Рим құқығынан кешен

1. Рим құқығынан дәріс
2. Рим құқығы пәнінің мазмұнын игеруге арналған әдістемелік нұсқаулар
3. Рим құқығы пәнінен тест сқрақтары
4. Рим құқығы пәнінен тыңдаушылардың өзіндік жұмыстарына тапсырмалар
5. Рим құқығы пәнінен Глоссарий (сөздік)
1. Рим құқығынан дәріс
2. Рим құқығы пәнінің мазмұнын игеруге арналған әдістемелік нұсқаулар
3. Рим құқығы пәнінен тест сқрақтары
4. Рим құқығы пәнінен тыңдаушылардың өзіндік жұмыстарына тапсырмалар
5. Рим құқығы пәнінен Глоссарий (сөздік)

1 такырып. РИМ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ БЕЛГІЛЕРІ
1. Рим құқығының Ежелгі Рим мемлекетінің тарихи құрамына байланыстығы.
2. Ius civile, ius gentium, ius praetorium, ius privatum.
3. Рим құқығының рецепциясы және оның маңызы

1. Рим құқығының Ежелгі Рим мемлекетінің тарихи құрамына байланыстығы. Рим құқығының ұғымы және негізгі белгілері.
Ежелгі Рим мемлекеті алғашқыда бір ғана қаланың шеңберінде орналасқан мемлекет болып құралыпты. Ал империя кезеңінде Рим мемлекеті өте көлемді болып, Еуропа, Таяу Азия, Солтүстік Африка елдерін қосып алған. Алайда Рим заңгер ғалымдары сол мемлекеттің құқықтық тарихын жазып қалтырмапты. Тиісті мәліметтерді зерттеушілер әдебиет бастауларынан алған.
Солардың бірінші тобы – ежелгі жазушылардың шығармалары: Тит Ливий, Галикарнастыќ Дионисий, Плутарх, Полибий, Тацит, Цицерон, Гораций және т.б. Екінші топты әртүрлі жазбалары ќалған таќтайшалар, колонналар, папирустар және т.б. құраған.
Рим құқығының тарихын нағыз ғылыми зерттеу тек XIX ғасырдан басталыпты. Бұл зерттеуде алғашқы жол салған неміс ғалымы Б.Г. Нибур болыпты. 1811-1812 жылы оның «Рим тарихы» атты бірінші кітабі шығыпты. Ал 1816 жылы Нибур Италияның Верона қаласындағы шіркеудің кітапханасында әйгілі Гайдың "Inslitutionеs" (Институциялар) толық шығармасын тауып алғанда, рим құқығы тарихы сан алуан жағынан сипаттама алды. Нибурдан кейін Рим құқығын зертеуге А. Швенглер, Т. Момзен, Э. Пайс, Эд. Мейер және басқа ғалымдар зор үлес ќосты. Ресей ғалымдарынан өз үлестерін қосқан Покровский И.А., Новицкий И.Б., Черниловский З.М.
Рим құқығының қалыптасуы мен әрі қарай дамуын тұтастай алып ќарағанда 3 дәуірге бөлуге болады:
1 дәуір – рим құқығының құрылуы мен дамуы. Ежелгі Рим мемлекетінің қалыптасуымен байланысты (антикалық мәдениетімен қоса) (б.э.д. VIIІ – б.э. V ғғ.)
ІІ дәуір – тарихи дәстүрге байланысты рим құқығының басқа елдермен тығыз байланыста дамуы: саяси жағынан, заң тәжірибесінен, ағарту ісі мен заң ғылымы жағынан (б.э.д. 509-27 жылдары);
Ш дәуір – империялыќ дәуір, ол өз кезегінен екі тарихи кезеңге бөліңеді: принципат (б.э.д. 27 ж. – б.э. 193 ж.) және доминат (б.э. 193-476 жылдары). Дәлірек айтқанда, бұл дәуір Рим империясының ақырына дейін созылды. Ол дәуірді Юстиниан императорының кезеңімен аяқталды деп санауға болады.
Мұндағы рим құқығының пайда болуы мен дамуын зерттеушілер екінші кезеңге байланыстырады. Бұл кезеңді кейде классикалық рим құқығы кезеңі деп те атайды.
“Рим құқығы” термині құл иеленушілік қауымда құрылған Ол Рим мемлекетінің, яғни антикалық Римнің құқығын білдіреді. Рим құқығының жүйесі сондай-ақ бұл мемлекеттің тарихи дамуы тұтастай алғанда көбінесе шет мемлекеттер құқығының тарихы курсында оқытылады.
Рим азаматтық құқығының оқыту пәні – мүліктік құқықтың маңызды институттары болып табылады (оған отбасылық қатынастар да жатады).
Рим құқығының негізгі институттарына мына төмендегілер кіреді: меншік құқығы; шарттар мен міндеттемелер; отбасылық құқықтық қатынастар; мұрагерлік мәселесі, сондай-аќ жеке құқықтарды талап арқылы қорғау мәселелері және тағы басқа маңызды мәселелер.
Рим құқығының пәні ретінде Ежелгі құлиеленушілік Рим мемлекетінде қалыптасқан құқықтық жүйе, оның қайнар-көздері, салалары, институттары сияқты элементтері қарастырылған. Яғни, Рим құқығы тайпалардың одағынан ќала мемлекет болып құрылып империяның құлауына дейінгі кезеңдегі уақытта қандай қайнар көздерден бастау алады, қандай сала, институттардан тұрады және негізгі ережелерінің сипаты Рим құқығының зерттеу пәні болып табылады.
2. Ius civile, ius gentium, ius praetorium, ius privatum.
Рим құқығы да басқа құқықтық жүйелер сияқты ішкі және сыртқы құрылымынан тұратын өзіндік жүйесіне ие. Рим құқығының жүйесі бір уақытта қалыптаспаған. Ежелгі Рим мемлекетінің әрбір даму кезеңі бұл процеске өз үлесін қосып отырған. Рим құқығының жүйесі ұзақ уақытқа созылған заңи тәжірибенің нәтижесі болғандықтан ќазіргі құқықтық жүйелерде бар міндетті белгі – салалық оған тән емес. Басқа сөзбен айтқанда, Рим құқығы салаларға бөлінбейді. Ол келесі құрамдас бөліктерден тұрады:
Жариялы құқық (jus publicium) - биліктік қатынастарды реттейтін, тараптар үшін міндетті нормалардан тұратын және жағдайлары жеке тұлғалардың келісімімен өзгертіле алмайтын Рим құқығының бөлігі.
Жеке құқық (jus privatum) – мүліктік қатынастарды реттейтін, тараптардың теңдігіне негізделетін және жағдайлары міндеттемелерге қатысушылардың келісімімен өзгертіле алатын Рим құқығының бөлігі.
Рим құқығында бұл екі бөліктің шекарасы нақты анықталмаған. Сол кездегі анықтамаға сай жариялы құқық Рим мемлекетінің жағдайын қарастырады, ал жеке құқық жеке тұлғалардың мүдделерін реттейді.
Ұсынылатын әдебиеттердің тізімі:
- Новицкий И.Б. Римское право. Гуманитарное знание. М.,1994.
- Чезаре Санфилиппо Курс римского частного права. М., Издательство «Бек», 2002
- Черниловский З.М. Римское частное право. Элементарный курс. М., Новый юрист. 1997.
- Хутыз М.Х. Римское частное право. М., Былина. 1995.
- Римское частное право. Учебник под ред. Новицкого И.Б. и Перетерского И.С. М., Юристъ. 1997.
- Хвостов В.М. Система римского право. Учебник. М., Спарк. 1996.
- Иво Пухан, Марьяна Поленак-Акимовская. Римское право. Учебник для вузов. М., Зерцало. 1999 г.
- Дождев Д.В. Римское частное право. Учебник для вузов. М., Норма-Инфра-М. 1996.
- Милан Бартошек. Римское право. Понятие, термины, определения. М., Юридическая литература. 1989.
- Дигесты Юстиниана. Отв. Ред. Е.А. Скриплев. М., Наука, 1996.
- Косарев А.И. Римское частное право. Учебник. М., Юнити, 1998.
- Памятники римского права:
- Законы 12 таблиц
- Институции Гая
- Дигесты Юстиниана. М., Зерцало, 1997.
- Памятники римского права: Юлий Павел, Пять книг сентенций к сыну, Фрагменты Домиция Ульпиана / Отв. редактор и составитель Кофанов П.Л. М., Зерцало. 1998.
- Иоффе О.С. Из истории цивилистической мысли (Юриспруденция Древнего Рима). Гражданское законодательство РК: статьи, комментарии, практика. Вып. 8. Под ред. А.Г. Диденко. Алматы, 1999.
        
        1. Рим құқығынан дәріс
2. Рим құқығы пәнінің мазмұнын игеруге арналған әдістемелік
нұсқаулар
3. Рим құқығы пәнінен тест сқрақтары
4. Рим ... ... ... өзіндік жұмыстарына тапсырмалар
5. Рим құқығы пәнінен Глоссарий ... ... РИМ ... ... ЖӘНЕ ... БЕЛГІЛЕРІ
1. Рим құқығының Ежелгі Рим мемлекетінің тарихи құрамына байланыстығы.
2. Ius civile, ius gentium, ius praetorium, ius privatum.
3. Рим құқығының ... және оның ... Рим ... ... Рим ... тарихи құрамына байланыстығы.
Рим құқығының ұғымы және негізгі белгілері.
Ежелгі Рим мемлекеті алғашқыда бір ғана қаланың шеңберінде орналасқан
мемлекет болып құралыпты. Ал ... ... Рим ... өте көлемді
болып, Еуропа, Таяу Азия, ... ... ... ... ... ... Рим
заңгер ғалымдары сол мемлекеттің құқықтық тарихын жазып қалтырмапты. Тиісті
мәліметтерді зерттеушілер әдебиет бастауларынан алған.
Солардың бірінші тобы – ежелгі ... ... Тит ... ... ... ... ... Цицерон, Гораций және т.б.
Екінші топты әртүрлі жазбалары ќалған таќтайшалар, колонналар, папирустар
және т.б. ... ... ... ... ... зерттеу тек XIX ғасырдан басталыпты.
Бұл зерттеуде алғашқы жол салған неміс ғалымы Б.Г. ... ... ... оның «Рим ... атты ... кітабі шығыпты. Ал 1816 жылы Нибур
Италияның ... ... ... ... ... ... ... толық шығармасын тауып алғанда, рим ... сан ... ... ... ... Нибурдан кейін Рим құқығын
зертеуге А. Швенглер, Т. Момзен, Э. ... Эд. ... және ... ... ... ќосты. Ресей ғалымдарынан өз үлестерін қосқан Покровский И.А.,
Новицкий И.Б., ... ... ... ... мен әрі ... ... ... алып ќарағанда 3
дәуірге бөлуге болады:
1 дәуір – рим құқығының құрылуы мен дамуы. ... Рим ... ... ... ... қоса) (б.э.д. VIIІ – б.э.
V ғғ.)
ІІ дәуір – ... ... ... рим ... ... ... байланыста дамуы: саяси жағынан, заң тәжірибесінен, ағарту ісі ... ... ... ... 509-27 ... дәуір – империялыќ дәуір, ол өз кезегінен екі тарихи ... ... ... 27 ж. – б.э. 193 ж.) және доминат (б.э. 193-476
жылдары). Дәлірек айтқанда, бұл ... Рим ... ... ... Ол ... Юстиниан императорының кезеңімен аяқталды деп санауға
болады.
Мұндағы рим құқығының пайда болуы мен ... ... ... ... Бұл ... ... классикалық рим құқығы кезеңі деп
те атайды.
“Рим құқығы” термині құл ... ... ... Ол ... яғни ... ... ... білдіреді. Рим құқығының жүйесі
сондай-ақ бұл мемлекеттің тарихи дамуы тұтастай алғанда ... ... ... ... курсында оқытылады.
Рим азаматтық құқығының оқыту пәні – ... ... ... болып табылады (оған отбасылық қатынастар да жатады).
Рим құқығының негізгі институттарына мына төмендегілер кіреді: меншік
құқығы; шарттар мен ... ... ... ... ... ... жеке ... талап арқылы қорғау
мәселелері және тағы басқа маңызды мәселелер.
Рим ... пәні ... ... ... Рим ... құқықтық жүйе, оның қайнар-көздері, салалары, институттары
сияқты элементтері қарастырылған. ... Рим ... ... ... ... болып құрылып империяның құлауына дейінгі кезеңдегі уақытта
қандай қайнар көздерден бастау алады, ... ... ... ... негізгі ережелерінің сипаты Рим құқығының зерттеу пәні болып табылады.
2. Ius civile, ius gentium, ius ... ius ... ... да ... ... ... ... ішкі және сыртқы
құрылымынан тұратын өзіндік жүйесіне ие. Рим құқығының ... бір ... ... Рим мемлекетінің әрбір даму кезеңі бұл ... ... ... ... Рим ... ... ұзақ ... созылған заңи
тәжірибенің нәтижесі болғандықтан ќазіргі ... ... бар ...... оған тән ... ... ... айтқанда, Рим құқығы салаларға
бөлінбейді. Ол келесі құрамдас бөліктерден тұрады:
Жариялы құқық (jus publicium) - ... ... ... үшін ... ... ... және жағдайлары жеке тұлғалардың
келісімімен өзгертіле алмайтын Рим құқығының бөлігі.
