектеуші);
B. педагогика (грекше «пайс» - ... ... - ... ... ... ... - ... «эгейн» - жетектеуші);
D. дұрыс жауабы жоқ.
9. Дүниеге көзқарас дегеніміз: −
A. дүние заңдылықтарын, ғылыми негізде танып білу;
B. ... ... пен ... ... ... және онымен қарым-
қатынасын, іс-әрекеттерінің бағытын бейнелейтін көзқарастар жүйесі;
C. адамның мігнез-құлқындағы адамгершілік қасиеттерді танып, жағымсыз
қылықтарды жоюға ... ... ... жету тәсілдері.
10. Тәрбиенің алдында қандай мақсат қойылады?
A. білім беру, оқыту, тәрбиелеу;
B. адамзат қоғамының бай тәжірибесін меңгеру;
C. қоғам болашағына берік ... бар ... ... қиын ... ... ... жаңа бағыт беру.
11. Өзін-өзі тәрбиелеу дегеніміз не?
A. жеке адамның қоғамдық мінез-құлқын қалыптастыра отырып, жағымсыз
қылықтарды ... ... ... өз ... ... ... танып, жағымсыз
қылықтарды жоюға әрекеттенуі;
C. өздерін үлкендер қатарына қосуға тырысу;
D. оқушының зиянды әдеттерін ... ... ... ... беру ... қандай құжатқа
негізделген?
A. «Атамекен» бағдарламасына;
B. «Жұлдыз» бағдарламасына;
C. «Кәусарбұлақ» бағдарламасына;
D. «Мектепке дейінгі және мектеп балаларды тәрбиелеу» ... ... ... ... ... ... түсіндіру;
B. ақыл-ой тәрбиесі, адамгершілік, еңбек тәрбиесі, эстетикалық,
экономикалық және дене тәрбиесі, т.б.;
C. жаттығу, ... ... ... педагогикалық талап, әңгімелесу.
14. Қайта тәрбиелеу ұғымының сипаттамасы қайсысына сай ... ... ... ... ... ... оқушылардың бойындағы зиянды әдет-дағдыларды, қылықтарды тежеп
адамгершілікке бағыттау;
C. қиын балаларды жан-жақты зерттеп, жаңа бағыт беру;
D. баланың имандылық қасиетін ... ... ... ... ... ... ... байланыстық
принципінің мәні:
A. оқушыларды отбасы құрып, еңбек етуге дайындау;
B. оқушыларды ақыл-ой күші мен ... ... жеке ... ... ... ... ... етін дамытып, күшін дамыту.
16. Оқушыларды Қазақстандық патриотизм рухында тәрбиелеудің ... ... ... ... жауынгерлік тарихымен таныстыру, өз жжерін, елін
қорғай алатын ұлтжанды, ұлттық намысы биік, ... ... ... ... ... ... қатарында өз борышын өтей білуге
тәрбиелеу;
C. отанға, өз халқына сүйіспеншілікті тәрбиелеу;
D. осылардың барлығы.
Әдебиеттер:
1. Ж. Қоянбаев, Р. Қоянбаев. – ... ... 1998, ... Е. Сағындықұлы. – Алматы. «Педагогика». 1999.
3. С. Қалиев, Ш. Майғаранова, Г. Нысанбаева, А. Бейсенбаева. «Оқушылардың
тұлғалық қасиеттерін дамытудың педагогикалық ... - ... ... А.С. ... Тәрбие мақсаты. 5-том (орыс тілінде – М, 1958).
5. Выготский. Избр.психол. исследование. – М, 1956.
6. Мектепке дейінгі және ... ... ... ... тұжырымдамасы.
1995.
Тәрбиенің әдістері, құралдары
Жоспар:
Жоспар:
1. Тәрбие әдістері, анықтамасы, жіктелуі.
2. Адамгершілік (қоғамдық) сананы қалыптастыру әдістері:
3. Қоғамдық мінез-құлықты қалыптастыру және іс-әрекеті ұйымдастыру
әдістері: ... ... ... ... ... ... Тәрбиедегі ынталандыру әдістері: жарыс, мадақтау, жазалау, оған
қойылатын талаптар.
5. Өзін-өзі байқау және бақылау әдістері.
1. Тәрбие ... ...... ... ... бағытталған тәрбиешілер мен тәрбиеленушілердің өзара
байланысты педагогикалық жұмыс тәсілдері.
Әдістерді ... ... ... ... ... жас ... ... тәрбиелік деңгейіне қарай іріктейді.
Қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістерге байланысты тәрбие мақсаты
мен мазмұнының өзгеруі әдістер жүйесін жаңартады. Қазіргі кезде әдістер
жүйесінің ондаған жіктелісі бар, ... ... ... ... теориялық маңызы басымырақ.
Сипатына қарй топтастырылған тәрбие әдістері: сендіру, жаттықтыру,
мадақтау және жазалау, іс-әрекетті ... ... ... ... ... ... топтастырылған тәрбие әдістері:
• адамгершілікті қалыптастыруға бағытталған түрткілер, қатынастар
түсініктер, идеялар тудыратын әдістер.
• әдептілікті және тәртіпті қалыптастыратын әдістер.
Тәрбиенің мақсаттары мен міндеттерін және ... ... ... ... ... ... ... идеялық адамгершілік көзқарастармен
қаруландырып, өз еңбегі мен ұжым еңбегін жоспарлауға, ұйымдастыруға, еңбек
пен іс-қызмет мақсаттарына жету ... ... ... сәйкестігін
анықтауға үйретеді.
Бағдарлау – іс-қызметтік тәсіл оқушыларды еңбекке даярлауға қызмет етіп,
еңбек белсеңділігін туғызып, іс-ызметте жауапкершілікпен қарауды, халық
игілігін ... ... ... ету ... ... қалыптастырады.
Балалар күнделікті іс-қызметке қатысып, қоғамның материалдық саласында
адамгершілік және еңбек бағдарларын дұрыс таңдап дамытады.
Қарым-қатынас тәсілі ... ...... мен ... ... ... ... оқушылардың қоғамдық мінез-құлық
нормаларын игеруіне көмектеседі. Оқушылар тәртіп ережелері жөнінідегі
ақпаратты топта, сыныпта, мектепте құрастырып, оны ... және ... ... ... ... ... ... арасында
жетілдіреді.
Бағалау тәсілі көмегімен мектеп оқушылары адамдардың қимыл-әрекетін,
көзқарастарын, сенімдерін, тәртіп бағыттарын айқындауға, негіздеуге, өз іс-
қызметін, оқу мен ... ... ... сапаларын өздері
бағалауға үйренеді. Оқушы іс-қызметтің адамгершілік жақтарын бағалауға
жаттығады. ... ... ... баға беруді қалыптастыруға
қамқорлық жасайды. Баға беру алынған білімді жеке тәжірибемен
байланыстырып, оған жаңа қасиет береді.
Тәрбие құралдары дегеніміз – ... ... ... ... мен ... санасына тәуелсіз материалдар. Тәрбие
құралдары:
• іс-әрекет түрлері (ойын, еңбек);
• заттар (ойыншықтар, электронды есептегіш машиналар);
• рухани және материалдық ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық ықпал жасау құралдары.
2. Жеке адамның санасын қалыптастыру әдістері.
Жеке адамның санасын қалыптастыру әдістері ... ...... айту,
баға беру, сендіру):
• этникалық әңгіме;
• әңгімелесу;
... ... ... ... ... ... ... синонимі – сендіру әдісі арқылы тәрбиеші
оқушыға адам мінезіне қойылатын талаптар, еңбектің, басқа адамдармен қарым-
қатынастың маңызы туралы айтып, оның дұрыстығына ... ... ... ... ... сөз бен іске сендіру үшін мұғалім тілді қолданады.
Беделді, мәдениетті, тәжірибелі ... сөзі ... ... ... ... ... – этникалық, эстетикалық мәселелерді оқушыға
талдату. Мұғалім оқушылармен әңгімелескенде, олардың ойын тыңдап,
онымен ... ... ... ... ... ... қойылатын талаптарды бұзған оқушылардың іс-қылықтарын
талдайды. Әңгімені бастауға ... ... ... ... ... ... оқушылармен жеке сөйлесіп, оның қателігін өзіне
әдепті түрде түсіндіреді.
Әңгіме тақырыбына байланысты техникалық құралдар қолданылады.
Әңгіме ... ... ... басталады. Ол оқушыларға мәселелі
сипаттағы сұрақтар қойып, талдатып, қорытындылайды.
• Пікірталас. Пікір білдіру, баға беру оқушының дүниеге сенімін
арттырып, ондағы қателіктер мен ... ... ... ... ... оқушылардан ақыл-ой қызметін, сезім белсенділігін талап етеді.
Мұғалім пікірталасты өткізбес ... оның ... ... ... белгілеп, қолданылатын әдебиеттерді ұсынып, оқушыларды
пеһікірталас ережелерімен таныстырады.
• Түсіндіру. Бір топқа жеке оқушыларға жаңа ережелер (басқа адамды
құрметтеу, өзін ... ... ... қою, т.б.) ... адамшылық қасиет туралы баланың пікірін сұрап, оқушыны жақсы
сапалардың қажеттігіне ... ... ... ... үшін ... ... Өнеге. Мұғалім оқушыларға әдебиеттегі және өмірдегі түрлі
кейіпкерлерді үлгі еткенде оқушы өзінің ішкі ... ... Бала ... ... ... ... ... оқушылары
барлық адамдарға еліктейді. Жеткіншектер өздерінің таңдаған
адамдарына еліктейді.
Балалар ... және ... ... құрбыларына, ересектерге, ата-
аналарына, мұғалімдерге еліктейді.
• Сендіру. Мұғалім өз пікіріне ... ... ... оған ... «Ақымақ – жаман адам, себебі ол ісіне есеп бермейді».
«Сенің ақылың бар ғой, жәбірлеген ... ... ... - деп, ... ... ... ... кітаптар, мерзімді баспасөз материалдары – мектеп жасындағы
оқушылардың адамгершілік санасын қалыптастыратын құралдардың бірі. Оқушылар
жағымды кейіпкерлерге еліктеп, жамандықтан аулақ болуға үйренеді.
Көзін жеткізу – ... өз ... ... ... ... ... ... көзқарасына ықпал етудің педагогикалық тәсілі.
Қоғамдық пікір. Балаларға тәрбиешінің қоятын талабы ең алдымен ұжымның
талабы – жалпы қоғамдық пікірдің көрінісі. ... ...... ... ... және мінез-құлықтың қалыптастырудың негізгі әдістің
бірі.
3. Қоғамдық мінез-құлықты қалыптастыру және оқушылардың іс-әрекетін
ұйымдастыру.
Іс-әрекет – адамдардың қоршаған ортаға ... ... ... ... жан ... ... дамуының, өздігінен жетілуінің шешуші
белгісі. Адамның іс-әрекетінің дамуына қарым-қатынас ерекше әсер
ететіндіктен, іс-әрекеттен тыс ... ... ... ... ... қойылатын педагогикалық-психологиялық талаптар:
- іс-әрекеттің мақсатының анықтығы, оның жеке ... ... ... ... ынта ... ... мен іскерлігін
ескеру.
- Баланың мүддесі мен бейімділігін ескере отырып, оның көңілінен шығатын,
шамасы жететін ... ... ... ... ... ... ету
тәжірибесін кеңейтеді.
- Іс-әрекетті дұрыс ұйымдастыру балалрдың белсенділігіне байланысты.
- Оқушылар ұжымының қоғамдық пікірі арқылы іс-әрекеттің нәтижесін
қорытындылау.
Педагогикалық ... ... ... бір ... тежеу, енді бір түрін
мадақтау тәрбиеленушінің санасын дамытады. А.С. Макаренко: «Егер жеке
адамның басына тиісті талаптар ... ... онда ... ... ішінде тәртіп орнатуға да болмайтындығы, әрине, өзінен-өзі
түсінікті.
Оқушылардың өмірінде ... ... қоюы ... рөл ... Нақтылы
педагогикалық жағдайға байланысты талаптың түрі, мазмұны іріктеледі.
Жаттығу әдісі – мінез-құлықтықтың нормадары мен ережелеріне сай
тәрбиешінің әр түрлі іс-әрекетті ұйымдастыруы. Тәрбиеленушілердің
орындайтын жаттығулары – ... ... ... ... ету, ... ... жасап, қуанышқа бөленуі.
Ойын – бала әрекетін дамытудың негізгі құралы. Ойын баланың мінез-құлқын
қалыптастырып, ой-өрісін өсіріп, ортаға бейімдеп, өзін еркін сезуге
үйретеді. Ойын – ... ... ... ... мейірімділік,
жанашырлық, достық, жолдастық сезімдерін тәрбиелейді. Балаларды қоршаған
ортамен таныстыру, тілін дамыту, табиғатпен таныстыру, бейнелеу ... ... ... сүйіспеншілік, үлкендердің еңбегіне қызығу мен
сыйластық сияқты адамгершілік сипатын қалыптастырады.
4. Тәрбие әдістерінің үшінші тобы: тәрбиеленушілердің мінез-құлықтары мен
іс-әрекеттерін ретке келтіру, дер ... ... және ... ... ... Олар ... оқушыларының қылықтары мен іс-әрекеттерін
қуаттау немесе айыптау, олардың жағымды қылықтарын мақтау, ал теріс
қылықтарын тежеу мақсатында қолданылады.
Бұл әдістерді қолдануда педавгогикалық-психологиялық тұрғыдан ескеретін
жағдайдың бірі – бала ... тек қана ... ... ... ... ...... тәртібін, мінез-құлқын бағалап және көтермелеп
отырудың, педагогикалық ықпал етудің тиімді жолы.
Мадақтау ... ... ... ... ... мен ... ... жасауға, өзін-өзі тәрбиелеуге көмектеседі. Мадақтау әдісі
арқылы оқушы өзінің мінез-құлқы қандай болу керектігін түсінеді, жағымды
мінез-құлықты дамытып, ісінің дұрыстығын көріп, ... ... ... ... ... ... Мадақтаудан алған әсері оқушыны теріс
әрі келеңсіз істерден сақтандырып отырады.
Мадақтау түрлері: алғыс айту, мақтау, сыйлық беру, марапаттау. Жазалау –
жағымсыз ... мен ... ... ... балаға ұғындыру және
істеген теріс ісіне қынжылту.
5. Өзін-өзі ... және ... ... ... ықпалын, оның сапасын және нәтижесін анықтау және
талдау үшін мінез-құлық пен іс-әрекетке бақылау жасау, адамның өзін-өзі
бақылауы және өзіне-өзі баға беру ... ... ... және ... әдісьерінің тобындағы әдістің бірі –
тәрбиелейтін жағдаят туғызу әдісі. Тұтас педагогикалық процесте жеке адам
ең ... әр ... ... барысында қалыптасып дамиды. Сондықтан
баланың өмірін, қоршаған ортаға деген қарым-қатынасын ұйымдастыру ісі
белгілі міндетті шешуге ... ... ... ... керек.
Тәрбие жұмысының нәтмжелерін оқушылардың мінез-құлқы мен іс-әрекетін,
өзін-өзі тәрбиелеуін педагогикалық бақылау арқылы білуге болады.
Тәрбие әдістерін дұрыс таңдау және ... ... ... ... ... таңдап алу оқушылардың жас және дербес
ерекшеліктеріне, өмір тәжірибесіне, педагогикалық жағдаяттарға тәуелді.
Тәрбие әдістеріне қойылатын педагогикалық-психологиялық ... ... жас және дара ... ... ... ... ... заңдылықтарына сүйеніп ұйымдастыру.
• Тәрбие процесінің үздіксіз, әрі кешенді ерекшелігін ескеру.
• Педагогтардың жеке басының және еңбек мәдениетінің жоғары дәрежеде
болуы.
Тәрбие әдістері ... ... ... бірлігі тәрбие жұмысына
әсер етіп, балалардың білімін, іскерлігі мен дағдысын тереңдетеді,
қоғаммдық өмірге, еңбекке ... ... ... байытады.
Әдістермен мұғалім тәбиенің тәсілдерін және құралдарын қолданады.
Оқушылардың білім деңгейін тексеруге арналған тест ... ... ... ... ... жеке ... ... дамыту жолдары;
B. тәрбиеші мен тәбиеленушінің өзара байланысты іс-әрекет жолдары;
C. адам бойындағы бір қасиетке сүйеніп әсер ету;
D. бала мен ... ... ... ... мінез-құлықты қалыптастыру және іс-әрекетті ұйымдастыру әдісі
қайсысы?
A. дәріс;
B. тәрбиелейтін ахуал туғызу;
C. тапсырма;
D. байқау.
3. Т.Е. Конникова мен Г.И. Щукина жасаған тәрбие ... ... ... ... ... 2;
C. 11;
D. 3.
4. Оқушылардың мінез-құлқы мен іс әрекетін ынталандыру әдісі қайсысы?
A. жарыс;
B. лекция;
C. ... ... Жеке ... ... санасын қалыптастыру әдісі:
A. жазалау;
B. жарыс;
C. түсіндіру, әңгіме, пікірталас, өнеге, кино;
D. үйрету.
6. Талап дегеніміз – бұл:
A. жеке адамды жан-жақты дамыту;
B. мінез-құлық ... ... ... ... ... адамды өмірге дайындау қажеттілігі;
D. тәрбиеші мен тәрбиеленушінің өзара байланысты іс-әрекет жолдары.
7. Мінез-құлық пен іс-әрекетке бақылау ... ... ... ... ... ... шығарма жаздыру, тексеру;
C. әңгімелесу;
D. үйрету, жаттықтыру.
8. Талаптың қандай қызметі бар?
A. үйрету, жаттықтыру;
B. баға беру, пікір айту;
C. ынталандыру, жетелеу;
D. үлгі-өнеге, ... ...... балаға қоғамдық талап қою, мінез-құлқында байқалатын теріс қылықтарды
тежеу;
B. баланың ... ... ... ... ... ... білімдерін мамандық таңдауға негіздеу;
D. балалардың ұжымдық іс-әрекетін ұйымдастыру.
10. Педагогикалық бақылаудың неше түрі ... ... ... 4;
D. 5.
11. Жазалау – бұл:
A. жеке адамдың абыройын төгу, балағаттау;
B. жазалау әділ ... ғана ... ... ... ... ... қою, оның мінез-құлқында байқалатын теріс
қылықтарды тежеу тәсілдері;
D. күдіктеніп немесе ұжымның пікірінсіз жазалау.
12. Этикалық әңгіме дегеніміз не?
A. жан-жақты тәрбиенің мсаңызды ... ... ... ... ортадағы өмірдің шындығымен таныстыру;
C. балалардың санасын қалыптастыру әдісі;
D. қоғамдық мінез-құлықты қалыптастыру әдісі.
13. Тәрбие әдісінің мақсаты:
A. еңбек етуге бейімдеу;
B. ... ... ... ... білуге, мінез-құлық
нормаларын меңгеруге үйрету;
C. кәсіптік бағдар беру;
D. жеке адамның адамгешілік санасын қалыптастыру.
14. Жарыс дегеніміз – бұл:
A. балаға қоғамдық талап ... ... ... ... ... және ... ... оқушылардың мінез-құлқы мен іс-әрекетін қатыптастыру әдісі;
D. баланың жағымды ... ... Ұжым ... ... ... жоқ ... тәрбиеші қандай әдіс
қолданады?
A. бақылау;
B. ынталандыру;
C. талап қою;
D. үйрету.
16. Пікірталас дегеніміз не?
A. Жоғарғы сынып оқушыларының пайымдауын, баға беруін, сенімін
қалыптастыру;
B. ... ... ... ... ... мен ... ... адамды өмірге дайындау қажеттілігі.
17. Үйрету әдісі қандай қасиеттерді қалыптастырады?
A. ұйымшылдық, адамгершілік;
B. сыпайылық. Табандылық;
C. еңбексүйгіштік, тәртіптілік;
D. ... ... ... ... әңгіме, пікірталас, өнеге қандай әдіске жатады?
A. ынталандыру ... ... ... ... ... ... әдісі;
D. үйрету әдісі.
19. Жаттықтыру әдісі дегеніміз:
A. бұл – әртүрлі жағдаяттарға оқушылардың ... ... ... мен тәрбиеленушінің өзара байланысты іс-әрекет жолдары;
C. мінез-құлық нормасының ... ... ... ... адам ... кез келген қасиетке сүйеніп ықпал ету жолдары.
Әдебиеттер:
1. Р. Қоянбаев. «Тәрбие теориясы». – Алматы, 1991.
2. А.О. Пинт. ... ... ...... ... ... ... антологисы. – Алматы, 1994.
4. Қ. Жарықбаев, С. Қалиев. «Қазақтың тәлім-тәрбиесі». – Алматы, 1995.
Экономикалық тәрбие
Жоспар:
1. Экология және ... ... ... ... Экономикалық тәрбиенің мақсаты, міндеттері.
3. Оқу-тәрбие процесіндегі экономикалық тәрбие.
1. Экология – 200 жылдық тарихы бар жас ғылым. Экология ... ... ... ... (1968 ж.). ... ... происхождения »
атты кітабында алғаш рет қолданған. Экология – ... ... грек ... ... ... білдіреді. Э.Геккельдің айтуы юойынша ... ... бір ... ... мақұлықтардың органикалық және анорганикалық
ортамен өзара қатынасын зерттейді. Экология ... жеке пән ... ... ... ... ... ... негіздеген эволюция туралы
ілімнің негізін салушы ағылшын ғалымы Чарльз Дарвин, оның ... ... тірі ... ортадағы тіршілік әрекетін және ... ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік
маңызы бар барлық ғылымның ... ... тез дами ... ... ... ...... пайдаланудың ғылыми-теориялық
негізі.
Экологиялық тәрбиенің көкейтестілігі Қазақстандағы ... ... ... тығыз байланысты. Батыс Қазақстан жұртшылығын әскери
полигондар, экологиялық талаптарды өрескел бұзып отырған өндіріс ... ... кен ... игеруге 3000 га-ға жуық егіс, жайылым және орман
жері пайдалынады. Бұрғылайтын қондырғылар мен ... газ ... ... кездейсоқ апатты жағдайға ұшыратуы мүмкін, осы кезде
қоршаған ортаның ... жер ... ... ... орын алады.
Апаттық жағдайлардың тууының негізгі себебі – ... ... ... ... ... ... мен Жайық өзенінің аралығында орналасқан аумағы 40 мың км2 құмды
өңір орта ... ... ... 0,21 м төмен жатыр. Жер астының тұщы су
қоры мол екені ... ... ... ... мен Капустин Ярдағы
әскери ядролық сынақ полигонын жабуды, ... ... өз ... ... қайтаруды, т.б. талап етіп, осы мақсатта бұқаралық саяси күрес
шараларын жүзеге асыратын қоғамдық қозғалыс құруды ұсынды. 1990 жылғы ... ... ... ... ... ... ... Орда ауданында
болды.
Органикалық отынды жағу кезінде атмосфераға күкірттің қос тотығынан
басқа азоттың қос тотығы да шығарылады. ... пен ... қос ... жаңбыр» деп аталатын жауын түсуіне себепші болады, олар
топыраққа ... ... оның ... ... әкеп ... дақылдарының өнімділігіне әсерінің ... ... ... ... мен құбырлардың тоттануын туғызуы мүмкін.
Әскери полигон Батыс Қазақстан облысы мен ... ... ... ... мен тірі ... ... ... «Азғыр», «Капустин Яр» белгілі Семей полигонынан асып түседі.
Полигондар онкологиялық, жүрек ... және ... ... ... мен ... дүниесіне зиянын тигізді.
Озон қабатының жұқаруы, қышқылдық жаңбыр, жер ғалымшарларындағы
климаттың жылына ... жер ... ... қауіп төндіруде.
Ойықтардың пайда болуына өнеркәсіптерден ... M, Cи, Fe, Mп, Cl, ... әсер ... Озон ... бұзылуы жер бетіндегі тіршілікке
зиянды әсер етеді.
2. ... ... мен ... ... ... Қоршаған ортаға жауапсыздықпен қараушыларға жол бермеу;
• Жастардың ... ... ... дағдарысын
қалыптастыру;
• Қоғамдық пайдалы еңбек және еңбек тәрбиесі арқылы табиғатты
қорғау, күту және ... ... ... ... ... ... ... – жастардың экологиялық
көзқарасын, санасын, табиғатқа үлкен ... ... ... ... Осы ... ... ... мәдениеттілік сезімі,
экологиялық санасы қалыптасады.
Экологялық тәрбиенің басты міндеттері:
... және ... ... экологиялық білімді қолдана
білу, іскерлікке төселу;
• табиғатты қорғау және ... ... ... ... ... іске ... мектепте экологиялық білім және тәрбие қоғамын ұйымдастыру;
Ең басты міндеттерінің бірі – оқушыларды табиғатты қоғау мәселелері
туралы ғылыми теориялық және тәжірибелік біліммен ... ... ... бірі – ... табиғатты қорғау
мәселелері туралы ғылыми теориялық және тәжірибелік ... ... ... ... ... ... өйткені өндірістік
іс-әрекеттің барысында адам жерді пайдалану негіздерін, топырақты эрозиядан
қорғауды игеру, дақылдарды суару мөлшерін, ... ... ... заттарды беру мөлшерінің мерзімін технологиялық талаптарға сәйкес
есепке алып ... ... ... ... жүйесін игеруі, табиғатты
қорғауы, жер байлығын тиімді пайдалануы экологиялық мәдениетті жетілдіріп,
дүние тану ... ... ... процесіндегі экологиялық тәбие.
Оқыту процесіндегі экологиялық тәбие. Экологиялық білімдердің негізгі
көздері: химия, физика, биология, география, астрономия ... ... оқу ... ... ... түсіндіріп, сыныптан
және мектептен тыс экологиялық жұмыстарда тиімді қолдана білуге оқушыларды
үйрету және дағдарландыру – мұғалімнің ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығындағы
пайдалану жайлы ... ... ... сабақтарында алады. Олар үй
мүліктерін, киім-кешек, ... тағы ... ... ... ... ... танысады.
Бастауыш сыныптардың оқу бағдарламасындағы оқушылардың экологиялық
іскерлік дағдарысын қалыптастыруға бағытталған жұмыс түрлері: өсімдіктердің
даму кезеңіне ... ... ... ... және қоғамдық мүлікті
ұқыптылықпен күту, тұрмыста электроэнергияны, газды, суды ... ... және ... ... ... кең ... ... біліммен
қаржыландыру қажет.
Қазіргі жағдайда өндіріс табиғатқа күшті әсер етуші фактор болып отыр.
Осыған орай табиғатты ұтымды пайдаланудың ғылыми ... ... ... ... Өндірістік іс-әрекеттің нәтижесінде ортада ... ... ... ... тәрбие жұмыстарының түрлері:
1. Ауыл мектептерінің оқу-тәжірибе алаңын бағалы ағаштар
тұқымының көшеттерін өсіріп, көгалдандыруға ... ... ... ... ... шаруашылығына үнемі көмек
көрсетіп отырады. Олардың негізгі атқаратын ... ... ... ... ... ... ... өрттен, ұрылардан қорғау, орман-тоғай зиянды
жәндіктермен күресу.
- дәрі өсімдіктерін ... ... ... т.б. ... пайдалы жануарларды қорғау және есебін алып отыру;
- фенологиялық бақылау жүргізу.
3. ... ... ... ... ... ... биология, химия мұғалімдерінің, жергілікті
ғалымдарының басшылығымен жүргізіледі.
4. Оқушылар табиғатқа зиян ... ... ... ... бұзушыларды анықтайды, химиялық улы
заттарды, минералдық ... ... және ... ... ... ... тәрбиеге байланысты мектепте ... ... ... ... ... баяндамалар, т.б.
6. Жалпы білім беретін мектептерде экологиялық білім мен тәрбие
әр ... ... оқу ... ... ... ... және өндірістік еңбек арқылы іске асырылады.
Экологиялық қоғамның мақсаты: қоғам мүшелерін өздері тұрған аймақтың
табиғатын қорғауға, күтуге ... ... ... ... ... әдістері мен тәсілдеріне үйрету, мектепті экологиялық жұмыстың
орталығына айналдыру.
Қоғам ... ... ... ... ынтымақтасып, тұрғылықты
жерде экологиялық штабтар құрады, жорықтар, саяхаттар ұйымдастырады.
Экологиялық деректерді, ... ... ... және ... процесінде
пайдалану мұғалімнің білімділігіне, педагогикалық шеберлігіне, жоғары
мәдениеттілігіне байланысты.
Эколгиялық тәрбие оқушылардың – ... ... ... әр түрлі нысандарда жүргізіліп, жеке тұлғаның эмоциялық
сезімдік әлемін қалыптастыруға ... ... ... ... ... деңгейін тексеруге арналған сұрақтары:
1. Экологияны жасаған органикалық эволюция туралы оқудың ... ... ... ... ... ... Экологияны зерттеу қай ғасырда пайда бола бастады?
А) Х-ғ.
В) ІХ-ғ.
С) ХХІ-ғ.
Д) ХХ-ғ
3. Экология нені зерттейді?
А) Тірі организімдердің ортада тіршілік әрекетін өзара ... ... әр ... ... мен ... ... мекендеген жерлерін зертейді.
С) Адам табиғаты мен байлығын.
Д) Табиғат қорын, биологиялық ластануын.
4. Адамның өндірістік ... ... ... Халықтың тез өсіп-жетілуі.
В) Адамды азық-түлікпен қамтамасыз ету.
С) Адамның өндірістік іс-әрекетінің негізінде қоршаған ортаның
ластануы, бұзылуы.
Д) Дұрыс ... ... Жер ... адамзатты қатты ойландыратын мәселердің бірі?
А) Табиғи ортаны қорғау адам баласына жағдай жасау.
Б) Адамдардың білім деңгейін көтеру.
С) Экологияға байланысты ... ... ... ... ластануына қарсы күрес жүргізу.
6. Озон қабатын қорғау туралы Вена конвенциясы ... ... 1985 ... 1986 ... 1990 ... 1987 ж.
7. Озон қабатының тесіктері қай жерде көбірек табылды?
А) АҚШ
В) Арктикада.
С) Жапонияда.
Д) Антарктида.
8. Экологиялық ... ... ... ... ... ... тәрбиесімен.
С) Өндірістік тәрбиемен.
Д) Қоршаған ортамен.
9. Экологиялық ап апаттар адам баласына қауіп-қатер ... ... ... ... ... ... Кейде.
Д) Дұрыс жауабы жоқ.
10. Қазір озонның мөлшері қанша ... ... ... ... ... ... 1998 жылы ... қанша пайыз азайту керек деп белгіленеді?
А) 50%
В) 20%
С) 10%
Д) 100%
Сұрақтар:
1. Экология деген не? Сіз оны ... ... ... нені ... ... жас ... ... экологиялық
жұмыстың қандай түрлерін пайдалануға болады?
4. Оқушыларға экологиялық тәрбиеге және білім берудің мақсаттары
жайлы пікіріңіз?
5. Мектепте экологиялық тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... апатқа ұшыруының себебі не?
7. Апатық жағдайдан құтылудың ... ... ... ... ... адам баласына қауіп төндіре ме?
Әдебиеттер:
1. Окружающая среда и мир на ... ... ... - М., ... Л. ... ... ... в опасности. –М., «Мир» . 1988.
3. М.Я. Демешев. Пока не ... – М., ... ... , ... А.Л. ... ... ... экологических просчетов. – М., «Мысль»
. 1991.
5. Ж. Данило, Маркович. Социальная экология. «Просвещение», 1991.
6. ... ... ... в деятельности ООН. – М., 1984.
7. Экологическое образование школьников во внеклассной работе. – ... ... А.Н. ... ... ... школьников. Под ред. И.Д.
Зверева, И.П. Суравечиной. – М., «Педогогика», 1983.
9. Т.В.Денисова. Экологическое воспитание в ... ... ... «Советская педагогика», №4 1985.
10. О.Косанов. Экология және адам экологиясы. «Қазақстан мектебі» ,№3
1991.
11. К.Сарманова, Н.К. Перкас. Экологиялық ... беру ... ... №8 1993.
Мектеп тәртібінің ерекшеліктері
Жоспар:
1. Мектеп тәртібінің анықтамасы.
2. Оқушыларды тәртіптілікке тәрбиелеудің негіздері мен әдістері.
3. Тәртіпке тәрбиелеудегі талап қоюдың және түсіндірудің ... ... ... ... ... жасы мен дара
ерекшеліктерін ескеру.
1. Адамдардың қоғамдағы ... ... бір ... Қоғам мүшелерінің белгілі бір ережелерге
бағындырылады. Қоғам мүшелерінің ... бір ... ... деп ... ... осы ... ... арасындағы қатынасты білдіреді.
Мектеп тәртібі біздің қоғамымыздың жағдайында қоғамда ... ... ... ... ... ... ... саналылық – мектеп тәрбие жұмысының бағытын, мазмұны мен
методика әдістемесін ... ... ...... әрі ... мен ... қажетті құралы және барлық оқу тәрбие ... ... пен ... ... ... ... дұрыс көзқарас
тәрбиелеуге, сабақта үйге берілген ... ... ... ... ... болмайды. Жауапкершілік сезімді арттыру бұл оқу-тәрбие
жұмысына керекті жағдайлар жасау ... ... ... ... ... ... ... мұғалім мектеп тәртібінің
ерекшеліктерін біліп қана қоймай біздің қоғамымызда қандай адамды ... ... адам деп ... болатындығы жайлы да түсінігі болуға тиіс.
А.С.Макаренко: кімді-кім әрқашан неғұрлым қоғамға пайдалы ... ... сол адам ғана ... ... тәртіпті адам деп саналады
деп жазды.
2. Оқушылардың саналы тәртібін тәрбиелеудің негіздері мен әдістері
Оқудың алғашқы күнінен ... ... ... ... ... ... ... педагогика тәртіпті арнаулы өткізген кейбір іс-шаралар ғана
емес, мектептің барлық тәрбие ... ... ... деп ... ... ... ұйымдастыруды, жеке басының тәртібін:
1) Оқушылармен өзінің арақатынасын егжей-тежейлі ойластырған
мұғалім ғана оқушылардың саналы тәртібін тәрбиелеуде ... ... ... ... етек ... салдыр-салақтық пен
тәртіпсіздікке жол бермеген мектепте ғана тәртіпті, белсенді
жоғары саналы адамдар тәрбиеленеді.
Мұғалім ... ... ... өзінің рөлі мен дәрежесін жақсы
ұғынуы шарт.
Егер мұғалімнің жұмыс жүйесі өзінің белсенділігіне және оқушылардың
үнсіз тіл ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу мүмкін емес.
Іс-әрекеттегі саналы тәртіптілікті тәрбиелеу
Адамның тәртіптілігінің аса маңызды белгісі – бұл онда ... ... ... мен әрекеттерінің болуы. Олар оқыту ... ... ... ... ... ... мінез-құлыққа үйретуге оқу еңбегінің ерекше мәні бар.
Балаларды сыныпта тыныш отыруға, мұғалімді зер салып ... ... ... үйге ... ... ... мектеп
шеберханасында, мектеп жанындағы учаскеде ұйышылдықпен жұмыс істеуге
үйретеді.
Бұл жерде мұғалімдер ... ... ... бірлігін
қамтамасыз етудің үлкен мәні бар. Мысалы: тәртіпті күшейтуге оқу ... ... ... ... қолы бос ... және ... ... оқу жұмысына әуестік айтарлықтай болады. Тәртіпсіздік –
сабақты жаман ұйымдастырғандық.
Тәртіпті мінез-құлыққа ... оқу ... ... мәні бар.
Балаларды сыныпта тыныш отыруға, мұғалімді зер салып ... ... ... үйге ... тапсырмаларды орындауға, мектеп
шеберханасында, мектеп жанындағы учаскеде ұйымшылдықпен жұмыс істеуге
үйретеді.
Бұл жерде ... ... ... ... оқу
процесін дұрыс ұйымдастыру, сабақта оқушылардың қолы бос ... ... ... ... оқу ... ... айтарлықтай болады.
Тәртіпсіздік – сабақты жаман ... ... ... ... пайдалы еңбектің мүмкіндігі зор.
Қоғамдық еңбек процесінде оқушылар ыждағаттылыққа, тапсырылған іске
жауапкершілікпен ... ... ... өмір ... ... ... жеңуге деген табандылық пен шеберлікке тәрбиеленеді.
Мектеп ауласын көгалдандыруға ... ... олар ... тәжірибесін алады, өз қолдарымен отырғызған ағаштар мен
бұталарды күтіп, баптап ... ... ... ... ... іс үшін ... ... тәрбиеленеді.
Жақсы ұйымдастырылған еңбекте мектеп оқушылары дұрыс ... мен ... ... ... дәл ... дағдыларына ие
болады, әрі нығайтады, өзара жауакершілікке, ... ... ... ... ... ... тек қана ... мен әдептерді емес,
сонымен бірге оқушы өзін ... ... сай ... ... ... ... маңызды рөл атқарады.