Жеке құқық (jus privatum) – ... ... ... ... негізделетін және жағдайлары ... ... ... ... Рим ... ... құқығында бұл екі бөліктің шекарасы нақты анықталмаған. Сол кездегі
анықтамаға сай жариялы құқық Рим мемлекетінің жағдайын қарастырады, ал ... жеке ... ... ... рим жеке құқығы квирит тайпаларының атымен квириттік деп аталды.
Бұл жүйе кейіннен цивильдік құқық деп аталды және ол ... ... ... ... Тар ... ... құқық деп, заңдармен бекітілген жеке
құқықтың тар ұлттық жүйесі танылды. Цивильдік ... ... ... ... ... ... таптардың- жер иеленушілер мен
өңдеушілердің өсуі таптық қайшылықтардың өсуіне әкеліп соқты. Рим ... ... ... ... ... ... туды. Бұл
арнайы лауазым иесі - ... ... ... ... ... ... Осы ... жиынтығы преторлық құқықты құрады.
Цивильдік құқық тек рим азаматтарына қолданылды. Кейіннен шаруашылық
қатынастардың өркендеуіне байланысты басқа рим емес ... ... ... құқықтық реттеу халық құқығы арқылы жүзеге асырылды
және аталған құқық рим емес басқа барлық азаматтардың ... ... ... ... ... ұлттың өкілдері қатысқан халықаралық ... ... және ... ... ... ... ... әмбебап құқықтық жүйесінің - рим классикалық құқығының
пайда болуына негіз ... Бұл ... ... ... және ... ... ... үлесі зор.
Рим жеке құқығы өзінің дамуында ... ... ... ... және ... абсолюттік монархия кезеңінен ... ... рим ... ... ... ... ... етті. Классикалық кезеңде рим жеке құқығы тауар – ақша ... ... ... ... ... ... жеке ... нормаларын
кодификациялау және жүйелеу жүргізілді.
Юстиниан кодификациясы. Кодификация ...... ... ... ... ... және әдеттегі құқықтың
белгілі бір саласын, ќосалќы саласын ќұрайтын ќолданыстағы күллі ќалыпты
материалды терең де ... ... және ... ... негізінде жүзеге
асырылатын белгіні айтады.
Нормативті материалдардың көбеюі және оның сан ... Рим ... ... ... ... ресми кодификация 5 ғ. бірінші
жартысында император Феодосийдің тұсында жасалды. ... 16 ... ... кодексі пайда болды.
6 ғ. бірінші жартысында император Юстинианның тұсында жаңа кодификация
жүргізілді. ... ... рим ... жаңа ... ... сай
жетілдіру болып табылған. Рим құқы ... ... ... ... болып, өзгертіліп, толықтырылған.
Юстиниан жинағының негізгі бөлігін бірнеше комиссиядан құрылған
беделді заңгерлер ... (529-534 жж.). ... ... жарыќ
көрген Юстиниан жинағы 4 ауќымды бөліктен тұрды, біраќ алғашќыда Юстиниан
жарлығы 3 бөліктен ... ... ... ... Римнің 39 заңгерінің шығармалар жинағы – дигестілер немесе грекше
Пандекттер;
Рим ... ... ...... 4-ші ... ... ... қосылды. Новеллалар – Императордың
конституцияларынан тұратын, 534-556 жылдары шыққан жаңа заңдар ... Рим ... ... және оның ... құқығына тек мемлекет әсері ғана емес, ... де ... ... ... ... ... арқасында сауда саттықта
қарқын алды, сол кездің өзінде-ақ құқықтық міндеттемелер сатып ... ... ... ... міндеттемелер сияқты құқықтық элементтер ... ... ... рим құқығы да өз әрекетін тоқтатты, алайда
“ќайта ... ... ... феодалды елдері Рим құқығының үлгілі
өнегесін зер салып, оны ... ... ... ... ... ... ... жүйесін ұстанатын елдердің құқықтық
жүйелері Рим құқықғынан нәр алады. Бұл ќұбылысты құқықтанушы ... ... ... деп ... екі мың жыл ... ... ќаланып дамыған ол әлі ... ... ... ... құқықтық жүйелердегі институттар ретінде өмірін
жалғастыруда. Ғалымдардың арасында мынандай ќанатты сөз кең тараған: «Рим
әлемді үш рет ... ... рет – ... ... ... мыңдаған легиондары арқылы, екінші рет – Римде іргесін көтеріп,
кең дамыған христиан діні арќасында және сол ... үшін ... әрі ... әлемді үшінші рет бағындырды».
Өзінің мәні мен маңызына байланысты Рим құқығы ќазіргі заңгерге ... ... ... тұр. Оны оќып ... заң ... де, дәл ... шығару жұмысымен айналысушыларға да маңызды.
2 тақырып. РИМ ... ... ... ... ќайнар көздерінің түсінігі және рим құқығындағы ... ... ... ... ... көптеген елдерде “ќайнар көз” ұғымын
бірнеше мағынада түсіндіреді, олар:
1) құқық нормаларының ... ... ... ... ќұрылу (ќалыптасу) тәсілі мен нысаны ретінде;
3) құқықты тану ретінде.
Құқық ќайнар көзінің мазмұны ќоғам өмірінің ... ... ... ... “құқықтың ќайнар көзі” дегенде мына сауалдардан
бастау табатындығын көрсетеді, ол: ќай құқық ... ... ... ... ... ... құқығының ќайнар көзі дегеніміз – Ежелгі Рим мемлекетіндегі ... ... ... бекіту нысандары. Рим құқығында ќайнар ... ... ... ... ... ... 2) ... “Жазбаша құқық”; 3)
Магистраттыќ ... 4) ... ... 5) Мемлекет басшысының
(императордың) ќаулылары.
2. Рим құқығының ќайнар көздерінің жекеленген түрлері
І. Әдеттегі құқық – тәжірибеде кездесетін нормалар, яғни бұл ... ... ... ... ... ќарым-қатынастарды
реттеуде әдет-ғұрып мінез-құлыќтың неғұрлым көне әрі ќуатты нормативі болып
табылады. Көне Рим ... ... ... мен ... заң ... аспаған. Тек ќана мемлекеттік билігі бар ќоғамның
мүддесіне сай заң нормасына айналған. Яғни заңды күші бар ... ... ... әдет-ғұрыптар ғана құқықтық әдет-ғұрыпќа айналған. ... ... еш ... тіркелмеген. Олардың көбінің түп-тамыры сонау көне заманға
кетеді, ұрпаќтан ұрпаќќа ауысќан. Әдет-ғұрып ... ...... көп реттік ќолдану мен мемлекет тарапынан танылып, ... ... ... ... ережелері. Ќарапайым әдет-
ғұрып оны мемлекет ресми танып, оған жалпыға міндеттілік күшке ие ќылдыруы
нәтижесінде ... ... ... ... әдет-ғұрып құқығының ең
ежелгі, әрі ең белгілі тарихи ескерткіші болып Он екі ... ... ... ғ.) саналады.
ІІ. Заңдар. Рим мемлекетінің дамуы құқықтық мәдениеттің де
тиісті деңгейдегі ... ... ... Жаңа ... ... жатќан қоғамдық
қатынастар оларды реттейтін жаңа тиімді әрі нақты құқықтық нысандарды талап
етті. Әдет-ғұрып құқығының орнын ... ... – заң - ... ... мәдениетінде негізгі құқық ќайнар көзі ретінде заң ќарастырылды.
Заңның заң екендігін ... үшін ол ... ... ... тиіс ... ... ... орындауға міндетті болатын. Заңдарға ќаулылар ... ... тән ... мен тәртіптері көзделетін.
Республикалыќ кезеңде заңдарды демократиялыќ орган – халыќ жиналысы
ќабылдады. Мұндай заңдарды leges деп ... ... ... заң ... ... органы – Сенат иеленді. Сенатта сенатконсульт деп
аталатын заңдар шығарылды. Ал ... ... ... ... заң болып
император шығарған үкімдер ғана танылды.
Сондыќтан рим құқығының жеке ќайнар көзі ретінде кейбір ... ... ... ... Мемлекеттік-саяси мәдениеттің
тұраќтануына байланысты, монарх ... ... ... үшін ... ... бастады. Императордың өкімдерін конституциялар деп атады. Олардың
төрт түрі болды:
1) ... ... ...... барлық нормалар тұтастай реттелінген
(жеке және ... ... ...... ... ... ќаулы, көбінесе жеке
немесе ќылмыстыќ құқық салаларына арналған.
3) ... – жеке ... ... ... жіберген
жауабы.
4) Декрет – нақты даулы істер бойынша императордың ... ... ... ... эдикттері). Рим мемлекетінің
саяси дәстүрінде ... ... ... ... ... ... ... жоқ. “Эдикт” деген термин магистраттың ... ... ... Ал магистраттың өзі Рим мемлекетінде – мемлекет
қызметшісін білдірген. ... ...... ... ... ... ... сипатындағы арнайы актісі. Бұл
бағдарламада магистраттар өз қызметін ... ... ... қандай
ќұндылыќтарды саќтай отырып жүзеге асыратындығы көрсетіледі. Бастапќы ... ... ... ... ғана заңи ... ие болды, кейін
оларды жойып, өзгертіп толыќтыруға шек ќойылды. Эдиктілер: а) ... ... ... жасалған деп бөлінді. ... ... ... ... міндетті болатын ережелерді ќамтыды. Ал, екінші ... бір ... ... ... ... ... ќатысты болды.
Сот істерімен шұғылданатын преторлардың эдиктілері ерекше ... ... ... ... Рим ... жаңа ... бөлігі – претор
құқығының негізі ќаланды.
ІV. Заңгерлердің ... ... ... ... ... ең ... қызмет болып есептелетін. Білімді заңгер сол заманның
өзінде құқық жағынан кеңестер беріп, сот мәжілістерінде ќатысып, ... ... ... да ... етіп ... ... римдік заңгерлердің оқұлыќтары
(институциялары) рим құқығының ќалыптасуына өте зор әсер етті. ... ... ... ... ... ... ... ие
болады. Ежелгі кезеңдерде діни қызметкерлер ғана заңи ... ... Олар ғана ... ... бере ... Уақыт өте заңгершілікке зайырлы
тұлғалар да араласа бастады. Рим заңгерлерінің қызметі үш ... ... Заңи ... беру ... Жазбаша ќұжаттарды жасап, оларды рәсімдеу (covere).
3. Тараптардың процессуалды әрекеттерін ... ... ... екі ... ... Заңнамаларға және претор эдиктілеріне түсіндірме беру – дигестілер.
2. Рим құқығы бойынша оќулыќтар – ... ... ... ... Гай және ... ... еңбектері міндетті күшке ие болды.
Заңгерлердің қызметі адамгершілік, адалдыќ ќағидаларына, яғни табиғи
құқық элементтеріне негізделді. 426 ж. ... заң ... Бұл ... тек бес ... ... ... үшін ... болды. Олар -
Папиниан, Гай, Павел, Ульпиан, Модестин. Егер әртүрлі ... ... ... пікірі басымдылыќќа ие болды.
3 тақырып. Римдегі азаматтық істер жүргізу
1. Алғашқы сот ... ... және ... ... ... Манципация. Жеке құқықтағы талаптың ұғымы ... жеке ... ... ... соттан тыс нысанына
негізінен өзін-өзін қорғау жатты, яғни, тұлғаның бұзылып жатќан немесе
бұзылғалы ... өз ... өз ... өз ... қорғау. Тұлғаның
әрекеті өзін-өзін қорғау болып табылу үшін ... ... сай ... ... ... ... ... ұштаса отырып
жасалса;
2. Өзін-өзі қорғау нақты құқықтарды қорғауға бағытталуы ... ... ... ... ... тұлғаның өзімен ғана жасалса;
4. Өзін-өзі қорғау құқықбұзушылыќ орын алған сәтте жасалса;
5. Өзін-өзі қорғау нақты құқықбұзушылыќќа ќарсы бағытталуы тиіс.
Рим мемлекетінің дамуымен, ... ... ... ... дауды шешетін арнайы орган - сот пайда болды. ... ... сот ... ... болды және оның ең алғашќы нысаны
легисакциондыќ сот ... ... Ол жеке ... ... ... ... ... Ежелгі Римде өзінің құқықтары бұзылған тұлғалар әділеттік
талаптары бойынша талап-арыз беру ... ... ќою) ... ... Сол замандардан бастап ... ... ... ... ... бұзылған немесе даулы ќұќын, болмаса заңды мүддесін қорғауды
сұрап, сотќа жүгіне алды. Жеке құқықтарға байланысты сот ... ... деп ... ... Сол ... өзінде-аќ талаптың өзі заң тұрғысынан
материалдыќ және процессуалдыќ болып ... ... ... ... ... ... ... заң негізінде талабы ќанағаттандырылуы
болса, ал екіншісінің мәні – ... оның ... ... ... ... ... ... екендігінде болған.