1) ықпалдар қосындысы және баға беру, газет,
еңбек қоғамдық жұмыс, ойын, демалысы
Жүйесі
1. мұғалімнің жеке ... ... ... ... ... ... ... саналық, ұымшылдық, тәртіптілік
Жолдары
2) Қоғамдық пайдалы еңбек: өз міндеттерін білуі, ұйымшылдық
ІV) Күн тәртібінің тәрбиелік мәні.
Балалардың сан қилы ... ... ... тиіс.
Оқушылардың өмірі мен іс-әрекетін ұйымдастыруда күн тәртібі үлкен ... Күн ...... саналарын қалыптастырудың маңызды әдісі,
әсіресе оқушылардың саналы тәртібін тәрбиелеуде оның рөлі ерекше.
Күн тәртібін сақтау – ... ... ... ... Еңбек
пендемалуды дұрыс алмастырып отыру оқу сабақтарының тиімділігін арттырады,
тәртіпке түсіреді, ұқыптылық пен адалдыққа, жұмысты белгіленген ... ... ... ... сәйкес белгіленген күн ырғағы
мектеп оқушыларының мінез-құлқын реттеп, ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыруға, тәртіп пен ұқыптылыққа үйретеді.
«Мектептің барлық режимі – дейді Н.К.Крупская, оның ... ... ... ерекше әсер етеді.»А.С.Макаренко да күн ... ... ... аса ... ... деп қарады.
Күн тәртібін жасағанда әрбір қадамды өлшеп жатудың қажеті жоқ. Күн
тәртібінің мақсаты – ... бос ... ... ... ... ... ... сабағын дайындап болғаннан кейін өзі сүйетін
спорт түрімен айналысса, екіншісі көркем ... ... ... ... ... ... құрастырумен, төртіншісі музыка не сурет салумен айналысады.
Егер күн ... бос ... ... оның ... мен ... байлау болады.
Күн тәртібі ұйымшылдыққа, ұқыптылыққа, жұмыста дәлділікке үйретудің
құралы. Әсіресе төменгі сынып оқушыларын ... орны ... ... ... ... ... ... және оны қалтқысыз орындауға
тырысады. Мұғалім мен ата-аналар тарапынан бірлескен ... ... ... ... ... ... қалыптасады және тәртіптілікке тәрбиелеудің
маңызды құралына айналады.
3. Тәртіпті тәрбиелеудегі талап қоюдың және түсіндірудің рөлі
Талап қою ... ... ... ... ... күн ... мінез-құлық мәдениетінің қарапайым ... оқу ... ... ... ... ... ең ... ұнамды іс-әрекет ұйымдастыруға және соған стимул
жасауға бағытталады. Солардың көмегімен балалардың ... ... ... қойылған талап тәртіпсізділік әрекеттерді ... ... ... ... көмектеседі.
Талап: өтіну, кеңес беру, мақұлдау, сөгу, аңғарту, ескерту,
тәрбиелік қызмет ... ... ... ... ... ... ... асыруда, мұғалімнің психологиялық жағдайы,
жинақылығы, өзіне сенімділігі белсенді де ... ... әзір ... жағдайлардағы сабырлығын сақтау маңызды болып табылады. Тәрбиешінің
мұндай қасиеттерін оқушылар жоғары бағалайды және оның ... ... Ал ... ... ... ... ... мақсатына жете
алмайды: олардың талаптарын оқушылар сәлқос орындайды ... ... ... мен ... түсіндіргенде тәртіптің әрбір
талабын көп сөзбен, ұзақ түсіндіріп жатпау керек. Олардың көбі үлкендерге
електеудің беделін мойындатудың ... ... ... Маңызды нәрсе
нормалар мен ережелер әдетке сеніп, ішкі қажеттілікке айналу керек.
Түсіндіру жұмысы оқушыны жалықтыратын өсиет айту, ... ... сөз айту ... ... жақсы.
4. Мінез-құлық ережелері мен саналы тәртіпке тәрбиелеуде мыналарды
ескеру қажет:
І. Кіші мектеп балаларының жүйке әрекетінде көру ... ... ... ... ... ... ... ұнамды дағдылары
мен әдеттерін тәрбиелеуге неғұрлым қолайлы. Мінез-құлық ... және ... ... ... ... үшін мұғалім олардың
сипаты мен көлемін егжей-тегжейлі ойлдастырады.
ІІ. Кіші мектеп оқушыларының ерікті зейінінің тұрақсыздығын, олардың
импульсивтігін ескере ... ... ... ... ... та және ... дәл қоюы және оны әлсін-әлсін баланың есіне салып
отыруы, түсіндіруі, көрсетіп беруі, ... ... ... ... ... Кіші ... балалары тым ширақ, жігерлі. Бірақ олар бір текті
сабақтардан тез шаршайды. Олардың бұл ... ... ... ... мен ... ... отыруды, оқыту мен тәрбиелеудің
түрліше әдістерін алмастырып қолдануды талап етеді. ... ... ... ойша ... жаттығуды үнсіз орындауға әлі төселмеген. Сол себепті
олар күбірлеп сөйлеп, кейбір ойын қозғалысын қолымен көрсетіп отырады. ... ... ... бейнелігін ескере отырып, тәрбиеде балаларға жанды
да нақты мысалдарды, көрнекілікті және басқа құралдарды қолдануға ... ... ... ... еліктегіштігін ескеріп, мұғалім
оларға талапты ұлғайтумен бірге мадақтау тәсілдерін де жиі ... ... да ... ... мінезді балалармен жүргізілетін жұмыста
мұғалім өзін бір қалыпты, бірақ табандылық пен ... ... ... ... ... ... ... бірте-бірте араластыруға тура
келеді. Жай басар, аңғал оқушылармен ... ... ... ... ... ... маңызды сипаты болып табылады, ол адамның жеке
басының басқа да ... ... ... ... ... ... үлкен маңызы бар.
Мәдениетті қылық дағдысы мен ... ... ... тәртіпке
тәрбиелеу мінез-құлық дағдылары мен ... ... ... ... ... ... сезімталдықпен қарайды, ... ... ... ... ... да оны ... ... оңай. Ерке де салдыр-салақ балаға оны үйрету қиын.
Балаларды жас кезінен-ақ жақсы ... ... ... ... жасауға үйрету, үй тұрмысындағы жоғары мәдениетке деген
сүйіспеншілік дарыту өте ... ... – ол өзін ... ... ... білу ... ... сақтай білу ғана емес. Ол баланы, ... ... ... ... өмір ... ... ете білуінен
көрінеді. Кейде ұнамды қылықтар көрер көз үшін ғана ... ... ... ... ... ... ... ішкі мәдениеті
адамның білімімен, нанымынан, жеке ... ... ... ... ... ... Адамның қоғада сыйлы болуы және бағалануы ішкі
мәдениетіне байланысты.
Сондықтан мінез-құлық мәдениетін ... ... ... ... ... адаигершілік, азаматтық, ұжымшылдық, достық-жлдастық
рухында тәрбиелеуге, тәртіпке және ... ... ... ... ... ... сыныптардың өзінде-ақ мектептегі және үйдегі, көшедегі және
қоғамдық орындардағы, мінез-құлық ережелерінің негізі ... ... ... мәдениеті жөніндегі білім бірте-бірте кеңейеді. ... ... ... жаңа ... ... олардың
қоғамдық өмірдегі мағынасын түсінеді, жүзеге асыруға үйретеді.
Мінез-құлық дағдысы мен ... ... сан ... ... қажет. Балалардың мінез-құлқына қатаң тәртіп ... ... ... ... бір ... ... байланысты. Мәдениетті мінез-құлық
дағдысымен әдетін тәрбиелеуді қамтамасыз етеді. ... пен ... ... тек ... ... ... ғана ... сонымен бірге олардың жаман
әдеттерін жою міндеттері қойылады.
Жаман әдеттерді жоюда түсіндіру, талап қою, күн тәртібін ... ... ... тиіс. Ұнамсыз әдетті түбірінен жою мұғалім мен
ата-аналардан барлық амалдар жүйесін ұштастырып, дұрыс ... ... мен ... Саналы тәртіпке тәрбиелеуде оқу, еңбек және қоғамдық іс-
әрекеттердің қандай маңызы бар.
2. Саналы тәртіпке тәрбиелеуге ... қою мен ... ... ... ... ... ... деген еңбегі
негізінде мектеп оқушыларының морльдық әдеттері ... ... ... ... ... ... – Москва, 1971.
2. Н.Елікбаев. Ұлттық психология, 1992.
3. ... ... ...... 1998.
4. Н.В.Савин. Педагогика. – Алматы, 1983.
Еңбек тәрбиесінің негізі
Жоспар:
1. Педагогтар, көрнекті адамдар еңбек тәрбиесі туралы.
2. Еңбекке тәрбиелеудегі қазақ ... ... ... ... ... ... мен міндеттері.
4. Еңбек тәрбиесінің мазмұны мен жүйесі.
5. Кәсіптік бағдар беру жұмысы.
1. ... ... ... ... ... жету, болашақты болжау
қиын дейтін ғылымның өз қағидасы бар. Ол - өмірлік өсиет, ұлағатты сөз. Бұл
тарих тағылымының ... ... ... ... алғы ... ... керек.
Өміріміздің даму барысын дұрыс түсініп оның ішінде ... ... мен ... ... ... отыруда тәрбие мен еңбек бөлінбестей
берік, маңызды да мәнді рөл атқарады. Расында, ... ... ... ... ... ... оның ... байлығының қоры
да сондай көп. Бұлардың бәрі баршаға бірдей қазына. Әбу Насыр ... бұл ... ... ... ... ол адал да ерінбей еткен
еңбектің жемісі деген болатын.
Әл – Фараби тәрбие мәселесін логикамен ... ... Ол « Ақыл мен ... атты еңбегінде ақылдылық пен адамгершілік
үлгілі тәрбиеге байланысты, оның негізі таза ... ... өз ... негізінен туындайды деген еді.
Қоғамның даму тарихына байланысты, соған сәйкес еңбек тәрбиесі әртүрлі
нысанда дамыды, өзгерді, жаңарып отырды. Орта ... ... ... ... ... ұлы ... ... (1592-1670) педагогикасының
негізі – гуманизм мен демократизм педагогика тарихынан белгілі. Демек, ... ... ... ... ... ... ... басты принципі –
гуманистик және демократикалық принциппен үндес келіп отыр. ...... ... ... ... ... ... болуға тиіс деген көз-қарасты насихаттайды. Осы
негізле ол тәрбиені, осыған сәйкес жүргізу қажет деп ... ... Джон Локк ... ... Коменский ұсынған «табиғатқа
сәйкестілік» еңбек және дене ... ... ... ... дәлелдеп
берді. Ағылшын табиғат зерттеуші, жануарлар мен өсімдіктердің түрлерін
табиғи сұрыптау ... ... ... ... ... ... негізін
салушы Чарльз Дарвин еңбектің, еңбекке баулудың, оның теориялық негізі –
еңбек тәрбиесінің маңызын жоғары бағалаған еді. ... ... ... (1746-1827) тәрбиесінің мақсаты – баланың күшін ... ... ... ... баланың өзі ұмтылады. Сөйтіп, Песталоцци ... ... ... ... ... ... береді. Сондай-ақ,
оқуды өнімді еңбекпен ұштастыру, соның ішінде қол өнері және ... ... ... Песталоццидің педагогикалық теориясы мен
қызметінің негізгі мәселерінің бірі болып ... ... ... ... ... ... өзара және ... ... ... ... қалыптастырады деп санады.
Дұрыс ұйымдастырылған еңбек балалардың ақыл-ойын дамытады, адамгершілік
қасиеттерін ... Осы ... ол – ... тәрбиесінің мақсаты
қоғам өміріне белсене қатысатын жан-жақты дамыған адамды қалыптастыру деп
уағыздайды.
Еңбек тәрбиесінің теориясын жасауда басты рөл ... ... Ол ... ... ... жан-жақты дамуы үшін еңбектің маңызының
зор екендігін көрсетті. К.Д.Ушинский өзінің «еңбектің ... ... ... ... ... ... тәрбиесінің мәнін арнайы
қарастырады: Ал «Балалар әлемі», «Ана ... ... осы ... ... ... сан ... ... жазды.
К.Д.Ушинский талаптарының ең бастыларының бірі – ... ... ете ... және ... ынталы болуға тәрбиелеу. Ол кімде-кім пайдалы
еңбекпен айналысса, сол адам қоғамның лайықты азаматы бола алады деп ... ... ... сәби ... ... ... ... мен
маңыздылығын ұялатуды, пайдалы іс істеуге тырысушылыққа және ... ... да шын ... және ... орындауға тәрбиелеуді ұсынды.
Еңбек тәрбиесінің ең басты да, ... ... бірі ... ... пайдалы, ауыл шаруашылығының жетістіктерін жете
түсіну және оған өздері тікелей араласу, өндірісті білу, онымен жұмыс істеу
тәжірибесін ... ... ... дейді. Сондай-ақ, ол «Балалар жұмыс
істейтін бағы, бақшасы, аз да болса жері жоқ ... шын ... ... ... ... - деп атап көрсетті. Сонымен бірге Ушинский ой еңбегі ... ... ... ... да ... мән ... «Ой ... кейін
дене еңбегімен айналысу жанға жайлы ғана емес, ол өте ... ... - ... ... бірі ... ... ... мен әңгімелерінде, аудармаларында өнімді еңбек – еңбек тәрбиесінің
құралы деп ... ... ... пайдалы еңбек деп әртүрлі қолөнерді, еіншілікті және білім
алуда, оқуды есептеді. Ақыл-білім алу күрделі ... ... ... ... ... ... ... ең алдымен отбасында мектепте және ... ... ... ... ... бағалады.
2. Еңбектің бейнеті мен зейнетін басынан өткізген халқымыз ... ... ... бастаған. Ер бала мен қыз бала тәрбиесін
бөлісіп алған.
Еңбекті дәріптеп ... ... ... ... ... ... ... ертегісіндегі Аяз би «Кер құла атты ... ... ... ... ... отырған.
Қазақ халқы жастарды еңбекке баулығанда күнделікті ... ... ... төрт ... ... ... аң аулап кәсіп етуді
ойластырған.
Халқымыз еңбек пен өнерді егіз ... Жүн ... ... ... ... үй ... ою ... сырмақ, түс киіз өрнектеу, тери ... бас ... ... ... үшін ерекше өнер санаған.
Ал тер, ағаш, темірмен байланысты кәсіптерді ер адамдар атқарған. Аяқ
киім (етік, мәсі, кебіс, ... ... ... ... қайыстан жүген
тартып, өмірлік, қайысқан, қамшы, шідер секілді әбзел ) істейтін өрімшілік
үлкен өнер ... ...... ... шана жасайтын бплташыларды темірден – құрал-
сайман еңбек құралдарын немесе әшекей зергерлік бұйымдар жасаушы ... ... ... педагогикалық орын алған еңбек және еңбекке тәрбиелеу қазіргі
педагогика теориясын принциптерінемен ұштасып жатыр. ... ... ... және ... қоғам мүшелерінің қажеттілігін қанағаттандыру үшін адам
материалдық және рухани құндылық жасайды. Шығармашылық еңбек барысында ... ... ... және ... ... ... ... талаптарының
бірі - әр азаматтың өмірде өз орнында толық күш-жігерін жұмсап, ... ... ... еңбек үлесін қосуыф, еңбкке адал, саналы қатынасу
болып табылады.
3.Мектепте ... ...... ... ... құрамды
бөлігі. Еңбекке тәрбиелеу, баулу және кәсіптік ... ... ... пайдалы өнімді еңбекке тікелей қатысуы оқуға деген саналы
көзқарасты тәрбиелеудің, ... ... ... жеке ... адамгершілік және
зиялылық жағынан қалыптастырудың негізгі көзі болып табылады, осы мен қатар
мұны ... ... ... деп ... ... ... негізгі мақсаты жас жеткіншектерге еңбек ... беру және жеке ... ... ... тәрбиесінің мақсаты еңбекке даярлау ғана емес, сонымен қатар жас
жеткіншектерді ... ... және ... ... ... мамандық таңдауға көмек беру болып табылады.
(№11 қосымшаны қараңыз).
Еңбекке тәрбиелеудің міндеттері:
• Еңбекке сүіспеншілік пен еңбек адамдарына ... ... ... ... ... ... ... түрлерімен
таныстыру, еңбек іс-әрекетінің барысында олардың дағдысы ... ... ... таңдауға дайындау.
Еңбектің тәрбиелік қызметін оқуды бойынша дарыту барысында оның
экономикалық нәтижесіне мән беру қажеттілігін ... ... ... ... болса, ол адам бойында еңбекке деген жек ... ... Ең ... мақсатты ұйымдастырған еңбек үрдісінде еңбектің бір
түрінен екінші түрі туындап, үздіксіз еңбек ету адам ағзасының күнделікті
дағдысына ... ... ... ... және ... жақтарынан дамуының
нәтижесі оның мамандық таңдау даярлығына жеткілікті ... әсер ... ... ... ... адамзаттық құндылыққа. өзара
түсінушілікке, ынтымақсыздыққа бағдарлау мен құра білу табысты еңбек етудің
кепілі ... ... ... ... ... ұғымдар.
2. Экономикалық білім мен тәрбиенің негізгі міндеттері.
3. Экономикалық тәрбие жүйесі.
4. Экономикалық тәрбиенің әдістері.
1. ... ... ... ... беру ... экономикалық ойлауды
қалыптастырудың маңызды факторы ретінде, ... ... ... мен ... ісі ... ... алып отыр. Мамандар мектеп тәжірибесінде
экономикалық білім дағдыларды ұжымдағы экономикалық ... мен ... ... ... деп қарап, оны отбасында шаруашылық-тұрмыстық, қоғамдық
пайдалы ... ... ... ... тәжірибелік
нәтижесі, олардың рухани экономикалық сұраныстарын жан-жақты ... ... ... деп ... ... ... тәжірибесі мен шаруашылық саласында экономикалық білім,
экономикалық тәрбие, экономикалық ... ... ұғым жиі ... ... ... ... ... сияқты, белгілі бір білім
жүйесін игеру, экономикалық есептеуде іскерлік пен ... ... ... ... ... ... тәрбие адам бойында тәртіптілік, ұжымшылдық, ықыластылық,
ұқыптылық, іскерлік, еңбектегі шығармашылық, т.б. қасиеттерді дарытуға
бағытталған.
Экономикалық ... – жас ... ... ... экономикалық заңдары туралы дұрыс түсінік беру. ... ... ... ... материалдық өндірістен тысқары
экономикалық қатынаста, күнделікті өмірде жеке ... ... ... ... – оқушыларды |
|экономикалық білім негіздерімен |
|қаруландыру. Қоғамның ... ... ... ... |Экономикалық ... ... ... |
| ... ... |игілігіне |сыйымды |мамандармен |
| ... ... ... тұлғаны|қажеттіліктерд|қаруландыру |
| | ...... ... ... факультатив |Саяхат үйірмелер|Қоғамдық пайдалы еңбек. |
| | | ... ... ... ... |Эксперимент |Экономикалық |
| | ... ... ... Мектептегі экономикалық білім мен тәрбиенің міндеттері:
• Оқушыларды ... даму ... ... экономикасымен
таныстыру.
• Басқаруға тән – ұқыптылық, іскерлік, ықыластылық, тәртіптілік, т.б.
қасиеттерді дағдыландыру.
• Экономикалық есеп, ... ... ... ... еңбекті ғылым
негіздерімен байланыстыра білу.
3. Жас жеткіншектерге экономикалық тәрбие берудің ... ... ... тәрбие мектепте оқу пәндерін, ғылым негіздерін оқып
үйренуге сонымен ... ... ... ... ... ... беріледі;
• Еңбек сабағы процесінде;
• Экономикалық тәрбие қоғамдық пайдалы және өнімді еңбек ... ... ... тәрбие сыныптан және мектептен тыс сабақтарда беріледі.
• Экономикалық ... ... ... ... және өнімді еңбекті экономикаға пайда келтіретіндей
етіп ұйымдастыру үшін жоспарлау, еңбекті нормалау, оны ... мен ... ... алу ... ... Оқушылардың
экономика саласында жұмыс істеуі, ... өз ... ... ... бала ... ... түсінуге көмектесетін тәжірибе жинайды,
адамгершілігін қалыптастырады, экономикаға деген сенімін арттырады. Қоғамға
пайда келтіретін жұмыс істегенде ... ... ... ... ... ... ... жиһаздарды күтіп ұстайды. Сонымен,
экономиканы тану, іс-әрекет, қарым-қатынас оқушылврдың экономикалық санасын
қалыптастыратын механизмдер. •
Экономикалық заңдылықтар туралы ... ... ... ... экономиканың негізгі заңдары туралы
білімдер ... ... ... ... ... оның ... қайта
құру, өндірістегі қатынастарды жетілдіру, басқару жүйесін және шаруашылықты
жүргізу әдістерін жетілдіру, ... ... және ... ... ... ...... құбылыс, сондықтан барлық халық
шаруашылығының тиімділігі (пайдасы) оның ... ... ... ... ... ... ... үшін белгілі бір циклдар
бойынша әңгіме өткізуге болады: «Тұрмыстағы экономика», ... ... ... ... ... ... ... радиодан хабар
ұйымдастыру, ... ... ... ... мен халық
шаруашылығы саласындағы өзгерістер туралы ... ... ... ... экономикалық білімдерді ... ... ... «Зауытқа кіренр жерде», «Құнттылықты сақтап тұрған
күзетшілермен кездесу» сияқты ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға белсене қатынаса ... жаңа ... мен ... тез ... ... беретін
біліктіліктермен қаруландыру.
Мектеп оқушыларының биология, химия пәндері бойынша ауыл шаруашылығында
жүргізетін тәжірибесінде ... ең ... ... пайдаланып
тыңайтқыштарды дұрыс қолдануға, өсімдіктерді қореқтендіруге, нәтижені
көруге үйренеді. ... ... ... ауыл ... ... ... ... әртүрлі аймақтарында топырақтың құрамы
және ауа райы ... ... ... үшін ... ... ... ... өсіріп, мол өнім алу үшін агротехникалық ережелерді жақсы
білу керек. Әсіресе еске алатын ... ...... ... ... ... керекті қоректі заттардың мөлшерін агрохимиялық
зертханада анықтау. Содан кейін бір гектар ... ... ... ... ... ... әдеттегі нормаларына сүйеніп,
топырақты қоректендіреді.
Химия сабақтарында оқушылар зертхана жабдықтарын, ... ... ... ... ... жылу энергиясын, суды
үнемді жұмсауға үйренеді, эксперимент жасайды. Экономикалық тәрбиеде
оқушылар ... ... ... ... ақы, ... ... құн, ... бизнес
нарық, ақша, т.б. ұғымдарды меңгереді. Экономикалық ... ақша ... ... ... ... өмірінде материалдық заттардың жасалу
негізін, қоғам өмірінің ... ... ... қайта құруға әсер ететін
жағдайларды, адамның шешуші ... ... да ... ... ... пәндер негізі экономикалық ұғымдарды меңгертеді.
Оқушылар экономикалық базистің өндірістік қатынастар жиынтығынан тұратынын,
өндіргіш күштерді, олардың орналасқан ... ... ... ... ... меншік түрлерінің бар екендігін, матерриалдық ... ... ... ... сабақтары оқушыларға өндірісте
қолданылып жатқан ғылым мен техника жетістіктерін көрсетеді, олардың еңбек
өнімділігін арттырғаны туралы айтады. өндірісті ... ... ... ... және ... ... негіздерін оқу, компьютерді
үйренуі тікелей әсер етеді.
Өнімді еңбек жасөспірімді, ... мен ... ... ... ... ... технология талаптарын сақтаумен,
өнім сапасына, өндіріс тиімділігіне, оны жетілдіруге қойылатын талаптармен
таныстырады. Еліміздің экономикалық дамуын жалпылай оқу да ... оқу ... ... ... ... жұмысын жан-жақты
жүргізуге болады.
Бастауыш сыныптарда біздің ... ... ... ... ... ... ... таңдауға даярлығын
қалыптастыруды аяқтау керек, қоғам үшін, өзі үшін ең тиімдіеңбек жолын
бастауға тиіс. Қала ... ... ... ... үшін ... ... ... жоспарлау негіздері, өндірісті ұйымдастыру мен
экономика мәселелеррі бойынша ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасының бәрінде
де «өндіріс туралы негізгі мәліметтер», «қазіргі өндірісте ... ... ... ... ... және ... тақырыптары қамтылады.
Ауыл мектебінің жоғары сыныптарында еңбек сабағы бағдарламасында «Ауыл
шаруашылығы ... және оны ... ... ... ... ... ... балалар бақшасында, мектепте
қалыптасады. Ол ата-аналардың, мұғалімдердің , жұртшылықтың бірлесе күш
салуымен іске ... ... ... ... ... ... ... ісек асырылады.
4. экономикалық тәрбие мен білімнің өзіне тән әдістері бар. ... ... ... үшін ... әдістер:
• Жаттықтыру. әр түрлі іс-әрекеттерін істец ... ... ... орнын тиімді ұйымдастыру, уақыт және өндіру номаларын анықтау,
материалдарды, электроэнергияны, суды, ... ... ... ... Тәжірибелік жұмыстар және эксперимент. Бұл әдістерді оқушылардың
өндірістік бригадасында, оқу ... ... ... ... үйелмендік шығармашылық қожалықтарында, ... мал, құс ... ... ... ... және ... ... – оқушыларды өнімді бағалай білуге, бизнес, ақша мен
пайда сияқты өмірде қолдана білуге дағдыландыру.
• Экономикаға байланысты есептер ...... ... ... ... ... есептей білу, рентабелдік, пайда, өзіндік құн және ... ... ... ... ... ... ... үйрету.
• Сандық материалдарды талдау әдісі – саяхат көздерінде ... ... ... ... ... қандай болса да
экономикалық шаруаладың тиімділігін анықтау.
• Ғылыми-техникалық, экономикалық әдебиеттермен жұмыс.
• Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Сөздікті пайдалана білуге оқушыларды үйрету, олардың сөздік
қорын молайту
Қазіргі ... ... ... жаңа ... ... ... жағдайында еліміздің әрбір азаматы, әсіресе жас түлектер өмірдің
дамуынан қалыспай өзінің Отандық парызын еш уақытта естен ... ... бұл өте ... ... ... ... ... байланысты
оқушыларға тәрбие және білім беру ісін басқару, оны жетілдірудің жолдарын
іздестіру және ұтымды қолдану мектептің педогогикалық ұжымдарының төл ... ... ... ... арналған тест сұрақтары:
1. Экономика ғылымдары қандай әселелерді зерттейді?
А) адам және оның экономикалық қатынастарын;
В) оқушының ... ... ... ... ... оқушының ақыл-ой күшімен ойлауын.
2. Экономикалық тәрбие дегеніміз не?
А) қоғмдық өндіріске тартып, политехникалық білім беру;
В) экономикалық білімдер негізімен ... ... ... эстетикалық, ақыл-ой, т.б. тәрбие түрлерін
бір уақытта жүргізу;
D) дұрыс жауабы жоқ.
3. Оқушының экономикалық ойлауын ... ... ... ... іске ... математика, қазақ тілі, информатика;
В) орыс тілі, дене шынықтыру, еңбек;
С) қоғамтану, химия, еңбек;
D) жоғарыдағының бәрі.
4. Экономикалық тәрбиедегі негізгі бағыттардың бірін атаңыз?
А) ... ... ... ... ... ... ... қандай еңбек түрі ерекше
орын алады?
А) өнімді еңбек;
В) қоғамдық ... және ... ... шығармашылық еңбек;
D) жоғарыдағының бәрі.
6. Экономикалық тәрбиенің оқудан тыс қолданылатын формалары:
А) қоғамдық пайдалы және ... ... ... ... ... ... жағдайаттар, әңгімелер;
С) оқырмандар коференциясы;
D) әртүрлі үйірмелер.
7. Экономикалық тәрбие және білім берудің әдістері:
А) жаттықтыру, тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... шығарма жаздыру.
8. «Ер жетіп өмірге аяқ басқан адамның өзіндік ... ... ... ... ... ... керек» - деп жазған кім?
А) И.Г.Песталоцин;
В) Я.Г.Коменский;
С) Ж.Ж.Руссо;
D) ... ... ... формацияға тән бірдей ортақ тәрбие
белгілері бар ма?
А) ешқандай ортақ белгілері болуы мүмкін емес, себебі әрбір ... тән ... өз ... ... мен ... бар;
В) барлық қоғамдық құрылысқа тән ортақ тәрбие белгісі – жан-жақты
дамыған адам ... ... ... ... ... тән ортақ тәрбие белгісі, тәрбие,
себебі ол мәңгілік категория;
D) дұрыс ... ... ... ойлау қабілетін дамыту үшін қандай ... іске ... ... ... нарықтық экономикалық заңдары, өмір сүру заңдылықтары:
В) мемлекеттің экономикалық теориясы мен саясатын түсініп, өз ісіне
ие бола ... ... және ... ... ... ... ... сыйымды қажеттіліктерді қалыптастыру;
D) жоғарыдағының бәрі.
11. Экономикалық тәрбие беру неге ... ... ... ... ... жастарға кәсіптік бағдар беруді
дұрыс шешуге;
В) ... ... ... ... тән тәртіптілік,
ұжымшылдық, ықыластық, ... ... ... саналы көзқарасты
дамыту;
С) оқушылардың кең ... ... ... ... ... үнемділікке тәрбиелеу.
12. Экономикалық тәрбиенің ұйымдастыру формалары:
А) сабақ, саяхат, факультатив, қоғамдық пайдалы және өнімді ... ... ... ... ... ... бар, жалпы бағыт,
бағдар беретін ... ... жеке ... жан- жақты дамыту,
D) дұрыс жауабы жоқ.
13. Экономикалық тәрбие мәселелеріне байланысты теориялар ... ... ... ... үшін, қандай көрсеткіштер еске
алынады?
А) қазіргі кезеңдегі мемлекеттің ... ... ... мен ... жас ... сәйкес, заңдарды меңгеру деңгейі;
С) жұмысты жоспарлау, материалдарды, ... ... білу ... ... ... табу, еңбек өнімділігін арттыру;
D) жоғарыдағылардың бәрі.
ЖОСПАРЛАРЫ
1. Эстетикалық тәрбиенің мәні, міндеттері.
2. ... ... ... ... ... ... ... Оқу процесіндегі эстетикалық тәрбие.
4. Музыка, бейнелеу өнері сабақтары.
5. Эстетикалық тәрбиедегі сыныптан тыс жұмыстар.
6. Күнделіктегі өмірдегі адамның жеке басы ... ... ... ... және ... сұлулық пен әсемдікті
дұрыс қабылдауды және эстетикалық сезім мен талғамды тәрбиелейді. Өнер ... ... ... оған ... қабілетін, қажетсінуін
қалыптастырады.
Адамдардың эстетикалық сезімдері ... ... зор рөл ... көріп, түсініп, жасай білу адамның рухани өмірін байытады,
қызғылықты етеді, оған ең ... ... ... ... ... ... және ... сәулеттілік және ұждансыздықты,
қуаныш пен қайғыны түсіне білуіне байланысты, оның саналы тәртібі мен ... ... ... ... ... ... шынайы көзқарастары мен
мұраттары болуы керек екендігі шығады.
Ең бастысы – адамгершілік сезімді, жеке бастың рухани деңгейін ... ... ... Егер ... өзін ... ... алшақ ұстап,
іс-әрекетінің әдемілігін, қажеттілігін түсініп, еңбек ... ... ... бұл оның ... ... ... ... жетіле бастағанын көрсетеді.
Материалистік эстетика – эстетикалық тәрбиенің методологиялық негізі
болып табылады. Ол өмір мен ... ... ... ... ... ... тұрғыдан меңгеруіне деген принциптерді зерттейді, көркем
шығармашылық заңдарын тексереді.Ал, тәрбиенің теориясы ... ... ... ... ... ... ... Материалистік
эстетика – болмыста жүзеге асатын нақты сұлулықты нығайта отырып, адамды
ойдан шығарған сәулетті ... қиял ... алып ... ... ... ... әдеміліктің сәулесі деп мәлімдейді.
Эстетикалық тәрбиенің мақсаты – жеке адамның эстетикалық мәдениетін
дамыту. Оның енегізгі компоненттері:
... ... ... ... ... ... қабылдау деп - әсемдікті қабылдау процесін айтады, мұның
нәтижесі эстетикалық әсерлену, эмоция болып табылады. Табиғат, өнер, ... ... ... ... ... рухани дүниесі, тұрмыс салты,
әрекеттері мен қылықтары, адамның өзі де эстетикалық ... ... ... ...... ... ... жоғары да әр тарапты дамытудың
қажетті шарты. Адам ... ... бай ... ... көре ... ... ала ... тиісті.
Эстетикалық талғам - әсемдікті дұрыс бағалай білуге ... ... ... ... ... әрбір адам өзі жасайтын белгілі
бір эстетикалық мұратты ... ... ...... ... ... ... түсінігі. Адамның жетем-ау деген арманы, өмірде сол ... ... ... ... ... талғамдарды бағалауды тәрбиелеу білімді
меңгеріп алумен бірге, дүниеге ... ... ... ... ... тәрбиенің мақсаты – оқушының бойында ... ... оны ... және ... ... ... болып
табылады.
Эстетикалық тәрбиенің міндеттері:
• Бейнелеу өнері арқылы көркем ... ... ... ... ... құралдарды: өнер, әдебиеттерді, қолдана білу дағдысын
қалыптастыру.
• Эстетикалық сезімді және эстетикалық қабылдауды тәрбиелеу.
• Оқушыларды әсемдікті көре ... ... ... Қазақ халқында көшпенділік өмір жағдайына байланысты ... өте ... ... тән. Кең далада қозғалыс бағытын дұрыс
табу, жайылымдардың күйін анықтау, ауа райының өзгерісін алдын-ала болжау,
өсімдіктердің атын өте дәл ... қою, ... ... ... ... лирикалық, үйелмендік, тұрмыстық, әдет-ғұрыптық, еңбектік және
т.б. әндер мен ... ... орын ... ... да ... ... ретінде қызмет етті.Халқымыздың әндері жанры және ... бай. ... ... ... ... ... ... әшекейленіп жасалуы эстетикалық тәрбиеде өз алдына бір сала. Ағаш,
тері, металл өңдеудегі өнері әлемге әйгілі. Эстетикалық тәрбиеде ... ... ... зор. Оның ... халқымыздың бүкіл өмір тәжірибесін
қамти отырып, жас ... ... ... ... ... дамытады.
Салт-дәстүр дегеніміз – халықтардың кәсібіне, ... ... ... ... ... ... ... құбылыс. Ол отбасылық тәрбиеде қалыптасады. ... ... бір ... ... ... ... басталады дегендей, балаға имандылық, инабаттылық, ар,
ождан уағызы, қоршаған орта, табиғат сырына жастайынан тәнті ету ... ... ... сөзі – ... көзі деп ... атаның өнегелі ісін
мұра тұту, оның жолын қуу, ән мен ... жыр мен ... ... азық ... шеберлік, ұсталық өнерді үйрену, ананың әлдиі, әженің бесік жыры
– бәрі тәрбиенің тағылымдары.
Эстетикалық тәрбиеде халық ауыз ... ... зор. Оның ... ... өмір ... ... ... жас ұрпақтың санасын,
әсемдік сезімін, талғамын дамытуда рөлі ерекше.
Эстетикалық тәрбие беру ... ... ... орны ... Лирикалық, үйелмендік, тұрмыстық, әдет-ғұрыптық, еңбектік және ... мен ... ... ... ... шертер, асатаяқ, шаңқобыз, мүйіз сырнай,
үскірік, т.б.
• Қолданбалы қолөнер бұйымдары: ... ... ... өңеу ... Ауыз ... жас ... бос уақытында эстетикалық тәрбие беру ісіне қызмет
етті.
3. Оқушылардың эстетикалық тәрбиесі ... ... іске ... ... негізі – оқу пәндері. Мектеп оқушылары әр түрлі
пәндерді оқудың нәтижесінде табиғаттың, еңбектің сұлулығын және адам
іс-әрекетінің ... ... ... ... тілі – ... ... көркемдік танымын қалыптастырып, қиялын
дамытады.
Музыка – сезімдерін дамытып, музыкалық мұратын қалыптастырады.
География – оқушылардың ... ... ... ... – кескіндеме, мүсін , графика, әсемдікті жасау қабілетін
дамытады.
Әдебиет, тарих – шығармашылық қабілетін дамытады.
Химия, физика – ... ... ... ... алады.
4. Музыка сабақтары өте әсерлі сезімдерді оятып, ... ... бала ... ... ... ... тыңдау, ән салу
балалар үшін өнегелік-әсемдік мәні бар, себебі көтеріңкі көңіл,
ержүректік ... ... әсер алу ... ... ... үстінде
біріктіреді және топтастырады. Сондықтан саналы тәртіп пен мінез-
құлықтықты тәрбиелеу үшінмузыка пәнә ... ... ... үлкен мән берілген. Музыка пәнәнің бағдарламасында, ән салу
және жазылып ... ... ... ... негізінде
оқушылырдың есту қабілетін дамытуды көздейді.
Бейнелеу өнері сабақтарының да балалардың ... ... ... мол. ... мүсін, сызықтық суреттер, сәулет
өнерлері құралдарымен әмір, табиғат және ... ... ... өнері шығармалары әсемдікке тәрбиелеп, ... ... ... тәртібіне үлкен ықпал жасайды. Бейнелеу әсемдікті
түсіну мен ... ... ... әсерін бейнелеу өнері құралдары арқылы
шамасына сай ... ... ... ... меңгеру арқылы олардың өзіндік іс-
әрекеті қалыптаса бастайды.
5. Оқушылардың эстетикалық тәрбиесі ... тыс ... ... ... ... хореография, бейнелеу өнері, т.б шығармашылық
үйірмелер ұйымдастыру. ... ... ... ... бірі – ... ... ... оқушылардың бейнелеу өнері,
қабырға газеттері, қолжазба журналдары көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... Сайыс оқушыларды
қуанышқа бөлейді, ... ... ... Мектепте музыка, кескіндеме
және әдебиет кештері өткізіледі. Онда оқушылар тыңдаушыларды өз шығармалары
және ... ... ... алмасады, ұсыныстар айтылады.
Шығармашылық конференцияларда оқушылардың зерттеу жұмыстары баяндамалары,
рефераттары талқыланады. Олардың ... ... ... ... ... ... Мектеп және сынып ... ... ала ... сәйкес өткізіледі.
Саяхаттың негізгі объектілері көркем галарея, мұражай, табиғат, театр,
кинотеатр, ... ... ... ... ... ... өнерге әуестігін, қызығушылығын,
талғамын дамытуда үлкен рөл ... ... ... ... және ... бойынша ұйымдастырылады. Эстетикалық тәрбие
жұмысына көмектесуде, мектеп кітапханасының рөлі ерекше. Кітапханшы ... ... ... ... ... ... ... оқулады, оқырмандар конференцияларын өткізеді, басшылық жасайды.
Сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... ... принциптері негізінде іске асырылады.
6. Күнделікті өмірдегі адамның жеке басының эстетикасы:
Қатынас эстетикасы. Мектепте ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық тәрбиенің іргетасы. Мұндай
қатынас балалардың күнделікті өмірінде, іс-әрекетінде ... ... ... әсер етеді.
Үй-жағдай эстетикасы. әрбір үйелмен өз ... ... ... жасауға
тырысады. Дүние мүліктерінің өз орнында әдемі, ыңғайлы тұруын ойласырады.
Балаларды үй ... ... жеке ... ... ... ... күтуге, үйді жинауға, тазалық сақтауға үйретеді. Осы ... ... ... - әке-шешенің басты міндеті.
Киім-кешек эстетикасы. Адамның сыртқы көрінісі, киімі, жүріс-тұрысы
оның ... ... ... Киім ... қазіргі өмір талабына
сәйкес болуын талап етеді: Киім-кешек эстетикасында сұлулықтықтың өлшемін
есепке алуы керек. ... жест ... ... – бұл ... адамның өзін
ұстай білу үлгісі және дене қимыл жөніндегі ұғымды ... ... ... ішкі дүниесінің ұштасып жатуы – эстетикалық ... ... мен ... ... ... ... ... мәдениетін, білімін көтерудегі ең басты сүйеніші. Олар ... ... ... ... ... ... ... және әдістерін
жетілдірудің жолдарын іздестіріп, іске асырады.
Мінез-құлық эстетикасы – ... өзге ... ... өмір ... ... ... ... қылығын айтамыз. Мінез-құлықты
дербес ғылым – этика зерттейді, сонымен қатар оны эстетикада қарастырады.
Сыпайылық – ішкі ... ... ... Ол ... ... ... шек қоя ... шыдамдылықтан, өзгелердің билігі мен ... ... ...... ... ... ұстай білетініңді дәлелдейтін,
шартты түрде қабылданған мінез-құлық қағидалары.
Байыптылық – байқампаздықпен, сергектікпен, өз шамасынан, өзгелердің де
өлшем-шамасынан шыға ... ... ... ... ... ... орнына қоя білу қабілеті.
Оқушылардың білім деңгейін тексеруге арналған тест сұрақтары:
1. Эстетикалық тәрбие дегеніміз не?
А) Табиғаттағы, өнердегі, еңбектегі ең ... ... одан ... Жеке ... ... дамыту.
С) Жас жетекшілерге экономикалық заңдар туралы дұрыс түсінік беру.
D) Іс-әрекетке ортақ мақсат көздейтін адамдар тобы.
2. Эстетикалық тәрбиенің міндеті:
А) Оқу ... ... ... Өнер және ... салаларында балалардың қабілетін, ынтасын және
бейімділігін дамыту.
С) Оқушыларды қоғамның даму заңдылықтарымен ... ... ... органдарын дамыту.
3. Эстетикалық тәрбиенің негізгі құралдары не?
А) Табиғи факторлар.
В) Қоғамдық ... ... ... ... Әдебиет және өнер.
4. Оқушылардың эстетикалық тәрбие жүйесі қалай іске асырылады?
А) Оқу және ... тыс ... ... ... ... жас ерекшелігіне сай болғанда.
С) Мамандық туралы түсінікпен қаруландыру күйінде.
D) Өнімді еңбек ... ... ... ... ... кімнің еңбегінде жазылған?
А) Ы. Алтынсарин.
В) Я. А. Коменский.
С) А. С. Макаренко.
D) И. Г. Песталоцин.
6. Қатынас эстетикасы дегеніміз не?
А) Ата-анамен, ... және ... ... ... ... ... қоғамдық өнерге даярлау.
С) Оқушылардың әр тарапты дамуының процесі.
D) Баланың жастайынан іскерлік жұмыстарын игеру ... ... ... әзін ... білу ... және дене ... ... ұғымды
білдіреті0н қимыл:
А) Манера, жест.
В) Дене тәрбиесі.
С) Дидактика.
D) Экологиялық тәрбие.
8. "Адамда: бет-бейнесі, киім, жан, ой – бәрі сұлу болу ... ... А. С. ... Ы. ... А. П. Чехов.
D) Ж. Ж. Руссо.
9. Балаларды үй ... ... жеке ... күтуге, үйді жинауға,
тазалықта сақтауға ... ... ... ... ... ... Үй-жағдай эстетикасы.
D) Дұрыс жауабы жоқ.
10. Оқушы жастардың танымын, сезімін, ... ... ... басты сүйеніші кімдер?
А) Достары.
В) Қоршаған орта.
С) Өзі.
D) Мұғалімдер мен ... ... ... өмір ... ... ... қажет ететін эстетика?
А) Киім-кешек эстетикасы.
Б) Үй-жағдай эстетикасы.
С) Ешбіреуі де емес.
D) Қатынас эстетикасы.
12. «Манера – дене қимылын бір қалыптылыққа ... ... ... ... ... ... жеңіл жүруге жету», - деп айтқан кім?
А) И.Г. Песталоции.
Б) Ж.Ж. Руссо.
С) Я.А. Коменский.
D) Дистервег.
13. Эстетикалық ... ... Дене ... ... ... ... жауабы жоқ.
D) Оқу пәндері.
14. әдемілікті сезуде, эстетикалық көзқарасты қалыптастыруда табиғат
қандай рөл атқарады?
А) Адамдарды қуанышқа бөлейді, ... ... ... пайдасы жоқ..
С) Білімін дамытады.
D) Еңбекке баулиды.
15. Эстетикалық көзқарасты тәрбиелеудің негізгі құралы не?
А) Білім.
Б) Дағды.
С) Өнер.
D) Ұжым.
ЖОСПАРЫ:
1. Дене ... ... мен ... Дене ... ... ... ... сыныптағы дене шынықтыру сабақтары.
4. Сыныптан тыс жұмыстар.
5. Тәртіп.
6. Салауатты өмір салты. (П. Иванов жүйесі)
1. Оқушылар дене ... ... ... ... ... ... ... сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларына қарсы тұруға ықпал
етеді. Жақсы денсаулық – ... ... және ... ... ... ... ... Оқушылардың денсаулығына қамқорлық жасауға
біздің қоғамымыз мейлінше мүдделі. Сабақтарда, сабақтан тыс уақытта, ... дене ... күн ... ... ... жағдайлар
жасау қажет.
Табиғи қозғалыстың түрлері жүгіру, қарғу, жүзу, лақтыру, шаңғы, коньки,
велосипед тебу, акробатика ... ... ... және ... Жас ... денесі түрлі жаттығулар көмегімен ширап,
дамиды. ... күш, ... ... ... ... адам
қабілетін дамыту оқушылардың қозғалтқыш тәжірибесін ... ... ... тәрбиесі саласында ырғақ, жеке гигиена, дене шынықтыру мәдениеті,
туризм, спорт ерекше орын алады.
Дене ... ең ... күн ... яғни, еңбек, демалыс, тамақтану,
ұйқы, бос уақыт ырғақтарын дұрыс ұйымдастыруды ... ... Күн ... ... ... ... мен дене ... дұрыс дамуына,
денсаулығын сақтауға көмектеседі.
Күн тәртібін бұзбау міндет. Тәртіп дегеніміз – демалыс, тамақтану, ... және күн мен ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесін мұғалім, сынып жетекшісі, тәрбиеші басқарады.
Олардың жұмысының мазмұны:
• шәкірттерге оқу, ... және ... ... ... ... оқушылардың денсаулығын үнемі бақылау, жұмыс қабілетін жақсарту,
оларға жағдай туғызып, ... ... оқу күні және оқу жылы ... ... ... ... ... және қозғалтқыш сапаларын дамыту, дене шынықтыру және ... ... ... тәрбиесін мектепте және мектептен тыс оқу ... ... іске ... үшін ... ... еске ... ... оқушылардың бойында жоғары адамгершілік сапаларын тәрбиелеу.
• шәкірттің денсаулығын нығайту, жұмыс қабілетін ... ... ... оқушылардың тұрақты қызығуын және ... ... ... ... дамыту.
2. Дене тәрбиесінің мазмұны, ... және ... ... ... ... дене ... және сауықтыру
жұмысының жүйесін жасауды қажет етеді.
Дене тәрбиесінің негізгі құралдарына дене жаттығулары, ... ... ... табиғи факторлар жатады.
Дене жаттығулары – бұл саналы түрде орындалған ... және ... Дене ... бұлшық ет жүйесін, қан айналымын және тыныс ... ... ... ... және гигиеналық гимнастика, спорттық
гимнастика, акробатика, көркемдік гимнастика, ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелейді.
Туризм – оқушыларды төзімділікке, ұжымдыққа, еңбек сүйгіштікке және
қолайсыз сыртқы жағдайларды кездесетін ... ... ...... денсаулығын нығайтатын, дене күшін, қозғалыс
дағдыларын және моралдік-еріктік қасиеттерін ... дене ... Дене ... ... ... бірі – ... ... көзі, ауа, суға шомылу, душ қабылдау.
Табиғат факторларын балалардың денесін сауқтыру ... ... өте ... Дене ... ... ... бірі – ... ересек дамдарды дене шынықтыру ісіне жұмылдыру.
Дене тәрбиесінің міндеттері:
- денсаулықты нығайту және шынықтыру, дененің дұрыс өсіп-жетілуіне
және ... ... ... арттыруына әсер ету;
- қимыл дағдылары мен іскерліктерін қалыптастыру және жетілдіру;
- қимылдың жаңа түрлеріне ... және оны ... ... негізгі қимыл қасиеттерін күшті, төзімділікті, шапшаңдықты және
ептілікті дамыту;
- еріктілікке, батылдыққа, тәртіптілікке, ұйымшылдыққа, ... ... ... ... ... дағысына еңбек пен
қоғамдық меншікке саналы көзқарасын тәрбиелеу;
- әдеттерді қалыптастыру және дене жаттығуларымен үнемі ... ... ... дағдыларды сіңіру, дене жаттығулары мен шынықтыру
гигиенасы жөніндегі білімді ... Дене ... ... ... ... ... ... Әзірлік бөлімі оқушылырдың сергек көңіл-күйін, дене шынықтырумен
шұғылдану ынтасын арттыру және балаларды сабақтың негізгі бөлігінде ... ... ... ... жасау үшін пайдаланылады.
Сабақтың негізгі бөлігінде оқу бағдарламасындағы дене ... ... ... әр қилы ойындар оқушылардың көтеріңкі көңіл-
күйін туғызады. Оыс көтеріңкілікті ... ... ... ... сабақтың үшінші, қорытынды бөлігінің міндеті. Сабақтың ... ... ... жасаумен аяқталады.
Дене шынықтыру сабақтары процесінде білім ... ... ... ... ... сабағының маңызды тәрбиелік міндеті – оқушылардың дене
шынықтырумен үнемі ... ... ... Бастауыш сыныптағы
дене шынықтыру сабақтары жаттығуларының және ойындарының сан ... Дене ... ... сыныптан тыс жұмыстардың міндеттері: баланың
денсаулығын нығайтуға көмектесу; ... ... ... жан-жақты
өсіп жетілуіне, дене шынықтырудың оқу бағдарламасын ойдағыдай меңгеруге
көмектесу; балаларды дене шынықтыру және ... ... ... ... ... тәрбиелеу.
Дене шынықтыру мен спорт ... ... тыс ... ... ... мен ... сабақтар; спорт ... ... ... дене ... және ... мейрамдары.
Серуендер мен жорықтарды балалардың табиғат ... ... ... жерде белгіленген жөн.
5. Оқушылыарды жүйелі түрде дене жаттығуларына ... ... бірі – ... өз ... ... ... ... оқу
бағдарламасына дене тәрбиесінен үйге тапсырма беруді міндетті түрде енгізу
керек.
Отбасында өз еркімен орындалатын дене ... бір түрі ... ... бой ... ... Ол ... дене құрылысының
ұйқыдан соңғы тіршілік қызметіне тез араласуына әсерін тигізіп қана қоймай,
адамды сергек жүруге және ... ... ... ... бой ... ... ... дұрыс қалыптастыруға әсер ете
отырып, тыныс алуды жақсартады, қан айналу жүйесі қызметін күшейтеді, ... ... ... ... мақсатқа жету ұмтылысын
қалыптастырады, ақыл-ой қызметін ... ... бой ... ... ... пен ... өзіне деген сенімділік
пен белсенді қызмет атқаруға тәрбиелейді.
6. Порфирий Корнеевич Иванов – уақытты ... ... ... ... жан.
Оның қарапайым әдісі - "Детка" немесе "Иванов жүйесі" деп аталады.
Оның нұсқаулары:
• өзіңді жақсы сезіну үшін ... 2 рет ... суық суға ... Ыстық
суға шомылсаң, суық сумен нүктесін қой;
• шомылар алдында, не шомылып жатқанда табиғат ... шық, ... жер бас. ... ... ... ... рет дем ал да іштей өзіңе
және өзге жұртқа денсаулық ... арақ ... ... тартпа;
• аптасына кем дегенде 1 рет тамақсыз не сусыз күн кешуге тырыс;
• қоршаған ортаны сүй. Айналаңа ... және ... ... Бұл ... ... сау ... десең барлық адаммен сәлемдес;
• бойыңдағы жаман қылықтардан арыл. Жұртқа сен және оларды сүй;
• адамдарға әсіресе көмек сұрағандарға көмектес. Оның ... бар ... ... Ол ... ... айналады, соныңмен әлемдік іске ... ... күні ... ... шығып, бірнеше рет тыныс ал ... ... ... өлім жөнінде ойланудан қаш. Бұл сенің – жеңісің;
• ес пен ойды бөле қарама. Оны жүзеге ... іс ... ... үлгі ... ет. Бірақ ол үшін мақтанба да,
өзіңді-өзің өреден ... ... ... ... ... ... ... рухани жағынан тазарып, салауатты өмір сүруіне
тигізетін ролі ерекше.
Қоғамның болашағы – оқушы-жастарға ұжымдық тәрбие беруде дене ... ... ... ... ролі зор. ... ұлттық
ойындарының ішінде ұжымдыққа, ... ... ... ... ... ... ... болады.
Оқушылардың білім деңгейін тексеруге арналған тест сұрақтары:
1. Табиғи қозғалыс арқылы оқушыда қандай сапа ... ... ... ... ... ... ... түрін көрсет?
А) дағды;
В) еңбек;
С) тамақтану;
D) жүгіру, қарғу.
3. Адамның жаңа қимылдарды тез ... және ... ... ... ... ... қабілеті.
А) ептілік;
В) жылдамдық;
С) дағды;
D) ойлау.
4. Сабақтар мен сыныптан тыс дене тәрбиесі ... ... ... ... алуы ... теориялық білімі толықтырылады, түрлі жаттығулармен айналысу
міндеттері ... ... ... акробатика туралы;
D) нақты жауабы жоқ.
5. Мектепте дене тәрбиесі жұмысын кім жүргізеді?
А) директор;
В) психолог;
С) дене тәрбиесі мұғалімі;
D) оқушы.
6. Дене ... ... ... ... ... ... оқушылардың тұрақты қызығуын және қабілетін
дамыту;
В) қозғалтқыш күшке үйрету;
С) нақты жауабы жоқ;
D) ... ... ... Дене ... ... негізгі формасы:
А) бос уақыт:
В) сабақ;
С) ойын;
D) туризм.
8. Дене тәрбиесінің негізгі ... ... ... дене ... т.б.;
В) бос уақыт;
С) ұйқы;
D) еңбек.
9. Саналы түрде орындалатын қимылдар және ... ... ... дене ... ... гимнастика.
10. Дене тәрбиесінің табиғи құралдары:
А) еңбек;
В) жүгіру;
С) жылдамдық;
D) күн көзі, ауа, суға шомылу;
11. Тынысы кең, алысқа меңзейтін, ... ... ... қиял ... ... ... ғажайып нәрсе, ақыл-ой жетекшісі, денсаулық кепілі,
өмір тынысы не?
А) еңбек;
В) ойын;
С) гимнастика;
D) футбол.
12. Дене тәрбиесінің оқу ... ... ... ... қыз ... ... ... футбол, волейбол;
D) жарысу.
13. Қазақтың ұлттық ойындары:
А) теннис;
В) қол добы;
С) жүзу;
D) сайыс.
14. Қазақтың ойлануды (логикалық) қажет ететін ойыны:
А) көкпар;
В) ақ ... ... ... ... ... ... ойын ... сапаны қажет етеді?
А) жүруді;
В) гимнастиканы;
С) батылдықты, тапқырлықты т.б.;
D) дұрыс жауабы жоқ.
ЖОСПАРЫ:
1. Құқықтық тәрбиенің мазмұны, міндеттері.
2. Құқықтық тәрбиенің нысандары мен әдістері.
1. ... ... беру ... жеке ... ... ... ... идеялық пен қоғамдық меншікке қатынасты көзқарасты дарытудың асыл
міндеттерін атқарады. ... ... ... тәрбие беру ісіне
үнемі маңыз ... ... ... ... терең құрмет сезімін
қалыптастыру, ... ... ... және ... – ұзақ ... тәрбие жұмысын
жүргізудің жемісі. Көбіне құқықтық сананың төмендегі, материалдық және
рухани игіліктердің не екенін жөнді ... ... жат ... ... да әр ... ... ... нормаларды жеткізу,
жеткізіп қана қоймай оның күнделікті мінез-құлық нормасына айналдыру үшін
күресу құқықтық тәрбиенің ... ... ... ... ... ... ... Қоғамдағы тәртіпсіздік
пен қылмыстың көзі – ... ... ... ... алғышарты осыдан басталады. Мектеп жасындағы жастар арасында
бұл теріс құбылыстың орын алып отырғаны жасырын емес.
Оқушылардың ... ... бір жағы ... ... ... ... қилы: маскүнемдікпен күн өткізетін, ұрыс-керістен көз ... ... ... арам ... ... ... келетін
отбасылары бар. Осындай отбасында өскен баланың оқуға, еңбекке қалай
қарайтыны ... ... емес пе? ... ... ... ... ... бір табан жақын тұрады. Арамтамақтық өмірді жақсы көреді,
өзімшіл болады.
Оқушылар арасында құқықтық тәртіпті ... ... ... ... ... бұзушының теріс мінез-құлқын қалыптастыруға ықпал ететін
жағдайды жою;
- оқушының тәрбиесін, өмір жағдайын, ортасын сауықтыру;
- оқу, ... ... ... ... отан ... туған елдің күш – қуатын молайту, сөз, баспа-сөз
бостандығы мәселелері жөнінде тәрбиелік іс-шараларды ... ... бір ұшы ... тәрбиеге де байланысты екені даусыз.
Көңілі сүйген адамына үйлену, отбасы ... бала сүю және оны ... ... ... балаларға жәрдем көрсету- бәрі де жастардың
жете түсінуін, ұғынуын қажет ететін заңдар мен міндеттер. ... ... ... ... ... ... басшы. Демек, кәсіптік оқу орнын
тамамдаған оған кәсіби мамандықпен қатар құқықтық ... де өте ... мен ... ... ... ... ... орыс
педагогы К. Д. Ушинскийдің: «өмірде де, ғылымда да барлық халықтарға бірдей
тура ... ... ... жоқ. Әр ... ... ... ... әр түрлі.
Өз еліне басқа елдің тәрбе жүйесін енгізу мүмкін емес, ... ... сүру ... де, ... ... де әр ... дегенін қайда
қоймақпыз.
Ауыл жастарының арасында құқықтық тәрбие жұмысын ұйымдастыруда ол
қылықтар бар. Жастар ... ... пен ... ... ... жоғары ұйымдары тарапынан белгіленген шаралар жүзеге ... ... ... ... жаңа ... жабдықталған, құқықтық тәрбие де өз
жүйесін тапқандай. Мәдени шаралар жүргізуге арналған саз, құрал-жабдықтары
бар.
Құқықтық тәрбие тура ... ... ... ... ... Адам мұндай жағдайда өзінің ар-ұятына жүгінеді. ... ... ... ... ... қате бағалауы
мүмкін. Мұның өзі оның ... көп ... ... ... ... ... ... - 2030» стратегиялық
бағдарламасында Отан қорғау мен оның ... ... мән ... ... ... бір ... ретінде ішкі әскердің де іргетасы
қаланды. Ішкі әскер ... ... ... ... ... – құқықтық тәртіп әскері. Бұл мектеп, отбасы және қоғам
жұртшылығының құқықтық тәрбие жұмысын жүргізудегі басты ... бірі ... ... заң тәртібін бұзушылықтың алдын алу шараларын жүргізуге
кең жол ашып ... ... сөз ету, оны ... ... ... аса қиын өнер. Бұған тек қана білімді болу ... ... ... ... ... ... ... барар кілтті таба білер
тәрбиеші болу маңызды.
Оқушылардың мектептегі өмірі ... ... ... ... болып табылады. Осы жылдары адамгершілігі, дүниетанымы,
сенімдері, ұжымшылдығы, тәртіптілігі, ... және ... ... қоюы,
адалдығы мен шыншылдығы, қайырылымдығы мен ұстамдылығы, жігерлілігі ... ... ... ... ... және қоғамда өмір сүру
ерекшеліктерін құрметтеу, қоғам заңдылықтарын бұзуға төзімсіздік, ... ... да ... ... екі ... қаралады:
1. Құқықтық мәселелер, құқықтық қатынастар, құқықтық мекемелер әрекетін
оқушының білуі.
2. ... ... және ... ... құқықтық санаға
әсері.
Адамның құқықтық мәдениеті күрделі. Әңгіме адам, оның санасы, мінез-құлқы,
жүріс-тұрысы туралы болғанда, көптеген сұрақтар туындайды.
Құқықтық қоғам ... ... ... ... әр ... ... ... ойын, сезімін, ұмтылысын толық және еркін
жүзеге асыру мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Демократияны ... ... және ... өмірдің құқықтық
негізін бекітуге тікелей тәуелді. Мемлекет және қоғам өмірінің құқықтық
негізін бекіту ... ... ... ... ... асыруды қажет
етеді.
- заңдылықтарды үздіксіз жетілдіру;
- заңның орындалуын бекіту;
- қоғамдық тәртіп орнатуға әрбір ... ... ... пен құықтық тәртіптің бекітілуіне қамқорлық ... ... болу ... ... ... ... мен оның ... мәдениетінің арасында тығыз
байланыс бар. Сондықтан да құқықтық ... ... ... ... ... ... ... қайта құру кезеңінде құқықтық мәдениетті қалыптастыру
барысындағы кемшіліктерді жеңу орын алады.
Құқық ... мен ... ... ... бүкіл өмірін қамтып
жатады. Құқықтық мәдениеті нашар дамыған адам тек заңның ... ... ғана оған ... ... да, ... ... ... көп
жағдайларды байқамайды.
Заңды білмеу – құқықтық мәдениеттің елеулі кемшілігі. Заңды білмеу,
оны бұзу ... ... Бұл ... ... заң және ... ұғымын шатастырмай керек. Құқықтық мәдениет оқушыдан жан-жақты
құқықтық білімдерді талап етеді.
Адамның құқықтық мәдениеті – ... ... ... Бұл
құбылыс қоғамның, мемлекеттің көптеген маңызды ... ... ... ... адам ... ... ... қалыптастыруға
ықпал жасайтын тәрбие құралдарының бірі – орынды тәртіп және ... ... ... ... ... ... мәдениеті дегеніміз – орынды тәртіп пен
мінез-құлық, жан-жақты құқықтық ... ... ... ... ... ... бірлігі.
Саналы тәртіп пен мінез-құлықтарды құқықтық мәдениеттің іргетасы
деп қарасақ, ол көркемөнер мәдениетімен ... ... ... байланысады. Сезімдер әлемі эстетикалық қатынастарда негізгі рөл
ойнайды. ... пен өнер ... ... ... әсер етеді, оларды
сезім арқылы қабылдаймыз. Өнердің көмегімен, әсіресе, ... ... ... ... танимыз.
Құқықтық мәдениеттің осы екі деңгейіне көтерілген, яғни құқықтық
білімді меңгерген, заңды құрметтейтін адам заңға ... ... ... ... Мұны ... ... дейді. Бұл деңгейлік сатыда ішкі
қозғаушы күш – адамның ұяты, ар-ожданы. Ұят, ар-ождан және сенімдер ... тек қана ... ... ... ... ... үшін ... белсенді
әрекетке қатысуға дайын тұру.
Құқықты құрметтеу, әділдікті, борышты, жауапкершілікті, ... – адам ... ... ... Осыдан келіп заңдылықты сезіну
құқықтық мәдениеттің құрамы екендігін түсіну қиын емес.
Қазіргі кезеңде қоғамның бірте-бірте демократиялық ... ... ... орта мектептерде мектеп басшыларын, мұғалімдерден құқықтық
тәрбиені зор шеберлікпен, ... іске ... ... ... ... ... ... талаптарына сай жүргізу үшін ең ... ... және ... озат ... терең зерттеп, нәтижесін
оқу және тәрбие жұмыстарында ұтымды, жинақты етіп ... ... ... мен ... ... ... ... Мектептерде жоғары сыныптар оқушылары үшін
ұйымдастырылады. Лекторийлердің мақсаты – жеткіншектер мен жасөспірімдерді
еліміздің ... және ... ... ... ... құқықтық
біліммен қаруландыру, оны насихаттау.
Лекториялардың жоспары бір ... ... онда ... ... - әр ... жастағы балалар үшін ұйымдастырылады.
Оқушыларға жас ерекшеліктеріне ... ... ... ... ғылыми фильмдер, кино-фильмдер көрсетуге болады.
Жасөсіпірімдердің заң тану ... ... ... жастар
сарайы, жалпы білім беретін орта мектептердің жанынан ұйымдастыруға болады.
Негізгі мақсат – жас ... ... және ... ... және ... ... қаруландыру.
Мектептердегі құқықтық тәрбиенің басқа формалары: құқықтық білім
факультативтері, дәріс, баяндама, әңгіме, ... ... ... т.б.
Тәрбиенің жалпы әдістері негізінде құқықтық тәрбие әдістері үш
топқа бөлінеді:
Сөздік ақпараттық әдістері: дәріс, әңгіме, ... ... ... ... бекерге шығару.
Бұл әдістің тиімділігі нақты ... ... ... тілде
мазмұндай білуге байланысты.
Ұқтыру, машықтандыру әдістері: үйрету, тапсырма, жаттықтыру, талап.
Бұл ... ... ... ... ... мүмкіндік
туғызады.
Ынталандыру және тежелу әдістері тобы: ынталандыру әдістері, тежелу
әдістері ... ... ... ... ... ... ... тәрбие жүйесінде
болымды нәтиже береді.
Оқушылардың білім деңгейін тексеруге арналған тест сұрақтары:
1. Құқықтық мәдениет қандай ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар, құқықтық мекемелер ауқымы;
c) Еңбек ұжымының тәртібі;
d) Дұрыс жауабы жоқ.
2. Мемлекет және қоғам өмірінің ... ... ... ... ... шараларды жүзеге асырады?
a) Қоғамдық тәртіп орнатуға әрбір азаматты қатыстыратын;
b) Жеке адамның ойын ... ... ... ... ... ... Дұрыс жауабы жоқ.
3. Оқушылардың заң алдындағы жауапкершілігі неше жастан басталады?
a) 16;
b) 18;
c) 15;
d) 20.
4. Сөздік ... қай әдіс ... ... ... ... ... жауабы жоқ.
5. Ұқтыру машықтандыру тобына қай әдіс жатады?
a) Үйрету, тапсырма;
b) Олимпиада;
c) әңгімелесу;
d) ... ... ... ... ... жаттықтыру;
d) әңгімелесу.
7. Тежелу әдісі:
a) алғыс айту;
b) ескерту;
c) ... ... ... ... ... тәрбие негізі қайдан басталады?
a) Мектептен;
b) Жұмыс орнынан;
c) Отбасынан;
d) Дұрыс жауабы жоқ.
9. Жалпы білім ... орта ... ... ... кімдерден талап
етеді?
a) Оқушыдан;
b) Мұғалімнен;
c) Ата-анадан;
d) Дұрыс жауабы жоқ.
10. Бала құқығы туралы конвенция қашан қабылданды?
a) 1924 ... 1989 ... 1949 ... 1992 ... ... мәдениет дегеніміз не?
a) Заңды құрметтеу, құқықты қорғау;
b) Заңның орындалуын бекіту;
c) Жеке адамның ... ... ... ... қатысу.
12. Дәрістердің мақсаты не?
a) Құқықтық біліммен қаруландыру;
b) Құқықтық мәдениетті жетілдіру;
c) Құқықтық тәрбиені жүргізу;
d) ... ... ... ... пәні қай ... жүргізіледі?
a) 4 сынып;
b) 7 сынып;
c) 6 сынып;
d) 8 сынып.
14. Жеке адамның ... ... ... неден көрінеді?
a) Алған білімі, бітірген оқу орнынан,
b) Мінез-құлқы мен ... ... ... мен ... ... ... жоқ.
15. Қай әдіс қоғамдық мінез-құлықты қалыптастырады және іс-әрекетті
ұйымдастырады?
a) Дәріс;
b) Тәрбиеленушілік ахуал туғызу;
c) Тапсырма;
d) Байқау.
Сұрақтар мен ... ... ... ... ... тәжірибесіндегі рөлі.
2. Құқықтық тәрбиенің отбасында алатын орны.
3. Құқықтық тәрбиенің формалары мен әдістері.
4. Құқықтық дәрістер мектепте ... ... ... үшін
ұйымдастырылады?
5. Заң тану мектептерінің негізгі мақсатын ата?
Қазіргі мектептегі балалардың қоғамдық ұйымдары.
Оқушылар ұжымын қалыптастыру
Тақырыптың жоспары:
1. Жастар қозғалысының даму жолдары және мақсаты.
2. ... ... ... ... мен мазмұны.
3. Көрнекті педагогтар ұжым туралы.
4. Ұжымның нығаюы, даму кезеңдері.
5. ... ... ... ... ... И.П. ... ... Даму кезеңдерінде оқушылардың іс-әрекеті мен қарым-қатынасын
ұйымдастыру ерекшеліктері.
1. Жастар қозғалысының әр түрлі тарихи кезеңдері
мен даму жолдары бар
ХХ ... бас ... ... және ... ... пайда болды. Бұл ұйымдардың негізгі идеяларын ... ... Р. ... ... жж). Оның ... 1847 жылы ... для ... атты кітапта толық жарияланған.
Скаутизм – мектептен тыс тәрбие жүйесі, скауттық ұйымдардың ... Оның ... – жас ... буржуазиялық қоғамның идеяларына
берілгендік рухына тәрбиелеу.
1921 жылы мұндай ұйымдар Германия, Ұлыбритания, Италия, Франция, т.б.
елдерде өркендей бастады. 1972 жылы скауттар ... 106 елде ... ... ... ... ... рет 1909 жылы ... селосында
ұйымдастырылды. 1914 жылы ІІ Николайдың ... ... ... ... ... ... ... – жастарды ұлы державалық ... ... ... ... рухына тәрбиелеу.
1917 жылы Ресейде 50 мың скауттар ... 1918-20 ... І, ІІ және IV ... ... бойынша скауттық топтар
таратылып, олардың орнына жаңа балалар ұйымдары құрылды.
1920-30 жылдарды ... ... және ... мемлекеттерде
жасөспірімдер мен балалар ұйымдарының өсуі, скауттық ұйымдарының ықпалының
төмендеуіне әсер етті. Өйткені бұл ... ... ... ... ... бейнелеп келді. Скаут мүшелерінен өз басшыларына, ата-аналарға,
мемлекетке бағынуды талап ... ... ... көп жылдар бойы КСРО-ғы
жастар ұйымдары мен скауттар ұйымдары арасында қарама-қайшылықтар орын алып
келді. 1990 жылдан ... ... ... ... ... ... қоғамдық қозғалысының дамуына елеулі жаңа ... ... ... ... Бүкілодақтық пионер ұйымының ... ... және ... ... демек, орталық басқару органы болу уәкілдігі
тоқтатылды.
Осыған орай, балалар мен жасөспірімдер ұйымдары, бірлестіктері ... ... және ... жүйесінде өздерінің орнын тауып, жастардың
мүддесіне және тілегіне сәйкес ... мен ... ... ... үлес қосулары қажет.
Ол үшін барлық мемлекеттік мекемелер, қоғамдық және басқа ұйымдар
балалар мен жасөспірімдер ... ... ... жәрдемдесіп, көмек
көрсетеді.
ХХ ғасырдың 90-шы жылдарының бас кезінде скаутизм қайта туды. 1990-91
жылы бұрынғы КСРО-да 70-тен астам скауттар отрядтары ... ... ... тартымдылығы, жақтаушыларының, ізбасарларының санының өсуіне
және өмірге икемділігіне, тіршілікке қабілеттілігіне мүмкіндік туғызады.
1991 жылы ... ... ... байланысты оның құрамындағы
барлық одақтас республикалар егеменді мемлекеттерге айналды. Олар ... ... ... ... жаңа демократиялық талаптарға сай
ұйымдастыру қажет деп ... ... ... Отан ... үшін ... ... балалар
қозғалысының дамуына мүмкіндік жасайтын ұйымдардың бірі – балалар мен
жасөспірімдер бірлестігі. Олардың республикада ... ... ... ... ... ... қатысы бар.
Балалар мен жасөспірімдер қозғалысының мақсаты: қоршаған дүниені тану ... үшін ... ... көмектесу, өз Отанының қадірлі азаматы ... ... ... ... және әділдік.»
2. Қазақстан Республикасының балалар мен жасөспірімдер ұйымдары
өзерінің іс-әрекеттерін ... ... ... ... ... ... ... балаларға арналған тәлім-тәрбие
жұмысының бірнеше бағыттары көрсетілген. Олар:
• «Салт-дәстүр, әдет-ғұрып» ... және ... ... ... салт-дәстүрі және әдет-ғұрыптарымен танысу.
Этнографиялық жұмыс, фольклорлық материалды жөндесу.
... - ... ... және ... ... ... ... дәстүрін зерттеу, тарихи
мәліметтерді жинау, архитектуралық ескерткіштерді есепке алу.
... ... - ... және ... ... ұлы
ағартушыларының, батырлардың, ақындардың, ғылымдардың, саяси
қайраткерлердің өмірін, қызметін және ... ... ... ... - ... қазақ халқының ұлттық төл мұралары,
фольклорлық-этнографиялық музыка аспаптары, т.б. мұралары ... ... ... - ... мейрамдары, әдет-ғұрыптары, халық ойындарымен
танысу.