Сонымен бірге, азаматтық процесстің дамуына байланысты жеке сот ісін
жүргізуде дәлелдеуді қажет етпейтін ... ... ... Істі ... ... ... даусыз болды. Істі ќарау барысында
талапкер де, ... де ... ... тиіс болды;
• Істі ќарау барысында тек ғана шындыќќа жанасатын фактілер ќаралды және
уақытты ... ... ... орын ... Іс ... шешім әділ болу керек;
• Іс бойынша ... ... ... өтеу ... ... ... аса ... Судья өз шешімдерін тек заңға сәйкес шығаруы тиіс;
• Іс бойынша ќабылданған шешім аќиќат деп ќабылданған.
Сот ... ең ... ... ... сот ... болды.
Легисакциондыќ терминінің өзі - заң сөздерімен бірдей, байланысты болу
дегенді білдіреді. Сот ісін ... ... ... келесі белгілер тән
болды:
1. Сот отырысында тараптардың тікелей ... ... ... ... ... талапкерге жүктелген;
3. Процесс екі сатыдан тұрды:
- Jus – бұл сатыда шешімді шығаруға дайындыќ жүргізілді, ... ... ... ... орын, оған ќатысатын тұлғалар аныќталды. In iure
деп аталған бірінші сатыда тараптар дау ... ... ... ... ...... ... затќа тигізіп, немесе даулы затќа ќолын
салып, арнайы ... ... ... ... айтќан. Кімде-кім
сөздер мен фразаларды айтудан жаңылысатын болса, сол ... ... ... ... ... де ќателеспейтін болса, аќшалай кепіл
салатын. Кейіннен сот істі ќарағаннан кейін ... ... ... ... да, ... ... өзінің аќшалай кепілін ќайтарып
алатын. Осымен бірінші саты аяќталатын, ... істі мәні ... ... үшін
судьяны тағайындайтын.
- Judicium – екінші ... ... ... ... ... ... шығарған. In iudicio деп аталған екінші сатысында претор
тағайындаған судья істі мәні ... ... ... шығарған. Аталмыш
процесске сәйкес шешім ... және ... ... ... формализм тән болды, яғни, барлық процессуалды
әрекеттер ќатаң бекітілген нысандарда жүзеге ... Рим ... даму ... ... ... азаматтық процес
түрлері тән болды. Рим мемлекетінің республикалыќ кезеңінде легисакциялыќ
процесс болды, ал принципат кезеңінде ... ... орын ... ... ... ... экстраординарлы процесс ќалыптасты.
2. Формулярдық процесс. Формуланың ќұрамы. Экстраординарлыќ процесс.
Адамзаттың дамуы сот процесінің одан сайын дамып, оңайлануына ... ... ... ... формулярлы процесс келді. Ол да
легисакциялыќ процесстей екі ... ... ... ... ... ... талап-арыз ќанағаттандырылуға жататын жағдайларды көрсеткен
арнайы ќағазын талапкер арқылы судьяға жіберген. Бұл ... ... ... және ... үшін ... ... ... саты тараптардың
дәлелдемелерін ұсынумен басталды. Процесс ауызша ... және ... ... ... ... ... ... ќортынысымен байланысты
болды және ол ќолдау тапќан жағдайда талапты ќанағаттандыруы тиіс болды.
Формула келесі бөліктерден ... ... - ... тағайындау
2. Интенция – талап мазмұны
3. Кондемнация – интенция шындыќќа сәйкес болып шыќќан жағдайдағы ... ... ... ... ... шешімнің
варианттары.
4. Эксцепция – жауапкер наразылығы. Бұл жауапкердің ... ... ... ... және ... ... орналасады.
5. Прескрипция – талапкер өзіне тиістінің жартысын ғана талап еткенде
ғана енгізетін бөлік. ... ... ... алдында
орналасады және ол кейбір ... ... ... дау ... ... ... ... (соңғы екеуі - қосымша
бөліктер)
Формулярлы ... ... сот ... күшіне бірден енетін және
түпкілікті деп саналатын, шағымдануға жатпайтын.
Классикалыќ ... ... ... ... ... ... ... ќарастырылды. Азаматтық іс жүргізудің бұл түрі
экстраординарлыќ процесс деп аталды. Бұл ... бір ғана ... ... ... дейін бір тұлғамен ғана жүргізілді. Сонымен бірге аталмыш
процесс жазбаша нысанда жүргізілді және оған тек ќана ... ... ... ғана ... және оған ... ... ... Мұндай тәртіп басқа сот процесстерін бірте-бірте ығыстырып шығарды.
Талап-арыз түсінігі мен түрлері.
Дигестілерде талап-арызға мынандай ... ... ...... өзіне тиісті құқықтардың ќорғалуын заңи ... ... ... ... ... преторлардің эдиктілерінде
көрсетілген.
Талаптар өздерінің құқықтық бағытына қарай: жеке және ... ... Жеке ... ... ... ... тұрғандай арнайы тұлғаға
бағытталса, ал заттық болса белгілі бір мүлікке негізделген. Егер ... ... ... ... да болмасын затты беруге міндетті болса, немесе қандай
бір әрекетті ... не ... ... ... ол жеке ... ... ... біз зат біздікі деп дау туғызған болсаќ, заттық талап орын
алады»[1]. Мысалы пайдалану құқығы, мал ... өту ... су ... ... көршімізден белгілі бір биіктіктен аспайтындай ќұрылыс салу
т.б.
Талаптар ерекшеліктеріне қарай: аныќталған және ... ... Оның ... ... бұзған аныќ тұлғаға (жауапкерге)
бағытталса, екіншісі кез ... ... ... ... ... ... ... күрделі және жай болып келген. Жай талап
бойынша жалғыз ғана міндет, мысалы ... ... ... ... күрделіде
затты ќайтарумен ќоса айыппұл төлеуді және тағы басқа міндеттер ... ... ... талап-арыздар екіге бөлінді:
1. Заттай талаптар – нақты тұлғаның заттай құқықтарын кез-келген тұлғадан
қорғау тәсілі.
2. Жеке ...... ... құқықтарын нақты тұлғаның
бұзуынан қорғау.
Талап-арызға негіз болған құқықќа сәйкес олар екі топќа ажыратылған:
1. Цивилді талаптарды ќарағанда судья келісімшарт ... ... ... талаптарды ќарағанда судья тек ғана әділеттілікті ... ... сай ... бес ... ... ... ... талап - нақты мәселені шешетін нақты норма ... ... ... ... Аналогия.
2. Фикциялы талап – заңда көзделмеген қатынастарды қорғау маќсатында
преторлар ќолданатын тәсіл. Мұндай жағдайда претор судьяға ... ... бар деп ... ... жазба жазатын.
3. Кондикциялар – пайда болу негіздері көрсетілмеген, ... ... ... ... ... байланысты абстрактілі талап-
арыздар. Мысалы, затты ќайтару және ол үшін айып төлеу.
4. ... ...... бір ќұндылыќты ќайтарып алу туралы
талап-арыз.
5. Айыппұлдыќ талап-арыз – ... ... ... шығын орнын өндіріп алу
туралы талап-арыз.
6. Арбитрарлыќ талаптар бойынша судья өз ... ... ... ... ... ... рим құқығында бұзылған құқықтарды қорғаудың
басқа әдістері орын алды. Мұндай қорғау ... ... ... ... негізгі ќұралдары: интердикт, реституция, ... ... – бұл ... ... ... да ... бұзатын әрекетті тез арады тоқтату туралы бұйрығы. Интердикт
берілген тұлға тез арада сол ... ... ... ... Интердиктіні
орындамаған жағдайда претор санкция ... ... айып ... ... ... ... Олар: а) иеленуді ќалпына келтіру
туралы; б) затты беру туралы; в) ... тиым салу ... г) ...... ... ќайта келтіру. Бұл тәсіл пайда ... ... ... ... ... емес деп таныған жағдайда
ќолданылатын. Реституцияны ќолдану үшін мына ... ... ... ... реституция негізі; мезгілінде өтіну.
Реституцияны ќолдану мерзімі залал болған кезден бастап бір жыл.
Иеленуге ... ... ... бойынша мұрагер деп танылған
тұлғалардың құқықтарын қорғау үшін ќолданылды.
Талаптың ... ... ќою ...... ... ... ... үшін император заңдарымен белгіленген мерзімдер. ... бұл ... ... ... реттей ќойған жоқ, соның өзінде
ескіру мерзімдері заңдарда реттелінгендіктері ... ... рет ... ... жалпы ескіру мерзімі 30 жыл болып 5-ші ... ... ... ... ... ... дегеніміз – тұлғаның
белгілі бір құқық ... ... ... беру ... ... ... Рим құқығындағы ќылмыстыќ сот өндірісі.
Рим заңи мәдениетінде ќалыптасќан ќылмыстыќ ... ... ... Оның ең ... - ќылмыстыќ сот өндірісі тәртібінде
тек ғана жариялы құқықпен реттелетін істер ғана ќаралды, ал өзінің ... ... жеке ... ... ... ... ... келтіру сияќты
жеке құқық объектісі болып ... ... ... сот ... Соған ќарамастан Рим құқығында ќылмыстыќ істер ќарау жөніндегі бір
ортаќ нысан ќалыптаспаған. Тарихи өрбіген белгілі-бір жағдайларға ... ... ... ... сот ... ... бес топќа
біріктіруге болады:
1. Таза магистраттыќ жариялы ...... ... ... ... ... куриялы магистрат қарайтын
ќылмыстыќ сот тәртібі. Мысалы римдік ... ... ... азаматтығы бар әйелдерді айыптау істері аталмыш ... ... ... ... мен ... ќатысты
істер осы нысанда ќарастырылған. Бұл нысанның арнайы ... ... ... ... ... ... ... процесс - апелляциялыќ саты ретінде халыќ
жиналысының ќатысуымен жоғарғы магистрат ... ... ... Бұл ... жасалған ќылмысы үшін өлім жазасы ќарастырылған
істер ќарастырылған. Сот өндірісінің аталмыш тәртібі келесі міндетті
процессуалды сатылардан тұрған:
a) Сотќа шақыру
b) Істің мән-жайын аныќтау
c) ... үкім ... ... ... үшін ... ... жүгіну, кейін ќауым жиналысының ... ... ... ... ... процесі – магистраттың басшылығымен арнайы алќа
отырушылары жүргізетін сот өндірісінің тәртібі. Бұл ... ... ... ... және ауыр ќылмыстар ќаралды. ... ... ... жерде жүзеге асырылды және сот жазаның ... ... ал ... отырушылар кінә фактісін аныќтады.
4. Муниципалды процесс – провинциялардағы Рим азаматтары мен ... ... ... бойынша магистраттың ќауымдыќ сот
органдарының үкімін бекіту ... сот ... ... ... сот ... ... ... белгілер
болды. Барлық ќылмыстыќ істер бойынша жеке айыптау міндетті болды, яғни,
жеке тұлға басқа тұлғаға ... айып ... тиіс ... ... ќылмыстыќ процесте танылған дәлелдемелердің саны
салыстырмалы шектелген ... ... ... ... ... ... – дәлелдемелердің басты түрі. Айғаќты тек Римнің ер жынысты
азаматтары, ал ерекше ... ғана ... ... ... мен
құлдар берді. Төмен кететін туыстардың жоғары кететіндеріне ќатысты және
керісінше, еркіндікке жіберілген ... ... ... ... ќарсы
куәгер болуына шек ќойылған.
Айыптаушының үйін тінту ... ... ... ... ... ... ретінде арнайы заңда бекітілген тәртіпте ғана ... тиіс ... – егер олар ... сипатќа ие болғанда ғана дәлелдемелік күшке ие
болып, сотпен ќарастырылды.
Рим құқығында құқықбұзушылыќтарды олардың ... ... ... екі
топќа бөліп ќарастырған:
Crimen – жариялы тәртіпке ќол сұғатын, ... жаза ... – жеке ... ... ... бұзу.
Ежелгі Римде жоғарыдағы екі түрдің біріншісі ғана ... ... Оған ... ... ... – ќатаң жекелендірілген іс-әрекет. Топ болып ќылмыс жасау түсінігі
болмаған. ... ... ... өзі ... ќылмыс үшін жеке жауап берді.
Ќылмыс болып тек ғана белсенді әрекет табылды. ... ... ... құқығында кейбір ќылмыс ќұрамдары бойынша ... ... ... ... ... ... ... тек ғана
әскери қызметкерлер танылды.
Ќылмыстыќ ќол сұғушылыќ жүзеге асырылатын объектілерді негізге
ала ... ... ... ... келесідецй топтарын ажыратуға болған:
Жалпы ќауымдастыќќа ќарсы ќылмыстар (әскери сатќындыќ, жауға ќаланы беру,
ќоршаудағы ќаланы өртеу, әскери қызметтен бас ... ... ... ... ... ... шіркеуде ұрлыќ жасау). Бұл
ќылмыстар заңдарда емес, шіркеу жарғыларында бекітілген және тек ... ... ... ғана ... ... және оған ... ќылмыстар – ќылмыс конструкциясын толыќ
көрсететін ауыр ќылмыстар.
Азаматтарға ќатысты билікті шектен тыс ... - ... ... ... ... оның ... ќастыќ жасау әрекеттері. Аталмыш
ќылмыстардың ќұрамында арнайы субъектілер – лауазымды тұлғалар ќаралған.
Жалған жасау және өтірік айту ... аќша ... және ... ... ... ... (зинақорлыќ, инцест, тыйым салынған некелер, екі әйел
алу, әйелдерді ұрлау және жеңгетайлыќ).