• «Орта» - балалар табиғатты қорғаудағы мәселелерге байланысты
экологиялық жорықтар, ... ... ... - Ұлы Отан соғысы, ... ... ... ... жауынгерлер туралы деректер жинап,
мұражай, ескерткіш тақталар ашу.
• «Достық» - әрбір ... ... ... ... ... ... ... жасау: хат жазысу, кездесу,
тәжірибе ... ... ... ... ... жылы Қазақстан Республикасы балалар мен жасөспірімдер ұйымдары
үшін Ақмола облыстық ... ... ... ... профессор Е. А.
Дмитриенконың басшылығымен ... ... ... бағдарлама балалар мен жасөспірімдердің республикалық ... 1991 жылы ... ... ... Бұл ... ... ... бағдарламасы сенің жарқын өмір сүруіне, қиындықтарды жеңіп, нағыз
достар тауып, ... ... ... ... - өз ... биік шыңына шығу тек өз қолыңда екенін
ұмытпа. Ол үшін ... ... ... ... ... байланысты 4 кезең көрсетілген:
1. «Балапан» кезеңі – 5-8 ... ... ... – 9-11 ... «Жас ... ... – 12-14 жас.
4. «Мұрагер» кезеңі – 15-18 жас.
Осы төрт кезеңнің негізінде іс-әрекеттердің нәтижелі ... ... 7 ... ... Олар:
1. «Үйілмен» сәулесі - өзің шыққан ата тегіңді тануға көмектеседі.
2. «Достар» сәулесі – сенімді дос табуыңа, өзіңнің де ... дос ... ... ...... ... ... сүюге, халқыңның адал азаматы
болуыңа көмектеседі.
4. «Білім мен іскерлік» сәулесі – көп біліп, көп нәрсені танып, ... ... ... – бос уақытыңды қызықты, пайдалы өткізуге
көмектеседі.
6. «Мамандық» сәулесі - ... өз ... ... ... ... ... ... «Үндестік» сәулесі - әдемі, лайықты өмір сүруге көмектеседі.
Әрбір сәуледе төрт ... ... ... ... «Атамекен», «Жұлдыз»
бағдарламаларының жасөспірімдердің ойын, ... ... ... ... қасиеттерін тәрбиелеуде әсері мол.
«Кәусар бұлақ» бағдарламасы (авторы Зейнеп Ахметова)
«Сөз атасы сәлем» Ата-баба ... ... ... ... ... түсіп сәлемдесу, қолдасып, төс ... ... ... Жетілік ұғым (7-ата, 7 күн, 7 ... 7 ... жыл, ай ... ... ... ... ұғымдар» (ораза,айт, намаз, т.б.).
«Қазақтың тыйым сөздері» (Үйді айналма, итті ... ... ... ... ... ... парыздар» - үлкенді сыйлау, туыстық туралы, ... жер, ... биік Ақ ... Киіз үйлі қазақпыз. Ұлттық жиһаздар, ... ... ... ... түрлері, қадір-қасиеті).
А. Қыраубайқызының «Сенім бағдарламасы»
Бағдарлама бойынша жұмыс істейтін мектептің мақсаты:
• Баланы жасытпай оқыту, бұйығылықтан құтқару, ... ... ... ішкі ... мен ... қатынастарға ыңғайлылығын қатар
дамыту;
• Мектеп ішінде өміршілдік пен өктемдікті қажет етпейтін құрылымды
қолдану;
... ... ... ... ... ... ... мақсаты:
• Мемлекеттік базалық білім мазмұнын беру.
• Культурологиялық бағыттағы пәндерді тереңдете оқыту.
Қазақ және әлем ... ... өз ... ... ... ... ... білу және өзіндік пікір айту қабілетін дамыту.
• Белсенді қызығуын дамыту.
Жан тәрбиесі:
• Баланың өзіндік ... ... ... Қарым-қатынас мәдениетіне үйрету.
• Кісілік, парасаттылық:
• Жан-жақтылыққа;
• Салауатты өмірге;
• Имандылыққа тәрбиелеу;
• Дене мәдениеті – жан ... ... ... сенімсіздік комплекстерінен шығару құралдары:
• Хат жазысу;
• Тәжірибелік – бейнелеу ... ... ... бала шығармашылығын дәріптеуі;
• Сөйлеу және қарым-қатынас мәдениетін үйрету;
• Шығармашылық және «Би мәдениеті»;
• Киіну мәдениетін қалыптастыру;
... дене ... би ... сабақтары;
• Табиғат;
• Баланың «мен»-ін сыйлау.
Мұғалімнің жұмыс нәтижесі:
Шәкірттің:
• өзін ... ... ... ... ... жоғары және өте жоғары бағдарламаны меңгерген оқушылардың көп ... ... ... ... ... ... қасиеттер:
• Жылылық;
• Түсінгіштік;
• Сезімталдық;
• Кең ойлау алу;
• Баланы шабыттандыра алу;
• Балаға адам ретінде қадірлі болу;
• Сабағының қызықты әрі пайдалы ... ... ... ... ... – баланың рухани өсуіне басшылық жасау. Рухани
өсіру дегеніміз – кісілік қасиетін дамыту;
- ... ... ... ... ... ... ... тоқсан сайын шәкірттерге сауалнамалар беріліп, қорытындылап
отырады.
МҰҒАЛІМ ... ... ... бір, үш, бес жылға және одан да ұзақ ... ... ... ... және жазбаша сауалнамалар қолданылады.
Мұғалімнің сабақты жоспарлауы
Күнтізбе жоспары ғана талап етіледі. ... ... ... емес. Шығармашылық ізденісіне жол беріледі.
Адамгершілік қарым-қатынас – мектеп өмірінің өзегі
Мектеп басшылығы мен ... ... және ... бен ... ... ... ... мәдениетті орта жасалады. Әміршілдік пен
өктемдікке қажеттілік жойылады.
Әр жылдықтағы шәкірт саны 15-20-дан аспайды.
БАСТАУЫШТАҒЫ САБАҚТЫҢ 30 МИНУТТАН БОЛУ МҮМКІНДІГІ ҚАРАСТЫРЫЛАДЫ.
Қазақ және әлем ... ... ... І-ІХ ... ... ... тереңдетілген сабақтар.
«ӘЛЕМ ЖӘНЕ МЕН» БАҒДАРЛАМАСЫ (Бастауышта).
Мақсаты: баланың дүниетанымын кеңейту, заман және ... ... ... ондағы өз орнын белгілеу. Білу мен сенімділік жан
дүниесін жасауға арналады. Төрт бағдарламаның басын біріктіреді:
ТІЛАШАР.
ЕЛТАНУ.
ӘЛЕМТАНУ.
ӘДЕП.
«Тілашар»: 1-2 ... ... ... ... ... ... 3-4 ... – аңыздар, Құран сүрелері арқылы әлеуметтік қарым-
қатынас, жауыздық пен әділет ұғымы қалыптасады.
Бұл ұғымдар 5-6 жылдықтарда Грек-Рим, Шығыс ... ... ... ... ... ұлы ... ... алынған хикаялармен таныстыру
арқылы жалғасады.
«ЕЛТАНУ» - қазақ тарихының әліппесі.
«ӘЛЕМТАНУ» - дүние-жаратылыс әліппесі.
«ӘДЕП» - ақылдылық ... ... ... ... ... ... ... сынып баласы білгеніне ғана емес, қолынан не нәрсе ... Сол ... ... ... ... ... ... қолөнер, театр сабақтарымен бірге жүреді. Образдың суретін салып,
қолымен жасап, ойнап көреді. Осы ... ... әр ... өз ... ... ... керек.
«ИСЛАМ МӘДЕНИЕТІ». Ислам әлемін үлкен мәдениеттің көрінісі ретінде
таныту. Ислам тарихымен, пайғамбарлар өміріне қатысты ... ... ... ... Мұсылманның қырық парызын үйрету. Жекелеген
сүрелерінің мән-мағынасын ... ... ... ... ... жолы ... ... ұжымын
қалыптастыру
3. Н.К. Крупская, А. С. Макаренко, В. А. ... ұжым ... және жеке адам ... ... ... ең ... ... болғандықтан, педагогика ғылымының да басты мәселесі болып отыр.
Адамды ұжымда тәрбиелеу ... ... даму ... ... береді.
Ұжым теориясына Н. К. Крупская, А. В. Луначарский,А. С. Макаренко, ... ... В. А. ... т.б. ұлы ... өз ... ... К. ... А. С. Макаренко балаларды ұжымда тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... бірлесіп
ынтымақта өмір сүруге, еңбек етуге үйрету керек деп ой ... Н. ... 1926 жылы ... ... міндеттері туралы» атты
еңбегінде: «Қазіргі тәрбие ісінің көлемді ... бірі – ... ... ... ... және ұжым ... өмір ... үйрету», - деп ... ... ... ... және ... ... іске ... ұлы
педагог А. С. Макаренко еңбектері мен тәжірибелерінде орын ... Ол ... ... мәнін түсініп, тәжірибеде балаға ұжымның әсер ету
күшін дәлелдеді. А. С. Макаренко ұжымының ... ... ... және ... ... шарттарын анықтады, ұжымның даму заңдылықтарын және
құрылысының ерекшеліктерін ашты.
А. С. ... ... ұжым ... жай ғана жиынтығы
немесе кездейсоқ топтаса салуы емес, ол жалпы мақсатқа жетуді алға ... ... ... ... ... тырысушылар тобы.
Балаларда ұжымда біріктірудің негізгі көзі – ... ... және ... ... ... ... ... болуы.
Ұжымдық іс-әрекетте әрбір оқушының іс-әрекеті басқалармен ... ... ... жағдайда ұжымшылдық сезімі туады. Бұл қарым-
қатынас басқаның ісіне енжарлық туғызбай, керісінше бір-біріне ... ... ... ... ренжу, мақтану, намыстану сияқты әртүрлі
қатынастар жүйесін туғызады. Адамның көңіл-күйінің тәрбиелік мәні ... С. ... ... нағыз шын ұжым, ... ... ... ... ... қоғамның бір мүшесі болып ... ... ... ... бір ұясы болып саналатын оқушылар ұжымы басқа
ұжымдармен ... ... ... оның алдында қоғам мен ел алдындағыдай
міндеттер тұрады.
А. С. Макаренко атап көрсеткен ұжымды сипаттайтын ... ... да өз ... ... жоқ. Ол ... ұжым ... айқын мақсат;
▪ ұжым мүшелерінің қоғамдық мақсатқа бағытталған ... ұжым ... ... және ... өзіндік пікірі
болуы;
▪ өз арасында міндеттер белгілеуі;
▪ белгіленген міндеттерді орындауы;
▪ қатаң ... ... өз ... үшін ... ... ... ... өзара
бақылау, жолдастық сезім, қайырымдылық қарым-қатынастың болуы.
В. А. Сухомлинский ... ... ... ... ... ... Оның ... ойлары бірсыпыра ғылыми еңбектерінде ... ... т.б. ... А. ... пікір бойынша әрбір бала тәрбиесі ұжымдағы
негізгі тәрбие құралы болады. Балалар мен ... ... ... ... ... даму процесі, В. А. Сухомлинскийдің қарым-
қатынас жайындағы идеясы жаңашыл мұғалімдердің идеяларымен ұштасып жатыр.
Қорыта айтқанда, ұжым – тәрбиенің маңызды ... ... даму ... ... ... ... ұжымы үш кезеңнен өтеді. Ұжымның даму ... ... ... дамуының мақсатына, іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... оқушылар ұжымы жеткіліксіз ұйымдастырылған топ.
Сондықтан мұғалім сынып өмірін ұйымдастыратын ... ... ... ... ... іс-әрекетінің барысында орындалуға тиісті ... ... қою ... мінез-құлық нормасына үйрету, әлеуметтік
тәжірибеге тарту. Бұл кезеңде балалар ұжымы ... ... ... ... ... ... және әр мектептен біріктірілген
оқушылардың жоғары сыныптарында болуы мүмкін.
Бұл кезеңде ... ұжым ... ... ... ... ... Ұжым ... мұндай тәсіл сыныпта белсенді жұмыс істейтін
оқушылар тобын көбейтуге және балалар мен ... ... ... әсер етуі ... ... аяқталу үшін мына мәселелерді еске алған жөн:
❖ Ұжымды нығайтуға бағытталған ... ... ... ... ... Жеке адам арасындағы қарым-қатынас, ... және ... ... ... ... ұжым ... ... белсенділер тобының бөлінуі.
Бұл кезеңде мұғалімінің негізгі қызметі – ... ... ... ... әр ... ... қатыстыру, ұжымды балаға
педагогикалық ықпал жасайтын ... ... ... ... үшін тәрбие жұмысын барлық ұжымды
тәрбиелеуден бастау қажет дейді.
Екінші ... ұжым ... ... ... жетекшісінің ұйымдастырушылық
қызметі тұрақты ұжым органдарына көшеді. Бұл кезеңде белсенді топпен жұмыс
істеудің маңызы зор. Мысалы: жұмысты ... ... әр ... ... ... тапсырмаларын орындау, әрбір ұжым мүшелеріне көмектесу, іс-
әрекеттерін бақылау, т.б.
Мұғалімнің қызметі – ... ... ... ... өмірі үшін оқушылардың ынтасын қуаттау, жалпы міндеттерді орындауда
барлық ... ... ... бұл даму ... ... ... жасау принципі қолданылып,
тұлғаға талап қою ұжым арқылы жүзеге асырылады.
Үшінші кезең – ... ... және ұжым ... ... ... ... ... құбылыстарды бағалауда қоғамдық
пікір пайдаланылады.
Бұл саты ұжымның өрлеу кезеңі. Ұжым ... ... ... ... бірлесіп орындаудың арқасында ұжымдық, гуманистік қатынастар дамып,
ұжымда тілектестік, бір-біріне ілтипатты ... ... ... үн ... ... ... мінез-құлық нормасын сақтау, нормаға
бағыну сияқты қасиеттер пайда болады.
Ұжымдық қоғамдық пікірмен ... ... ... – бұл ... ... пікірлерді бағалаудағы бірлігі. Бұл бірлікті ұжым
одан әрі дамытып, кейбір ұғымдар және ... ... ... ... ... шығарады. Демек, ұжымдық талқылау, бағалау
жариялылық, әрекеттілігі – ... ... ... ... ... нығайту мен қалыптастыруда аса маңызды мәселелердің
бірі – ұжым ... ...... ... ... ... теориялық мұрасына сүйеніп, оның жақын, орта және қашық
атты перспективаларын еске түсірген жөн.
Жақын перспектива – бұл ... ... әр ... іс-әрекетке жеке
тұлғаны ынталандыру, қызықтыру. ... ... ... ... қызықты, істер болмаса, онда олар өмір сүре алмайды. Адам өмірін
шын ынталандыру – ... ... ... ... ... ... ... серуен, цирк, мұражай
және көрмеге бару, үйірмелердегі қызықты жұмыстар.
Орта перспектива: балалар ... ... жыл ... өткізілетін ән,
сурет сайыстарына қатысу, әдебиет, ... және ... ... ... ... ... – ұжымның немесе жеке адамның ұзақ
мерзімге созылатын бір істі ... ... ... ... ... ... білім алу, мектеп бітіргеннен кейін халық
шаруашылығында жұмыс істеуге тілек білдіру немесе кәсіптік оқу ... ... ашық ... ... ... ... ... келтіруі тиіс. Бұл перспектива жақын және орта перспективалармен
мызғымас байланыста іске ... ... ...... оқу және ... ... пайдалану, перспективаны баланың, сыныптың, мектептің пайдасы үшін
таңдап алу ... ... жас ... және ... ... еске алу.
Ұжым өмірінде дәстүрдің тәрбиелік маңызы зор. Дәстүр – бұл тарихи
қалыптасқан, бір ... ... ... ... ... ... өмірдегі,
ұжымдағы адамдардың қатынастарын көрсететін нормалар мен ... ... ... ... ... бекітіп, нығайтып, оны
толық, тұрақты, ықпалды және тартымды ... ... ... ... мектеп мерекесі, сайыстар, олимпиадалар, соңғы қоңырау, аға
ұрпақтың мұрасын ұқыптылықпен ... ... ұжым ... үшін ... А.С.Макаренко идеясын И. П. Ивановтың «Коммунар әдісі» дамытты.
Коммунар әдісінің мәні – ұжым ... ... ... ... ... ... ізгілік принципіне, шығармашылыққа негізделеді. Ұжымдық
шығармашылық біріккен іс-әрекетінің әдістері: ұжымдық жоспарлау және ... ... ... ... ... ... ... және баға
беру. Бұл әдістер И. Л. Ивановтың «Коллектившілерді тәрбиелеу» ... ... ... іс мына кезеңдер бойынша жүзеге асырылады:
1-кезеңде ұжымның атқаратын жұмыстары әңгімеден басталып, ... ... ... талқыланып, міндеттер белгіленіп, сұрақтар
қойылады. Іс жобасы жасалады.
2-кезеңде ... іс ... ... ... ... Әр ... өз ... айтып, мәселеге байланысты сұрақтар қойып, ұсыныстарын
кіргізеді.
3-кезеңде ... ... іс ... және ... Іс
жобасы әр бөлімде талқыланып, жұмыс басталады.
4-кезеңде ұжымдық ... ... ... ... Мұны ... ұжым мүшелерімен бірігіп, жетекшілері, тәрбиешілері
ұйымдастырады. Бұл іске ... үшін ең ...... өзі ... жолдастарына және адамдарға қуаныш әкелуге сенімділік.
5-кезеңде ұжымдық шығармашылық іс аяқталып, қорытындысы ... ... ... ... ... ... неде?» «Не істелмеді?
Неліктен?» «Келешекке нені ұсынамыз?» - деген сұрақтарға жауап алады.
6-кезеңде ұжымдық іске ... ... ... ... ... ... асыру, келешектегі іс-әрекеттерінің мақсатын, мазмұнын
және бағыттарын белгілеу.
Ұжымда балалардың іс-әрекеті мен қарым-қатынасы процесінде жеке ... ... ... ... ... және тәуелділік қатынасы,
гуманистік қатынас балалардың дамуы мен қалыптасуына әсер етеді.
6. Даму кезеңдерінде оқушылардың ... мен ... ... ... ... жасау үшін оның дамуы, ілгері жылжуы керек. Бұл
жерде қозғалыстың себебін, дамудың мүмкіндігінің сырын ашып ... ... ... күш – ... үміт ... Адамның болашаққа ұмтылуы,
өмірге үміт артуы, адам мен ұжым дамуының маңызды сәттерінің бірі. Болашақ
үміт дүниесінде адам қажеттілігінің ... және ... ... ... ... бүкіл моральдық бейнесі айқындалады.
Белгіленген болашақ үміт дүниесі жүйелерін ... ... ... ... жұмысы қажет. Міндеттері: оның болашақ ... ... қоя ... оны жүзеге асыруды ұйыдастыру іскерлігі,
балаларды еліктіру, ... ... өз ... ... ... ... ... айқын, бейнелі, әсем суреттей білуі, балалармен бірге олардың
өмірін қуанышты және қызықты ... ... ... ... ... ... ... сай жұмыстар беру, оның ұжымға және жеке ... ... ... ... ... ... ... ұжымының
жетекші буынға айналуы оқушылардың ... ... ... ... Ұжым өкілдері бүкіл мектептің өзін-өзі басқару ... ... ... өз ... өмірін басқа бастауыш ұжымдардың
өмірмен байланыстырады. Бұл байланысты ... ... тағы бір жолы ... өз ... сай ... ... ... жарыстарына қатысуы. Бұл
іс мектеп көлемінде есепке ... және ... ... ... ... ... сай қатынасады. Мұны ұйымдастыру барысында
балалардың жас ... ... ... ... ... тыс болмауын
қадағалау керек.
Оқушылар іс-әрекеттері туралы біраз пікірлер айтылды.
Іс-әрекеті – бұл ... ... ... ... ... ... процесінің көзі, нақты мақсатқа жету. Іс-әрекеттің барысында қарым-
қатынас дамиды.
Қарым-қатынас – бұл ... адам ... ... ... ... – жеке адамның ... ... ... оны қуанышты көңіл-күйге бөлейтіндей етіп орнату. Ұжым өмірінде
гуманистік қатынас ерекше орын алады. Негізгі белгілері:
... ... ... қайырымдылық, ұжым мүшелерінің
достық бірлігі, бір-біріне ілтипатты болу, өзара жәрдем беру.
➢ Балалар арасында ... өз ... ... ... ... Басқа ұжымдарға жолдастық көмек беруге дайын тұру.
Гуманистік қатынас – ұжымдағы балалардың арасындағы ... ... ... ... және қарым-қатынасы процесінде жеке адам
аралық қатынас жүйесі, ... ... және ... ... ... балалардың дамуы мен қалыптасуына әсер етеді.
Оқушылардың білімін тексеруге арналған тест сұрақтары:
1. Ұжым дегеніміз:
a) әрекетте ортақ мақсат ... ... ... ... ... бір буыннан екінші буынға беріліп ... ... ... сақтаудың биологиялық заңы;
d) ғылым мен психика прогресі.
2. ұжым неше түрге ... ... ... ... ... Көп ... ұжым:
a) ұжымның бірлестігі;
b) ұжымның жетекшісі бар топ;
c) ұжымның өзін-өзі басқаруы;
d) табиғи байланыстағы ұжым.
4. Ұжымның даму негіздерін айқындаған ғалым:
a) В. А. ... С. Т. ... А.С. ... Н. К. ... ... ... не?
a) Бір буыннан екінші буынға беріліп отыратын ережелер;
b) Жан-жақты тәрбиенің аса маңызды бөлігі;
c) Оқушылардың жағымды мінез-құлқын ... ... ... ... мақсат;
d) Жеке адамды қоғамда өмір сүруге тәрбиелеу.
6. Қарым-қатынас бұл:
a) Адамзат қоғамының бай тәжірибесін меңгеру;
b) Адамның адамға ... ... ... ... ... қол ... ... Адамды қоршаған ортадағы өмір шындығымен таныстыру.
7. Ұжым алдындағы мақсат:
a) Принципті ... ... ... ... ... ... ... ұжымы неше кезеңнен өтеді?
a) 4;
b) 3;
c) 2;
d) 5.
9. Қоғамдық пікір:
a) оқушылардың ... ... ояту ... ... ... ... ... туралы ата-аналармен әңгіме;
c) ұжым мүшелерінің талаптарды, пікірлерді бағалаудағы бірлігі;
d) ұжымның өзін-өзі ... ... бір ... өте ... екенін көреді. Байқаса, оның үйінде
қолайсыз жағдайлар туған. Ұжым ... не ... ... Ұжым мүшелері өз жолдасына қамқорлық жасау керек;
b) Ұжым мүшелері белгілі бір талап қою керек;
c) Ұжым ... ... болу ... ... ... ... Ұжымның қалыптасуы күрделі, біршама ұзақ процесс. Оны шартты түрде неше
сатыға бөлуге болады?
a) 3;
b) 2;
c) 4;
d) 5.
12. Актив дегеніміз –
a) ... ... ... ... ... ұжымды басқарудағы сүйенер тірегі;
c) ұжымның ұйытқысы, педагогтық ұжымды басқарудағы сүйенер тірегі;
d) ұжымның ұйытқысы, жеке адамға ықпал етуінің қайнар ... Ұжым ... 3 ... тәрбиешінің ұстанымы өзгереді. Мұғалім
бақылауды азайтып, ұжым іс-әрекетін бағыттауды күшейтеді. Бұл ... ... ... ... ... қойылады?
a) Адамгершілік;
b) Еңбек;
c) Эстетикалық,
d) Еңбек, адамгершілік.
14. Байланыс пен қарым-қатынас ұжым өміріне қолайлы жағдайлар жасайды. Олар
қандай?
a) Олар ... ... жету ... ... ... ... Ұжым мүшелері арасында қарым-қатынас болса;
c) Ұжым мүшелері ортақ міндеттерді шешуге мүдделі болса;
d) Дұрыс жауабы жоқ.
15. Ұжымның теориялық мәселелері ... ... ... және ... К. Д. ... Н. К. Крупская, С. Т. Шацкий.
b) А. С. Макаренко, С. Т. ... Н. К. ... Я. А. ... С. Т. Шацкий, А. С. Макаренко.
d) А. С. Макаренко, Н. К. Крупская, К. Д. Ушинский.
16. Ұжымның дамуы:
a) Ұжымының ... даму ... ... ... ... жақсаруы;
b) Ұжымның іс-әрекетті ұйымдастыру процесі – көздеген мақсатқа ... ... жеке ... ... ... ... ... Ұжымдық іс-әрекетті ұйымдастыру процесі, мінез-құлық мотивтерінің
дамыту процесі.
Әдебиеттер:
1. Ж. Б. ... Р. Б. ... ...... ... ... Н. К. Крупская. «Воспитать общественника коллективиста». Пед. соч. В
10-й ... ...... А. С. ... ... в семи ... 5-том. – М-1958.
4. В. А. Сухомлинский. «Коллективтің құдіретті күші». – Алматы, «Мектеп».
1979.
5. В. А. Сухомлинский. ... ... ... – М.
«Просвещение», 1981.
3-бөлім
Оқыту теориясы. ... ... ... мәні мен ... ... теориясы
| | | ... ... мәні | ... ... ерекшеліктері | ... |
| | ... |
| | | |
| | ... ... ... технология| | |
| | | |
| | ... ... ... | ... |
| | ... |
| | | |
| | ... ... берудің мазмұны | ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... ... ... ұғым. Оқыту процесінің мәні.
2. Дидактика және жеке әдістемелер.
3. Оқыту процесінің қозғаушы күштері.
4. Білім, іскерлік, ... ... ... ... ... ... ... бөліктері.
6. Оқушылардың білімді ұғыну сатылары.
7. Оқытудың түрлері.
Дидактиканың даму ... | | ... | ... |
| | | |
| | | ... | ... |
| | | |
| | | ... | | |
| | | ... | ... |
| | | ... | ... |
| | | ... | ... |
1. ... - бұл ... грек ... яғни didasko – ... ... оқу ... ұғымды білдіреді. Дидактика білім беру мен оқытудың
теориялық және әдістемелік негіздерін зерттейтін ... ... ... ... - үйрету, дағдыландыру, әрекеттендіру. Оқыту –
мұғалім мен оқушылардың ... ... ... ... ... іс-әрекеті, оқушылардың танымдық іс-әрекетін арнайы
ұйымдастыру.
Оқыту процесі – мұғалім мен оқушының бірлескен іс-әрекеті.
Көбіне оқыту деп ... мен ... ... мақсатқа жетуге
бағытталған іс-әрекетін айтады. Оның барысында жеке тұлға дамып, білім
алады, тәрбиеленеді. Дәстүр ... ... екі ... ...... білім алу. Оқыту – оқыту мазмұнын алу процесі. Дәстүрлі оқытуда
білім ... ... ... ... ... оқу ... ... назар аударылып, оқушылардың іс-әрекетіне назар аударылмайды.
«Оқыту – ... және ... алу» ... парадигманың ұзақ тарихы бар. Ол
әлі сақталуда. Себебі, мұғалім ұзақ ... ... ... беретін негізгі
тұлға болып келді. Осы кезге дейін «білім беру», «оқыту» терминдері ... ... ... оқушыға бере салатын зат болмағандықтан оқыту
мәнін нақты ашпай, көптеген сұрақтарға жауап бере алмаймыз. «Қандай іс-
әрекет?», «Өзара ... ... ... ... ... даму,
тәрбие қалай жүреді?» - деген көптеген сұрақтарға жауап берілмеген.
Әрине мұғалім мен оқушы оқыту процесінде өзара ... ... ... оқыту мәні – мұғалім ұйымдастырған ... іс - ... ... нәтижесінде мәліметтерді меңгеруі, дамуы,
тәрбиеленуі.
Демек, оқыту ...... ... ... іскерлік,
дағдыларды меңгеруі, шығармашылық қабілеттерін ... ... ... мен ... ... үшін ... оқу-танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру және ынталандыру іс-
әрекеті. Оқыту процесі – екі ... ... ... ... ... ... ... мұғалім тарапынан тарапынан оқушы іс-
әрекетіне басшылық етуді, жоспарлауды, ұйымдастыруды, басқаруды талап
етеді.
Оқытудың маңызды ... ... ... ... ... ... ... білім, іскерлік, дағдыларды меңгеруіне керекті оқу
– танымдық іс-әрекетті ұйымдастыру.
- Ақыл-ойды, ұғымталдықты, қабілетті, ... ... ... ... ғылыми білімдер алып, іс-әрекет жасауға үйреніп,
жақсы мен ... ... ... ... Оқыту баланы
дамытады. Ол мынадай бөліктерден тұрады: ... ... ... оны ... беру деп – ... және қоғам жайында ғылымда ... ... жеке ... ... және оны ... ... етіп ... білуін
айтады. Дидактиканың міндеті – білім мазмұнын, оқыту әдістерін және
оқытуды ... ... ... ... ... оқыту керек?» «Қалай оқыту керек?» деген үлкен сұраққа
жауап береді. Осы сұрақтардан басқа да сұрақтар туындайды: «Оқыту ... оның ... ... ... оқыту керек?», «Не
үшін оқыту керек?» және «Қайда оқыту керек?».
Осы сұрақтарға ... беру үшін ... ... педагогикалық
тәжірибені зерттеп, қорытындылап, мектептің ... ... ... ... білу ... ... ... алдында тұрған
ірі тәжірибелік міндеттерді теориялық білімсіз шешу мүмкін емес.
2. ... ... ... ... ... ... негізін қалаушылар:
Я.А.Коменский, И.Г.Песталоций, Ж.Ж.Руссо, К.Д.Ушинский, В.Сухомлинский,
А.С.Макаренко, т.б. қосқан үлесі.
Дидактиканың ... ... чех ... Ян Амос ... (1592 ... Оның 1632 жылы шыққан «Ұлы Дидактика» кітабында оқыту мақсаты,
әдістері, принциптері, сынып-сабақ жүйесі ... ... Ол ... ... ... оған жету жолы – ... беру және оқыту деп санады. «Көп
емес, өмірге керекті білімдерді» ... ... оны ... ... ... әдістерді қолдануды ұсынды. Оқушыны жақсы сезімге
бөлейтін әдістердің пайдалылығын ... ... ... ... ... жүйелілік және сабақтастық, жаттығу және
түсініктілік принциптерін ұсынды. Я.А.Коменский сынып-сабақ ... ... ... ... ... заңдары» деген еңбегінде сынып-
сабақ жүйесінің бөліктерін атады. Олар:
- оқушыларды мектепке белгілі бір уақытта қабылдау, ... ... одан ... ... ... ... әр ... бөлме беру;
- күніне 4 сабақ өткізу;
- әрбір сағатта істелетін жұмыстарды ... ... ... ... бір ... ... бір сағаттан аспау керек;
- сабақты күзде бастау.
Мұғалім оқушыларға жаңа білімдерді түсіндіреді, жаттығулар орындатады.
Бұл қазіргі аралас ... ... ... ... ... ... ... қойған. Сабақты 3 бөлікке бөлген: басы, жалғасы,
соңы. Басында ... ескі ... еске ... ... үй ... жаңа тақырыпты түсіндіреді. Я.А.Коменский «Мұғалім – ... оның ... - деп ... Оқушының өз күшіне деген сенімін
арттыру, еңбекті сүюге тәрбиелеу, үй жұмысы туралы да мәселелер ... ... тыс ... ... экскурсияны кең қолданып, оны ... ... ... деп ... ... Песталоций (1746-1827) «Гертруда өз балаларын ... ... ... ... ... оқыту принциптерін ұсынып,
бастауыш мектептегі оқыту әдістерінің негіздерін қалады. Қоршаған дүниені
сезім арқылы қабылдау – білім негізі. Одан әрі ...... ... ынтаны туғызады. Сөз, сан, шама – ақыл жемісі, оның
негізі, оқытудың қарапайым құралдары.
Жаратушы ... күш ... Ол ... ... итермелейді. «Көз көргісі
келеді, құлақ естігісі, аяқ жүргісі, қол ... ... ... ... ми ... ... Осы ... сай И.Г.Песталоций
буынға бөліп оқыту, алдымен сурет салуға үйрету, ... ... ... тәсілдерін қолданған. Бақылау әдісін, баланың бақылаудан ... ... ... Оның ... ... мен ... ... ойы оянып, сөйлегісі келеді».
Адамның дүние туралы түсінігі алғашқыда анық емес, оны реттейтін оқыту
арқылы жиналатын ... ... ... ол ... ... ... ... бере беру жеткіліксіз, ақылдың қуатын арттыру керек. Ол үшін
түрлі ... ... ... ... сұрақ-жауап тәсілдері
қолданылған.
Пәндерді көрнекілік ... ... ... ... ... Ұлы
педагог көрнекілік әдісін Я.А.Коменскийге қарағанда ... ... ... ... ... пен ... деген.
Жан Жак Руссо (1712-1778жж.) «Эмиль немесе тәрбие туралы» ... ... ... ... беруді, әр адамды дамытуды, баланың
белсенділігін көтеруді ұсынды. Өз ... ... ... кітап тілімен көп сөйлегені үшін сынады. Руссо ... ... ... ... ... Бұл ... баланы өмірге бейімдеу керек деп, тәрбиешілерді ... мен ... ... ... ... мен бала ... байланысы, бала табиғатын ... ... ... ... ... сияқты идеяларынң
педагогиканың дамуы үшін маңызы зор болды.
Ұлы орыс педагогы Константин Дмитриевич ... ... ... ... баланың табиғи күші мен қабілтін әлсіретеді, сондықтан оны
ана тілінде оқыту керек ... ... ... ... ... ... жеке ... мазмұнын анықтауға көп үлес қосты.
Халық шығармашылығы – ертегілер, мақал-мәтелдер, ... ... ... ... есте сақтауды жақсарту,
қайталау, жүйелілік, сабақтастық, беріктік принциптері, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Надежда Константиновна Крупская (1869-1939жж.). ... ... үшін ... ... ... ... әр пәнді
басқа пәндермен және өмірмен байланыстыруды атап көрсетті. Мұғалім теория
мен тәжірибенің бірлігі арқылы жекелеген пәндер арасында байланыс ... ... ... ... қолдап, оқу жоспарына жалпы техникалық
пәндерді енгізуді ұсынды. Ол оқуды өнімді еңбекпен байланыстыруа шақырды.
Антон ... ... ... А.С.Макаренко оқу пәндерін
жүйелі оқытуды құптады. Ол сол кезде қолданылған дальтон-жоспары, жобалау
әдісі ... ... ... шықты.
Василий Александрович Сухомлинский (1918-1970жж.) оқытуды ақыл-ой
тәрбиесінің маңызды құралы деп қарады. Оқытудың ... ... ... өміріне, ой-өрістерінің кеңдігіне, мәдениеттілігіне
байланысты деді. Сонымен қатар өнімді еңбек, ... ... ... құбылыстарды, әдебиеттерді өз бетімен түсіну ой
жұмысын шапшаңдатады.
Өткен ғасырдың 80-жылдарының аяқ ... ... ... әрі ... негізгі идеялары:
• Сабақ үстінде оқушылармен жақсы қарым-қатынаста болу. Маңызды міндет –
баланың оқуға деген ... ... оны ... ... ... алға
басқанына, дамығанына қуанту.
• Қысым жасамай оқыту. Ынтымақтастық педагогикасының бір принципі –
оқушыларды қорқытпау, еркін ұстау, өз ... ... Қиын ... қою ... ... ... ... – балалармен ынтымақ, оларды қиын мақсатқа жетуге
жігерлендіру.
• Тірек идеясы. Жаңашыл мұғалімдер ... ... ... ... ... ... ... т.б.) енгізді. Олар есті, қисынды,
қиялды, ойдың алгоритмдік формаларын дамыту құралы.
• Өз еркімен таңдау ... ... ... ... ... көп
есептер береді, ал олар қалаған есебін шығарады.
• Озу идеясы. Сабақта, алда өтетін тақырыптарға уақыт беріледі.
• Ірі блоктар идеясы. Оқулықтың 3-4 ... бір ... ... ... ... идеясы. Шалва Александрович Амонашвили балаларды
өздерінің іс-әрекеттерін бағалауға және пікірлерін айтуға үйретеді.
Оның ... ... ... тексереді және бағалайды.
• Сыныптағы ақыл – ой ... ... ... істейтін
мұғалімдердің сыныпта білімге деген құштарлық, биік мақсатқа жетуге
деген ... ... Жеке ... тұрғы. Жаңашыл мұғалімдердің сабағында әр оқушы өзін
жеке ... деп ... ... ... ... адал ниетін көреді.
Дидактика және жеке әдістемелер. Қазақстанда дидактика мен жеке пән
әдістемесінің негізін салушылар
Ыбырай Алтынсарин (1841-1889жж.) орыс ... ... ... оқу ... бағдарламаларының авторы.
Ол орыс тілі мен қазақ тілінің айырмашылықтарын анықтады. ... ... ... ... жұмыс әдістерін кеңінен
қолданды. Ы.Алтынсарин орыс тілін үйрету үшін дйындық сыныптарын ашты,
ауызша сөйлеу тәсілі ... орыс ... ... оқытқанда
қазақ тілінде аз сөйлеткен, сөздік жұмыстарын жүргізген.
1879 жылы оқу құралы «Қырғыз хрестоматиясы» шықты. Бұл бірінші, қазақ
тіліндегі оқу құралы, оған ауыз ... ... ... ... ... ... (1873-1937жж.) қазақша оқу әдістемесінің негізін
салушы. «Оқу ана ... ... ... ... жылы ... рет ... жазды, ол халықты сауаттандырудың басты
құралы болды. Бұл оқу құралы әрі сауат ашу, әрі ұлттық ... ... ... қойды. 1926 жылы бұл «Әліппенің» жете өңделген жаңа түрі
жарияланып, қазақ ... ... ашу ... басты құралы болды.
Әдіскер оқушыларға ереже жаттатудың тиімсіз екенін дәлелдеп, түсіндіру,
талдау, ... ... ... ... Сол ... әдебиет сабағын
оқытқанда әсерлендіру, талдау, бейнелеу, тұжырымдау ... ... ... «Қай әдіс ... ... мақаласында айқын баяндайды.
Халыққа білім беру ісі үшін халықтың (ұлттың) ана тіліндегі ... ... ... ... Міне, осындай өзекті мәселелерге Ахмет Байтұрсынов
ереше мән беріп, ұлттық емлені, ... ... ... ... оны жүзеге асыруға басшы болды. Халықты надандық түнегінен шығару
үшін оған білім беру қажеттігін дәлелдеді. 1913 жылғы ... ... ... ... ... оқытатын адам оған үйрететінін, оның
көңіл сарайын, мұғалімдік ғылымды жақсы білу керек»,-дейді.
Жүсіпбек ... ... ... ... (1924) ... баланы оқытудың ережелерін, заңдарын баяндайтын, оқытудың
дұрыс жүйесін тауып, білім берудің ... ... ... ... деп, дидактикаға қазақ тілінде тұңғыш ғылыми анықтама
берген.
Жүсіпбек Аймауытов баланың ақылын, сезімін, ерік-жігерін, ... ... атап ... ... ... елдің салт-санасын, әдеп-
ғұрпын көрсетуді ұсынды. Баланың тіл ... ... ... көңіл
бөлді.
Мағжан Жұмабаев (1893-1938жж.). Ол зейінді тәрбиелеу жолдарын
көрсетті. ... ... ... ... ... ... ашықтығы;
- әсердің күштілігі;
- затты көрсету, суретін салдыру, балшықтан сол затты жасату.
Баланың ойын бөлетін сабаққа қатысы жоқ ... ... ... ... ... келу ... ... Осы құбылыстарға жол бермеу ... ... ... ... ... жаңалауды, оқуды енді
бастаған балаларды 5-10 минут оқытуды ұсынды.
Сонымен дидактика бойынша көптеген жұмыстары жүргізілді. Бұл жұмыстар
одан әрі ... ... ... ... ... ... ... І-ХІ сыныптарға арналған жаңа оқулықтарды жазуды бітіріп, оларды мектепке
енгізу;
- аз комплектілі мектептердегі, мектепке ... ... оқу ... ... ... жаңа ... енгізу;
- мектептегі компьютерлендіруді аяқтау;
- мемлекеттік жалпыға міндетті стандарттарды жасауды аяқтау, оларды кезең-
кезеңмен мектептерге енгізу;
- ерекше ... ... ... ... ғылыми негіздеу;
- білім беруді ізгілендірудің ғылыми әдістерін жасау.
3. Оқыту процесінің қозғаушы күштері.
Оқыту процесінде кездесетін қарама – ... шешу – ... ... күші ... ... Оқу процесінің негізгі қозғаушы
күші оқушылардың алдына ... ... ... ... мен ... ... ... білімдері, іскерлігі және ақыл-ойлары
арасындағы ... оқу ... ... ... ... меңгеруі арасында, мұғалімнің түсінігі мен оқушы түсінігі,
теориялық білімдер және ... ... ... оқу процесіндегі
қиындықтың деңгейлері, сипатын дұрыс анықтау және оларды оқушылардың
дұрыс түсінуі, мұғалімнің ... ... ... және ... оқушының
оны түсінуі араларында болады.
Мысалы, ынтымақтастық педагогикасы ... ... ... ... көптеген қарама-қайшылықтарды шешуге ат
салысты. Олар:
- оқушылардың қызығушылығы және сабақ тақырыбы арасындағы қайшылық;
Оқушылардың пікірінше ... ... ... ... оқушының намысына тиіп, дөрекілік, ұстамсыздық көрсетуі.
2. Бағаны дұрыс ... ... ... ... ... Үй тапсырмасын орындамау.
5. Сабаққа қатыспау.
4. Білім , іскерлік, дағды. Білім - адамзаттың ... ... мен ... ... пен ... ... тану нәтижесі.
Білімді жеке адам игілігіне айналдыру үшін оны ... ... ... ... жіктеу және жинақтау арқылы терең ... ... ... ... сүйеніп өз білімін шындыққа айналдырады. Бұл
дамытып оқытудың ... ... яғни ... ... ... ... өз ... ізденуге, зерттей білуге және жаңа білімді
еркін игеруге үйрету.
Оқушылардың білімі – ... ... ең ... ... ... ... ... Сондықтан оқушылардың білімді меңгерген,
меңгермегенін оқыту жобаларымен ... ... - ... да бір іс-әрекетті жасау негізі. Іс - ... ... ... ... – қоғамдық-өндірістік тәжірибеде
қолданылады, меңгірілген білім көмегімен адам жаңа ... ... ... ... ... ... ... мәдениеттің дамуына өз үлесін қосады. Осылайша жеке тұлға сапалы
білім керектігін, оның пайдасын көреді. ... жеке ... ... Бұл ... ... ... тек білім беретін процес емес, ол
баланың жеке ... ... ... мен ... ... «Бақытты болу, кәмелетке келу, қоғамдық тіршілікті жақсарту
– барлығы да білімділікке байланысты. Білім мен өнерді меңгергеннен кейін
адамда іскерлік пен өз ... ... одан соң ... ... - ... ... жинақы, жүйелі, берік, пәрменді болуы керек.
Аталған белгілер ақыл-ой сапаларын қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... тереңдік.
Білім өздік жұмыс және ... тыс ... ... ... ой жұмысы тұрақты, терең жүреді.
Ой тұрақтылығы дегеніміз – ойдың маңызы, оқу материалдарына тоқталуы,
оларды ойда сақтау керек жерде ... ... ... тұрақтылығы ақыл – ой
жұмысының жоғары деңгейіне, ұзақ ... ... ... ... тереңдігі оқылған объектіні терең білуден, оны өз бетімен
зерттеп, ішкі ... ... ... ... аша
білуден көрінеді. Материалға ... ... ... ... теориялық және тәжірибелік жұмыста қолдану, білімнің ішкі
мотивтерге және ... ... ... ... ... біз ... аса маңызды қасиеттеріне тоқталдық. Ол қасиеттер
білімді меңгеру процесі арқылы пайда болады. Меңгеру – ... ... ... тану процесі.
Меңгеру нәтижесінің сапасы оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... – білімді меңгеру нәтижесі.
Іскерлік – бұл кез келген іс-әрекет емес, ол ... ... ... ... ...... ... істеуге
керекті жұмыс тәсілдерін белгілі бір жағдайларға ... ... ... адамның жұмысты жаңа жағдайда өнімді, сапалы, уақытында істей
білу қабілеті.
Іс-әрекет ... ... үшін ... ... жасалады.
Іскерліктің құрамы күрделі. Оған «елес, ұғым, білім, дағды, ... ... ... қабылдау, ойлау, іс-әрекет процесін реттеу
және өзін-өзі бақылау дағдылары» енеді. Осы ... ... ... өз ... ... ... оған жету үшін іс-әрекеттің тиімді
тәсілдері арқылы жұмыс істеп жақсы нәтиже алады. Дидактиктер ... ... және ... ... есептеу, энергия көздерін,
реактивтерді қолдану, т.б.) іскерліктерді ... Ал ... ... керек ес, қабылдау, ойлау іскерліктерін атайды.
Танымдық іскерлік (бақылау жүргізе білу, тәжірибе жасау, әдебиетпен
жұмыс және басқалары оқу ... ... ... ... ... ... оны ... ұйымдастырудан, бақылаудан көрінеді.
Психология және дидактика тәжірибесі оқу бағдарламаларына өте маңызды
оқу іс әрекеттерін енгізуді ... ... ... арнайы іскерлік;
- оқу жұмысын тиімді ұйымдастыру іскерлігі;
- ақыл-ой іскерлігі.
Білім мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... енгізуді талап етті. Осыған
байланысты «Жалпы білім беретін мектептің оқу ... ... ... 1997), «білім, білік, дағдыларды күнделікті бақылап
бағалауға қойылатын негізгі талаптар» деген ... ... топ – ... ... ... ... оқушылардың бойында
нақты оқу пәндерін оқу процесінде қалыптасады. Олар оқу материалымен,
жұмыс істеуге керекті және оны ... ... ... ... топ – ... оқу жұмысын тиімді ұйымдастыру іскерліктері: оқу
материалдарын меңгеру, талдау оларды ... ... ... ... ... ... Өз жұмысын бақылау, оның нәтижелерін түзету,
өзінің іс-әрекетін басқару.
Үшінші топқа интеллектуалдық іскерліктер ... ... ... ... ... және саралау, абстракция және нақтылау, салыстыру
және ұқсату, себеп-салдарлық байланыстарды анықтау.
Әрбір топтағы іскерліктер оқушының ... ішкі және ... және ... ... көрінеді.
Сипатталған іскерліктердің байланыстарын мына сызбадан көруге болады.
| | | ... оқу ... | ... ... ... | ... |
| | | |
| ... іскерліктер |
Қ.Жарықбаевтың анықтамасы бойынша «дағды – ... ... ... ететін іс-әрекет бөліктерінің қайталап ... ... ...... ... ... ол ... жақсы, көп күш жұмсамай жасауға мүмкіндік береді.
Іс-әрекетке дағдыланған адам, іс-әрекетке керекті ... ... ... ... ... ... ерік-жігер, мәдени, гигиеналық
болып бөлінеді. Ақыл-ой дағдылары: ... ... оқу, ... ... тұрақты түрде қайталау. Тілдік дағдылар: ... ... ... дәлелдерге сүйеніп сөйлеу және жазу, таза сөйлеу,
қыстырма сөздерді қолданбау. Қозғалыс дағдылары: киіну, өзіне-өзі ... ... ... дағдылары: түрлі еңбек құралдарымен, станоктармен,
машиналармен жұмыс істеу. Сенсорлық дағдылар: ана ... ... ... ... ... іс-әрекеттегі белсенділік, тәртіптілік, талап қоя
білу. Мәдени дағдылар: ұжымды, басқа ... ... ... Гигиеналық дағдылар: денені таза ұстау.
4. Оқыту процесінің қызметі. Оқыту ... ... тән ... ... оқытудың білім беру, оқытудың тәрбиелік, оқытудың дамыту қызметтері.
Оқытудың білім беру қызметі - бұл адам ... ... ... оны өз ... ... ... іскерлік пен дағдыны игеруге
даярлау. Қазіргі кезде білімді толық игеру үшін оған қойылатын талаптарды
ескерген жөн. Олар:
- ... ... – оқу ... ... үшін ... ... ... білімнің түсініктілігі – оқушылардың өз ... ... ... ... ... – жаңа ... алу үшін ... бұрынғы білімін
шеберлікпен қолдану мүмкіндігін жасау.
Оқытудың ... ...... тәрбиелік ықпалы жайындағы
Я.А.Коменскийдің, И.Ф.Гербарттың, Ф.АДистервектің, Н.И.Пироговтың және
К.Д.Ушинскийдің еңбектерінде мазмұндалған.
И.Ф.Гербарт оқыту – ... ... ... ... ... ... ұстазы аталған Әл-Фараби «Тәрбиесіз білім ... жауы ... » деп, ... ескертті. Білім беру мен тәрбиелеу тұтас
әрекет екендігін дәлелдеген ғұламалар соған байланысты өз ... ... екі ... ... құра ... М.Дулатов «Оқытудағы мақсат
жалғыз құрғақ білім үйрету емес, білім мен бірге жақсы ... ... ... баса ... оқу мен ... бір тұтас педагогикалық
әрекет екендігін дәлелдеді.
М.Жұмабаев көру, есту, сипау, иіскеу, бұлшықет ... ... ... ... ... ... ... сол
тәрбиелер арқылы зейін қалыптасады, баланың ақылы ересек адамдарға
қарағанда төмен ... ... ... ... ... ... білу керек екенін түсіндіреді.
Тәрбиелей отырып оқыту ғылыми теориялар мен ... ... мен ... айналуын сипаттайды, моральдық нормаларды, мінез-
құлықты игеруін қамтамасыз етеді. Оқыта отырып ... ... ... алуға тәрбиелейді, ақыл –ой қабілетін дамытады,
адамгершілік қасиетін қалыптастырады.
Мектепте оқушыларға ... ... беру ... ... ... ... ... қызметі, оқыту процесі – білімді меңгеру ... ... ... ... сенсорлық және қозғалыс аймағы сезімі,
ерік-жігері, қажеттіліктері, мотивтері дамиды. Оқыту – жеке ... ... ... ... ... ... ... бірі – баланың дамуы оқытуға байланысты. Сондықтан
білім мазмұнына баланы дамытатын ... ... ... ... ... ... кезең бойынша қалыптастыру ... ... ... ... ... баланы дамытуға
бағытталған.
Қазіргі оқыту тек білім берумен шектелмей, оқушыны әр жақты дамытуға,
алдымен ақыл-ойды дамытуға ... ... ... міндеті болды. Олар бір-бірімен тығыз
байланысты және оқытудың барлық ... ... ... Оқыту процесінің негізгі құрамдық бөліктері. ... ... ... ... екі ... болды. Біріншісі: мақсат – жеке
тұлғаның ақыл-ойын, есін және басқа қабілеттерін дамыту ... ... ...... негіздерін меңгерту, өмірге қажет нақты білімдер
беру.
Қазіргі оқытудың мақсаты білім туралы құжаттарда белгіленген. Ол
мұғалімнің сабақ ... ... ... ... ... ... мұғалім өзінің алдына төрт
түрлі дидактикалық мақсат қояды. Олар:
- ... оқу ... ... және оны ... рет ... оқығанды еске түсірту, іс жүзінде репродуктивтік және ... ... ... және ... ... ... жүйелеу;
- білім, іскерлікті бақылау және есепке алу.
Оқыту мазмұны - оқыту процесінде оқушы ... ... ... ... дағды, іс-әрекет және ойлау тәсілдері, оқыту
мазмұны пән ... ... ... оқу ... ... ... оқулықтарда жазылған.
Оқыту процесінде бастапқы кезеңінде мұғалім ... ... және оны ... ... ... ... жаңа ... меңгеру және бекіту қатар жүреді. Оқытудың
мақсаты - оқу материалдарының негізгі ойын және ... ... ... ... оқу материалы қайталанады және оқушылар алған
білімдерін қолданады. Бұл ... ... ...... ... кеңейту, кең түрде жаңғырту, тәжірибелік қолдану.
Үшінші кезеңде мұғалім оқушылардың тәжірибелік ... сол ... ... ... ... ... ... білімін
мұғалімнің көмегімен де және өз бетімен де ... ... ... салыстырады. Бұл кезеңдегі оқыту нәтижесінің
көрсеткіші:
- ... ... өз ... ... ... ... ... қолдана білуі.
Оқыту процесін кезеңдерге бөлу, талдау оның ерекшеліктерін
анықтауға мүмкіндік береді.
Бірінші ерешелік. ... мен ... ... ... ... ... ... де ықпал етеді. Оқыту барысында осы бөліктер
арасында үйлесімді дидактикалық өзара әрекет болу ... ... ... ... оқытудың нәтижелерін
көтерудің негізгі жолдарының бірі.
Оқыту процесінің екінші ерекшелігі: оқыту мен оқудың өзара байланысы
арқылы білім мазмұны оқушының іс-әрекетіне ... ... ... ... жоспарлы түрде өту – оқытуды ... ... ... ... ... оқу ... ... қалай қабылдағанын,
оны меңгеру нәтижесінде қандай ішкі ... ... ... ... ... ететінін бірден бағалауға болмайтындығында.
Оқу процесінде жоспардан ... ... ... оның ... алу ... ең басты ұғымдарға назар аударады.
Оқытушы іс-әрекеті. Оқыту – ... ... ... ... ... іс-әрекеті оқушымен тікелей де, жанама да
байланыста жүзеге асырылады. Оқыту ... оқу ... ... ... Бұл ... ... ... іс-әрекетін мұғалімнің
ұйымдастыруына, бақылауына, өздігінен білім ... ... ... ... мен ... ... сәйкестендіруіне байланысты. Оқытушы:
- оқу ақпараттарын іріктейді, жүйелейді, бөліктерге бөледі және ... осы ... ... ... олармен істелетін жұмыс әдістерін
белгілейді.
- әрбір оқушының білімдер ... ... және ... ... ... ұйымдастырады.
- оқушылардың оқу – танымдық іс-әрекетіне басшылық етеді.
- оқытушы оқушылардың белсенділігін және саналылығын ... және оқу ... ... бақылайды, оқыту нәтижелерін
талдайды, оқушының жеке тұлғасын одан әрі дамытуды жоспарлайды.
Оқушының оқу – танымдық іс-әрекеті. Оқу мазмұны және ... ... ... ... ... теориясы,
гуманистік психология.
Оқу - оқушылардың танымдық іс-әрекеті.
Оқушының оқыту процесіндегі іс-әрекеті бір ... ... ... маңызды белгілері: өзін-өзі сынау және өз бетімен
жұмыс істей ... ... ... танымдық белсенділік,
табандылық, жігерлілік, ... ... ... ... ... ... іс-қимылдарды таңдау.
Оқу іс-әрекетінің өнімдері - білімдерде, іс-әрекетте, рухани
өмірде, қоғамдық қатынастарда, бағаларда бейнеленген. Оқу ... ... ... ... және ... ... ... жеке іс-қимылдар, мотивтер сияқты
бөліктерден ... Оқу ... ... оқу ... ... ... мынадай бөліктер болады: міндеттерді талдау; міндеттерді
орындау туралы ... ... ... ... ... ... еске
түсіру; міндеттерді шешу жоспарын жасау; жүзеге ... ... ... және ... оқу міндеттерін шешу процесіндегі ... ... ... оны бағалау. Оқыту қол жеткен нәтижелерді
талдаумен аяқталады. Бірінші ... ең ... ... ... жаңа білім,
іскерліктерді меңгеруге көмектесуге аударылып, келесі сабақтарда бақылау
және талдау күшейтіледі.
Оқушылар жаттығуларды, үй тапсырмаларын ... ... ... ... оқу ... ... ... аударылады.
Мұғалім оқушының фактілерді, анықтамаларды түсінгендігін тәжірибелік
жұмыста білімді дұрыс қолдануынан көріп, оқыту ... ... ... ... қорытынды жасайды.
Қорытындыларды шығаруға оқушылардың өздері де қатыстырылады. Сөйтіп,
оқытудың соңғы кезеңінде білімдегі, іскерліктегі кемшіліктер ... ... және ... одан әрі ... ... ... –оқу қызметінің маңызды бөлігі.
Оқу іс-әрекеті, мазмұны оқушыны оқуға итермелейді. ... ... бар ... ақпараттармен шектелмей, әр пәндегі
іс-әрекет тәсілдерін үйренуге тырысады.
Оқу танымын алға ... ... ... болып табылады. Танымға
оқушының ықыласы болу керек. Оған қалай қол ... ... ... бұл ... ... ... ... жоқ. Іс-әрекеттің негізгі себептері
–қажеттілік, қызығушылық.
Мұғалімнің жеке тұлғасы, іс-әрекеті, оқу ... ... ... ... оқушының оқуға деген ықыласын оятып, жақсы сезім,
қызықты сабақтар, жаңа ... ... ... ... қызықтырады. Болашақты ойлап пәндерге ... ... ... ... ... ... ... баланың білім алуына
себепші болады.
Мұғалімнен, «екіліктен қорқып оқу» жағымсыз қылыққа жатады.
Оқушылардың білімді ұғыну сатылары
|Оқу |Анықтамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... | | | | ... | | | ... | | | | ... ... ... ... ... |Хабарлама |
| ... ... ... ... ... |Есінде сақтайды|бағыттайды. |-санаңыз-есіңізге |
| ... ... ... ... |Әңгімелейді, |түсіріңіз-«Бұл |
| | | ... |не?» - ... |
| | | ... ... | | ... |ат ... ... |
| | | ... ... | | ... алады |е |
| | | | ... | | | ... |
| | | | ... | | | |қта ... ... ... ... |материалды |Өз пікірін ... ... ... ... ... ... | ... ... |, жалпы шолу |
| | | ... ... сын ... | | ... ... ... | | ... |з-жинақтаңыз-өз |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... | | | ... ... ... |Көрсетеді ... ... ... ... ... |
| |, ... ... |Мақұлдайды |сынап |
| ... ... ... ... ... жаңа ... жаңа |Жұмысты сыни |лелдеңіз-көрсетіңі|
| |жағдайларда ... ... ... ... |
| ... ... ... | |
| | ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... | | ... |Талқылайды |Зерттейді ... ... ... ...... |
| ... бөлу ... |етеді |көзбен |
| | ... ... ... |
| | ... |Бақылайды |айырмашылықтарын |
| | ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... ... |
| | | ... ... |
| | | | ... | | | ... | | | ... |
| | | | ... | | | ... |
| | | | ... бөліңіз |
|Синтез|Әртүрлі ... ... ... |
|(Жаңан|идеялардан жаңа |Қорытындылайды |байланысты ... ... ... немесе |Бір жерге ... ... ... ... ... ... |
| | ... |Тереңдетеді, |жасаңыз-ұйымдастыр|
| | ... ... ... | ... ... ... | | ... |ңіз-жетілдіріңіз-ө|
| | | | ... | | | ... |
| | | | ... ... бір ... ... |Пікір |
... және ... ... ... ... ... ... |Таниды, ... |
| ... ... ... ... |материалдар мен |Күдіктенеді ... ... ... ... ... |ыни тұрғыдан |
| |маңызын бағалау |Құрастырады | ... | |Өз ... | ... | ... | ... | | | ... | | | ... | | | ... |
7. ... ... оқыту
|Түсіндіру суреттеу | ... ... ... оқыту | | ... ... ... | ... |
| | ... | | ... ... | ... ... ... ... | ... ... | ... | |лық ... | ... | | | | ... | | | | | ... ... ... талабына сай өзгеріп отырады. Мысалы,
И.Гербарттың (1776-1841) дидактикасы кейін дәстүрлі оқыту түріне айналды.
Онда Я.А.Коменский ... ... сол ... ... және ... жүйелердің элементтері болды. Д.Дьюй
(1859-1952) дидактикасы дәстүрлі дидактика негізінде пайда ... ... ... ... ... ... оқытулар да бұрынғы
жүйелер жасаған негізге сүйенеді.
Тәжірибеде оқытудың көптеген түрлері қолданылуда. Мұғалімдер барлық
пайдалы оқыту түрлерінен бас ... ... жаңа ... ... ... ... көп ғасырлар бойы өмір сүрді, оқушылар
болмыс факті, құбылыстарын және олардың арасындағы ... ... ... ... бұд ... есте ... ... сөз еске
түсіруі керек болды. Олардан білімді тәжірибеде қолдану талап етілген
жоқ. Оқытудың бұл түрі ... ... ... ... ... жеке
тұлғаның ақыл-ойының өсуіне жағдай жасамайды. Қазірігі мектепте көп
қолданылатын ... ... ...... ... т.б.
Түсіндіру – суреттеу арқылы оқыту. Оның мәні ... ... және ...... ... ... ... тыңдау және
есте сақтау – оқушы іс-әрекетінің жетекші түрлері, ... ...... ... және тиімділіктің негізгі өлшемі. Бұл оқытудың
кең тараған түрі. Оны ғылыми негізделген және сипаттаған ... ... Осы ... ... ... мен ... ... мынадай болады:
Түсіндіру – суреттеу арқылы оқытудың жақсы жақтары: уақыт үнемдейді,
мұғалім мен оқушылардың күшін сақтайды, оқушылардың ... ... ... процесті тиімді басқаруды қамтамасыз етеді. Сонымен
қатар оның ірі кемшіліктері бар. «Дайын» білімдер ... өз ... ... тек ... ... ... мүмкіншілігі шектеулі,
оның ақыл-ой қабілетін және оқушының іскерлігін ... ... ... ... ХХ ... ... (репродуктивтіктен өзге) ойлауға,
шығармашылық ой дағдыларына үйрететін модельдерді іздестіру жүрді.
Осылайша ... ... ... ... ... процесі мынадай:
- Проблемалық жағдай жасау және мәселе қою.
- Мәселені шешу жолдарын – гипотезаларды ұсыну.
- Таңдап алған ... ... ... бағытындағы
пәндерде тәжірибе арқылы гуманитарлық пәндердегі ережелердің дұрыстығын
түпдеректер арқылы тексеру.
- Нәтижелерді қорыту: жаңа ... ... ... бұрынғы
іскерліктеріне білім қосу, оларды теория мен тәжірибе арқылы бекіту.
Мұғалім әр ... ... ... ... ... материалдың күрделілігіне, оқушылардың дайындықтары мен
деңгейлеріне, ... ... ... ... үшін ... ... жағдаят, мәселе,
мәселелік міндет (тапсырма), гипотеза ... ... ... білу ... ... маңызды кезеңі мәселелік жағдаят. Мәселелік жағдаятқа
еңгізілетін оқу проблемалары қиын да, бірақ оқушылар шеше ... ... ... ұғымының педагогикалық әдебиетте екі түрлі мәні бар.
Біріншісі – оқушыдан ... ... ... ... кез ... ... – кез келген міндет емес, оқушыларды өздері үшін
білімдер алуға ықпал жасайтын міндеттер.
Гипотеза жорамалы - ... қиял ... ... Кез ... жорамал
емес, әдетте дәлелденген жорамал ғана ... ... ... ...... шешу ... ... оқытудың көптеген түрлері жасалды: ... ... ... ... ... ... нақты
жағдайларды талдау әдісі, ой майданы, эвристикалық әңгіме және т.б.
Мәселелік ... ... ... өзіндік шығармашылық іс-әрекет
арқылы өз бетімен білім алу оқу еңбегіне деген қызығушылықтың жоғарылығы,
өнімді ойдың ... ... ... және пәрменді нәтижелері.
Кемшіліктері: оқушылардың танымдық іс-әрекетінің әлсіз басқарылуы,
жобаланған ... жету үшін өте көп ... ... ... ... ... ... басқа оқыту түрлерімен ұштастыра қолдану
керек.
Бағдарламалық оқыту:
Бағдарламалық оқыту - тақырыпты оқу бағдарламасы ... ... ... ЭЕМ) ... ... өз бетімен меңгеруі.
Бағдарламалық оқытудың негізгі ұғымы оқытатын бағдарлама. Бағдарлама
үш бөлімнен тұрады: оқу ақпараттарының үзінділері, онымен ... ...... ... үшін ... ... бақылау
тапсырмалары (кері байланыс), жаттығуларды қайталау немесе келесі бөлікке
өту туралы нұсқаулар.
Б.Скиннер (1904 жылы ... ... ... бағдарламада оқу
материалдары шағын бөліктерге бөлінеді. Материалды меңгеру үшін берілген
тапсырмадағы ақпаратты оқып, оқушы оның бос ... бір ... ... толтырады. Содан кейін жауабын бұған дейін жабық тұрған
жауаппен тексереді, ... ... ... ... ... ... ... ал
оқушы дұрыс жауап бермесе, онда ол ақпаратпен қайта жұмыс істейді.
Линиялық бағдарламаны сынау тармақты бағдарламаны жасауға әкелді. Оны
жасаушы ... оқу ... ... ... болу ... өйткені,
кішкене бөліктерді меңгеру жеткіліксіз, сондықтан тақырыптың мазмұнын
терең және жан-жақты талдау керек деген.
Тармақты бағдарламада ... ... ... оған ... ... оның ... толық емес және дұрыс емес ... Одан ... ... ... ... Егер оқушы дұрыс ... онда ... ... ... ... Егер ... ... онда оқушының не себепті қателескені ... де, ... ... ... ... тапсырылады.
Сонымен тармақты бағдарлама оқушылардың ... және ... ... ... ... ... ... оның да кемшіліктері
бар, оқушы көп жауаптың ... ... ... қате ... ... ... ... тармақты бағдарламаның өзі оқушыға
материалды толық және ... ... ... ... ... ... проблемалық оқыту,
оқушылардың жауаптары олардың жеке ерешеліктеріне икемделген. Оқушылардың
жауап беру тәсілдері әртүрлі: әріп, сөздерден жауап құрастыру, жауаптарды
шартты белгілермен ... ... ... дұрысын таңдау.
Бағдарламалық оқытуға байланысты дидактикаға алгоритм ұғымы енді.
Алгоритм дегеніміз – оқу материалымен жүйелі жұмыс ... үшін ... ... ... ... ... ... қатаң басқаруға,
жақсы нәтижеге жетуге мүмкіндік береді.
Бағдарламалау ... ... ... блоктық, содан кейін
модульдық оқыту пайда ... ...... ... оқу ... ... оны өз
жұмысын жоспарлай, талдай, бақылай білуге үйретеді.
Технологиялық картаны мұғалім жасайды. Ол әдеттегі сабақ ... Онда ... оған ... ... ... ... ... түрі,
оқу материалын, оқу жұмысы тәсілдерін ... ... ... білімдер, тақырыпты оқу арқылы қалыптасатын жалпы оқу және арнайы
іскерлік, ... ... ... оқу ... нені меңгеру
керектігі көрсетіледі.
Мұндай карта жеке сабақтарға, бөлімдерге жасалады.
Модуль дегеніміз – мұғалім жасайтын оқушының оқу іс-әрекетінің жоспары.
Оны баспа ... ... ... әр оқушысына береді. Бұл әдістемелік
құралда оқушының әр ... оқу ... ... оқу
тапсырмалары, оларды орындау әдістері көрсетілген.
Модульдер арқылы мұғалім әрбір оқушымен жұмыс істейді.
Модульдің ... ... ... оқушының іс-әрекетінің мақсатын
анықтаудан басталады. Мұғалім оқушы «Нені үйрену керек?» - деген сұраққа
жауап береді.
Келесі ... ... ... мазмұнын және оқу іс-әрекетін
меңгеруге ... Ол үшін ... ... ... тест,
интеллектуалдық сергітулер өткізіледі. Содан кейін ақпараттық блок:
(мұғалім әңгімелеуі, дәріс, фильм, диафильм, ... ... оқу) ... ... ... ... есептер шығару, проблемаларды
шешу, сұрақтарға жауап, тапсырмалар орындау, т.б.
Модульдық сабақ мұғалімнің бақылауымен ... ... ... ... ... ... түрінің міндетті элементі рефлексия (өзін, өзінің іс-
әрекетін бағалау). ... ... ... ... сабақ мақсатына
қаншалықты деңгейде ... өз ... ... ... ... ... ... бастапқы деңгейі
анықталады, содан соң өткелі отырған тақырып бойынша ақпарат ... ... ... ... ... ... түзетулер
жүреді.
Дәстүрлі сыныптық-сабақтық жүйеде мұғалім барлық жұмысты істейді.
Оқушылар негізінен тыңдайды және жауап береді. ... ... ... ... Ол ... ... басқарады. Мұғалім кеңесші,
оқушының көмекшісі, өз ... ... ... ... ... ... ала ... өлшемін әзірлейді, сол бойынша оқушылар өздерін
және жолдастарын ... ... ... ... 24-26 ұпай ... «5», 21-23 ұпай ... «4», 17-20 ұпай ... «3», 17-ден төмен «2»
деп бағаланады.
Баспа әрпімен терілген ... ... ... үшін ... ... оқи білу керек. Сондықтан модульдық оқытуды бастауыш сыныпта
қолданудың керегі жоқ деген пікірлер де бар. ... ... ... 2 ... ... ... жылға жоспарланады.
|Технологиялық карта | ... ... | ... ... ... |
| ... оқу жұмыс |
| ... ... ... ... ... | ... істей білуі керек | ... ұғым ... ... ... ... | ... оқу және арнайы оқу іскерліктері мен | ... | ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... |
|1 модуль ... ... ... ... ... ... ... оқу | ... саны ... | ... элементі – 1 |Мақсат ... ... және |
| | ... тақтаға |
| | ... ... ... – 2 ... ... ... |Өз бетіңмен дәптермен |
|Тестілік ... ... істе ... |I. ... ... ... және | ... ... атын жаз | |
| |II. ... ... ... | |
| ... орында 10 сұрақ | |
| ... | |
| |III. ... ... ... ... ал |
| ... | |
| |I. ... ... мына ... | |
| ... анықта: 10 дұрыс жауап | |
| |– ... ... ... 8-9 | |
| ... жауап – орта; 8-ден төмен| |
| ... | |
| |II. ... ... | ... ... – 2 ... |Өз ... ... істе ... ... |I. ... ... оқы | ... | | |
| |II. ... ... | |
| |III. ... ... және | |
| ... ... | |
| |IV. ... жазбаша орында. | |
| |2 ... ... | |
| |V. ... дұрыстығын |Біріншісі – 2, екіншісі |
| ... ... ... жауап 1 |– 3 ұпаймен бағаланады |
| ... ... қате ... – 0 | |
| ... | |
| ... талда | ... ... – 3 ... | ... ... |I. ... оқу | ... | | |
| |II. ... ... | |
| |III. ... ... | |
| |IV. ... ... хабарлама |Топтағы жұмыс. Ұпайларды|
| ... ... ... ... ... қағазына түсіру |
| ... ... ... |
| ... 5 баллдық жүйемен | |
| ... | ... ... – 4 ... | ... |I. ... орында | |
| ... ... ... |
| ... | |
| ... (3) | |
| ... ... ... | |
| ... ... ... ол | |
| ... қай ... ... | |
| ... |7 ұпай |
| ... ... ... |6 ұпай |
| ... ... ... оқып |Әр дұрыс жауап 2 балл. |
| |оны ... ... 3 ... – 0 |
| ... ... ... емес – 1 |
| |II. ... ... ... | |
| |III. өз ... ... Ұпай ... парағын |
| ... ... ... бүгінгі |дәптеріңе сыз |
| ... ... баға қой. | ... ... – 5 ... бақылау парағы | ... ... ... орындағаны үшін алған ұпай саны ... |№1 |№2 |№3 |№4 |№5 ... ... - 2 |2 |3 | | | | ... – 3 | | | | | | ... ... | | |3 |7 |6 |16 ... | | | | | | ... | | | | | |26 |
| ... ... ... атап | |
| ... | |
| ... ... ... | |
| ... Егер «5» ... онда | |
| |үй ... берілмейді, «4» -| |
| ... ... «3» не одан ... өз ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... қайталау.| |
| ... ... ... | |
| ... сөзжұмбақ қарастыру. | ... ... ... ... ... ... әсіресе бағдарламалық оқыту саралап оқытуға
мүмкіндік береді. Саралап оқытуды қолданған ... ... ... және ... ескереді. Саралап оқытудың мақсаты –
оқушылардың білім алуға деген ... ... ... ... ... ... ... әдістемелік көмек беріледі.
Саралап оқыту үшін мұғалім оқушының оқу іс-әрекетіне, оқу материалын
қабылдауға ... ... жаңа оқу ... ... ... ... ... алдын ала біліп, оқушыларға, топқа тапсырмалар
әзірлеп, оқытудың тиімділігін үнемі талдап отырады. Мұғалім ... ... ... ... ... саралап оқытуды жүйелі түрде
қолданады.
Егер саралап оқыту жекелеген оқушыларға қатысты болса, онда ол ... ... ... ... үшін ... оның ... ... ол мектепте оқуға дайын емес ... ... ... ... Мектепте оқи бастаған балалардың арасында айырмашылық
көп. Мұғалім әр оқушының жеке тұлғасын мұқият бақылап ... ... ... ... олардың жұмыс істеу тәсілдерін таңдап, ата-
аналармен кеңеседі.
Әсіресе оқу ... ... ... ... ... аудару керек.