Ќорќытып алу (пара алу, ... ... ... ... ... ... көрсетуі).
Меншікке ќарсы ќылмыстар (түнде жасалса және көп мөлшерде ... ќол сұғу ... ... да бір зиян ... ұмтылу).
Мүлікке зиян келтіру – қоғамдық меншіктегі ғимараттарға зиян келтіру іс-
әрекеті.
Сайлау ќарсаңындағы ... ... ... алу. ... субъект –
сайлауға ќатысатын Рим азаматы.
Шаруашылыќ тәртіпке ќарсы ... ... ... ... ... және ... бостандығын кері сипатта ќолдану.
Жазаның түсінігі, ќағидалары. Жаза түрлері
Бастапќы кезеңде жаза poena (пеня) деген терминмен аталды. Ол дегеніміз
- ќауымның, ќоғамдастыќтың ... ... ... ... ... ... ... аныќтамасы ќалыптасты.
Жаза өзінің мазмұны мен маќсатына сәйкес құқықтық сипатќа ие ... ... ... көзделуі тиіс.
Өзінің әлеуметтік-құқықтық маќсатына сай жаза алдын-алу, ... ... ие ... қажет. Жаза ќылмысты болдырмауға бағытталуы тиіс.
Өзінің заңи негізделуіне қарай жаза жасалған ќылмысќа ... ... ... ... ... Римнің азаматтық процессінің негізгі белгілері мен түрлерін ... ... ... ... атаңыз.
0. Интердиктіні жоқќа шығаруға бола ма?
0. Кім судья бола ... ... ... ... болатын?
0. Судьялардың шығарған шешімдері үшін жауапкершілік ќарастырылған ба?
0. Цицеронның сөздерінде сот ... ... ... тақырып. Рим жеке құқығындағы тұлғалар. ОТБАСЫЛЫЌ ҚАТЫНАСТАР
1 сұраќ. ... ... және ... ... Жеке ... құқығында тұлға ретінде екі ... ... ... ие ... ... ... жағдайда тұлға адам
белгілеріне тән болуы керек болса, екінші жағдайда ... ... ... ... субъект болуы тиіс болды.
Құқық ќабілеттілігі – ол тұлғаның құқықќа ие болып, ... ... ... ... барлық азаматтарға бiрдей деп танылады.
Әрекет ќабiлеттiлiгi – ол адамның өз әрекеттерiмен азаматтық құқықтарға
ие болуға және оны ... ... өзi үшiн ... ... ... ... ќабiлеттiлiгi. Ќазіргі уақытта толыќ әрекет ќабілеттілік
кәмелетке толғанда, яғни он сегiз жасќа толғаннан кейiн ... ... ... Рим ... бұл ... жаңадан ќалыптасып келе, жоғары сатыда
реттелуге жеткен. Адамдыќ ерекшелігіне ... ... әсер ... мен ... ... ... ... римдік отбасыдағы жағдайы,
тағы басқалар. Мұндай мәртебелердің болмаған ... адам ... ... ... ... ... субъект ретінде еркін адам
(тәуелсіз), әрекет ќабілеттілікке ие болып 25 ... ... ... бірнеше элементтерден ќұрылған құқық ќабілетіне ие болды:
4. Некеге тұру - jus conubii;
5. Мәмілелер жасау - jus commercii;
6. Мұра ... ... ... болу - ... ... ... рим азаматтары бола тұра, толыќ құқық ќабілеттілікке ие
бола ... ... ... әрекет ќабілеттілігі 14 жасынан басталатын,
ал ќыз балалардың жартылай әрекет ќабілеттілігі 12 жастан басталатын. Яғни,
осы ... ... олар ... тұра ... және өздеріне пайда ... ... ... Ал мүлікті иеліктен шығару тұралы мәмілелерді олар 25
жасќа толғанша тек ќана ... ... ... ... ... тек ... азаматтардың құқықќабілеттілігін таныды. Біраќ
кез келген ерікті азаматты құқықќабілетті деп танымайтын. Ерте кезде ... тек рим ... ... ... алудың негізгі тәсілі - баланың дүниеге келуі болды.
Рим некесінде дүниеге келген бала әкесінің жағдайын ќабылдады. Ал, ... ... ... ... бала ... ... ... Сонымен
қатар рим азаматтығы құлдыќтан босату арқылы, бала ... алу ... ... ... ... ... акт арқылы рим
азаматтығын беру арқылы алынатын.
Құқықќабілеттілік жария құқық ... ... ... ... ... ету құқығы, халыќ жиналыстарына ќатысу және сайлау құқығы;
магистрде лауазым алу. Өзінің құқықтық жағдайына байланысты рим ... ... және рим ... ... ... деп ... де ... рим азаматтары өз кезегінен, еркіндігіне ќарамастан,
өздерінің отбасына түгел ... ... ... ... ... ќана ... берілетін. Оның балалары, әйелі құлдармен қатар еш
мүлікті ... ала ... ... ... ... да отағасының
мүлкі деп саналатын.
Тұлғаның құқықтық ... ... ... ... - ... болды. Арынан айырылу жағдайы ќылмыс үшін сотталған жағдайда;
некеге ќатысты құқықтықнормаларды ... ... ұят ... ... орын ... Рим ... еркіндігін жоғалтумен байланысты жойылып
отырды.
Еркін рим азаматы деп танылу үшін адам келесі үш ... ... ... ... ... – еркіндік жағдайы - status libertatis;
2 – азаматтық жағдайы - status civitatis;
3 – отбасылыќ жағдайы - status ... ... ... рим ... ... перегриндер,
колондар, құлдар, еркіндікке жіберілгендер, отбасы ... және ... ... еркіндік мәртебесіне қарай құқықтық категориялары Рим
құқығы бойынша 3 топќа бөлінді:
3. еркіндіктегілер;
4. құлдар;
5. еркіндікке жіберілгендер;
Мұндағы ... ... ең ... ... ... ... ... өз еркімен олар құқықтық қатынастар жасай алмады. Құлдарды
субъект ретінде емес, объект (зат) ... ... ... болу ... төмендегідей болды:
Құл-анадан дүниеге келу;
Құл ата-анадан туу;
Тұтќынға түсу;
Құлдарды сауда-саттыќќа салу;
Ќылмыс жасағаны үшін өлім ... кесу ... кен ... жұмысќа
жіберуге жазалану.
Еркіндікке жіберілгендер, яғни бұрынғы құлдардың, құқықтары толыќ
болған жоқ. Олар ... ... ... ... ... ... еркіндікке жіберу мanumissio деп аталатын.
Егер құл, тек преторлық құқыққа тиесілі қожайыннан латын еркіндігін
алса, онда ол ... ... сол ... ... (еркін) қажет етеді.
Немесе, құл квириттік және преторлыќ құқықќа тиесілі ќожайыннан латын
еркіндігін ... сол ... ... қожайынының азаматтығын ала
алатын, яғни латын болатын және ... ... ие бола ... (Гаи
Институциясы).
Принципат кезінен бастап құлдыќтан босатудың басқа да жағдайлары болды.
Мысалы, ќожайынын өлтірген адамды тапќан құл, 20 жыл ... адам ... құл ... ... ... lex Aelia Sentia заңы құлдарды
босатудың келесідей талаптарын орнатты:
- 30 ... ... ... ... ... 20 ... ... ќожайын құлды
босататын болса, ерекше комиссияның алдын ала тексеруі қажет болды;
- таңбаланған құлдар босатылғаннан кейін перегриндар қатарына жататын.
Егер де ... ... ... ... берушіге немесе патронға зиян
тигізілетін болса, құлдыќтан босатудың еш мәні жоқ деп саналатын. Яғни,
Элия Сенция заңы ... ... ... деп айтуға болатын.
Егер бостандыќќа жіберу сот арқылы жүргізілетін болса және бостандыќќа
жіберудің заңды негізі кеңес алдында ... ... ... ... ... ... жібере алатын. Және осыған тағы бір негіз ретінде
әкесін, шешесін, өзге тұған туысын ... ... ... ... ... ... қатар құлдар әдеттегі сотќа талап
беру құқығының болмауына байланысты ... ... ... ... ... рим ... бірге арнайы категорияға кіретін
азаматтар өмір ... ... ... мен ... деп ... Латиндер
– ол Рим ќаласы орналасќан Лациум деген облыстың (аймаќтың) атауынан аталып
кеткен ежелгі ... ... ... ... рим ... ... және дауыс беру еді. Олардың мүліктік ... ... ... Латындар jus conibiі және jus commercii құқығына ие болды.
Латындардың құқықтық жағдайы дүниеге келумен, мемлекеттік өкіметтің
актісімен ... ... беру ... ... Рим ... ... латын азаматтығына көшуі жер алу маќсатында, латын азаматының
құлдыќтан босатуы арқылы ... ... ... рим ... ету құқығы болды.
Латындар рим азаматтығын арнайы актілер арқылы ала алатын. Гайдың
институцияларында, егер латын бұрыныраќ ... ... ... рим ... анасы да ќорғай алатын деп ... ... ... Троян
латындарға, егер ол Римде диірменді үш жыл бойы ұстаса және күн сайын ... нан ... ... құқықты беру керек деп ќаулы ќабылдады.
Перегриндер деп Ерте Римнің аумағындағы шет мемлекеттердің тұлғаларын,
шет ... ... Олар құл, ... ... да, ... квириттерден,
яғни римнің еркін азаматтарынан төмен ... ... ... ... ... да ... ... ќосылды. Бастапќы кезде
перегриндардың мүлде құқықтары болған жоқ, біраќ сауда ... ... ... ... ... Б.э. 212 жылы император Каракалла
оларға рим азаматтығын сыйға береді. Осы ... ... рим ... ... құқықќабілеттіліктері бірдей болды.
2 сұраќ. Заңды тұлғалар
Құқықтық қатынастың субъектісі ретінде жеке тұлға, ... ... яғни ... тек жеке ... ғана ... жариялы-құқықтық саласында
да көрінген. Жеке тұлғадан басқа сол ... Рим ... ... ... ... да байќауға болады.
Заңды тұлға алғашќы көріністерін – жеке тұлғалардың біріккендіктерінен,
қоғамдық мекемелер ... ... ... болуынан байќатты.
Өзінің мәртебесі жағынан заңды тұлға 3 негізгі түрге бөлінеді:
мемлекет;
ќауымдастыќ;
қоғамдық бірлестіктер, мекемелер.
Мемлекет ... ... ... жүргізуші, жариялы-құқықтық қатынасќа
түсуші субъект ретінде ќатысты.
Ќауымдастыќ (муниципиялар) – бұған жақын кез келген рудан ... ... ... ... алќалары, діни бірлестіктері, ќолөнершілер мен
саудагерлер цехтары, т.б. ќауымдастыќтар).
Мекемелер (шіркеулер, ... ... ... көрсетуші тараптар
арнайы актымен таныған жағдайда ғана заңды тұлға ретінде мүліктік қатынасќа
түсе алатын субъект болып есептеледі. Біраќта олар ... ... ... және ... ... ... тұлға) Рим құқығы бойынша ұйым болып есептелу үшін
кем дегенде толыќ ... ие 3 рим ... ... ... ... заңға ќайшы болмау керек болды, оны ќұру ... ... ... рұќсаты қажет болған. Ішкі ұйымы
жағынан мұндай корпорациялардың жеке ... ... ... ... ... ...... біріккен жиыны болған.
Римдік заңды тұлға әрекет ќабілеттілігіне ие ... ... ... ... ... заңды өкілдер атќарды. Корпорация атынан тек олар
ғана мүдделерін ќорғап, талап арыз беріп, мәмілелер жасап отырған.
Корпорация бірлестігінің тоќтатылуы ... ... ... Мүшелігінен кетуі;
7. Әрекет етуіне сот немесе мемлекеттің тыйым салуы;
8. Ќұрылу алдында ќойған маќсаттарына жетуі немесе мерзімінің бітуі;
9. Мүшелердің көпшілігі дауыспен ... ... ... ... ... ... ... мәртебе ие болды.
Бастапќы кезден мемлекеттік ќазына императордың мүлкі есебінде саналды
және жеке құқық нормаларымен реттелді.
3. Агнаттыќ және когнаттыќ туыстық. ... ... рим ... ... ќұрамы болып отбасы саналатын — familia.
Рим отбасына ... тек ќана ... рим ... тән ... Осы рим
отбасына ќатыстығы, еркіндік ќабілетімен ... ... ... яғни құқық субъектісі болуын, белгілейтін.
Алғашќыда Рим мемлекетінде familia деп ... ... ... отбасы
ќұрамы аталатын. Патерфамилиас деп толыќ отағасының билігіндегі отбасы
ќұрамы аталды. ... ... ... ... ... ... ... негізінде ќұралатын. Мәселен, біреудің ќызы күйеуге шыќќан
соң өзінің ... ... ... ... және оның ... ... кіретін. Сондыќтан рим құқығында отбасы мүшелері екі ... personae sui juris - өз ... ... және personae ... - өзгенің құқығындағы тұлға. Рersona sui juris ретінде тек бір тұлға
— paterfamilias болатын. Рaterfamilias қайтыс ... ... ... ... арасында тең бөлінетін.