Баланың оқуын қиындататын көптеген себептер бар. Мектеп жасына ... ... 1,5-2 жыл ... ... ... іскерлігі дұрыс қалыптаспаған оқушылар жаза алмайды, сурет
салып, тәжірибеде түрлі іс-әрекет жасай алмайды. Дене ... ... ... еңбек пәндерін меңгеруде үлкен қиыншылықтарға душар
болады. Олардың ... ... ... ... ... ол өз
дамуында артта қала береді. Баланың оқуына оның қозғалысының дұрыс
дамымағандығы кедергі ... ... ... жеке ... өте ... арнаулы жаттығулармен түзетіп, бұлшық еттерін жаттықтыру
керек.
Кейбір оқушылардың ... ... ... дұрыс дамымаған.
Бұлардың ақыл-естері дұрыс, бірақ ... ... ... ... ... он ... кейін санауға қиналып, геометриялық фигураларды көз
алдарына елестете алмайды, жобалауға қабілетсіз. Осы қиыншылықтарды ... ... ... бедерлер, есте қалған зат не құбылыс бойынша сурет
салғызып, конструкторлардан ... ... ... ... Бұл ... ... тартылады.
Есте сақтау қабілеті бұзылған оқушылармен де жеке жұмыс істеу керек.
Бала материалды қайталай алады, ... ... ... көбейту
кестесін жаттай алмайды. Мұндай балаларға жеке бағдарлама жасалады, онда
көрнекілікті және «тіректі» қолдану, қабілетін жаттықтыратын ...... ... ... ... сөздерді құрастырып,
әріптерді жаза алмау. Дисграф ... ... ... ... айта ... Бұл аурулық емес, ми қызметінің уақытша бұзылуы. Жеке
жұмыс бұл мәселені шеше алады.
Дислекция – дыбысты қандай ... ... ... ... ... тілі жай шыққан балаларда байқалады.
Жалпы дамудың жеткіліксіздігі де баланың оқуда артта қалуының себебі
болады. Денесі нашар ... ... тез ... ... ... ... ... нашар балалар шамадан тыс жұмысты тез
сезеді. ... ... ... күн ... ... Егер бала ... ... оған ерекше күн ырғағы, қысқартылған жұмыс графигі қажет.
Әртүрлі ауытқулары бар оқушылар саны азаймай отырғандықтан ... ... ... ... топтары ашылған. Олардың жұмысы
бала дамуына жақсы әсер етіп, ол ... ... соң ... балалар
оқитын сыныпта оқиды.
Жекелеп оқыту үшін сыныпта 20-30 ... ... ... ... мұғалім 4-5 дифференциалдық топ құрады. Ондағы оқушылармен жеке
және топтық жұмыстар жүргізіледі. Саралау тәсілдері:
➢ Тапсырманың мазмұны ... ... үшін ... ... ... оқитын
оқушыларға тапсырманы орындау уақыты қысқартылады;
➢ Тапсырма ... бір, ... ... ... ... көп, ... ... Тапсырма барлық сыныпқа бірдей беріледі, бірақ үлгерімі нашар оқушыларға
тапсырманы орындау жеңілдету үшін ... ... ... бір ... ... ... ... деңгейі де әртүрлі
тапсырмалар жақсы, орташа және нашар оқушыларға беріледі.
➢ Өздік жұмыстың бір вариантын жеңілдету және ... ... ... ... ... беру;
➢ Есептерді оқушылардың деңгейіне қарай беру.
Саралап оқытуды қолданып, мұғалім үлгерімі төмен ... ... ... жақсы оқитындарды тез қарқынмен оқыта бермейді.
Мұғалім, бұл уақытша шара, ... ... ... ... үйрегенше
қолданылатыны оқушыларға түсіндіріледі.
Сонымен саралап оқыту барлық балаларды ... ... ... ... ... ... мазмұнын, орындалу уақытын өзгерту,
мұғалімдердің жеке оқушыларға әдістемелік көмек беруі ... іске ... ... ...... ... бір сөздік жұмысты (оқылатын объектімен,
оқулық, приборлармен жұмыс істейді, есеп шығарады, зерттеу ... оның ... ... ... есеп ... ... ... оқыту) – оқушылар тұрақты жұпта немесе құрамы
өзгеретін жұпта жұмыс істейді де, ... да бір ... ... өз ... ... ... жұмысының нәтижесін
бағалайды.
Топтың бір тақырыппен жұмыс істеуі – топ ішіндегі ... ... ... топ ішінде өзара әрекет жасап, жаңа материалды
түсіндіріп, оны ... ... ... ... ... ... ... - әртүрлі мәселені шешіп, іс-әрекет жасап
жатқан топтар теоритектер және эксперимент жасаушылар ... ... ... алмасып, мәселені талдайды.
Мұғалім рөліндегі оқушы – бір немесе екі оқушы бүкіл сыныпты оқытады.
Топтарды құру тәсілдері:
... ... – 2 ... ... 4 ... немесе бір қатарда
отырған оқушыларды бір топқа біріктіру;
➢ оқушылар тобы құрамын мұғалімнің анықтауы. Беделді мұғалім ... ... ... ... ... ... ... өз еріктерімен 4-6 адамнан тұратын топтарға
бөлінеді;
➢ сынып немесе мұғалім алдымен ... бір ... ... ... ... таңдап, жетекші топтарға жеке оқушыларды қабылдайды. Мысалы,
әрбір жетекші өз тобына шақыратын оқушының есімін атайды, ол ... ... ... соң ... ... ... өз ... оқушылар
қабылдайды. Топтардың саны бірдей болуы керек:
➢ Мұғалім өз тобына балалар қабылдайтын оқушыларды белгілейді, ... ... ... жаңа топ жетекшілері сайланады.
➢ Мұғалім немесе оқушы тақырыптың негізгі ... ... ... ... ... өзіне тапсырма алып, сол тапсырма таңдаған топқа
кіреді. Егер топ ... ... ... ... ... ... ... көшбасшысы сайланады.
➢ Алдымен топтың жетекшісі сайланады, олар топтағы ... үшін ... ... ... ... топтардың құрамына кіреді.
Тәсілдің тиімділігі беделді, үздік оқушылардың ... ... Бір ... ... ... ... алу. Мысалы «тарих», «техника»,
«тәжірибе», «есеп», «ойын», «қиын мәселе». Оқушылар өздерінің ... ... сай ... ... ... ... бірігеді.
Топтық жұмыс оқушылардың өздерінің ұйымдастыруы. Топқа шешілетін
мәселені, іс-әрекет түрін таңдау ұсынылады. ... ... ... ... өнімді тапсыру формасын ... Топ ... ... ... ... ... экскурсияға барады.
Мұндай форма топтық жұмысқа әзірлігі жақсы сыныптарға қолданылады.
Топтарды кезең бойынша құру. ... 3-5 ... ... оқып,
мәселені шешіп, жақсы бағаларын алған соң топтарға бірігіп, сабақ кезінде
басқа оқушылардан ... ... ... ... оқушылармен мұғалім өз
жоспарымен оқу жұмысын атқарады. Оқыту ... топ саны ... бір ... ... ... ... ... Басқа оқушылар топқа
кіргенше жұмыс осылай жүре береді. Мұндай ... ... ... ... ынталандырады.
Топтардағы жұмыс істеу технологиясы
Топ негізінен өз бетімен жұмыс істейтіндіктен, оған нұсқау беріледі,
алдын ала тапсырмалар әзірленіп, топ ... ... ... ... ... ... қатысады. Топтың іс-әрекеті түрлері:
➢ сынып алдында сөйлеуге, тәжірибе көрсетуге әзірлену, ... ... «ой ... ... ... қойылған мәселені көп болып шешу;
➢ алдын ала ... ... ... топ ... ... тәжірибені көрсету. Топтың сыныпта үздік хабарламаларды оқуы;
➢ оқушыларды басқа топтармен өзара әрекетке ...... ... ... ... ... ... топтың сыныпқа ортақ
міндетті орындауға қатысуы;
➢ ұзақ уақыт шығармашылық тапсырманы ...... ... прибор
немесе механизмдерді құрастыру, жоба жасау, экскурсия, оның ... ... ... ... және ... ... т.б. оқу жұмыстарын өткізуге топ оқушыларын әзірлеу.
Топ жұмысында іс-әрекеттің ұйымдастыру-қарекеттік түрі басым: оқушылар
мақсат қойып, өз жұмысын жоспарлап, мәселені ... топ ... ... ... іс-әрекетін бақылап, талдап бағалайды. Топтағы талдау
тәсілдері әртүрлі. Бірінші кезеңде топ ... өз ... ... ... яғни, бір-бірінің сөзін бөлмеу айтқаны тиімді. Бұл балаларды
тәртіппен, өз сөздерін бақылауға, әр ... өз ... ... ... оқу ... ... ... топтарда мұғалім олардың
белсенділігін көтеретін әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... топта рефлексия арқылы қорытынды
шығарылады. Топ ішіндегі жұмысты топ ... ... ... ... беруді ақпараттандырудың мәні
Білімді беруді ... ... ... және ... ... дамыту, ақпараттық-коммуникациялық технология
негізінде ... беру ... ... ... ең ... қоры ... ерекше қасиетке ие ... ... ... арта ... ... ... әлем ... қанағаттандыруға мүмкіндік береді.
ХХ ғасырдың соңында өндірістік дамыған елдерде ақпаратты сақтау,
өңдеу, ... ... ... ... ... шығыннан асып
түсуде.
Ақпаратқа деген сұраныстың өсуі ақпарат беретін жаңа технологиялардың,
электрондық құралдардың пайда болуына себепші болды. Электрондық құралдар
ішінде дәстүрлі ...... ... да ... ... ...... оны жеткізу құралдарын,
технологияларын оқыту мен тәрбие ... ... ... ... ... ... ... жүйесі.
Білім беруді ақпараттандырудың теориялық негізі – ... ... ... – ақпаратты табиғатта, қоғамда,
техникада өндіру, өңдеу, сақтау және тарату ... ... ... ... ... ... саласына еніп, дидактикалық
процесті оқушы ақпаратты алып, меңгеріп, қолданатын процесс деп ... ... ... ... алуы – ... ... десек, оны қатаң түрде
басқаруға болады. Сондықтан білімді ... ... ... ... ... ... Оқытуға ақпараттар
тұрғысынан қарау педагогика алдына көптеген мәселелер ... ... ... ... формада беру керек? Ақпараттық технологияға негізделіп
жасалған білім беру формасы – мәтінді ... ... ... ... (В. Ф. ... тірек сызбасы), ұғымдар кестесі, гипермәтін, т.б.
Қазір оқушының ... ... ... алу, ... ... ... ... білім» термині пайда болып, ... ... ... үлес ... ... ... ... мәтіндер
ығыстырылуда. Адам шартты белгілермен жұмыс істей білу керек. Осыған
байланысты жеке ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – ақпарат теориясы ... ... және ... жұмыс істй білу. ХХ ғасырдың екніші ... ... ... ... Ол оқушылардың бұқаралық
ақпарат құралдармен жұмыс ... ... ... ... ... ... ... өмірге әзірлеу, әртүрлі ақпараттарды
қолдануға, ақпараттық ... ... ... ... Дамыған елдерде ол үшін арнайы пәндер оқылады. ... ... ... ... ... ... жүйесі, ақпаратты көрсету,
көпшілік қолданатын байланыс ... ... ... ... жаңа ... меңгеру, компьютер және басқа электрондық
құралдар көмегімен ақпарат ала ... ... ... жасауға үйрету.
Ақпарат беретін технологиялар оқу процесіне ... ... ... ... ... өзгеріс енеді. Электрондық құралдармен
жұмыс істеп, оқыта алатын мұғалімдерді даярлау міндеті тұр. Мектеп ... оқу ... ... ... ... ... бірі –
ақпараттық мәдениет. Ақпарат ... жаңа ... үш ... техникалық құралдар, бағдарламалар, білім алуға керекті құралдар.
Техникалық құралдар: компьютер, принтер, модем, сканер, теле және ... ... бір ... ... ... ... ... – компьютердегі жұмысты басқаратын бағдарламалар.
Үшіншісі – оқу құралдары. Бағдарламаның ... тобы ... ... Олар ... ... ... ... жинақталады. Оқытатын жүйенің кең таралғандары: іскерлік ... ... ... ... проблемалық оқыту,
модельдеу, дидактикалық ойындар.
Күрделі бағдарлама: интеллектуалдық оқыту жүйелері.
Ерекшелігі: оқушыларды ... ... ... соған сай білім
алатын жеке бағдарлама беруі.
Сонымен білімді ақпараттандыру дидакикалық процестің ... жағы ... мен ... ... ... Оқушы алуан түрлі, өте көп
ақпараттармен жұмыс істеп, ... ... оны ... ... ... ... оқу ... өз бетімен жасайды.
Мұғалімнің де көп жұмыстан қолы ... Ол ... ... ... ... мен даму ... бақылап отырады. Электрондық техника әзірге
оқыту үшін көмекші құрал, ол дәстүрлі оқыту жүйесін ... ... деп ... ... ... ... ақпараттандыруға әсер етуші факторлар
Дамыған елдерде ақпаратқа тәуелділіктің артуы және ақпаратты ... ... ... тиімділігі, даму деңгейі 80-жылдардың
соңында жаңа «ұлттық ақпараттық қор» ұғымының пайда болуына әкелді.
Ақпараттық қор дегеніміз – ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ақапараттық қор интеллектуалдық қордың
бір бөлігі.
Ақпараттық қор
Адамзаттың білімін ұжымдық, көпшілік түрге айналдырады және ... ... ... ... ... ... ... кезде
адамның интеллектуалдық қарым-қатынасы негізінде ақпараттан туындайды
және субъективтік категория болып табылады.
Ақпараттық қорды игеру процесі ... және ... ... ... ... қор – ... ... жаңа функционалдық категориясы және
маңызды компоненті.
Ақпараттық сауаттылық – қоғамды ақпараттандырудың, ақпараттық қоғамда
өмір сүруге жаңа ... ... ... мен ... ... ... – ең ... құндылық, ал адамдардың ақпараттық сауаттылығы –
олардың еңбек әрекеттілігін анықтайтын фактор. Бұл ... блім ... ... өзгереді, білім берудің статусы көтеріледі.
Ақпараттық-окыту қорлары
|Бақылаушы және тестілеуші бағдарламалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... беру ... информатика және ақпараттық-
коммуникациялық технологиялар.
АКТ оқыту мақсаты
• Бағдарламалау дағдыларын дамыту
• Мәтіндік ... ... ... ... ... қосымшаларды
пайдалануға үйрету;
• Желіден, CD-ROM - нан ақпарат іздеуге үйрету, т.б.;
• Желі көмегімен қарым-қатынас жасауға үйрету.
Оқытушы
• Оқыту мақсатындағы программалық ... ... ... ... Оқу ... ... құрылымдай білуі тиіс;
• Білім беру процессі субъектілерінің өзара қарым-қатынас тәсілдерін
жобалай, білім алушының оқу-танымдық қызметін нәтижелерін ... ... жаңа ... таба білу тиіс.
Электрондық оқулықтарды құрастырудың педагогикалық
техналогиясы
• Жаңа ақпараттық – коммуникациялық технологияларды пайдалану арқылы білім
беруді ақпараттандырудың кең ... ... ... ... оны ... ... ... ғалымдар мен педагогтардың
жетістіктерін жинақтау мен сақтауға мүмкіндік беретін ашық дамушы
әдістемелік жүйе;
• Оқытудың дедактикалық ... ... ... мен ... ... мүмкіндіктерін ашуға бағытталған оқушылар қызметін
ізгілендіру құралдары;
• Өз білімін жетілдіру және өзін ... ... ... ... дидактикалық қорды жинақтау және жаңартуға мүмкіндік беретін
мұғалімдер мен оқушылар қызметін ізгілендіру құралдары;
• Білім беру ... ... ... ...... ... және оқытушының басқарушы ретінде мақсатын нәтижеге бағытталған
оқыту процесін автоматтандырудың ... ... ... бағытталған
Электрондық оқулық модулінің мақсаттық бағытталуы оның білім беру
стандарты мен оқу бағдарламасына сай екендігін анықтайды. Электрондық
оқулықтың ерекшелігі - ақпараттық оқыту ортасы ... ... ... ... тыс ақпараттар берілуі мүмкін.
Ғылыми
Ғылымилық принціпі жүзеге асыру модульдерді құрастыру процессінде
оқушыларды ғылыми білім ... ... ... Бұл әлемнің
обьективті сипатын, пәндерді зерттеу негізі болып табылады. Сондықтан
модульде жеке “Глоссарий”, “Заңдылықтар”, “Категориялар” деп бөліп
көрсеткен жөн.
Жүйелілік
Жүйелік принципі оқу элементтерінің арасындағы ... мен ... ... ... ... Жүйеліліктің негізгі сипаты – оның бүтіндігі,
реттілігі, салыстырмалы тұрақтылығы.
Көрнекілік
Көпжылғы тәжірибе мен ... ... - ... ... ... тиімділігі қабылдауға адамның барлық
мүшелерінің қатысу деңгейіне байланысты. Материал ... ... ... тез қабылданады. Бұл заңдылық Я.А.коменский,
И.Г.Песталоций, К.Д.Ушинский,Л.В.Занков үлестерін қосқан дидактиканың
көрнекілік принципінде сипатталған.
ҚР-да ... ... ... ... тарала
бастады. Электрондық оқулықтар – интерактивті әдістерге негізделген ... ... ... өзара қарым-қатынасының автоматтандырылған
оқыту процессі.
Қазіргі кездің білім берудің барлық деңгейінде 93 ... ... ... ... ... үшін 17 ... жасақталады.
Ашықтығы. Мобильдігі. Икемдігі.
Ашықтық, мобильділік, және икемділік принціпі модульды құрастыруда
материалды жаңартуға, жаңа информациямен толықтырып отыруға мүмкіндік
береді. ... ... ... ... мүмкіндік береді. Дәстүрлі
оқулықтарға қарағанда электрондық оқулықтар үнемі толықтырылып отырады.
Элекрондық оқытудың мазмұндық компоненті.
Гипермәтін – компьютер көмегімен сызықтық және ... ... ... ... оқулықта гипермәтін құрылымдандырылған мәліметтер
қорын(білім, ақарат), терминдер, ұғымдар, кестелер, графиктер,
диаграммаларды сипаттайды.
Гипермәтінмен жұмыс, бір жағынан – оқу ... ... ... ... – жеке тұлғаның ақпараттық сауаттылығының құрамдас бөлігі
болып табылатын студенттерді танымдылық біліктіліктермен қаруландыру.
Иерархиялық
Иерархиялық принцип зерттелетін ... ... ... ... ... туралы ақпаратты функционалдық – жүйелік
ұйымдастыру.
Көрнекілік
Көрнекілік (визуалды) принципі гипермәтінде иллюстрциялық материалды
тарту арқылы жүзеге асырылады. Бұл бір жағынан ... ... ... ... ... ... адамдардың бейнесуреттермен,
қалалардың карталарымен, мұражай материалдарымен таныстырады.
Дистанциялық оқыту (алыстан білім ... ... ... ... ... ... орналасқан адамдардың оқу-
танымдық қызметі мен дамуын ұйымдастыру.
Оған әртүрлі субьектілер қатысады:
Дистанциялық мұғалім, тікелей білім беретін мұғалім, техникалық
жобалаушы, үйлестіруші ... ... ... ... ... ... т.б.
Дистанциялық оқытуға тән нәрсе жоғары мотивацияжәне оқушылардағы
дамыған ... ... тек ... ... ... ... істей алады. Дистанциялық мектептің оқушылары өз қалаулары
бойыншаоқу материалдарымен, мұғаліммен жұмыстарын шамалап, өз ... ... ... ... ... ... ... және басқа проблемаларды
шеше алатындай, жазба және сызу жұмыстарын жүргізе алатындай болу керек.
Синхронық сыныптарда бір бағдарламалармен жұмыс істейді. ... ... ... тәжірибесі аз оқушыларға көмектеседі.
Дистанциялық сабақ элементтері.
Оқу материалы. Мұғалім оқытудыңдиалогтық түрі басталғанға дейін
оқушылардың барлығын олар сабаққа әзірлеуі үшін оқу ... ... ... ... материалдар мынадай тәсілдермен беріледі.
• CD – ROM немесе дискета, ... ... ... ... пошта арқылы салынады.
• Фаилмен электрондық пошта арқылы ... ... ... ... ... ... ... түрінде, керекті материалға сілтеме жасалып, Интернет
жүйесіне беріледі.
• Оқушыға бір ... ... ... ... ... ... жасалады.
Диагностикалық материал. Дистанциялық оқытушы мен оқушы электрондық
пошта арқылы тесті, бақылау тапсырмалары, ... ... ... ... ... бәрі ... ... тұрады. Мұғалім
оқушыларға үй тапсырмасын, оны қалай орындау керектігі туралы нұсқау
береді.
Көрнекілік. Телекоммуникация арқылы оқытушы оқушыларға слайдтарды,
т.б. көрсетеді. Интернет желісі бойынша экскурсия ... ... бір ... ... ... Оқушылар өз жұмыстарын басқа оқушыға және
мұғалімдер көру үшін ... ... ... Осы ... ... ... оқушыларға сұрақ береді. Оқытушы электрондық конференция,
бейнеконференция кезінде оқушыларға сұрақтар береді.
Материалды түсіндіру. Мұғалім оқушыларға өзінің ... ... ... ... ... білім қорларына сіотеме
жасап жіберген жақсы.
Мұғалім пікірталастарды басқарады.
Пікірталас, веб – форум, e – mail – конференция, чат – ... өте ... ... сұрақ бере алады. Сұрақтар электронық хат
арқылы, ұжымдық ram – сабақ кезінде жеке “терезе” арқылы, т.б. беріледі.
Оқушыға сұрақ береді.
Мұғалім ... ... ... ... ... режимінде мұғалім оқушының талқыланып отырған мәселеге
қотынасын көреді. ... ... ... ... ... жасалатын бет пішіндер бар: мысалы (:-) жымию, т.б.
Кейбір телеқатынастық бағдарлама көңіл – күйді ... үшін ... ... ... ... Дистанциялық оқытуда мұғалім оқушының
жұмысын сабақ өткізгенде, ал үй тапсырмаларын, тестілерді, шығармашылық
тапсырмаларды, зерттеулерді кез ... ... және ... ... ... ... құралдары.
• Электрондық почта (e - mail);
• Электрондық журналдардың, конференциялардың тізімі (тақырып бойынша);
• Нақты уақыт тәртібінде хат жазысу;
• Тез хабарласу жүйесі(Интернет - ... ... ... www. Web – сайт ... ... ... қаралады, on – line –дық виртуалдық кітапханаларға
кіреді. Web – ... ... ... ... сілтеме жасалады. Іздеу
сервері арқылы желідегі кез келген ақпаратты табуға болады.
• Web – сайдқа жазатын белсенді арналар.
• FTP – серверлер және ... ... ... ... қызметі.
• Интернеттегі телефон – LP.
• Мобильдік телефон көмегімен интернетке шығу.
Сонымен дистанциялық оқытуға түрлі субьектілер қатысады.
Кластың синхрондық және асинхрондық деген түрлері бар. ... ... ... ... ... ... оқыту тұтас дистанциялық курстың элементі (оқушылар
мұғалімнен бөлек), немесе іштей оқу элементі (мұғалім Интернет қорлары мен
технологиясын іштей оқу процесінде ... ... ... ... ... нақтылау, шолу
енеді. Дистанциялық жұмыстар демонстрация түрлері, кіріспе ... ... ... ... ... ... білім деңгейін тексеруге арналған тест сұрақтары:
1. Қазіргі ... ... не ... ... рөл ... ... қалыптастыру.
B) Оқыту және оқу.
C) Тәрбиелеу және дамыту
D) Дұрыс жауабы жоқ.
2. Дәстүрлі оқытудың негізі:
A) Шығармашылық жұмыс.
B) Ғылымй – зерттеу ... ... ... ... Жеке ... Дәстүрлі оқыту мақсаты:
A) Білім жүйесін қалыптастыру, негізгі ғылымды игеру.
B) Ақыл – ой қабілетін дамыту.
C) Арнаулы қабілетті ... ... ... ... ... қай түрінде оқушылардың білімді өздігінен алуына көңіл
бөлінеді?
A) Мәселелі оқыту.
B) Бағдарламалық оқыту.
C) Догматикалық оқыту.
D) Репродуктивті ... ... ... ... қай ... ... ... Бағдарламаланған оқыту – бұл автоматтандырылған оқыту.
B) Бағдарламаланған оқыту – оқу бағдарламасына қатаң сай келетін оқыту.
C) Бағдарламаланған оқыту – бұл ... бір ... іске ... Бағдарламаланған оқыту – Бұл программаланған оқыту құралдары, оқыту
машиналары немесе екуімен қатар жүзеге асырылатын ерекше басқарылатын
оқушылардың жеке ... ... ... ... ... ... пайда болды?
A) Педагогика, психология, кибернетика.
B) Педагогика, физика, математика.
C) Педагогика, ... ... ... ... ... ... ... негізгі ұғымдары қайсысында орналасқан?
A) Білім беру, оқыту, ... ... ... ... оқыту заңдылықтары мен принциптері.
C) Оқыту процесі және оның ... ... ... ... мазмұны, оқыту жүйелері мен әдістері.
8. Оқытуға қойылатын ең жоғары талап қайсы?
A) Сабаққа қойылатын гигиеналық талап.
B) Сабаққа ... ... ... ... ... қойылатын дидактикалық талап.
D) Сабаққа қойылатын психологиялық талап.
9. Білім дегеніміз не?
A) Адамның орта мектепте оқу жылдарындағы алған білімдердің жиынтығы.
B) Адамның табиғат, ... және адам ойы ... ... ... ... ... ... іскерлік, дағдылар жиынтығы.
D) Дұрыс жауабы жоқ.
10. Оқыту процесінің қозғаушы күштері не ... ... ... өз біліміне деген жауапкершілігі.
B) Қоғамның мектеп біліміне қоятын талабы мен оқу процесінің
мүмкіндіктері.
C) Оқушылардың жақсы оқуға деген қоғам ... ... ... ... жоқ.
11. Мұғалім оқушыларды белгілі білім жүйесімен, іскерлікке қалай үйретеді?
A) Түсіндірмелі иллюстративті оқыту.
B) Мәселелік оқыту.
C) Бағдарлама бойынша оқыту.
D) ... ... ... мен тапсырмалар:
1. Философия мен психологиялық білімді пайдалана отырып, оқу ... ... ... ... ... мен ілім ... ... және бірлігі неден тұрады?
3. Оқу процесінің негізгі компоненттерінің иерархиялық байланысын
ажыатыңдар. Олардың өзара байланысын қамтамасыз ететін негізгі
методологиялық жағдайлардың бастыларын ... ... ... ... оқу ... әр ... берілген догматикалық,
түсіндірме – көркемсурет, проблемалық, программалық, саралық ұдайы
дамып отыратын түрі, т.б.
5. Қандай жағдайда қарама – қарсылық оқу процесінің қозғаушы күші ... ... ... ... оны ... ... Оқу мен дамудың ара қатынасы туралы мәселені қарастырыңдар, бұл ретте
қосымша әдебиетті пайдалануға тура ... ... ... екі түрге бөлуге болады:
- объективтілік, бұлпроцесіне және оның мәніні тән;
- субъективтілік, бұл оның қатысушылық ерекшелігіне байланысты.
8. Танымдық ... ... ... ... ... ... ... әдебиеттерде танымдық қызығушылықтың ең маңызды үш
түрі берілген. Олар: оқу материалының ... ... ... ... мен оқу ... ... болатын
процестер. Сіздің сыныпта мұғалімдер танымдық қызығушылықтың үдемелі
түрлерін пайдалана ма?
Оқушылардың білім деңгейін тексеруге арналған тест сұрақтары:
1. Дидактика деген ... ... ... ... ... ... даму.
2. Мұғалім мен оқушылардың мақсаты, бірлескен іс-әрекеті арқылы таным ... ... ... ... ... ... тәрбие.
3. Бұл процесте оқушылар ғылыми білім алып іс-әрекетке үйренеді.
A) ... ... ... ... Білім беру дегеніміз не?
A) мұғалім мен оқушылардың ... ... ... мен ... бірлескен, ретке келтірілген іс-әрекеті;
C) оқушылардың таным іс-әрекетін әдейі ұйымдастыру;
D) ғылымда жинақталған табиғат, қоғам туралы білімдерді жеке адамның
меңгеруі, қолдана білуі.
5. ... ... ... ... оқыту әдістерін, нысандарын негіздеу;
B) мұғалім меноқушылардың мақсатты іс-әрекетін ұйымдастыру;
C) оқушылардың таным іс-әрекетін әдейі ұйымдастыру;
D) оқыту процесінде мұғалім мен ... ... ... ... ... ... И.Песталоцци;
B) А.Дистервег;
C) А.Коменский;
D) Ж.Руссо.
7. Сынып – сабақ жүйесін терең зерттеген кім?
A) ... ... ... ... ... оқыту принциптерін жасап, бастауыш мектептегі оқыту
әдістерінің негізін қалаушы:
A) А.Коменский;
B) И.Песталоцци;
C) Ж.Руссо;
D) А.Дистервег.
9. Ж.Ж.Руссо ... ... ... ... сқыту;
B) көрнекілік;
C) өмірмен байланысы;
D) баланың қажеттіліктерін қанағаттандыратын;
10. К.Д.Ушинский:
A) бастауыш менктептің негізгі бағыттарын, жеке пәндердің мазмұнын
анықтауға үлкен үлес ... ... ... жоқ ... ... ... ... көп қолдануға қарсы болды;
D) баланың белсенділігін көтеруді ұсынды.
11. “Оқытуды ақыл – ой тәрбиесінің ... ...... ... ... А.С.Макаренко;
B) В.А.Сухомлинский;
C) Н.К.Крупская;
D) А.В.Луначарский.
12. Ынтымақтастық педагогикасы қашан пайда болды?
A) XIX ғ. 90 ж.
B) XX ғ. 80 ... XX ғ. 90 ... XX ғ. 80 ... ... ... дәстүрліден айырмашылығы:
A) балалармен ынтымақ, қиын ақсатқа жетуге жігерлендіру;
B) өнімді еңбек;
C) зерттеу жұмыстары көп;
D) өз бетімен оқу көп.
14. Ынтымақтастық педагогикасы маңызды ... деп ... ... ... ... үйретеді;
C) баланың оқуға ынтасын оятады;
D) тәртіп сақтайды.
15. Ы.Алтынсарин “Қырғыз хрестоматиясын” қашан жазды?
A) 1889 ж.
B) 1879 ... 1888 ... 1870 ... ... - ... орыс талін оқыту әдістемесінің негізін салушы;
B) дидактиканы тәржімелеген;
C) баланың тіл байлығын арттыруға ерекше көңіл бөлді;
D) ... ... ... ... ... ... ... жазып, оны сауаттандырудың басты құралы еткен:
A) А.Байтұрсынов;
B) М.Жұмабаев;
C) Ж.Аймауытов;
D) М.Дулатов.
18. Қазақ тілі мен ... ... ... ... ... А.Байтұрсынов;
B) М.Жұмабаев;
C) Ж.Аймауытов;
D) М.Дулатов.
19. Ж.Аймауытов қай еңбегінде, қай жылы оқыту теориясы жөнінде жазды:
A) “Тәрбие жетекші”, 1924;
B) “Психология”, 1926;
C) ... ... ... ... ... Зейінді тәрбиелеу жолдарын көрсеткен?
A) А.Байтұрсынов;
B) М.Жұмабаев;
C) Ж.Аймауытов;
D) М.Дулатов.
21. Білімді жеке адамның игілігіне айналдыру үшін:
A) оқыту керек;
B) ойлау операциясы керек;
C) ... ... ... бала ... ояту ... ... ... негізгі ережесі:
A) білім, іскерлік, дағдыға үйрету;
B) оқуға ... ... ... ... ... таным іс-әрекетін дамыту, іздендіру, зерттеу, жаңа білімді
өз еріктерімен меңгерту.
23. Оқушылардың білімі ненің нәтижесі?
A) оқу материалдарын ... ... ... ... оқуға ынтаның;
D) Барлық жауабы дұрыс.
24. Оқушылардың білімді қалай меңгергенін қандай құжаттарға ... ... беру ... ... ... күнтізбелік – тақырыптық жоспарға;
D) оқу жоспарына.
25. Қандай да бір іс-әрекетті жасау негізі:
A) іскерлік;
B) дағды;
C) білм;
D) білім алу;
26. Білімнің аса ... ... ... ... ... жинақы, жүйелі, берік, пәрменді;
C) өздігі, тереңдігі;
D) белсенділік, өздік, ... ... ... ... ... табысты іс-әрекет;
B) табысты іс-әрекет;іс-әрекетке керек тәсілдерді дұрыс таңдап, қолданып,
сапалы жұмыс ... ... ... бір ... ... ... істеу;
D) өнімді жұмыс істеу.
28. Дидактиктер қандай іскерліктерді белгіледі?
A) теориялық, тәжірибелік;
B) танымдық;
C) ес, ... ... ... ... Өте ... оқу іскерліктері:
A) арнайы, оқу жұмысын тиімді ұйымдастыру, ақыл – ой;
B) өлшеу, есептеу, реактивтерді, қолдану;
C) бақылау, жүргізу, тәжірибе жасау;
D) әдебиетпен жұмыс.
30. ... ... оқу ... ... ... ... оқу ... меңгеру;
C) оқу материалдарын талдау;
D) жұмысын безендіру.
31. Оқу жұмысын тиімді ... ... ... ... ... саралау;
C) салыстыру, ұқсату;
D) оқу жұмысын бақылау, керек жағдайда түзету, өз іс-әрекетін басқару.
32. Дағды дегеніміз не?
A) табысты, тиімді орналасатын ... ... ... ... ... жұмыс тәсілдері;
C) іс-әрекеттің автоматтандырылған бөлігі;
D) адамның жаңа жағдайда сапалы жұмыс ... ... Ақыл – ой ... тез ... ... ... ... безендіру;
C) өз жұмысын бақылау;
D) өз жұмысын басқару.
34. Тілдік дағды:
A) әдебиеттерді оқи білу;
B) сөздікпен жұмыс ... ... ... дұрыс құру, дәлелді сөйлеу, көркем жазу;
D) барлық жауабы дұрыс.
35. Іс-әрекет бөліктері ненің нәтижесінде автоматтандырылады?
A) ... ... ... ... үйренудің.
36. Автоматтандырылған дегеніміз не?
A) істі шапшаң жасау;
B) көп күш жұмсамай жасау;
C) ... ... ... барлық жауап дұрыс.
37. Оқытудың білімдік қызметі:
A) біліммен қаруландырып, өз бетімен алуға үйрету, іскерлік, дағдыға
үйрету;
B) ой тұрақтылығын тәрбиелеу;
C) ой ... ... ... ... білім беру.
38. Тәрбиелік қызметі:
A) оқушының дүниетанымын қалыптастыру;
B) білімді сенімге айналдыру, ... ... ... моральдық нормаларды игеру;
D) барлық жауабы дұрыс.
39. Оқытудың дамыту қызметі:
A) адамгершілік қасиетін қалыптастыру;
B) өмірге білім алуға үйрету;
C) мінез – ... ... ... тілін, ақыл ойын, ерік – жігерін, қажеттіліктерін, себептерін дамыту.
40. Қай әдіс баланы дамытуға бағытталған?
A) түсіндіру;
B) бағдарламалық;
C) ... ... ... ... ең алдымен баланың қандай жеке тұлғалық сапасын дамытуға
бағытталған?
A) ерік – ... ... ... қажеттілікті.
Дидактиканың негізгі тұжырымдамалары
ЖОСПАРЫ:
1. Негізгі дидактикалық тұжырымдама.
2. дәстүрлі дидактикалық жүйе.
3. педоцентристік дидактика.
4. қазіргі дидактикалық жүйе.
1. оқыту процесі психология – педагогика тұжырымдамаларынасүйенеді,
оларды ... жүйе не ... ... деп ... ... ... ... принциптері, мақсаты, мазмұны, құралдары. Бар
жүйелерді жинақтай келе, үшеуін бөлуге ... ... және ... ... ... әрқайсының негізгі
бағыттары, ғалымдардың теориясы бар. Дәстүрлі оқыту жүйесінде оқыту,
мұғалім іс-әрекеті үстем орын алады. Ол ... ... ... ... ... ... бойынша оқыту процесінде негізгі рөл бала
іс-әрекетіне беріледі. Оның негізіне Д.Дьюй (1859-1952),
Г.Кершенштейнер (1854-1932), В.Лай (1862-1926) дидактиканың жүйелері
жатады.