Отағасы өзінің ќоластындағы агнаттарына толыќ билік ететін ... де, ... де. ... ол өз ... ... ... ... да, өлтіруге де жететін. Әйелдің жағдайы да отбасында ... ... Ол өз ... ... ... болмады, оларға теңдес
саналатын. Әуелі өте бай әке-шешеден тұған ќыз күйеуге шыќќан соң сол ... ... ... Оның жасауы түгел отағасының ... ... Ал өз ... ... ... шыќќан ќыздары және олардың
балалары мұрагер бола алмайтын.
Ондай туыстық ... ... ... ... ... бұл жағдайдың
өзгеруіне келді. Яғни, агнаттыќ туыстықтың орнына когнаттыќ туыстық келді.
Осыдан кейін familia ќұрамында тек ... ... ... ... Бұл туыстық ќандастардың туыстығы болып келеді. Ќазіргі ... ... ... ќолданады. Когнаттыќ туыстықта дәреже мен туыстық
тармаќтары ажыратылды. Туыстық ... ... ... ... ... ... тарайтын туыстық болуы мүмкін. Туыстықты сонымен қатар бір
атадан тарайтын болса ќандас, аналары бір ...... ... деп
бөлетін. Жанама туыстық ортаќ ата-бабалардан тарайтын туыстарды ... ... екі ... ... ... санымен аныќталды.
Туыстықпен қатар жекжаттыќ та болды. Жекжаттыќ жұбайлар ... ... ... ... туыстар арасында пайда болатын.
Еркін рим азаматының саяси ... 25 ... ... болса,
мүліктік еркіндігі (тәуелсіздігі) тек ќана ... ... ... ... Әкесі тірі кезінде ұлдары еркіндік алу үшін бір ғана жол болатын –
ол ұлын үш ... ... ... рет ... ... ... ер адам
мүліктік еркіндік алатын, біраќта әкесінің мұрагері бола алмайтын. Әкесінің
билігінен шығу эмансипация деп аталатын.
Отағасының кәмелетке ... ... ... ... ... арнайы
мүлік алып, өздері жеке шығуға болатын. ... ... ... деп ... ... пайдалану нәтижесінде табылған түсім әкесінің меншігі болатын.
Кейде сондай мүлік құлдарға да берілетін, оның түсімі де ... ... ... ... ... ... ... тәуелдінің
қайтыс болуы, олардың еркіндігінен ... ... ... әкелік билігінен айырылуы, тәуелдінің кейбір мемлекеттік
атаќтарға ие болуы.
4. Неке ... ... ... неке матримониум деп аталатын. Әйгілі Рим заңгері
Модестин некені: "conjunctio maris et feminae, ... omnis ... et humani juris ... деп ... ... мен әйелінің
одағы, өмірлік бірлестік, тәңір мен ... ... ... ... ... олай емес ... ... тұрудың құқықтық алғышарты некеге
тұрушыларда jus conibii-дің болуы болып табылады. Бұл термин рим ... ... ... білдірді.
Некенің екі түрі болыпты. Бірі – cum manu. Ол неке манципация ... ... алу) ... ... ... – sine manu. Ол неке ... еркіндік беретін. Мысалы, өзінің жасауы өзіне тиісті ... ... ... ... ... ... ... Ол некені жылда
жаңарту керек болатын, яғни, бір жыл ... әйел өз ... ... ... кетіп, ќайта куйеуінің үйіне келетін. Себебі бір жылдан көп
күйеуінің үйінде ќалса, оның тәуелдісі болып кететін.
Рим құқығы ... ... ... ... ... Некеге тұрушылардың келісімі;
- Неке жасына жету, ерлер үшін - 14 жас, әйелдер үшін –12 ... ... ... басқа тоќтатылмаған некеде тұрмаулары керек;
- Некеге тұрушылардың арасында туыстық қатынас болмауы керек. Егер де
туыстар некеге тұратын болса, ол ... деп ... Аға мен ... ... ... тиым ... егер тіпті ата-аналарының біреуі
ғана ортаќ болғанның өзінде.
Некеге тұрудың үш тәсілі болды:
1) абыздар мен 10 ... ... ... діни салт бойынша
ќұрбандыќ беру арқылы жасалатын неке;
2) ќұнды заттарды сатып алуға байланысты ... ... ... ... әйелін, әйелінің әкесінен сатып алуы;
3) ешқандай тәсілді ќолданбай-аќ жасала беретін sine manu некесі.
Некені бұзу шарттары: ... ... ... ... ... ажырасу. Елеулі жағдайлар болмағанда ажырасуға тыйым салынды.
Жубайлардың жеке және ... ... ... ... ... кум ману немесе сине ману. Конкубинат - заңмен рұќсат етілген,
некеге тұрмай ... өмір ... ... ... балаларды және бөтен
балаларды асырап алуға (заңдастыруға) болды.
Рersona sui juris ... ... алу ... тек ќана ер ... ... ... себебі асырап алу халыќ жиналысында жасалатын, ал
жиналыстарға тек ер адамдар ќатысатын. Және асырап алушы ... ... жасы 18 ... кем болмау кажет болатын. Мұндай асырап алу тәсілі
arrogatio деп аталатын және ... ... өзі де persona sui juris ... ... ... ... алу ... жеңілденді, императордың
рескриптімен заңдастырылатын. Рersona alieni juris адамдарды асырап ... деп ... ол ... негізінде тек ол бағынатын ... ... ... Жеке ... ... рим азаматтары толыќ құқықќабілетті болуы
үшін қандай элементтер болуы қажет?
0. Рим азаматтары мен латындарға ќарағанда ... ... ... Жеке ... ... ... ... болуымен байланысты қандай
өзгерістер болды?
0. Егер де патрон еркіндікке ... ... ... бас тартса
немесе оған ќарсы іс ќозғаса қандай салдар туындайды?
0. Неге ... ... ... неке деп ... ... туған бала ерікті деп санала ма, егер де баланың жатырда біту
кезінде баланың шешесі ерікті ... ... sine manu және cum manu ... айырмашылығы неде?
0. Жұбайлардың мүліктік жағдайы ќалай аныќталады?
0. Римдіктер familia, paterfamilias, status familiae терминдерін ќалай
түсінді?
0. ... бала боп ... ... мен бала ... ... некеге тұруға бола ма?
0. Есі дұрыс емес адаммен ... ... бола ... ... ... ... бала асырап алу институтына қандай
өзгерістер енгізілді?
5 тақырып. ЗАТТЫҚ ... ... ... және ... ... құқығының түсінігі.
Ежелгі Рим құқығында заттық және ... ... ... нақты
түсініктері болмаған, алайда заттық құқықтар мен міндеттемелерді ќамтамасыз
ететін тиісті талап-арыздар ќолданыста болған. Осыған сәйкес заттық ...... ... ... талап-арыздар арқылы ќорғалған қоғамдық
қатынастарды реттеу нормаларының жиынтығы. Басқаша айтќанда заттық ...... ... ... және ешкімнің еркіне тәуелсіз әсер ету
құқығы. Әсер ету ...... ... пайдалану және басқару
әрекеттері.
Ежелгі Римде тұлғаның затќа ќатысты құқықтары ... ... және ... ... ... затќа әсер ету мөлшері мен нысандарын негізге ала
отырып Ежелгі Римде заттай құқықтарды үш түрге бөліп ќарастырған:
a) ... ...... ... ... және ... ... Бұл дегеніміз
тұлғаның затты басқару, пайдалану және иелену ... ... ... ... ... ие ... ... нағыз ќожайыны болып
табылған.
b) Иелену құқығы – тұлғаның затты иелену және өз затындай ... ... әсер ету ... ... ... ... құқық – тұлғаның басқа тұлғаның меншігіндегі
немесе иелігіндегі затќа әсер ету құқығы.
2 сұраќ. Рим ... ... Рим ... алғашќы кезде заттық құқықтардың ішінде иелену
құқығы танылатын. Затты иелену дегеніміз – ... ... ... ... пайда алуы. Затты иелену үшін екі элемент ... ... ... ... ... ... Затты өз меншігіндей иелену ниеті.
Жоғарыда көрсетілген екі элемент болған кезде ғана иелену құқығы орын
алатын, яғни иелену толыќ болу үшін ... ... ... ... ... ... меншігіндегі затќа сияќты ќарап, пайдалануы тиіс. ... ... ... ... ... бірі болып саналатын және оның басқа
түрлерімен салыстырғанда аяғына ... ашып ... ... ... ... иеленудің заңи негіздеріне сәйкес иелену екіге
бөлініп ќарастырылған:
a) ... ...... ... заңи ... сәйкес иеленген жағдайда
орын алатын түрі. Иеленудің бұл түріне ќожайыны жоқ ... ... ... тауып алып, оған иелік етуді мысал ретінде келтіруге
болады.
b) Заңсыз иелену – тұлғаның затты ... ... алып ... ... ... затты ұрлап алып өз меншігіндей нақты иеленген жағдайда.
Сонымен бірге, заңды иеленудің өзі оның ... болу ... ... ... жіктеледі. Тұлға затты иеленуге құқығы жоқ ... ... ... мүмкіндігі болмаса, бұл жағдай адал иелену болып табылады. Ал
егер тұлға затќа ... ... ... ... біле тұра ... ... ... мүмкін жағдайда аныќтамаса, бұл – арам ... ... ... ... бір уақыт өтуіне байланысты тұлғада затќа
ќатысты меншік құқығы пайда болған.
Иеленушілер өзінің ... ... ... ќол ... ... ... ... интердиктісі дегеніміз – азаматтардың құқықтарын бұзу ... ... ... претордың өкімі.
3 сұраќ. Ежелгі Римдегі меншік құқығының түсінігі, мазмұны және түрлері.
Ежелгі Рим құқығында тұлға мен оның ... ... ... ... ... ... ... ќатысты ќожайын болу
мөлшері және ... ... шешу ... ... заттай құқық
түрлерінде көрініс тапты. Олардың ішіндегі ең көрнектісі – меншік құқығы.
Меншік құқығы тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... құқығы меншік иесінің затќа байланысты ... ... ... ... ... Ерте ... меншік
түсінігін беретін латын тілінде арнайы термин болған жоқ. Ерте кездегі
dominium ... ... ... ... ... және бұл ... зат ... болса соған ќатысты ќолданыла берді. Сонымен қатар «проприетас»
ұғымы ќолданатын.
Меншік құқығының мазмұны міндетті үш ... ... ... ... ќұралды:
- ius utendi - затты иелену
- ius abutendi - затќа ... ... ius fruendi - ... пайдалану нәтижесінде кіріс алу құқықтарының
болуымен түсіндірілді.
Осы үш элемент бір тұлғада ... ... ғана ... ... ... Енді осылардың әрбіреуіне жеке-жеке тоќталып кетейік.
Затќа иелік ету дегеніміз – ... ... ... ... ... ... ... ќолдан ұстаудан бастап бұл ... ... ... ... ... ... ... Яғни, тұлғаның затќа
нақты әсер етуінің заңи бекітілуі иелік ету құқығы деп аталады.
Затты ... ...... өз ... сай ... өз пайдасына жарату еркіндігі. Яғни, тұлға өзінің меншігіндегі
затты ... ... ... алған.
Заттќа билік ету дегеніміз – тұлғаның заттын тағдырын ешкімге тәуелсіз
өзінің ерік-жігерімен шешу құқығы. Яғни, тұлға өзінің ... ... ... ... ... ... жасай алған.
Егер де жоғарыда көрсетілген “меншік құқығының триадасының” бір
элементі ... бұл ... ... болмайды. Мысалы, жалға алу ... ... ету және ... ... бола ... билік ету (басқару)
құқығы жоқ. Сол ... ол ... ... ... ... ... келісе
отырып ќана шеше алған.
Рим құқығындағы меншік құқығы институты мемлекет дамуымен қатар ... ... ... ... Рим ... даму ... ... сәйкес меншік құқығының үш түрі ќалыптасќан:
6. Квириттік меншік
7. Преторлыќ (бонитарлыќ) меншік
8. Перегриндік меншік
Рим мемлекетінің алғашќы даму ... ... ... ... ... ... болып тек ғана Рим еркін азаматтары, ал объектісі
болып тек ғана манципацияланатын заттар табылды. Алайда, уақыт өте ... ... мен ... ... кеңеюі жаңа меншік ... ... ... ... Бұл меншік түрі квириттік құқықпен ќорғалмады.
Сол себепті ... ... ... Осы ... ... ... манципацияламай-аќ, ќарапайым жолмен беру танылды. Кейін квириттік
және преторлыќ құқықтар арасындағы айырмашылыќтар мүлдем жойылды. ... ... ... ... ... ... де ... бастады. Осы кезеңде меншіктің жаңа түрі – ... ... ... Оның ... Рим ... ғана емес, перегриндердің де
болу мүмкіндігін ќамтамасыз ... ... ... мен Рим ... ... ... ... перегриндік меншік преторлыќ
меншікпен бірігіп кетті.
Ежелгі Римде ... ... ... ... ... Европа
елдерінің құқықтық жүйелерінде орын ... осы ... ... де ... ... ... туындауы және тоќтатылуы.
Меншік құқығын жан-жақты ќарастыру үстінде бұл қатынастардың пайда болу
және тоќтау негіздерін аныќтау мәселесі аса ... ... ... ... ... ... ... қандай жағдайларда жойылатындығы
туралы мәселелер бұл құқықтық институттың тағы бір ќырын ... ... ... ... ... ету, ... және басқару құқықтары түрлі
негіздерге сәйкес пайда болған. Меншік құқығының пайда болу ... екі ... ... ... ... туындау жолдары
Меншік құқығының туынды пайда болу жолдары
Бірінші топќа меншік құқығын тұлғаның тікелей өз әрекетінің арќасында
туындататын келесі негіздер ... жаңа зат ... ...... бас ... ќожайыны мүлде жоқ немесе жаудың мүлкін
басып алу нәтижесінде затты меншікке айналдыру жолы. Мысалы, ... ... ... ... ... ... пайдалана беру.
Спецификация – біреудің затын ќайта өңдеу немесе біреудің материалынан жаңа
зат жасап шығару нәтижесінде затты ... Бұл ... ... ... ... метериалдың бұрынғы ќожайынына оның құнын өтеп беруі тиіс.
Мысалы, тұлға басқа тұлғаға тиісті кірпіштерден өзіне үй ... ... ... ... ... бағасын өтеген.
Біріктіру – тұлғаның өзіне тиісті затты басқа тұлғаның затына ќосып ... ... ... ... өз ... ... Бұл ... да тұлға
заттың құнын өтеуге міндетті болған. Мысалы, үй ... ... ... ... ... жатќандыќтан көршісінің кірпіштерін ќолданып ќұрылысты
бітіреді. Көршісіне одан алынған ... ... ... ... ... ... ... меншік құқығы. Тұлғаның затты
ұзаќ, әрі адал иеленуінің ... онда ... ... ... ... болған. Мысалы Ежелгі Римде егер де тұлға ... ... ... ... екі жыл бойы адал иеленіп келсе, онда оның ... ... ... ... ... үшін бұл ... бір жыл деп ... дегеніміз қандай да болмасын жерде бұрыннан ... ... ... иесін табу мүмкін болмайтын ќұндылыќ. Бөтен біреудің жерінен
оќыста тауып ... ... ... ... адам мен ... ќожайынының ортаќ
меншігі болып саналды. Маќсатты іздеу ... ... ... және оны ... ... ... ... олжаға теңестірілді және
оны беру құқықбұзушылыќ болып саналды. Ќасиетті жерлерден тауып алынған
көмбеге меншік құқығы ... ... ... ... ... ... ... келесі негіздер жатќан:
Меншік құқығының өсиет бойынша өтуі, яғни, бір тұлғаның өзінің меншігіндегі
затты өзі ... ... ... ... бойынша ќалдыруы. Мысалы, тұлға өзінің
өсиетінде нақты адамға көрсетіп ќалдырған затќа ќатысты меншік құқығы ... ... ... кейін туындайды.
- Заттарды беру - традиция. Традиция - затќа ... ... ... ... ... ... ... шарт болды. Бастапќыда традиция
иелікке алушылар рим емес азаматтар болып табылатын ... ... ... ... ... ... традиция меншік
құқығын ауыстыру туралы заттық ... ... ... ... болып
саналды. Традиция бойынша затты тікелей беру және оның маќсаты болуы
міндетті болды.
Біреудің ... ... ... ... ... жаңа затќа ќатысты меншік
құқығы, яғни, бір тұлғаның екінші бір тұлға затын пайдалану ... ... жаңа ... ќатысты меншік құқығының пайда болуы. Мысалы,
біреудің сиырын жалға алып пайдаланудың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... немесе судьяның шешімімен бекітілетін меншік құқығы, яғни,
белгілі бір соттыќ ќарастыру ... ... ... ... претор
немесе судья шығарған шешімге сәйкес пайда болатын меншік құқығы.
Рим заңи мәдениетінде ... ... ... негіздері де
ќарастырылған.
Тұлғаның меншіктен өз еркімен бас тартуы, яғни, ... ... ... өз ... заттан бас тартуы, өзінің меншік ... ... ... ... ... ... жоқтығына байланысты ќалдырып кетеді
немесе лаќтырып жібереді.
Заттың жойылуы – меншік құқығының объектісі ... онда ... ... ... ... ... кеткен үйге ќатысты меншік болуы мүмкін емес.
Тұлғаның ... ... ... ... яғни, айырбастау немесе сату т.б.
негіздерге сәйкес заттың бір тұлғадан екінші тұлғаға ... ... ... ... меншігіндегі затты ол жасаған ќылмыс немесе
басқа да ... үшін ... ... ... ... ... ... Рим елінде ќасиетті құқық болып саналғандыќтан оны қорғау
жолдары да ќарастырылған болатын. Ежелгі Римде меншік ... ... ... Рим заңи ... ... 70-тен астам түрі
белгілі. Олардың көбі бір-біріне өте ... ... және ... негіздер
бойынша ерекшеленді. Осыншама көп талап-арыздың ішінде екі түрі ... ие ... ... талап-арыз
Виндикациялыќ талап-арыз – меншік иесі өзіне тиісті ... ... ... ... ќайтарып алу туралы судьяның атына беретін талап-
арызы. Бұл талап-арыз маќсаты – ... ... ... ... ... ... ... затын ұрлау ќылмыс қатарына ќосылмағандыќтан, өзінің затын
басқа біреудің заңсыз иеленуінде, пайдалануында көрген адам осы ... ... ... алуға мүмкіндігі болды. Аталмыш талап арызға сәйкес
талап-арыздағы талаптарын дәлелдеу талапкерге жүктелген, ал ... ... ... ... талапты ќолдану үшiн талап етiлген мүлiктiң заттай
саќталуы және iс-жүзiнде басқа адамның иелiгiнде ... ... Егер ... ... ... ... алғашќы арналымын өзгертсе немесе толыќтай
тұтынылса, ондай ... ... ... ... және оны ... ету мүмкiн
емес. Бұл жағдайда жойылған, өңделген немесе тұтынылған мүлiктiң меншiк
иесi шығындарды төлету, түпкiлiктi ... ... ... ... және т.б.
ќорғанудың мiндеттемелiк тәсiлiн ќолдануға құқылы, ... ол бұл ... ете ... ... ... ... алмайды.
Негаторлыќ талап-арыз – меншік иесінің меншігіндегі затќа ќатысты басқа
тұлғалардың ... жол ... ... ... Талап-арыз
маќсаты – меншік иесінің затќа ќатысты ... ... Бұл ... ауыртпашылығы жауапкерге жүктеледі, яғни, ол өз іс-әрекетінің
меншікке ќол сұќпайтындығын дәлелдеуі тиіс. ... ... ... ... ... меншiк иелерiнiң көршi ќұрылыс жүрiп жатќан ғимарат
және жер учаскелерiнiң құқықтарын жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ќұрылысы екiншi бiр тараптың
ғимаратының терезесiне көлеңке түсiретiн, еркiн жүрiп-тұруға ... ... ... ... ... ... жерлерiне кiруiне кедергiлер
арқылы құқықтарды бұзуы меншiкке деген құқықтарды бұзуға әкеледi. Сөйтiп,
меншiк ... ... ... ... негаторлыќ талап-арызды
ұсыну үшiн құқықќа ... ... тиiс, ... та кiнәнiң болуы талап
етiлмейдi. Негаторлыќ талап бойынша талапкер ретінде ... иесі ... де ... иесі танылады. Ал жауапкер ретінде ол ... ... ... ... ... тұлға танылады.
3. Меншік құқығын және өзге де заттық құқықтарды тану – тағы бір ... ... ... ... Заттардың жіктелуі
Рим заңи мәдениетінде ќалыптасќан заттық құқықтың негізгі және басты
объектісі – зат. ... ... ... ... ... ... ... бойынша зат дегеніміз – кез-келген материалды зат ... ... заңи ... мен ... ... Демек, Ежелгі Римде зат ұғымына
өте үлкен мағына берілген. Соған орай заттарды түрлі негіздерге сай ... ... ... иеліктің пайда болуына байланысты заттар екіге бөлінген:
1. Манципацияланатын заттар, ... ... ... ... ... ережелерді орындаумен иеленуі жүзеге асырылатын заттар (құлдар,
италиандыќ жер, сол жердегі ғимараттар және мал).
2. Манципацияланбайтын заттар, яғни, ... ... ... ќарапайым
жолмен берілетін ќалған заттар.
Сыртќы белгілеріне байланысты заттар төмендегідей түрлерге бөлінді:
a) Ќозғалатын заттар, яғни, ќозғалту мүмкін және ќозғалтќанда мазмұны мен
мәні ... ... (құл, ... ... ... ... ... яғни, ќозғалту мүмкін емес немесе
ќозғалғанда мазмұны ауысатын заттар (жер ... ... ... ... ... материалдыќ көрінісіне сай бөлінеді:
a) Денесі бар заттар, яғни, ұстауға және көруге болатын заттар (малдар,
ғимаратттар және т.б.)
b) Денесіз ... ... ... ... жоқ ... құқықтар мен
талаптар кешені.
Ќұрылымдыќ ерекшеліктеріне сай заттар екі топќа бөлінеді:
a) ... ... ... бөлінгенде өзінің мәні мен ќұндылығын
жоғалтпайтын ... ... ... және ... ... ... ... бөлінгенде мазмұны өзгеріп, өзінің
ќұндылығын жоғалтатын заттар (шалбар, көйлек және т.б.).
Түпкі маќсатына байланысты заттар ... ... ... ... заттар, яғни, пайдалану нәтижесінде ... ... ... (кен, ... және ... ... заттар (құлдар, жекпе мал, ғимараттар).
Сонымен бірге заттар басты және қосымша деп бөлінген. Қосымша заттар
дербестікке ие бола тұра ... ... ... ... ... тұруға
бағытталған. Мысалы үй басты зат ... есік ... зат ... заттар үш топќа бөлінген:
a) Заттың бөлшектері (үйдің кірпіштері).
b) Заттың жабдыќтары (құлыптың кілті).
c) Жеміс (малдан алатын сүт, жер учаскесін жалға ... ... ... ќоғамдағы ќолданылуына байланысты екіге бөлінді:
a) Айналымдағы заттар, яғни, жеке құқық объектісі болып табылған, еркін
ауысып жүрген заттар.
b) Айналымнан тыс ... (ауа, ... ағып ... су, Рим ... ... ... ... бойынша сұраќтар:
0. Меншік құқығының пайда болуының бастапќы ... ... ... ... Меншік иесінің негізгі құқықтары қандай?
0. Меншік құқығының, иеленудің және ұстаудың пайда болу және ... ... ... ... сіздің ойыңызша нені басшылаќќа
алды- пайдалануды ма не болмаса басқа жағдайды ма?
0. Мыналар затќа жата ма: күн, ауа, ... ... ... ... ... тыс ... - храм, ќұдайларға арналған ескерткіштер,
табыттар затќа жата ма?
0. Рим құқығы манципациялыќ заттарға нелерді жатќызды?
0. Ќожайынынан ... ... құл ... ... құлы бола ала ма?
6-шы тақырып. Біреудің (бөтеннің) затына құқық.
1 сұраќ. Шектелген ... ... ... ... ... және ... түрлері.
Иелену және меншік құқықтарымен қатар ежелгі Римде бөтен тұлғалардың
мүліктеріне деген заттық құқық та ... ... ... ... (затына) құқық шектелген құқық деп те аталады. Себебі өзге (бөтен)
тұлғаның мүлкін толыќ көлемде шексіз түрде ... ... және ... ... ету ... емес. Бөтен біреудің затына құқықтың өзі түрлі
өмірлік жағдайларға сәйкес бірнеше топтарға ... ...... ... маќсатта бір тұлғаның екінші тұлғаға тиісті
затты заңды пайдалану құқығы. Мысалы, бір тұлғаның екінші тұлғаның жер
учаскесі арқылы өз жеріне су ... ... Жер ... иесі ... келтіре алмаған.
b) Эмфитевзис – біреудің ауыл шаруашылыќ жерін өмірлік мұра ретінде иелік
ету және пайдалану құқықтарымен бірге алу. Бұл атау грек ... ... ... ... ... ... ... ауысуы кең
тараған болыпты. Алғашќыда бұл заттық құқық тек мемлекеттің жерлерін
жалдауға бекітілген. Империя ... жеке ... ... ... да
мұрагерлікпен ауысатын болды. Эмфитевзистың мазмұны: жерді иелену,
пайдалану, жемістерін жинап пайдалану, эмфитевзис ... ... ... мұра ... ... Бұл ... ... шығару тұралы
мүліктің иесіне хабарлама жасау қажет болатын. Эмфитевзис ... ... оның ... екі ... ... ... бері керек
болатын.
Эмфитевзис құқығының иесі меншік иесіне ... ... ... жер ... төлеуге міндетті болатын. Жалдау сомасын үш жыл
төлемеу эмфитевзистің тоқтатуына келтіретін. Эмфитевзис ... ... ... ... ... ... ... талаптар ќолданатын
(виндикациялыќ, негаторлыќ және осы құқықты тану талаптары).
c) Суперфиций – біреудің ќалалыќ жер учаскесінде ... ... ... ... ... салу ... ... меншік иесі болып
сол жер танабының иесі болып келетін. Пайдаланушы өз құқығын ... ... ... ... ... ... да болатын. Біраќта
сату үшін жер танабының меншік ... ... алу ... ... ... өзге ... ... да тән болатын, себебі
олардың айырмашылығы тек ќана объектінде болды.
4. Кепіл – ... ... ... ету ... ... ... ... иелену құқығы. Мысалы, қарызды ќайтаруды ќамтамасыз
ету үшін кепілдікке ќалдырылған белгілі бір ... ... ... ... ... ... түрлері айырылатын: фидуция кум кредиторе, ... ... - ... салынған мүлiк кепiл салушының немесе үшiншi бiр
жақтың иелiгiнде және пайдалануында ќалатын кепiл түрi. Ипотека ... тек ќана ... ... ... жер ... ќұрылыстар,
үйлер, ғимараттар бола алады. Егер кепiлге салынған мүлiк басқа талаптарды
ќамтамасыз ... ... бiр ... нысанасы болса (кепiлдi ќайталап
салу), кейiнгi кепiл ұстаушының талабы ... ... ... талаптары ќанағаттандырғаннан кейiн кепiл мәнiнiң құнынан
ќанағаттандырылады. Егер кепiл туралы бұрынғы ... ... ... кепiл салуға жол берiледi. Кепiл берушi келесi кепiл ұстаушысының
әрќайсысына осы мүлiктiң ... бар ... ... ... ... мiндеттi және осы мiндеттiң орындалмауы себептi
кепiл ұстаушыларға келтiрiлген залалдар үшiн жауап ... ... ... ... ... беру, яғни кепілдің
объектісін ... ... ... Ал ... кум ... ... кепіл
бойынша кепілге берілетін мүлік кредиторға иеленуге емес, ... ... ... ... ... ... ... адалдығына сеніп,
міндетін орындағаннан ... ... оған ... ... ... Кепілге тек ќана жеке белгілермен аныќталған мүлік берілетін.
2 сұраќ. Сервитуттік құқықтар.
Көне заманда жер Рим ... ... ... болған, сондыќтан
да сервитуттардың қажеті болмапты. Себебі егер біреудің жер танабында су
немесе ... ... ... жер ... сол ... рұќсатсыз пайдалана беретін. Ал жеке меншік құқығы күшіне еніп,
ќалыптасќанда бөтен біреудің осындай ... ... ... ... суы бар жер ... ... ... жерінен жол өтетін жер танабының
иесі сондай ... жоқ жер ... ... өз жерлерімен пайдалануға
рұќсат беруге мәжбүр болды. Және де пайдаланатын ќасиеттері бар ... ... ... ... ... ... ... болу негіздері: меншік иесінің еркімен, біржақты
мәмілемен, келісіммен, заң бойынша, сот ... ... ... тоқтату негіздері: объектінің бүлінуі, пайдаланушының қайтыс
болуы, бас тарту...
Сервитуттар өз кезегінен екі топтан ќұралады: жеке сервитуттар ... (жер) ... Жеке ... узус (usus), ... ... ... өмір сүру (habitatio) және бөтен біреудің құлының немесе
малының еңбегін ... ... ... Жер ... ... және
ќалалыќ сервитуттарға айырылатын.
Ауылдыќ сервитуттар – жол сервитуты (жолдан өту, жүру), су сервитуты
(су алу, мал суару), мал ... ... ...... ... ќабырғасын пайдалану, жарыќ көру
құқығы т.б.
Жер танаптары билік етуші және қызмет етуші болып бөлінетін. Ол ... жер ... ... деп ... заттық құқықтар меншік құқығымен тең қорғауға жататын, оның
ішінде меншік иесінен де ќорғалатын. Ќазіргі таңда осы ереже ... ... ... ... ... ... ... және суперфицийдің айырмашылғы неде?
0. Кепіл неге бөтен тұлғалардың заттық құқықтарына жатќан?
0. Пигнус және ... кум ... ... ... ... ... ... Міндеттемелер туралы жалпы ілімдер.
Міндеттеменің түсінігі және туындау негіздері.
Ежелгі Рим құқығының ќайнар ... ... ... ... деп аталыпты. Мұндай сипаттамаға бірталай себептер негіз болған.
Мүліктік қатынастардың субъектілері міндеттеменің тараптары ... ... ... ... ... жасауға міндетті болса, екіншісі одан ... ... ... ... құқылы болады. Сондыќтан екі тарап бірімен
бірі ... ... ... ... ... 12 ... заңы бойынша
алғашќы кезде Рим мемлекетінде бұл байланыс нақты ... ... ... ... ... ... оның ... нақты
түрде шынжырмен, арќанмен байлап ұстайды екен. Әуелі сол ... ... ... ... 15 ... Және де сондай борышќорларды құлға
айналдыру, құлдыќќа сату, тіпті ... де ... ... Жаңа дәүірге дейін
төртінші ғасырда Петелий заңы бойынша борышќорды сату немесе өлтіруге тыйым
салынған. ... ... ... ... жеке ... ... оның мүліктік жауапкершілігі ќалыптаса келді. Бұрынғы
темір кісен құқықтық кісенге айналды. Міндеттеме туындау кезінде ол ... ... ... ... ... бірі сенім білдіріп, келешекте
біріне бірі белгілі әрекеттер жасауға міндеттенеді. Сондыќтан сенімділік
қатынас пайда болады. ... ... – сredo. Осы ... екі ... ... құқылы жағы кредитор деп аталып кетті, ал оны орындауға
міндетті жағы - ... ... ... ... ... ... ол негізінде
орындалумен тоќтатылуға бағытталған. ... ... ... ... жағдайда оны сотќа талап арыз беру арқылы мәжбүрлеп орындатуға
болады. ... ... ... ... арыз беру арқылы ќорғалуға
жатпайтын. Мысалы, отағасының келісімінсіз оның ... ұлы ... аќша ... оны ... ... ... тараптар біріне бірі нақты байланыста болғандыќтан
тараптардың ауысуы ... ... және өкіл ... ... ... ... және ... дамыған сайын бұл ќатаң ережелер
өзгертіліп, міндеттемелерге өкіл арқылы ќатысу ... ... ... біреуіне – кредиторға - өзінің талап ќою құқығын өзге тұлғаға
беру рұќсат етілді. Ол екі жолмен ... ... ... ... ... ауысатын. Одан кейін ... ... ... Новация бойынша кредитор борышќордың келісімімен ... ... ќою ... басқа адамға беретін. Жаңа кредитор бұрынғы борышќорға өз
атынан бірінші ... ... ... ... да тікелей тараптардың ауысуына жол бермейтін. Оның
орнына цессия ќолданатын болды. Цессия – ол ... ... ... ќою ... өзге ... ... ... кредитор – цедент,
оның орнына келген кредитор – ... ... ... ... ... ... болды. Сонда да, тұлғаның айырылмас құқықтары
ауысуға жатпаған, мысалы, алиментті талап ету, ар-ожданын қорғау.
Борышќордың ауысуы қарызды ... деп ... ... ... тек ќана кредитордың келісімімен рұќсат етілген. Себебі,
борышќордың тұлғасы кредитор үшін өте маңызды болып келетін, ... ... ... болу ... ... ... ... біреу оның талабын
ќанағаттандыра ала ма, жоқ па, кредитордың сенімі толыќ ... ... ... – ол ... ... ... екі немесе одан көп тұлғалар болуы. Ол көпшілік белсенді, бәсең
және аралас деп ... ... ... бір ... екі және ... кредитор ќарсы тұрады. Ал бәсең көпшілікте бір кредиторда екі және одан
көп борышќорлар болады. Аралас көпшілік деп ... да, ... ... екі немесе одан көп тұлғалар ќалыптасќанды атайды.
2-ші сұраќ. Міндеттемелерді жіктеу.
Міндеттемелердің бастапќы бір жіктелу ... – ол ... ... бойынша жіктеу. Бұ негіздер бойынша міндеттемелер ex contractu ... ... ... және ex delicto – ... ... ... ... бөлінеді. Ежелгі Римде құқық бұзушылыќтың екі түрі ажыратылатын:
delicta privata – жеке ... бұзу ... ... және crimina ... ... ... ... нақты түрлері сипатталып, жіктеуге
салынған. Сондыќтан бұл ... ... ... зиян ... ... деп ... ал одан ... міндеттемелер – квазиделикттік
міндеттемелер.
Келісім шарттардан (контрактылардан) туындайтын міндеттемелер ең ... ... ... ... ... шарт – ол мәмілелердің екіден бір
түрі. Мәмілелер бір және екі тарапты бола алады, ал келісім шарттар – ... екі және көп ... ... ... Рим мемлекетінде келісім
шарттар тұралы ілім өте ... ... ... ... ... ќалыптасуы тез арада болған жоқ. Жалпы рим құқығында келісім
шарттың тарихи үш түрі болыпты. Олардың ... ең ... – nexum ... ... мыс пен ... ... бес ... ќатысуымен
жасалатын. Бұл шарттар көбінде қарыз беру тұралы мәмілелерін бекіту үшін
ќолданыпты ... ... бар. ...... – ол бір ... ... екінші тарап тұра сол сөздермен жауап беру арқылы жасалатын
мәміле, яғни ауызша нысанда жасалатын. ... ... ... ...... ... контракттар.
Келісім шартарды бекіту әдістерінің ќатаң формальдылығын зерттеушілер
ежелгі Рим ќоғамындағы шаруашылыќтың оќшауланғандығымен ... ... ... да, өзге ... да өздері өндіріп
шығаратын. Сондыќтан алғашќыда сату, сатып алу, жалдау, қарызға алу, ... және т.б. ... кең ... Кең ... алғашќы
мәмілелердеің бірі – айырбас (permutatio) мәмілесі болыпты. Республикалыќ
дәүірдің аяќты шенінде нексум әдісімен ... ... ... ... деген
шартќа орын беріпті.
Рим мемлекеті империя кезеңіне жеткен кезде тауарлар алмастыру кең
тарай бастаған. Сол ... ... жаңа ... ... ... тұралы ілім жоғары деңгейге көтерілген.
Кредиторлардың әрќайсысы ... ... ... талап етуге
құқылы, ал борышќорлардың әрќайсысы орындауға міндетті болуына сәйкес көп
жақтар ќатысатын ... ... ... (in solidum) ... міндеттемелердің кейбіреулері корреалды міндеттемелер
деп аталатын.
Міндеттемелер тағы өзге де ... ... ... бөлінетін,
бөлінбейтін, цивильдік, табиғи, альтернативтік және факультативтік.
Жауапкершілік ... ... ... үлестік және ортаќтасќан болуы
мүмкін.
Міндеттеме бөлінетін деп танылады, егерде оның пәні оның ... ... ... берсе. Бөлінбейтін дегеніміз міндеттеме пәні
бөлінбейтін міндеттеме. Міндеттемені ... ... ... ... цивильдік болып табылады. Табиғи міндеттеме
талаппен ќорғалмайтын мүліктік сипаттағы қатынас. Альтернативтік міндеттеме
(obligatio ... ... ... екі ... ... ... ... міндеттеме. Егерде шартта өзгеше көзделмесе ... ... ... ... ... ... беріледі.
Факультативтік (obligatio facultativa) – бұл тиісті міндеттеменің
орнына басқа міндеттемені ... ... ... ... пәні ... ... ... жеңілдік беріледі, яғни борышќор
міндеттеме пәнінің орнына басқаны ұсына алады.
Міндеттеменің орындалу орны мен ... ... ... орны ... ... ... ... береді. Міндеттеменің орындалу ... ... ... ... орындалу орны альтернативті түрде
көрсетілсе, міндеттемені орындау орны ... ... ... Ал, егер ... ... ... ... несие берушіге
тиесілі. Егер шартта міндеттеменің орындалу орны көрсетілмесе, ... орны ... ... міндеттеме бойынша талап ќоюға мүмкін болатын
орын саналды.
Міндеттеме бас ... ... ... ... ... одан ... борышќор мен несие берушінің талаптары уақытша мерзімге
негізделген. ... ... және ... ... ... ... орындалуы. Тиісінше орындалу дегеніміз – міндеттемені тиісті
борышќордың, міндеттеме ... ... ... ... және ... ... - борышќордың несие берушінің пайдасына одан күтілген
әрекеттерді орындауы. Орындау (solutio) түсінігі борыш пен ... ... ... ... ... ... - бір ... екінші
міндеттемемен ауыстыру. Зачет (есепке жатќызу) - бұл бір сипаттағы ќарама-
ќарсы талаптардың ... ... ... ... үшін мына ... ... талаптар ќарама-ќарсы болуы керек, яғни несие ... ... ... ... ... бір ... ... болуы;
-екі талап та орындалу мерзімі жеткен немесе талап ету мерзімі жеткен
талаптар болуы тиіс.
Қарызды ... Бұл ... ... ... ... ... жариялаған біржақты әрекеті болды. Римде міндеттемеден босатудың
тараптардың келісіміне негізделген, міндеттемені тоқтатуды маќсат ... ... ... ... ... ... орындалғандығын
ќабылдағаны туралы ауызша формальды өтінімі акцептиляция деп ... ... ... және ... ... ... дегеніміз болашаќ несие берушінің сұрағымен және оған сәйкес
келетін тұлғаның ... ... ... шарт ... табылады.