2. Дәстүрлі ... ... Ол ... ғалымы И.Ф.Гербарттың (1776-1841)
есімімен байланысты. Оқыту мақсаты – оқушының ақыл-ой іскерлігін,
түсініктерді ұғымдарды, теориялық білімін қалыптастыру. ... ... ... ... ... ... Оқытуды ұйымдастыру, оқу
орнындағы тәртіп, моральдық жағынан жеке тұлғаны ... баса ... ... ... ... ... ... бөледі. Олар:
баяндау, түсіну, жинақтау, қолдану. Бұл теория оқыту процесін ретке
келтіріп, ұйымдастырады. Мұғалімнің тиімді ... ... және ... дейінгі кезеңді жазып береді. Мұнан қазіргі
уақыттағы барлық сабақтардың логикасын ... ... ... ... бұл ... ... ... көптігі,
оқушыларды ақыл-ой жұмысымен көп айналыстырмағаны, балагың қажеті мен
қызығушылығын ескермегені, өктемдігі үшін сынады. Сондықтан XX
ғасырдың басында жаңа ... ... ... болды.
3. Педоцентристік тұжырымдама. Д.Дьюй оқыту процесін баланың
қажеттіліктері,қызығушылығы қабілетіне қарай құруды ұсынды. Оқыту
мақсаты – баланың жақсы және ақыл-ой ... ... ... Оның ... ... бұл ... ... айтып беру,
жаттау және жаңғырту емес, оқушылардың алған білімдерін іс-әрекетте
қолдануы. Оқыту процесі құрылымы: іс-әрекет процесінде ... ... ... ... жеңу, мәнін айту. Мәселені
шешу үшін гипотеза ұсынып, оны тексеру, алған білімге сәйкс
пікірлер, айту және ... ... ойды ... ... жол ... ... мұндай тәсіл ақыл-ойды дамытуға,
экологиялық мәселені шеше білуге көмектеседі. ... ... ... тыс ... ... және барлық деңгейге
таратумен келісуге болмайды. Оқуда тек оқушылардың қызығушылығына
сүйену жүйелілікті жоғалтып, материалдарды кездейсоқ іріктеуге
әкеліп, оны ... ... ... ... өнімсіз, уақыт көп
кетеді.
4. Қазіргі дидактикалық жүйе екі жақты – оқыту және оқу. Олар ... ... ... ... де ... ... Қазіргі
дидактикалық тұжырымдама бағыттары бағдарламалық, мәселелік, дамыта
оқыту(П.Гальперин, В.Занков, В.Давыдов), когнитивтік ... ... ... ... педагогикасы.
Бырыңғай дидактикалық жүйе жоқ, кейбір теорияға ортақ нәрсе бар.
Көптеген оқу тәсілдері, оқыту мақсатын – тек білімді қалыптастыру
демей, оқушылардың жалпы дамуы, ... ... ... ... үйрету дейді. Оқыту мазмұны негізінен пәндік болып
құралады. ... және ... ... интегративтік курстар бар.
Осы жерден оқу процесі білім мазмұнының мақсаты және мазмұнына сай
жүргізіледі, сондықтан екі жақты басқарылатын ... деп ... ... оқу ... ... ... етіп өздік
жұмыстарын ұйымдастырады, ынталандырады.
Оқушылардың білім деңгейін тексеруге арналған тест сұрақтары:
1. Дидактикалық жүйеге енетіндер:
A) Тәрбие ... ... ... ... ... ... ... мазмұны, құралдары;
C) Зерттеу жұмысы принциптері, мақсаты, мазмұны, құралдары.
2. Дидактика пәні:
A) Тәрбие процесі;
B) Оқыту процесі;
C) ... ... Ойын ... Қай ... мұғалім іс-әрекеті басым?
A) Педоцентристік;
B) Дәстүрлі;
C) Қазіргі дидактикада;
D) Дұрыс жауабы жоқ.
4. Қай тұжырымдама бойынша оқыту процесіндегі ... ... бала ... ... ... ... Қазіргі дидактикада;
D) Дұрыс жауабы жоқ.
5. “Оқыту екі ... ... Ол ... мен ... тұрады. Екеуімен де
дидактика айналысады”- деген қандай тұжырымдама?
A) Педоцентристік;
B) ... ... ... жүйеде;
D) Когнитивтік.
6. Оқыту процесі қандай тұжырымдамаларға сүйеніп жүреді?
A) Психологиялық;
B) ... ...... Дұрыс жауабы жоқ.
7. Оқыту принциптері, мақсаты, мазмұны, құралдары.
A) Дидактикалық жүйе;
B) Дидактикалық тұжырымдама;
C) Дидактикалық қағидалар;
D) ... ... ... ... жүйе неше ... бөлінеді?
A) 4;
B) 5;
C) 3;
D) 6.
9. Тұжырымдама неге 3 топқа бөлінеді?
A) Дидактика пәніне байланысты;
B) ... ... ... Оқыту мазмұны;
D) Оқыту әдісі.
10. Дидактика пәні:
A) Оқыту мазмұны;
B) Оқыту әдісі;
C) Оқыту процесі;
D) Оқыту принципі.
11. Қай жүйеде мұғалім ... ... ... ... ... ... ... Психологиялық;
12. А.Я.коменский, И.Песталюцци, И.Гербарт қай дидакиканың өкілдері?
A) Дәстүрлі;
B) Педоцентристік;
C) Қазіргі;
D) Когнитивтік.
13. Қай тұжырымдамада оқыту процесінде баланың іс-әрекетіне ... ... ... ... ... ... Д.Дьюй, Г.Кершенштейнер, В.Лай қай педагогика өкілдері?
A) Педоцентристік;
B) Дәстүрлі;
C) Қазіргі;
D) ... ... ... ... және білім алу қатар жүру керек деген
пікірді ұсынатын қай тұжырымдама?
A) Қазіргі;
B) Педоцентристік;
C) Дәстүрлі;
D) Психологиялық.
16. Қазіргі тұжырымдамалар дидактиканың ... ... ... ... ... алу;
C) Оқыту, білім алу;
D) Психологиялық.
17. “Оқыту мақсаты оқушының ақыл-ой іскерлігін, түсініктерін,
ұғымдарды, теориялық білімдерді қалыптастыру”- деген кім?
A) Д.Дьюй;
B) В.Лай;
C) ... ... ... беру ... ... ... ... Г.Кершенштейнер.
B) И.Гербарт;
C) Д.Дьюй;
D) В.Лай.
19. Тәртіпке баса назар аударған, оны жеке ... ... ... деп қараған педагог:
A) И.Песталоцци;
B) Г.Кершенштейнер.
C) И.Гербарт;
D) В.Лай.
20. Оқыту процесінің құрылымы: баяндау, түсіну, жинақтау қолдану. Бұл
кезеңдерді ... деп ... ... ... Я.Коменский;
B) И.Гербарт;
C) И.Гербарт;
D) В.Лай.
21. Зерттеу әдісін қолдануды ұсынған:
A) В.Лай.
B) И.Гербарт;
C) Д.Дьюй;
D) Я.Коменский;
22. Өнімсіз, уақыт көп кетеді деп ... ... ... ... ... ... Бағдарламалық.
3.2 Педагогикалық технология
| ... ... ... ... технология туралы ұғым, артықшылықтары;
2. Өндірістік және әлеуметтік технологиялардың айырмашылықтары;
3. Педагогикалық технологияның мақсаты, салалары;
4. Оқыту процесіндегі технологиялық процесс.
1. ... - өнім алу үшін ... ... ... ... ... ... керекті жүйелі процесс.
Кез келген технологияның (өндірістік, әлеуметтік) негізгі бөлігі –
түпкі нәтижені мұқият анықтау және оған жету.
Процестің ... ... ... ... ... ... ... оны жасау құралдары белгіленсе, жағдай жасалса, онда өндірістік
және әлеуметтік ... ... ... ... атауға ие болады.
Технологияның артықшылықтары. Әдістемеге қарағанда технологияның
артықшылықтары көп.
Біріншіден, технологияда түпкі нәтиже дәл анықталады. Дәстүрлі
педагогикада мақсатқа жету жолдары анық болмайды. Технологияда ... ... оны дәл ... ... бар.
Екіншіден, мақсат диагностикаға сүйеніп қойылғандықтан, оған жету
үшін ... ... ... ... ... ... тексеріледі.
Үшіншіден, мұғалім дайындықсыз оқыту процесін жүзеге асыра алмайды.
Төртіншіден, әдістемедеде сабақ жоспарлары – мұғалімнің ... ... ... ... ... Ал ... ... оқу іс-
әрекетінің түрлері және мазмұны көрсетілген жоба жасалады. Әдістеме бойынша
әр мұғалім сабақ жоспарын өзінше жасайды, демек сабақта оқушылардың іс-
әрекеті де ... ... ... және ... ... айырмашылықтары.
Технологиялар өндірістік және әлеуметтік деп екіге бөлінеді. Өндірістікке
табиғи шикізаттарды (мұнай, ағаш, т.б.) өңдеу технологиясы немесе одан
алынған өнімдер жатады.
Әлеуметтік технологияда адаммен ... ... оның ... бір ... ... ... ... технологияға оқушыларды оқыту
технологиясын жатқызуға болады. Әлеуметтік технологияның өндірістік
технологиядан көп айырмашылығы бар. Басты айырмашылығы - өндірістік
технологияның нақты жүйелі операциялардан тұруында. Бір ... ... ... ... ... ... ... технологияда түрлі шараларды іріктеу жақсы нәтиженің
кепілі емес, себебі адамға одан басқа да жағдайлар әсер етеді. Сондықтан
әлеуметтік технологияға ... ... ... ... деп ... ... Әлеуметтік технологияда кері байланыс орасан зор рөл
атқарады. Мұғалім оқушылардың дайындық деңгейлерін қайта – қайта тексеріп,
оқу материалын меңгермейтіндермен қосымша жұмыс істеп, ... ... біз жаңа ... ... мен ... байқаймыз. Бірақ оқушылардың бәрі емес, тек оқу
материалын шала түсінгендер ғана қайталайды.
Оқушылар дұрыс түсінбеген тақырыптар да қайталанады.
Сонымен әлеуметтік технология әдістеменің кемшіліктерін ... ... ... ... және жүзеге асыру өндірістік
технологияға қарағанда қиындау. Бірақ екі технология негізінен бір – біріне
жақын. Екеуі де технологияны ұйымдастырушыға белгілі өнім ... ... ... ... ... ... ... қатар
қолдануға болады. Әлеуметтік технологияның өндірістік технологиядан
айырмашылығы оның жүйесінің онша қатаң еместігі, кері байланыстың (нашар
жерді анықтау және сол ... ... ... ... ... мектептің ірі кемшілігі мақсаттың жалпылама қойылуы. Түпкі
мақсат – адамды жан – ... және ... ... ... ... ... ... педагогикалық процесті құруға ықпалы әлі де
жеткіліксіз.
3. Мақсат бізге керекті түпкі нәтиже, нәтижені көріп “Мақсатқа жеттік
пе?”- деген ... ... ... ... мақсатты педагогикада
“диагностика арқылы анықталған мақсат” дейді. Диагностика арқылы
оқушылардың білім, ... ... ... және ... анықталады,
нәтижесінде оқушыға тағы да қандай білім, іскерлік, дағдылар беру керектігі
жоспарланады.
Технологияның кезеңдері:
• Оқытудың мақсатын диагностика арқылы қайта тұжырымдау;
• Жаңа ... жету ... ... ... ... ... жаңа ... қою.
Технологияда оқушыда қалыптасатын сапа, қасиет, іскерлік, анық
суреттеледі.
Тексеру құралдары ... ... ... ... ... ... деңгейлері анықталады. Оқушының деңгейі бұрынғы деңгеймен
салыстырылады, жаңа мақсат қойылады.
Сонымен, мақсат анық ... оқу ... ... ... ... ... ... салалар.
Бүгінде педагогикада технология ұғымы үш жерде қолданылуда.
• Қазір кейбір әдебиеттерде әдістемені немесе оқытуды ... ... ... ... ... жүйені технология дейді. (В.В.Давыдов
технологиясы, дамыта оқыту технологиялары, т.б.)
• Қасиеттері белгілі өнім алу үшін ... әдіс – ... және ... технология деп аталады.
Технологияның бірінші анықтамасы педагогикаға ешқандай жаңалық
енгізбейді. Екінші анықтамада бір сөз екінші сөзбен алмастырылған. Бұрын
В.В.Давыдов, Д.Б.Эльконин, Л.В.Занков т.б. әдістемесі ... ... ... анықтамада “технология” ұғымы өндіріс саласынан педагогикаға
алғаш енген кездегі мағынасын жоғалтады.
Сондықтан үшінші анықтама дұрыс, ... ол ... ... ... ... дегеніміз - өндірістік процестіжәне оның тәсілдерін
ғылыми тұрғыдан суреттеу. Технологияны педагогикада қолдану шекарасы бар,
себебі технологияның нақты мақсаты болады. ... ... ... қою ... ...... мен ... – деген анықтамаға сүйенсек, онда мүмкін
емес. Оқыту мақсаты – оқушының болашақтағы мамандығына керекті іс-әрекет
тәсілдерін үйрету. Оқушының оқу материалын ... ... оңай ... Олай ... ... технологияны қолдану әбден мүмкін.
Тәрбиеде жағдай басқаша. Бұл салада ... жоба ... ... алу ... емес ... пікірлер бар. Себебі адамға неше түрлі
жағдайлар әсер етеді. Сонымен тәрбие процесінде бір сапаны қалыптастыруды
мақсат етіп, оның технологиясын жасау мүмкін емес. Ол ... ... ... ... ... ... ... құралдар арқылы оқушылардың білім, іскерліктерін жиі тексеру.
• Үлгермеушілерді анықтау және іріктеу.
• Олармен қосымша жұмыстар өткізу, материалдарды қайталау. ... ... ... ... ... тағы тексеру.
• Оқушылардың жаңа материалды меңгермеу себептерін зерттеу және
анықтау.
5. Оқыту процесіндегі технологиялық прогресс.
1. Диагностикалық құрылдар арқылы оқушылардың білім, біліктілік
дағдыларын ... ... ... ... ... ... Оқу материалын меңгерту және бнкіту үшін танымдық іс-әрекетті
ұйымдастыру.
Бұл бөлік педагогикада жақсы зерттелген, оған бұрын жасалған алуан
түрлі оқыту әдістемелері кіреді. Бүгінгі ... ... ... ... және ... ... ... материалды меңгерудің сапасын бақылау.
Егер әдістемелерде оқушылардың білімді меңгеріп және бекіту үшін
оқушылардың танымдық іс-әрекетін ... баса ... ... іс-әрекетті ұйымдастыру және оның нәтижесін
тексеру қатар жүреді. ... ... ... ... ... ... ... жүйені бұзады. Осы көзқарасқа сүйеніп
оқыту процесін сызба түрінде былай бейнелейміз:
Түзету
Әдістеме бойынша оқыту процесі
Технологиялық принципі бойынша құралған
Білім сапасын тексеруді жеке алып ... оны жан – ... ... ... Оқушылар материалды қаншалықты деңгейде меңгергені
анықталып, атқаратын жұмыстар белгіленеді. Мұғалім оқу материалын
бекіте алады, бірақ оны меңгермеген жеке оқушылармен оқу ... Ол үшін ... ... ... ... сұхбат, әңгімелесу) қолданылады.
4. Топпен немесе жеке оқушылармен қосымша жұмыс істеудің тәсілдері мен
әдістерін таңдау. ... ... жеке пән ... ... Оқушылардың үлгермеу себептерін анықтау. Технологияның бұл бөлігі әлі
толық зерттелмеген. Шет тілі, әдебиет, физика, ... ... ... үшін тестілер жасалған. Тапсырмалар арқылы
оқушылардың біліміндегі кемшіліктер анықталады, оны ... ... ... ... болады.
6. Сыныптың барлық оқушыларының білімі мен тәрбиесіндегі кемшіліктерді
жоятын әдістемелерді таңдау.
Бұл бөлікте барлық ... ... ... ... үшін ... сабақ жоспарларының алуан түрлі варианттарын
қолданады. Мұғалім бұрынғы сыныптарда оқылған, бірақ қазір ұмытылған
материалдарды жаңа тақырыптармен байланыстырады.
Сонымен технология әдістемеден өзге, себебі ол ... ... ... ... ... ... ебептерін
анықтауға ерекше назар аударады. Технологияға білімді сапалы түрде
меңгеру процесін ... және ... ... ... блоктары, кері
байланыс жүйесі енеді. Кері байланысты мұқият түрде жан – жақты жасау
керек. Ең бастысы, оқу материалын оқушының меңгеруі. ... ... ... ... орынға шығады. Оны көтеру педагогика
мен психология ғылымдары алдында тұрған маңызды міндет.
Оқу ... ... ... ... кез ... ... бұрыңғы меңгерген ақпараттарына сүйеніп орындайды. Бала
оқу іс-әрекетінің тиімділігі оның жеке тәжірибесіне байланысты.
Баланың өз біліміне сүйеніп жасайтын ... ... ... сүйеніп жаңа өнімдер жасауын продуктивтік іс-әрекет дейді.
іс-әрекетке үйрену репродуктивтік іс-әрекеттен басталады. Бала
ереже, алгоритмдерді қолданып жаттығулар ... ... ... ... айтады, бір сөзбен айтқанда, дайын білімдерге
ештеңе қоспайды.
Өз бетімен ізденіп, біліміне білім қосса, оқушының ... ... ... (өнімді) іс-әрекетке айналады. Оқушылар
білетіндерінбір – бірімен ... үшін ... ... Осы
аталған екі іс-әрекет түрлері оқушының материалды түсінуіне мүмкіндік
жасайды. Түсініктің 4 деңгейін ... ... Енді ... ...... іс-әрекеттің ең қарапайым
деңгейі. Оқушы бұрынғы білімдеріне сүйеніп, ... ... ... ... ... өзгертпей пысықтайды. Оқушы үлгі бойынша
есептер ... , ... ... ... - ... іс-әрекеттің күрделі түрі.
Оқушылар алгоритм ... ... ... ... ... мұғалім
құбылыстарды оқушылардың қалай түсінгенін мынадай жоспармен анықтайды:
• Құбылыстың сыртқы белгілері.
• Ол өткен ... ... ... ... оның өту ... (құбылысты ғылыми теорияларға
сүйеніп талдау).
• Осы құбылыстың басқа құбылыспен байланысы.
• Құбылысқа сандық тұрғыдан сипаттама беру.
• Құбылыстың зиянды ... ... алу ... ... ... Тәжірибенің мақсатын тұжырымдау.
• Тәжірибені жасар алдында гипотезалар ұсыну. Тәжірибені ... ... ... тәжірибе үшін жабдықтарды және материалдарды анықтау және іріктеу.
• Тәжірибені жоспарлау.
... ... ... тәсілдерді анықтау.
• Тәжірибені өткізу, бақылау, нәтижелерін анықтау.
• Нәәтижелерді математикалық тәсілмен өңдеу.
... ... ... ... ... ... ... – грек сөзі – ... ... ... ... мағынаны
білдіреді.
Эвристикалық оқыту мақсаты – ... ... оқу ... бойынша
білімдік өнімдер жасату, мәселелерді өз бетімен шешуге үйрету.
IV-деңгей (шығармашылық)
Шығармашылық ... ... Оқу ... ... білімдік
өнімдердің үш түрі бар.
Дәстүрлі оқу курстары бойынша ... ... ... шығарма,
ертегі, құрастырылған есеп, тұжырымдалған ұғым, ереже немесе заңдылық,
бұйымдар, белгі, таңба, ... ... ... ... газеттің
мазмұны.
Пәнаралық және пәннен тыс өнімдер – бір пән шеңберінен шығатын іргелі
білімдік объектілерді ... ... ... ... ... құрастырылған сұрақтар,
тұжырымдалған жорамалдар; жауаптарды іздеу технологиясы, өздік жұмысының
жоспары, жұмыстың ... ... жеке ... ... оқу ... ... ... баға беру, пікірлер, сын-пікірлер жазу).
Оқушылардың шығармашылық жұмыстарының нысандары:
• зерттеушілік ... ... ... ... ... өзінің
шешуі, теореманы дәлелдеу);
• шығарма (тақпақ, ертегі, есептер, очерктер, трактаттар).
• көркемөнер шығармалары (бейнелеу өнері, сызба, кескіндеме, ән, ... ... ... ... ... ... ... техникалық шығарма (бұйым, үлгі, макет, сызба, фигура, компьютерлік
бағдарлама).
• көрермендерге арналған шығармалар (концерт, қойылым, жарыс, шағын
көрініс);
... ... ... ... ... ... ... ойын, викторина).
• методологиялық шығарма (тақырыптың жоспарын жасау, ... ... ... ... ... талдап жазған күнделік
жүргізу.
Шығармашылық жұмыстарды бағалағанда оның жаңалығына, қисындылығына,
безендірілууіне, ... ... ... беруіне, көрермендерді
және әділ қазылар алқасын қызықтыра білуіне назар аударылады.
Оқушылардың шығармашылық жұмыстарын бағалау ... | ... ... ... | | ... |ған | |
| | | |і | ... |
| | | | | ... |
| ... ... | | ... |
| ... |жұмыстың | | | | |
| | ... | | | | |
| | | | | | | |
| | ... ... ... ... ... өзінің жеке басын дамыту үшін өзінің |
|іскерлікке үйрету, |сөзі мен ісіне талдау жасауы, өз ... ... ... ... өз бетімен білім алуға, өзін - өзі |
|қоғамда жұмыс істеуге ... ... ... ... ... «Оқушы |
|әзірлеу. Оқыту жеке |мектепке барып мұғалімнің айтқанын екі етпейтін, |
|тұлғаны тікелей, |үй ... ... ... ғана адам ... ... |ол өзін - өзі ... тұлға» (Д.Б.Эльконин) |
|дамытады. | ... ... ... |2. Оқытуда мұғалім ... ... ... ... ... ... ... ойы, сезімі, бір |
|келе жатады. |нәрсені анық түсінуі оған өз ... ... ... ... береді. Олар кейде ересектердің |
| ... де ... ... ... Ал олар |
| ... қиын ... ... бағыт берумен |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... оңай ... ... Бала – ... |3. Бала – оқу ... мұғалімнің серігі, ол |
|объектісі. Барлық |ққушы емес, мұғалім бағыт ... өзін ... ... ... ... тұлға. ... ал бала | ... | ... ... ... |4. Бала сабақ үстінде тек бір тақырып бойынша |
|түсіндіруші, оқушы ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ққу |5. ... ... оқушылардың өздерін үйрету. |
|ақпараттарын |Қарапайым ... ... ... ... ... оларды |білімінің қалыптасыуы. ... ... ... | ... | ... ең ... | ... ... | ... ... ... |
|, ... ... | ... | ... ... ... |6. ... мен ... ... жұмыс істейді. Мұғалім |
|оқушы үлгі бойынша |оқытпайды, қайта тақырыптытүсіну үшін ... ... ... ... істетеді. ... ... | ... ... ... |7. ... ... білім, ұғым қатар жүреді. Дамыта|
|оқытудың міндеті ... ... ... ... ұғымдармен жұмыс |
|белгілі бір білімдерді|істеу.Ұғымның мәні заттармен жұмыс істеу арқылы |
|түсіндіріп, есте ... ... ... ... Шама ... ... іс - ... өлшеу |
|іскерлікке үйретту, |жұмыстары. Математика курсында сандарды оқып ... ... ... ... ... өлшемдер арқылы шамалар |
|сөз, жаттығу, ... ... ... | ... ... Мұнда | ... ... тек | ... ... | ... ... ... |8. Дамыта оқытуда балалардың жұмысын ... ... ... ... қолданылады. |
|9. Дәстүрлі ... ... ... ... ... оқу ... сабақ тәрбиелі |қойылады. Пән мазмұнында оқушы істейтін жұмыстар |
|шара өтеді. Әуелі ... ... ... ... ... тандалады, |озгерту, дәлірек айтсақ жұмыс істей алатын жеке |
|содан кейін оқушы ... ... ... ... | ... | ... ... оқытуда |1O. Дамыта оқытуда мұғалім өзінің балалар алдына ... ... ... міндеттерін олардың қабылдауына күш салады.|
|мақсаттары жоғарыдан |Үлгі – объектінің ішкі ... ... ... |
|қойылады. Мақсатты |Ол оқушыға жұмыс тәсілдерін таңдауға, оқу ... ... ... жаңа ... ... ... пікірімен |көмектеседі. ... жағы аз. | ... ... ... |11. ... ... ... де, жеке оқушымен де |
|жаппай, жеке, топтық |жұмыс істеледі. Оқу міндеттерін шешу ... ... ... ... түлі ... тәсілдерін қолданса да оларды |
|қолданылады. Бұл |орындай алмайтын кездері болады. Шебер мұғалім ең ... ... ... бір оқушының міндетті дұрыс шешуіне жағдай|
|технологияландырылған,|жасайды. Диалог оқу міндеттін орындауға әкеледі. |
|себебі ... ... ... шешу ... ... өз ... |
|бойынша жұмыс істейді.|талдау, ... ... ... оның ... |
| ... ... ... ... түрі ... – |
| ... (диолог). Диолог кезінде оқушылар өз |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... дәстүрлі оқытудан айырмашылығы да |
| ... Ол ... Еген бала |
| ... не туралы болып отырғанын түсінбесе, |
| ... оған ... ... беріледі. Бірақ оның |
| ... ... ... ... ... ... |12. ... жүйесін түсіну, есте сақтау үшін |
|оқушылардың іс - ... ... іс - ... ... ... ... аз. |оқыту талаптары тұрғысынан ... ... |
| ... ... «тік ... ... |
| ... жаңа ұғым тік төртбұрыштың қызыл түсті |
| ... көк ... ... өлшеу, оларды |
| ... ... ... арқылы меңгеріледі. |
|13. Оқушы өзінің іс - |13. Оқушы өзін ... ... ... жете | ... ... | ... ... | ... | ... ... ... |14. ... оқыту оқушының жас ерекшеліктерін, |
|оқушының жасын, |негізгі атқаратын жұмыстарын ... ... ... көп | ... оның | ... - ... | ... да жете | ... ... Бұл ... ... ... | ... ... | ... ... ... |15. Сабақта мұғалім мен оқушы ынтымақтаса ... ... ... ... істейді. Балалар ынтымақтаса|
|қолданылады, ол бала |жұмыс істеп жатады.Оқушы өзін - өзі ... ... ... |сезінеді. ... ... ... |16. ... ... ... жұмыстарына риза, |
|жеткен табысына қуанту|жан аямай еңбек етеді, ... - ... ... аз. |Әр бала өзін ... жағынан көрсетеді. ... ... ... ...... арқылы оқыту
түрінің орнына келе жатқан, жаңа, оқушыларды жұмыстандыратын оқыту
тәсілі.
Ол жеке ... ... ... ... мен ... ... ... тұратын бағдарлама жасаңыз.
1. Оқушыларға берілетін ақпарат мөлшері (шағын бөлік)
2. Оқушыға жұмыс істеу үшін бақылау тапсырмаларын беру.
3. Текмеру. ... ... ... ... ... ... ... оқыту.
2. Тапсырмасы: көп нүктенің орнына керекті сөзді қою.
3. Жауапты тексеру.
4. Жауап дұрыс болса, келесі ақпарат ... ... ... ... ... ... ол ... қайта жұмыс істейді.
Тармақты бағдарлама жасаңыз.
1. Оқу материялдарының кішкене бөлігі кеңейтілсін.
2. Оқушыға жауаптарын таңдайтын тапсырмалар ... ... ... ... ... Осыған қарап отырып,
сабақ жоспарын құр.
|1 – ... 5 – ... ... қатыстырып өткізген тіл сабағы ... Үй ... |А) ... үй ... ... ... ... абстрактіге қарай |олардың қалалықтарын, не жейтінін, |
|жүреді. ... күту ... ... |
|а) үй тапсырмасы ... ... ... ... сабақты жұмыс ... ... ... ... ... үйреншікті жағдайда ... ... ... ... ... ... ... |Ә) Мұғалім оқушылар жинаған ... - ... ... ... жинақтайды және талқы |
|ұқсастықтарын және айырмашылықтарын |барысында олардың үй жануары туралы |
|табу үй ... ... ... ... ... ... ... | ... Жеке ... ... төңірегіне |А) Оқушыларға жануарлардың тізімі |
|шоғырланатын негізгі идеяны меңгеру.|беріледі, оқушылар одан ... үй ... идея – ... ... ... ... өз таңдауын ... жаңа ... ... ... ... мысық сиыр, |
| ... ит, ат, ... ... |
| ... |
| |Ә) Үй ... мен ... |
| ... ... ... |
| ... әңгімелеу. ... ... ... ... |Сынып шағын топтарға бөлінеді, |
|атап айтсақ негізгіні бөлу, ... үй ... ... ... ... ... өз ... алады. ... ... ... шешу ... ... қалыптастыратын |1. Мәтінге тақырып беру ... |2. ... ... ... ... |
| |3. ... қарап мәтінің жалғасын |
| ... ... |
| ... Лулу деген итім бар. Құйрығы |
| |ақ, ... өзі қап – ... Ол ет пен |
| ... ... ... ... ... |
| |доп ... Итім ... ... |
| ... ... ... Бірде: |
| | ... Өзін - өзі ... ... |Кроссворд. ... | ... ... ... ... | ... Лексикалық білімін | ... ... ... іскерлігін. | |
|V – VI. ... ... ( өз ... ... суреттер (7) ... ... ... |1. ... ретімен орналастыру. |
|дамыту.) |2. ... ... ... ... |
| ... жазу. |
| |3. ... ... ... |
| ... ... ... байланыс. |Биология - Білім «Сүтқоректілер» |
| ... ... |
| ... - ... ... ... ... ... бар? |
| ... тілі ... ... тілі – |
| ... ... айтылуы. |
| ...... ... ... |
| ... ... Білімді оқу пәнімен тыс жерде |1. Үй жануарларын күту. ... ... ... (сыныптан |2. Ит (мысық) көрмесіне бару. |
|тыс жұмыс). ... ... ... есте |
| ... ... тұрқына сипаттама |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... берілетін тапсырмалар үлгері 3 – сынып.
Оқушының тегі, аты – жөні –
Пән (ғылым негізі) : Қазақ ... 1 ... ... Сөйлем мүшелері
Оқушыға 20 тапсырма беріледі. Жауапты талдау қортындысы мынадай болуы
мүмкін:
« Жарайсың, Темір! 15 жауабың дұрыс. «Сөйлем мүшелері» ... ... 5 ... қате. Оулықтың 56 - 66
беттерін оқы. Тұрлаусыз мүшелерді қайтала. Сенің қате ... ... ... осы ... ... 3 – ... «Ана ... оқулығындағы
«Туған елім, түған жерім» тақырыбы бойынша 20 тест сұрағын құрастыр.
Оны аудиторияда студентерге бер, қателескен ... ... ... ... ... қай ... ... жасалғанын
анықта.
Төмендегі Венн диаграммасын толықтыр
Мәселелі
Бағдарламалық
Оқушының білім деңгейін тексеруге арналған тест ... ... ... ... қай ... ... жақын даму аймағы;
Б) актуальді даму аймағы;
С) жан – жақты даму аймағы;
Д) іс - әрекет.
2. Оқу іс - ... нені ... ... ... репродуктивті ойды;
С) теориялық ойды;
Д) продуктивтік ойды.
3. Оқыту арқылы жан – жақты даму ... ... қай ... ... Л.В. ... Д.Б. Элъконин;
Д) В.В.Давыдов;
4. Оқытуды теориялық ой дамыту іс - әрекеті арқылы зерттеген ғалым?
А) Л.В. Занков;
Б) В.В.Давыдов;
С) Л.С.Выготский;
Д) Д.Б. ... - ... ... ... ... білім қандай тәсілдермен беріледі?
А) репродуктивті;
Б) жан – ... ... іс - ... ... ... ... ... даму аймағы» дегеніміз не?
А) баланың өз бетімен істей алатын жұмыстары.
Б) ересектердің көмегімен істей алатын жұмыстар;
С) ... ... ... ... Л.В. ... өз ... қандай әдістерді жи» қолданады?
А) психологиялық;
Б) педогогикалық;
С) философиялық;
Д) танымдық;
8. Дамуда ... ... ... ... рөл ... іс – ... ... Ш. Амонашвили;
Б) В.Ф. Шаталов;
С) Е.Ильин;
Д) Л.В. Занков;
9. «Оқыту тиімділігінің көрсеткіші баланың жалпы дамуы» - деген пікірін
айтқан кім?
А) ... ... ... Л.В. ... Л.В. Занков Баланың қандай сапаларын дамыту міндетін қойды?
А) ақыл – ой, ерік – ... ... ... ... ... ықыла;
Д) адамгершілік, мінез;
11. Л.В. Занков ең басты бала бойындағы қандай сапаны жоғалтпау керек
деді.
А) жағымды сезімді;
Б) ақыл – ойды;
С) ерік – ... ... Л.В. ... ... қандай білімнің үлес салмағы көп?
А) алгоритім арқылы алынатын;
Б) проблемалық оқыту арқылы алынатын;
С) ... ... ... ... кезінде алынатын;
13. Л.В. Занков жүйесіндегі оқытуды ұйымдастырудың ... ... ... ... ... ... Л.В. Занков жүйесі бойынша сабақты қалай бастау ... ... ... ... ... ... жаңа материялдан;
Д) үй тапсырмасын сұраудан;
15. Л.В. Занков жүйесіндегі оқытуды ұйымдастырудың маңызды ... ... ... ... ... Қай оқыту түрінде баға басты рөл атқарады?
А) дамыта оқу;
Б) бағдарламаланған;
С) дұрыс жауабы жоқ;
Д) дәстүрлі;
17. Дамыта ... ... ... қолданылады?
А) балалардың жұмысын ұйымдастырған;
Б) түсіндіру; көрсету;
С) жаттығу;
Д) тәжірибелік жұмыстар.
18. ... ... ... ... ... ... ... жаттығу;
Д) диалог (сұрақ – жауап)
19. Дамыта оқудың дәстүрлі оқытудан түрлі айырмашылығы неде?
А) технологияландырылмауында;
Б) ... ... ... бойынша оқытуында;
Д) барлық жұмысты баланың істеуінде;
Қолданылған әдебиеттер:
1. Ш.А.Амонашвили. Здраствуйте дети: - М, Просвещение, 1988.
87 – 88б
2. А.Н.Джуринский. История педогогики. – М., ... ... ... ... ... Современная интерпретация, - М.,
«Академия», 2001,26 – 27б.
4. Ю.А.Конаржевский. Анализ урока: - М., ... ... ...... Педогогика.Под. Ред. С. А. Смирнова, 1999,264 -274б.
6.Б.А. Тұрғынбаева. Дамыта оқыту технологиялары,- Алматы, 2000,5 – 32б.
7.Л.М.Фридман. Педогогический опыт глазами ...... ... ... Спб: ... ... – 120б.
Оқыту принциптері:
1. Ғылымилығы
2. Бір ізділігі және жүйелілігі
3. Саналылық және белсенділік
4. Теория мен практиканың байланысы
5. ... ... ... ... ... ... ... Проблемалық
11. Интеграциялық
1. Оқыту заңдылықтары
Оқыту заңдылықтары арқылы оқыту процесі іске асады. ... ... ... ... дамытудан заңдылық туындайды.
Оқыту процесінің заңдылықтары:
1. Қоғам талабы оқытудың мақсат-міндеттерін айқындайды, оның мазмұны,
әдіс-тәсілдері, ... ... ... ... ... ... беру, тәрбие, дамыту қызметінің бірлігі.
3. Кез келген ақпарат ... ... ... білім, іскерлікке
айналу үшін мұғалім оқушының санасындағы білім, іскерлік, дағды
деңгеціне сүйену керек.
4. Дидактиканың заңдылықтарының ...... ... ... ... (оқыту), оқушы іс-әрекеті (оқу), білім мазмұны
арасындағы тұрақты тәуелділіктер. Оқыту оқушының белсенді іс-әрекеті
арқылы жүреді. Кез ... ... ... мен ... және ... мақсатты түрде бір-біріне ықпал етуі арқылы жүзеге асады.
5. Жеке адамды үйрету тек іс-әрекет жасату арқылы ... ... ... мен ... ... ... ... латын сөзі, қазақша
негіз деген сөз. Оқыту принциптері- ... мен ... ... ... ... ... ол барлық пәндерді оқытқанда
қолданылады. Оқыту принциптеріне сәйкес оқытуға қойылатын талаптар
тұжырымдалады. Оларды орындаған ... өз ... ... ... принциптерінің жүйесін тұңғыш ұсынған Я.А.Каменский. Ол ... бір ... ... ... да ... пен адам ... заңдарға байланысты екенін дәлелдейді. Сондықтан оның ... ең ... ... ... сай болу ... И.Г.Песталоции
оқытудың көрнекілік принципін ерекше бағалап, оны логикалық ... ... ... деп ... К.Д.Ушинский оқытудың халықтық
сипатына баса назар ... ... ... психологиялық тұрғыдан
қараған. Ы.Алтынсарин оқыту ережелерін ... ... ... ... байланысты қолдану керектігін айтқан.