Несие беруші мен борышќордың бір тұлғаға сәйкестендірілуі.
Міндеттеме тоќтатылады, егерде несие беруші мен борышќордың ... Бұл ... ... ... ... келу ... ... мұрагерлік немесе бала ғып асырап алу кезінде.
Орындау мүмкін еместігі. Мұндай мүмкін еместік заңи және ... ... ... ... ... жеке белгілерімен аныќталатын зат
жойылған кезде болады. Заңи мүмкінсіздікбұл, мысалы, қандай да ... ... тиым салу ... ... ... ... егер мен бөтен
құлды сатсам, ал ол ќожайынымен бостандыќќа жіберілген ... онда ... ... ... ... сураќтар:
0. Міндеттеменің пайда болу негізі болып не табылады?
0. Альтернативті міндеттемеден факультативті міндеттеменің айырмашылығы
неде?
0. Егер шартта ол туралы көрсетілмесе, ... ќай ... ... ... ... құл ... және оның ... міндеттемені орындау
үшін ол несие берушіге беруге тиісті болатын. Құлды таңдау құқығы
кімге ... егер бұл ... ... көрсетілмесе?
8-ші тақырып. Шарттыќ міндеттемелер: контрактілер және пактілер.
1. Келісім ... ... және ... ... шарттың түсінігі: келісім шарт – ол екі және одан ... ... ... қатынастарды белгілеу, өзгерту және
тоқтатуға бағытталған келісілген әрекеттері.
Келісім шарттар негізгі төрт ... ... ... ... консенсуалдыќ. Ќазіргі азаматтық құқықта вербалдыќ және литералдыќ
– ол түрлер емес, нысандар деп ... ... және ... Res - ...... және ... контрактылар (contractus innominati). Ќатаң
құқықтық шарттар және ерікті шарттар - Contractus stricti iuris, ... ... ...... ... шарты. Ол шарт бойынша қарыз берген
тұлға шарт ... ... тек оны ... ... ... ету ... ал қарызға алған тұлғада тек ќана сол қарызды ќайтару міндет ... Ал ... алу – сату ... тараптардың екеуінде де құқықтарда,
міндеттер де ... ... ... сатушы тауарды беруге міндетті, сонымен
қатар төлем ақыны талап етуге құқылы. Ал сатып ... ... ... ... ... ... сатып алған затты өзіне тиісті мерзімде,
сапада беруды талап етуге ... ... ... ... ... деп ... ... - айырбастау, яғни
тараптардың міндеттері мен ... ... ... ... келісім шарттар.
Келісім шарттың жарамдылығы. Ол үшін бірінші талап – ... еркі болу ... ... ... бір ... ... ... керек, олай болмағанда келісім шарт та болмайды. Сonventio – ... ... ... талап – шарттың заңдылығы, заңға сәйкестігі. Үшінші
талап – келісімнің айќындылығы: ол шарт нақты ... не ... ... ... ... жауап болу керек. Төртінші талап – міндеттеменің
орындалу мүмкіндігі. ... ... суын ... орындалмайтын
міндеттемелерге жатады, ол мәні жоқ міндеттеме. Соңғы талап – борышќор
жасайтын ... ... ... болу ... Кредитор ол әрекетті керек
етпеген жағдайда міндеттеме туындамаған деп саналады және ондай міндетті
орындау орынсыз ... және оның ... ... ... шарт ... жасалу болмайды.
Біраќ тұлғаның еркі айќын белгілену қажет. Мысалы, келісім шарттар жасау
үшін ... ... ... ќолданғанда тұлғаның еркі айќын
білдірілетін. Еріктің сыртќы пішіні біріне бірі сай болу ... ... ... шарт ... деп танылуға болады. Мысалы, ќорќытумен,
алдаумен жасалған ... ... ... еркі ... ... сәйкес келмейді. Біреуге мүлкін силау тұралы келісім шартќа
ќол ќойган тұлға негізінде ол ... ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу жолдарымен жасалған келісім шарттар
жарамсыз деп танылады. Адасу - error. ... – dolus. ...... жеке ... келісім болып көбінде саналмайды. Конклюденттік
әрекеттер – ... ... ... ... ... оның ... шарт ... ол шартты орындауын дәлелдейтін әрекеттер. Мәселен, мұрагер
ресми нысанда мұра ... да, ... ... ... үйді ... ... сол үйде өмір ... жатќан әрекеттері.
2 сұраќ. Келісім шарттың мазмұны (шарттыќ міндеттеменің мазмұны)
Әйгілі рим заңгері ... осы ... ... үш әрекетпен белгілепті:
dare, facere, praestere
Dare – затты, мүлікті беруге міндеттену.
Facere – жұмыс ... ... ...... бір ... ... міндеттену. Яғни; келісім
шарттан туындайтын міндеттеме бойынша бiр тұлға (борышќор) басқа тұлғаның
(кредитордың) пайдасына мүлiк ... ... ... ... ... және т.б.
сияќты белгiлi бiр әрекеттер жасауға, не ... бiр ... ... мiндеттi, ал кредитор борышќордан өз мiндеттерiн орындауын талап
етуге құқылы. Өз ... ... ... ... ... Біраќ міндеттемелердің мұндай мазмұны тек империя кезеңінің
соңында ќалыптасќан, себебі оған дейін барлық ... ... ... рим ... құл ... өздері жұмыс жасау, қызмет көрсетуді төмен
деп санайтын.
Тараптардың міндеттері мен ... ... ... ... ... ... condicio ... условия) және
мерзімі (dies) болатын. Заңды түрде танылған ерік ... ... ... ... ... ... талаптары деген түсінік болды. Бұл талаптар
оларсыз шарт болуы мүмкін емес және ... деп ... ... ... ... ... ... талаптары бар және оның тараптары оған келісуі
керек. Шарт өзінің маќсатына және мазмұнына сәйкес аныќталған ... ...... ... және ... ... ... және күшін
жоюшы шарттар.
Шартты жасаушы тұлғалар ... ... ... ... ... Рим ... ... шартты тікелей өздерінің жасауын міндеттеді.
Тек кейіннен ғана кейбір шарттар бойынша өкіл арқылы шарт ... Шарт тек ... ... үшін ғана өз ... ... ... берді. Әрекетќабілетсіз тұлғалар үшін ... ... ... жасады. 7 жастан асќан әркетќабілетсіздер тек өзіне тиесілі
мүлік көлемін көбейтуге ќатысты ғана мәмілелерді
Causa – келісім шарттың ... ... ... ... - шарт ... ... бiр немесе бiрнеше
нақты жақтарға ... ... Ол ... ... ... ... болуы
мүмкін.
Акцепт - оферта жолданған жақтың оны ќабылдағаны туралы ... ... әрi ... ... ... ... Квазиконтрактылар, пактылар және атаусыз контрактылар
Квазиконтрактылар: басқаның мүддесi үшiн тапсырмасыз ... және ... ... ... ... өзге де нұсќауынсыз немесе алдын
ала уәде ... ... оның жеке ... ... ... зиян
келтiрiлуiн болдырмау, оның мiндеттемесiн орындау немесе оның өзге де заңға
ќарсы емес мүдделерi (басқаның мүддесi үшiн ... ... ... iстiң ... ... ... ќамќорлыќпен және саќтыќпен,
мүдделi тұлғаның айќын олжасына немесе пайдасына және iс жүзiндегi немесе
ыќтимал ... ... ... тиiс. 
 Басқаның мүддесiне iс-әрекеттер жасайтын тұлға алғашғы мүмкiндiк ... ... ... бұл туралы хабарлауға және, егер күту тек мүдделi
тұлғаға айтарлыќтай зиян келтiрiлмейтiн болса, ќисынды ... ... ... ... туралы немесе мақұлдамайтындығы
туралы шешiмдi күтуге мiндеттi. Егер бұл iс-әрекеттер оның ... ... ... оның ... жасалған iс-әрекеттер туралы
арнайы хабарлау талап ... оның ... ... ... ... ... ... iс-әрекеттердi мақұлдаса, тiптi мақұлдау ауызша түрде жасалса ... ... ... әрi жасалатын iс-әрекеттердiң сипатына сәйкес
тапсырма шарты немесе өзге де шарт ... ... ... ... ... ... оларды мүдделi тұлғаның мақұлдамағандығы белгiлi
болған соң жасаған бөтен мүдделердегі iс-әрекеттер осы iс-әрекеттер жасаған
тұлғаға ќатысты да, ... бiр ... ... да ... ... баю салдарынан туындайтын   міндеттемелер
Заңдармен немесе мәмiлемен белгiленген негiздерсiз мүлiктi басқа
тұлғаның (жәбiрленушiнiң) есебiнен ... ... ... ... ... ... алынған немесе жинақталған мүлiктi (негiзсiз ... ... ... ... ... алынған немесе
жинақталған негiз кейіннен жоқќа шыќќанда да, осы мiндет ... ... ... ... ... жәбiрленушiге заттай
ќайтарылуға тиiс. 
Негiзсiз алынған немесе жинақталған мүлiктi заттай ќайтарып беру мүмкін
болмаған ... ... ... ... осы ... оны ... нақты құнын өтеуi, сондай-аќ егер мүлiктi иеленушi оның ... ... ... бiлгеннен кейiн дереу өтемесе, мүлiк құнының
кейiнгi өзгеруi арқылы келтiрiлген шығындарды өтеуге тиiс.
Рим мемлекеті және ... ... ... ... ... ... ... келісім шарттар күнделікті өмірдегі қатынастарды
реттеуге жеткіліксіз бола бастады. Себебі көптеген экономикалыќ, шаруашылыќ
қатынастарда өзге де мәмілелер туындайтын ... ... олар сол ... ... ... ... атаусыз контрактылар деп аталды –
innominatio, contractus innominati. ... ... ... ... атау ... ... айырбас шарты - permutatio, бағалау шарты
(бағалау қызметін көрсету).
Юстиниан кезінде Дигестыларда ... ... ... ... төрт ... мен ... ... меншік құқығыңа беремін, ол үшін сен де маған басқа
затты менгікке ... мен ... ... меншікке беремін, ол үшін сен мен үшін белгілі
әрекет жасайсың
3) мен сен үшін белгілі әрекет ... ал сен ол үшін ... ... ... ... мен сен үшін ... әрекет жасаймын, оның есесіне сен де мен ... ... ... ... ... күші ... ... талап арыз
беру арқылы бекітілетін. Ол ... ... өз ... ... ... ... оған ... міндетін орындамағаны үшін оны орындауға
мәжбүрлеуге болатын, немесе шығындарын өндіріп алуға болатын.
Пактылар (packta) – ... ... ... яғни ... ... ... заңдарға негізделмегенінен ол келісімдер
талап арыздармен ќорғалмайтын. Яғни, манципация арқылы жасалмаған, немесе
одан ... ... ... ... ... ... келісімдер.
Алғашќыда преторлар пактыларды ќарсы дәлел келтіру ретінде ќабылдайтын.
Кейінгі уақыттарда кейбір пактылар қорғауға жататын ... ... екі ... ... ќорғалған пактылар (киілген, жабылған) –
талап ќойып қорғауға жататын, және ... ... ... – бұл
келісімдер бойынша тараптар міндеттерін орындамай, бір ... ... де сот ол ... ... ќою арқылы ќорғалатын пактылар: контрактыларға ќосылып, талаппен
ќорғалатын пактылар; ... ... ... пактылар; император арқылы
ќорғалатын пактылар.
Контрактыларға ќосылып, талаппен ќорғалатын пактылар – бұл негізгі
контрактыға қосымша ... ... ... ... ... ... ... (орындау мерзімін ұзарту, өсім пайызын азайту т.б.).
Егер пактылар борышќордың ... ... ... олар қорғауға
жатпайтын.
Претор арқылы ќорғалатын ... – олар ... ... debiti) және рецептум (receptum). Рецептум өз кезегінен үш
түрге бөлінетін:
А) аралыќ сотпен келісім – ... ... ... сайлаған үшінші
тұлғамен (арбитрмен) өздерінің арасындағы дауды шешу тұралы келісімдері
Б) ... ... ... ... ... саќтау тұралы
келісім – бұл келісім бойынша аталған ... ... ... ... ... ... банк иесі үшінші тұлғаға өз клиентінің борышын (қарызын) ... ... ... ... (pacta ... – бұл
келісімдер кейінгі кезде, империя ... ... ... дауласќан тараптар өздері сайлаған үшінші тұлғамен (арбитрмен)
өздерінің арасындағы дауды шешу тұралы ... және ... ... ... келісімдер.
Яғни, тараптар өздері сайлаған үшінші тұлғамен (арбитрмен) өздерінің
арасындағы дауды шешу тұралы келісім бойынша ... зат ... ... зат соттың шешімі шыќќанша арбитрда саќталып, сот шешімі бойынша тиісті
тұлғаға берілетін. Ал шешімді орындамаған ... ... ... ... тарту келісімдер бұрын заңда көзделмеген, сондыќтан да
қорғауға жатпаған. ... ... ... ... ... зат ... құқығына
беріледі, немесе сервитут құқығы бекітілетін, немесе ... бір ... үәде ... ... затты сыйға беру тек стипуляция ретінде жасалуға
болатын. Және сыйға тартылатын заттың бағасы ... ... ... ... Бұл шектеулер IV ғасырда