1927 жылғы педагогикалық энциклопедияда педагогика ... ... ... ... ... ... анықтама берілді:
мақсаты, құралды таңдауға негіз болатын ой.
А.П.Пинкевич ұсынған принциптер: оқытудың өмірмен және ... ... жас ... ... ... оқытудың белгілі бір
жас кезеңіндегі оқушылардың даму ... ... ... ... ... дамуға жұмсау, жұмыстың жүйелілігі, шығармашылық – қызығушылықтың
басты негізі); пән мазмұнының ерекшеліктерін, ... ... Ол ... ... ... ережелері, оқыту процесіне қойылатын
талаптар» - деп ... ... ... ... негіздерін жүйелі меңгеру;
білімді саналы меңгеру; теорияның тәжірибемен байланысы; тәрбие беретін
оқыту әдістерінің ... ... ... және ... ... ... ұсыған принциптер: оқытудың саналылығы және белсенділігі;
оқытудың көрнекілігі; оқытудың жүйелілігі; ғылым негіздерін берік ... ... ... оқушыларға берік, жүйелі білім беруге
бағытталады.
Оқыту принциптерін аталған ... ... ... ... ... бойынша И.П.Подласый, Т.Сабыров т.б. оқыту
принциптерінің шарттарын анықтады.
Қазіргі ... ... ... көрнекілік, жүйелілік,
бірізділік, беріктік, түсініктілік, ғылымилық, теория мен тәжірибе бірлігі
сияқты принциптер кең ... ... ... ... ... қолдануы арқылы орындалады.
Ережелерде мұғалімге нақты нұсқаулар беріледі. Оларды ... өмір ... сай ... және ... ... педагогикалық процесті реттеп отырады. Олардың талаптары ержелер
арқылы жүзеге асады.
3.Оқытудың ... ... ... ... ... ... өту,
сырттай суреттеумен шектелмей, оның ішкі құрылымын тану. Мысалы, ағаштың
сыртқы түрінен оның ішкі құрылымын, ... зат ... ... ... ... ... ашылған білімдерді меңгертуді талап етеді,
сондықтан оқу жоспарлары мен ... ... ... енгізіледі.
Оларды меңгерту үшін пәнаралық байланыстарды қолдану керек.
Шарттары:
• Педегогиканың,психологияның, озық тәжірибенің жетістіктерін
қолданып ... ... ... ... ... ұйымдастыруға
берілген нұсқауларды орындау.
• Индуктивтік және дедуктивтік ... ... Жаңа ... ... ... ... ... таным әдістерін қолдану. Оқушыларды іздендіру, шығармашылық
жұмыспен айналыстыру.
• Жаңа ... бір рет ... ... ... ... ... ... мен қызметімен таныстыру.
• Жаңа ғылыми терминологияны қолдану.
• Оқушыларды ғылым жетістіктерімен таныстырып отыру.
• Оқушылардың зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру
• Тәжірибе жұмыстарын ... ... ... ... ... ... ... оған қуануына мүмкіндік беру.
3. Оқытудың бірізділігі және жүйелілігі. Бұл принциптің ғылыми ережесі:
оқушының білімі берік болу үшін оның ... ... ... ... ... Ол үшін ... білімдер жүйелі және оқушылардың
танымдық мүмкіндіктеріне қарай беріледі. Жеке бөліктерден ... ... ... ... ... ... Дағдыларды
қалыптастыру үшін жаттығулар, ақыл-ой тәрбиесін беру үшін ... ... ... ... жұмыстар жүргізіледі. Әйтпесе дағды
жойылады, оқушы дұрыс ойлай алмайды, дамуы нашарлайды.
Шарттары:
• Оқушыларға ... ... үшін ... ... ... бөліктерге бөліп, оларды рет- ретімен түсіндіру.
• Оқыту мазмұнындағы,тәсілдеріндегі жүйені бұзбау.
• Пәнаралық байланыс тұрақты түрде қолдану.
• Оқушылармен бірге тірек-конспектілерін, сызбасын ... ... ... ... Бұрынғы оқығандарды жиі қайталаттыру.
• Өткен материалдарды сабақтың басында, бекіту кезінде, жеке
сұрақтарды түсіндіргеннен кейін қайталаттыру.
... ... ... ... ... ... өз ойларын қалай айтатынын қадағалау.
• Баланы өздігінен жұмыс ... ... ... ... білетіндерін айтқыза ... тек ... ... ... ... ... айта бермеу.
• Жүйелі білім қисынды, сезімді талап ету.
• Бар күш –жігеріңізбен, шабытпен оқытып, ... ... ... ... ... ... оқып ... кейін міндетті түрде қорытынды-
жүйелеу сабақтарын өткізу.
• Оқушылардың қателерін әдеппен түзету.
• Оқушыны өз қатесін талдауға үйрету.
... даму ... ... ... ... білу.
• Баланың жасы мен қабылдауын ескеріп, тапсырмалар беру.
• Жүйелі білім есте жақсы сақталады.
5.Саналылық және ... ... Өз ... ... білім
санаға жақсы сіңеді. Білімді саналы меңгеруге оқу желісі, өз бетімен жұмыс,
белсенділік, оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру, оқушының танымдық іс-әрекетін
басқару, ... ... ... ... ... ... ... аса қажет жағдай және оқу материалын терең және ... ... зор ... ... ... ... ... мен міндеттерін білу.
• Түсінікті етіп оқыту.
• Танымдық ... ... ... ... Талдау, жинақтау, индукция, дедукция, салыстыру әдістемелерін
қолдану.
• Аналогияны жиі қолдану.
• Бастауыш сыныпта оқытуды индукциядан ... ... әр ... сөйлемнің, ұғымның мағынасын түсіндіру.
• Оқушылардың білімі мен ... ... ... ... ... Дұрыс жауапты бәрі бірігіп табуы,
себебі бала өз жолдасының айтқанын жақсы түсінеді. Сондықтан жақсы
оқитын оқушыларға ... ... ... ... ... ... Ең бастысы, сіз оқытатын пән емес, пән ... ... ... ... мен білім арасындағы айырмашылықты көретіндей етіп
оқыту.
• әрбір ережеге мысал келтіру.
• Негізгіні түсіндіруге назар ... ... ... ... ... Тек қана беделмен оқыту жеткіліксіз.
• Сезімге, оқу-танымдық іс-әрекеттің тиімді тәсілдерін үйрету.
• әрбір ережеге мысал келтіру .
• негізгіні түсіндіруге назар ... ... ... ... ... жол бермеу.
• «Неге?» деген сұрақты көп қойып, оқушыны дамыту.
• Дәйекті ... ... ... ... баяндап беру емес, білімді тәжірибеде қолдану.
• Оқушылардың қызығушылықтарын зерттеу, дамыту.
• Білім – сенімге айналып, іске басшылық ететіндей етіп оқыту.
... өз ... ... жұмыс істеуге үйрету.
• Түрлі мәселелерді талдату арқылы шығармашылықты дамытып, танымдық
міндеттерді бірнеше тәсілдермен ... ... жиі ... ... ... қойып, жауаптарын мұқият тыңдау.
• Зат құбылыстарды, ... ... ... өз ... ... жасау.
• Дидактикалық ойын, пікір талас, ұжымдық шығармашылық істі қолдану.
6.Теория мен тәжірибенің байланысы. Бұл ... ... ... ... ... көзі ... ережесіне сүйенеді.
Өмір және тәжірибе балаларға дұрыс бағыт береді, белсенді іс-әрекетке
әзірлейді. ... ... жеке ... ... ... өмірмен,
теорияның тәжірибемен байланысының жақсы болуы білім ... ... ... ... ... мен ... еңбекке және
политехникалық әзірлікке берілген уақытқа, ... жас ... ... ... ... ... керектігін қоғамдық-тарихи
тәжірибе арқылы дәлелдеу. Оқушы оқу тіршілікке ... ... етіп ... «Білім- өмір» байланысы, өмірден алынған мысалдарды талдау. ... ... ... ... жаңа ... өндірістік қатынастар, еңбектің
жақсы әдістері туралы әңгімелеу және тікелей таныстыру.
• Оқушылады өз білімдерін қолдануға және ... ... ... білім алып, оны қолдану.
• Оқушының әрбір сабақта өз ... ... ... Мектептің өндіріспен байланысын қолдану. «Оқу ... ... ... ... ... ... бірге өмірден алынған есептер мен жаттығуларды орындау,
оқулықтың ... ... ... мәліметтермен толықтыру.
• Аймақтың сұранысына қарй кәсіптік бағдар беру жұмысын жүргізу.
• Мәселелік- ізденіс, зерттеу жұмыстары ... мен ... ... ... ... саналы қатынасты тәрбиелеу, мұғалімнің еңбектегі ... ... ... және ... ... оқушылардың бақылауларымен, ой-
толғаныстарымен ұштастыру, ... қою, көп ... ... ... ... пайдалы еңбектің оқу және тәрбие мақсаттарына сай жүргізілуі.
Қоғамдық пайдалы жұмыс- оқытудың өмірмен байланысын ... ... ... ... ... ғылыми ұйымдастыруды оқу процесіне енгізу.
• Оқушылардың бір жұмыстағы табыстарын ... ... ... ... ... жақсы жұмыс істеуге үйрету, ... ... ... баулу.
• Балалардың бастамашылығын мақұлдау, егер мүмкіндік болса «Жас
өнертапқыштар» сайысын өткізу.
• Әр ... оған ... ... ... өнер ... өз ... ... ынталандыру.
• Ақыл-ой іс-әрекетін тәжірибемен байлпныстырып, білімнің ... ... ... есте ... принципі. Бұл ертеден қолданылып келе жатқан принцип. Оның
негізіне мынадай ғылыми ... ... ... мүшелері сыртқы
тітіркендіргіштерді түрліше қабылдайды. Ең сезімталы- көру мүшелері; ... миға ... ... ... ... ... ... Кейбір
заттарды есте сақтау көрнекіліксіз мүмкін емес.
Шарттары:
• Балалардың ақыл-ой жұмысы үшін ... ... ... ... ... ... Оқытудың алтын ережесі: көрініп тұрғандарды ... ... ... ... ... татып көретінді дәмін таттыру.
• Көрнекілік- оқыту және ақыл-ой дамыту құралы.
• Оқушы ұғымдар және абстрактілік ережелерді түсіну үшін ... ... ... ... ... жағдаяттар туындату үшін қолдану.
• Көрнекі құралдың оқылатын зат және құбылыс ... анық және ... ... ... ... ... ... құбылыстардың себептерін, салдарын
анықтау.
• Көрнекілікті балалармен бірге ... ... ... ... ... ... анықтау, содан кейін тағы бір рет толық қарап шығу.
• Көрнекіліктің алуан түрін ... ... көп ... ... ... назары басқа жаққа ауып, негізгіні түсіне алмай
қалады.
• Көрнекілікті қолданып ... ... ... ... ... ... меңгерілетін ұғымды нақтылау.
• Балалармен бірге көрнекілік жасау, оқушылардың өздері ... де ... ... ... ... құралдарды, атап айтсақ: оқу теледидарларын,
бейнежазбаларды, кодослайдтарды, жартылай экранды проекцияларды ... , ... ... ... ... ... Көрнекі құралдарды қолданып оқушылардың зейінін, байқампаздығын, ақыл-
ой мәдениетін, ... ... ... деген қызығушылығын тәрбиелеу.
• Көрнекілік арқылы байланыс орнату.
• Балалардың жас ерекшеліктеріне қарай заттық ... ... ... ... ... заттар мен құбылыстарды көрсету, мүмкіндік болмаған жағдайда
символдық көрнекі құралдарды ... ... ... ... ... ... (өсімдіктермен,
жануарлармен, минералдармен) таныстыруды талап етеді.
Экспериментальдық көрнекілік арқылы ... ... ... ... ... мақсаты- нақты дүниенің бейнесін көрсету
(бейнесурет, картина, ... ... ... кинофильмдер).
Көлемді көрнекілік: макет, үлгі, муляж, геометриялық ... ... ... ... ... ... және графикалық ... ... ой ... ... ... ... белгілермен белгілейді. Олар: карта,
жоспар, сызба, диаграмма.
Жанама көрнекілік жаңа бейнені ... ... ол ... ... ... тірек сигналы бейне, таңба, шартты белгі, суреттерден
тұрады. Олар қарапайым, сондықтан оқушы факті ... ... ... айтып бере алады.
8. Оқушылар білімінің беріктігі. Бұл принципке мына заңдылықтар бар:
білім ... және ... ... ... ... оқыту
процесіндегі бір-бірімен өзара ... ... оқу ... есте сақтау оның мазмұнына, оқушының материалмен жұмыс істеуіне,
оқуға, мұғалімге байланысты; білімнің беріктігіне ... ... ... мен ... алуан түрін қолдану, оқытатын уақыт әсер
етеді. Оқушы ... ... ... ... ... ... ... оған пайдалы және қызықты білімдер ғана жақсы сақталады.
Шарттары:
• Қазіргі оқытуда ... гөрі ... баса ... ... ... ... ... аз білімдеді есте сақтауға жұмсамау
керек. Есте шемадан тыс оқу материалдарын сақтауға болмайды, ол ... зиян ... ... ... түсініксіз нәрселердің есте қалып қоюына жол
бермеу. Бала тек саналы меңгерілген, ... ... ғана ... ... анықтамалық әдебиеттерді, сөздіктерді, энциклапедияларды
қолдануға ... Есте ... ... ... өте көп болмау керек, мұғалімнің қандай
білімдер есте сақталу керек ... ... ... ... ... ұмыту басталады, сондықтан қайталаудың уақыты
және ... ... ... ... теорияларға сәйкес
белгіленеді.
• Жаңа материалды оқып болған соң қайталауды көп жүргізу керек, ... ... ... ... оны ... ... Әр ... өз мүмкіндігіне қарай, бірақ бар күш-жігерімен ... ... ... ... ... ... ... жаңа материалдарды оқып-үйренуді
бастамау.
• Оқу материалын жүйемен беру.
• Егер оқыту ... ... онда ... ... ... Көп
кездесетін себептер: оқу процесіне қызығушылықтың төмендеуі және
шаршау. Оларды жою ... ... Тіке ... және ... көп бермеу. Балаларды ақыл- кеңесті
тыңдауға үйрету. Өте қызықтысын салмақтап айтыңыз. Әзіл- сықақ айтуға
болады, бірақ шамадан аспаған ... ... ... кең қолданып, оны бағыттау. Өзара оқыту ... ... ... ... ... оқу ... есте сақтай білуге үйрету. Ол үшін есте
сақтауды ... ... ... ... ... көмектесетін ережелер мен тәсілдердің жиынтығы) тәсілдерді
қолдану.
• Баланың жағымды әсерін туғызбай тұрып, жаңа ... ... ... ... ... ... берік болмайды.
• Қайталау және бекіту кезінде оқушылардың естерін, ... ... ... ... тереңдетіп, жаңа мысалдар
келтіріп, қортындыларды нақтылау.
• Оқыту қиындылығын қадағалау.
• Оқушының оқу материалына деген оң көз ... ... ... ... орындалатын мерзімін белгілеу.
• Оқыту нәтижелерін жүйелі түрде ... және ... ... ... Бала ... ... ... жинақталған
білімнің, іскерлігінің, ойлау тәсілдерінің ... ... ... ... жүзеге асыру үшін әуелі оңай, ... ... ... ... қиын, белгісіз, күрделі оқу материалдары
оқытылады.
Шарттары:
• Оқытылатын материалдарды әрбір жас кезеңдеріне бөлу.
• Баланың ақыл-ойы белгілі бір ... ... әзір ... ... ... Баланың дайындығын, дамуын және мүмкіндігін ескере отырып оқыту.
Балалардың өмір тәжірибесін, қызығушылықтарын, даму ... және ... ... оқыту арқылы дамыту.
• Мүмкіндіктері бірдей оқушыларды біріктіру.
• Жақсы оқушылардың дамуын тежемеу, оқу үлгерімі нашар оқушыларды тез
қарқынмен ... ... ... ... қарқынын белгілеп, керек жағдайда өзгерту.
• Ұқсатуды, салыстыруды, қатар және қарама-қарсы қоюды кең қолдану.
• Жаңа және ... ... оқып ... ... ... ... оқу ... нашар оқушыларды қатыстыру.
• өте асықпау!
• Оқушыға келген ойды танымның соңы емес, басы деп түсіну.
... ... анық ... және тіліне байланысты;
ұғымдарды нақты және біржақты етіп тұжырымдап өмірден, әдебиеттен
жарқын мысалдар келтіріп, ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті мен оқушы іс-әрекетін
анықтап алу. Балалардың түсінігіне жеңіл оқу материалдарын өз
бетімен оқуға ... ... ... сәтінде барлық білімді емес, тек негізгілерін беріп,
бекітуге жаңа мысалдар, фактілер алып, жаңа білімді нақтыландыру.
... ... ... ... ... оқу ... ... бермеу, олардың өз бетімен
оқуына, оқу материалын талдауына көмектесу, бағыт беру.
• Түсініктілік баланың жұмыс ... ... ... ... істеуге үйрету.
10.Ынталандыру принципі.
Бұл принциптің маңызы өте зор. Оқуға, ... ... жеке ... ... оқу ... ... ... түрлері мен нысандарына
оқушыларды ынта-ықылас ... ... ... әрекеті сенімді, ерікті,
қуанышты ьолады.
Сондықтан мұғалім, ең алдымен, сабақтарын қызықты, тартымды, ... ... ... ... ... ... ... керек етеді. Осыған
орай В.С.Сухомлинскийдің берген кеңестері ... ... ... күштері мен мүмкіндіктері бірдей емес.
2. Оқыту мен тәрбиелеудің ... ... ... ... ... жоқ: ... ... дара, өзінше ерекше.
3. Оқуда барлық мектеп балалары үшін табысқа жетудің бірыңғай алғы
шарттары ... Оның ... ... одан әрі қалай дамытуға болатындығын анықтау
маңызды.
5. Оқу қызметінің берілген сәтінде әр ... неге ... ... ... ... ... мүмкін еместі талап етуге болмайды.
7. Бағдарламада қаралған деңгейге әр оқушы қандай ... ... және ... ... ... ... алу керек.
8. Әрбір оқушының ақыл-ой еңбегінде бағдарламаны қалай нақтылы жүзеге
асыру керек.
9. Әрбір баланың күші мен ... ... оны ... ... ... Қиын ... ... қарай ақыл-ой жұмыстарын беру.
11. Әрбір оқушының оқудағы және ақыл-ой еңбегіндегі дара сүрлеуін анықтау
керек. Осы сүрлеуді және ... ... ... ... ... шарттары:
• Жаңа және дәстүрлі емес оқыту нысандарын қолдану;
• Ділгірлік оқыту;
• Компьютерлік ... ... ... компьютерлік құралдарды қолдану;
• өзара оқыту (жұптық, топтық);
• білім, іскерліктерді тест сынағы арқылы тексеру;
• сыныпта жағымды микроклимат ... ... өз ... ... оң көзқарасы;
• Оқушылардың оқудағы жетістіктерін көрсету;
• Білімнің оны ашқан адамдардың тағдырымен байланысты;
• Оқыту нысандары және ... ... ... ... оқушыға деген ерекше
сүйіспеншілікті, құрметті талап етеді. ... ... ... оның ... ... ескеріп, оқу-таным әрекеттерінің жемісті болуына
қолайлы жағдайлар мен ... ... ... ... , ... ... қорқытпай, қысымшылық жасамай,
керісінше, олармен жылы қарым-қатынас жасау міндет.
Бұл принцип гуманитарлық бағдарды ... ... ... ... ... ... жалпы адамзаттық және ұлттық рухани игіліктерге
қарай бағыттау, ... ... ... ... ... ... ... т.б. терең оқып-білу міндетін іске асыру керек.
Бұл принципті іске асыруда халық ... ... зор. ... ... ... ғасырлар бойы атадан балаға өлмес ... мұра ... келе ... ... ... ... тәжірибесі.
Әсіресе балаларды ізгілікке тәрбиелеуде халық педагогикасының қағидалары
мен салт-дәстүрлерінің орны ерекше.
Ізгілендіру принципінің шарттары:
... жеке ... ... тиетін жазалау әдісін
қолданбау;
• Оқушының өз міндетін орындауға деген ықыласын мақұлдау;
• Үлгерімі нашар, жауапкершілігі төмен ... ... ... ... ... оларға қателіктерін ... ... өзі ... жақсы бағасын өзіне сенімін, сый-құрметін
қалыптастыру;
• Қол жеткен ... ... ... ... ... қою;
• Жеке тұлғаның іс-әрекетін дұрыс бағыттап, теріс қылықтардың
көрінуіне жол бермеу;
• Баланы ... ... ... бірақ талап та қою;
• Оқушының табысына шынайы түрде қуану;
• Баланың көңіл-күйін ескеру;
• Баланың дене ... сөз ... ... ... ... ... басқа балалармен салыстырмау;
• Баланың ар намысына тиетін сөз айтпау;
12.Мәселелік принцип- оқу процесінің мазмұны, әдістері, ... ... ... ... ... етеді. Мәселелі оқыту білімді
дайын ... ... ... ... дербестігін, шығармашылық
ойлауын дамытуға бағытталады. ... ... ... ойлау
процесінің психологиясына негізделеді. Өйткені ойлаудың басталуы
мәселеленің болуына байланысты, ... ... ... ... ... міндеттен басталады.
13.Интеграциялау принципі.
Бұл- жалпы білім мазмұнын анықтауға, оқу бағдарламалары мен ... ... ... ... ... ... әртүрлі пәндердегі
негізгі принциптер мен заңдылықтарды өзара тығыз ... ... ... Сондай-ақ мазмұны жағынан бір-біріне жақын
пәнднрдің/тіл мен әдебиет, ... пен ... ... мен ... мен еңбек, этика мен эстетика, т.б./ өзара және жеке пәннің ішіндегі
материалдардың арасындағы байланыстарын ... ... ... ... ... орай интеграцияланған пәндердің, сабақтардың
рөлі ерекше.
Біз принциптерді және оларды ... ... ... ... ... кешенді қолдану керек. Оларды кезекпен ... ... ... бір ... ... содан кейін басқасын
орындамайтын деуіне болмайды.
Барлық принциптердің талаптары бір ... ... ... ... және ... жоқ. ... принциптері бір-бірімен
байланысты. Олар бағыт беріп отырады, оқытуда жақсы ... ... ... ... ізгілендіру баланың дене және ... ... ... ... Сондықтан нәтиже оған кеткен күшпен
салыстырылады. ... ... ... және ... олар бұзылмаса тепе-теңдік сақталады деп ... ... ... ... ... ... тест ... дегеніміз не?
А)Заңдылық
В)Тәсіл
С)Құрал
Д)Қағида
2.Мұғалім мен оқушылардың жұмысын реттеп отыратын ережелер:
А)Оқыту әдістері
В)Оқыту құралдары
С)Оқыту принциптері
Д)Оқыту тәсілдері
3.Оқытуға қойылатын талаптар ... ... ... ... ережелеріне
В)Оқыту принциптеріне
С)Оқыту құралдарына
Д)Оқыту әдістеріне
4.Түрлі ережелерді қолдану арқылы не орындалады?
А)Принциптер
В)Принциптердің талаптары
С)Принциптердің жүйесі
Д)Жеке принциптер
5.Ғылыми білімдерді ... үшін не ... ... ... ... ғылыми білімдер
Д)Ғылымнан мысалдар
6.Қай принципті қолданғанда оқушылар ізденеді, шығармашылық ... және ... және ... ... ... ... қай принцип?
А)Беріктік
В)Саналылық
С)Белсенділік
Д)Ғылымилық
8.Оқушылардың білімді меңгеруіне көмектесетін:
А)Қоршаған дүниенің санада жақсы бейнеленуі
В)Оқушылардың танымдық мүмкіндіктері
С)Жеке қадамдардан ... ... ... ... ... ... ашуы
9.Дағдыларды қалыптастыру үшін не керек?
А)Ғылыми білімдерді жүйелі беру
В)Жаттығулар
С)Жаңа ұғымдарды жүйелі қайталау
Д)Оқушылардың танымдық мүмкіндіктерін пайдалану
10.Қай принциптің ережесінде ... ... ... сызбасын
жасап оқушының түсінуін жеңілдету туралы жазылған?
А)Ғылымилық
В)саналылық және белсенділік
С)Көрнекілік
Д)Бірізділік және жүйелілік
11.Оқушылардың өз ойларын қалай айтатынын қадағалауды қай ... ... және ... және жүйелілік
12.Қай принцип баланы өз бетімен жұмысқа үйретуді, ... ... және ... және ... ... оқу ... негізінде жасалады. Жалпы білім
беретін мектептегі оқу пәнінің ... тиіс ... ... ... ... ... ... құжат.
Бағдарламаның түрлері: типтік, жұмыс, авторлық оқу.
Типтік оқу бағдарламалары мемлекеттік білімдік стандарт талаптарына сай
жасалып, оны Қазақстан ... ... және ... ... істеуге керекті бағдарламалар типтік бағдарламаларға сүйеніп,
аймақтың ерекшелігі, әдістемелік, ақпараттық құралдар, оқушылардың дайындық
деңгейлерін ... ... оқу ... ... стандарт талаптарын ескеріп
жасалады.Қандай да бір пәнді оқу үшін бағдарлама авторы өз тұжырымдамасын
ұсынады. Авторлық бағдарламаның сол пән саласында еңбек етіп ... ... ... ... алға ... керек. Сонда ғана бағдарламаны мектептің педагогикалықкеңесі бекітеді.
Авторлық оқу бағдарламалары көбіне оқушылардың тандауы бойынша ... ... үшін ... ... 1) ... оқудағы мақсат, оқушылардың
білім, біліктілік және дағдыланына қойылатын ... ... ... және ... ... ... ... хат; 2) зерделенетін
материалдық тақырыбы, оның мазмұны; 3) жекелеген сұрақтарды оқуға керекті
шамамен берілген уақыт; 4) мазмұнның негізгі бөліктерінің тізімі; ... ... ... ... ... ... 6) ... және көрнекі құралдардың тізімі; 7) ұсынылатын әдебиеттер.
Бағдарламаның оқушының меңгеру-оқыту процесінің тиімділігінің негізгі
өлшемі.
Оқу пәнінің бағдарламасы әртүрлі ... ... ... ... салаларының өкілдері білім, іскерлік, дағдылардың негізгілігін
анықтайды, педагоктар мен психологтар оларды балалардың жас мүмкіндіктеріне
қарай бөледі, әдіскерлер әдістемелік құралдар жазады.
Оқушыларды ... ... ... қаруландырумен қатар, оқу
бағдарламасынын өте маңызды екі қызметі бар.
1. Тәрбиелік: пәндік бағдарламалардың бір-бірімен байланысы,
біріктірілген дүние туралы барлық ғылымы білімдерді зерделеуге, баланың
болмыс ... ... көз ... ... көмектеседі.
2. Ұйымдастырушылық: мұғалімнің жұмысын ұйымдастырып, оған
әдістемелік көмек беруі.
Жалпы орта білім жүйесінде негізгі оқу іскерліктері мен ... ... ... ... ... жаңа оқу бағдарламаларына
әрбір пән қалыптастыруға тиісті білім, біліктілік, дағдылар еңгізілген.
Оқу процесінің мазмұндағы және оны ұйымдастырудағы маңызды элемент
мектеп оқулықтары. Оның ... ... ... ... сол ... сәйкес келу керек. Оқулық ғылым негіздерін баяндаумен
қатароқу материалын түсінуге керекті өздік жұмыстарды ұйымдастырып, оқуға
үйретеді. Оған ... ... ... ... ... ... ... ақиқат ғылымның мазмұнын баяндауы;
- балаға түсініктілігі;
- баланың қызығушылықтарын, қабылдауын, ... ... ... тәжірибеге деген қызығушылықты оятып,
білімге және тәжірибегелік іс-әрекетке деген сұранысты ... ... өз ... оқу ... ... ... ... білімнің әр саласынан хабар беруі;
- оқу материалына қосымша ... ... ... ... ... ... ... мәтіндегі негізгі ережелер, қорытындылардың анықтылығы және
нақтылығы болу керек.
- ... ... ... ... әдеби тіл нормаларына сәйкестігі;
- эстетикалық талаптарға сай безендірілуі;
Мектеп оқулығының атқаратын қызметін оны зерттеуші Д.Д.Зуев анықтады.
Оқулық ... ... ... ... ... ... ... дүние танымын қалыптастырып, рухани дамуына, дүниені
іс жүзінде тануына мүмкіншілік жасайды.
Трансформациалық қызмет атқарғанда ғылым салаларынан іріктелген
мәліметтер ... жас ... мен ... ... ... ... бала ... жеңіл болады.
Жүйелеуші қызметінің нәтижесінде оқулықтағы материалдар жүйелі және
бірізділікпен баяндалады.
Оқулық материалды бекіту және оқушыға өзін-өзі бақылату ... ... ... ол ... ұғымды өзінің тексеруіне мүмкіндік
жасайды.
Біріктіруші қызметі нәтижесінде оқушы оқулықтың материалына оған ... ... ... ... қызметі неәтижесінде материалды түсінуге керекті алуан
түрлі оқыту құралдары (карта, суреттер, диапозитив, табиғи ... ... беру ... ... материал баланың
рухани өміріне, ақыл-ойына, шығармашылығына әсер етеді.
Оқыту қызметі арқылы баланың өздігінен білім алуға, әдебиетпен жұмыс
істеуге, талдап, зертханалық ... ... ... ... ... ... жұмыс, ол
түсіндірумен, зертханалық, тәжірибелік жұмыстармен қатар тұрады.
Озат мұғалімдер оқулықпен жұмысты сабақта да,үйде де
ұйымдастырады.Оқушы оқулықпен өз бетімен ... ... ... жетілдіреді,баяндауға,талдауға,сынауға,толықтыруға,оқылған
мәтінді қосымша әдебиеттер арқылы өзгертуге үйренеді.
Оқулық құрамына негізгі ... ... ... тыс ... ... көркем,ғылыми,ресми,әңгімелеу,сипаттау,талқылау
мәтіндері болып бөлінеді.
Мәтіннен тыс бөліктерге оны меңгеруге көмектесетін ақпараттар
(сұрақтар мен тапсырмалар,нұсқаулар,кесте,иллюстрациялық ... ... ... ... пәндерінің бағдарламалары және оқулықтары-білім
мазмұнындағы маңызды элементтер.Олар оқыту процесін ұйымдастырудың да
маңызды бөлігі болып табылады.Бағдарламалар мен оқулықтарда оқушыларға
берілу керек білім,іскерлік,дағдыларың мөлшері белгіленген.Оларды ... жеке ... ... жылдарда еліміздегі бастауыш мектептер үшін бірінші буын
оқулық жазылып,1995-1996 оқу жылдарында республика мектептерінің бастауыш
сыныптары толығымен республикалық оқулықтарға көшірілді.
I-IV ... үшін ... ... ... ... т.б.)басқа да оқу құралдары жарық көрді.
Сонымен қатар 5-11сыныптардағы тіл және әдебиет курстары 2-3 рет ... ... үшін 90 жаңа ... пен 300-ге жуық
әдістемелік басшылық әзірленген және оның көбі баспадан шығарылды.
Жаңа типті мектептердегі білім мазмұны
ЖОСПАРЫ:
1. Жаңа типті мектептердің ... ... ... ... ... ... ... V-IV ғасырда (біздің заманымызға дейін) ауқатты
отбасыларынан шыққан жастар 14 жастан бастап философияны, саясатты,
әдебиетті палестрада (күрес мектебі), ... ... ... ... ... ... ... 12-18 жастағы жастар үшін әрбір қалада латын мектебі
және гимназия болу ... ... ... сол ... орта мектепте
оқылған «Өнердің жеті түрін»-
грамматика,риторика,диалектика,арифметика,астрономия,саз,діндерді
енгізіп,бұларға қосымша жаңа оқу пәндері-физика,география,тарихты оқытуды
ұсынды.Гимназияда латын,грек,ана тілдері оқытылған.6 сыныпқа
грамматикалық,физикалық,математикалық,этикалық,диалектикалық және
риторикалық деген ат берілді.Ғылымды ... ... ... ... ... ... ... ғылымнан кейін,екінші ғылым оқытыла берді.Ал XVIII
ғасырдың аяғынан бастап бір ... ... ... оқу ... ... оқу жоспарлары осы принциптің одан әрі дамуы нәтижесі.
Д.Локк,Ж.Ж.Руссо еңбек пәндерін енгізуді талап ... ... ... ... орта ... классикалық
білімдердің көптігін айтып,нақты пәндер-
математика,физика,жаратылыстану,астрономия сияқты пәндерді окытуды талап
етті.
XX ғасырдың ортасында, ... ... ... жаңа ... ... ... ... Классикалық гимназияда латын, грек,
қазіргі тілдер мен математиканы оқытуға баса назар ... ... ... ... ... қабылданды. М.В. Ломоносов (1711-
1765) гимназияның жұмыс мазмұның анықтаған.
1758 жылғы академиялық ... ... ... жалпы білім
берілу керектігін, діннің керексіздігін дәлелдегісі келген. 1748 жылы
«Риторика», 1755 жылы «Орыс ... ... ... гимназия үшін
жазған. 1755 жылы Москва университеті жанынан екі гимназия ашылды. Гимназия
орыс, латын, бір шетел тілі, әдебиет, ... және ... ... орта ... алды.
Осы гимназия тәжірибесіне қарап, 1758 жылы университетке түсуге
әзірлейтін Қазан гимназиясы ашылған. 30 жыл бойы осы гимназиялар Ресейдің
ғылымы, мәдениеті дамуына ... үлес ... 1779 жылы ... университеттері
жанынан алғашқы мұғалімдер семинариясы ашылып, олар гимназияларға мұғалім
әзірледі.
XIX ғасырдың бірінші жартысында гимназиялар әрбір қалада болды.Оған
халық училищелерін бітіргендер ... жыл бойы ... ... ... ... ... болса,екіншіден тәрбиелі адамға
қажет білім беру еді.Оқу жоспарында,латын,француз,неміс
тілдері,география,тарих,статистика,философияның бастауыш
курсы(логика,адамгершілік)тіл поэзия
теориясы,эстетика,математика(алгебра,геометрия,тригонометрия)физика,жаратылы
с тарихы (минералогия,ботаника,зоология)коммерция теориясы,технология және
сурет пәндері болды.Оқу жоспарында дін ... ... ... ... ... байланыста оқытылды.
Математика мен физика мұғалімдері оқушылармен саяхатқа
шығып,диірмендерді,жергілікті кәсіпорындағы әртүрлі машиналарды
көрсетті.Гимназияда толықтай мемлекет ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге құқылы болған.Басқалары сенат шешімімен бастауыш
және орта мектептің мұғалімдері болып жұмыс істей алды.Гимназия ... ... ... ... ... тап балалары оқыды.Ер,қыз балалар
бөлек оқыды.1915 жылы 1500-ге жуық гимназияда 450мың оқушы
оқыған.Гимназияда ... ... ... ... кейін университет
бітірген.Гимназиялар 1918 жылы кеңес үкіметі жариялаған ... ... ... ... жабылып,жалпы білім беретін бірыңғай еңбек
мектебі болып қайта құрылды.
1990 жылы гнимназиялардың жұмысы жандана ... 1991 ... ... ... ... ... типті мектептер әрбір оқушыны жеке тұлға ретінде дамыта отыра
білім беретін орта оқу орындары. Көпшілігі жаратылыстану, ғылыми,
гуманитарлық, эстетикалық бағыт ... ... ... ... да бар. ... ... ... жол ашып, таланттарының жан-
жақты жетілуіне толық мүмкіндік ... онда ... ... ... ... негізі базасы жақсы болу керек. Оқушылар саны
жоғары сыныпта 15-18, ... ... ... ... білім іскерлігі және дағдыларын тәжірибеде күрделі мәселелерді шешуде
пайдалана білу;
- тыңғылықты және толассыз пайдалы еңбек етіп, өзін-өзі тәрбиелеп,
жүйелі оқып ... ... ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттік саясат
тұжырымдамасында жалпы білім және элитарлық білім үлгісін біріктіру
ұсынылған.
Өркениетті елдер санаткерлік

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 251 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бірыңғай бюджеттік сыныптама6 бет
Шқо әлеуметтік-экономикалық дамуы16 бет
Өнімдер өндірісі298 бет
Педагогика мамандығының пайда болуы мен қалыптасуы6 бет
Іскерлік жиналыстар мен келіссөздер жүргізу4 бет
Байланыс желілері және коммутация жүйелері29 бет
Құжаттар құндылығына сараптама жасаудың нормативтік-әдістемелік негізі26 бет
"Тест" бағдарламасын құру20 бет
"Физика" пәні бойынша тест сұрақтар7 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь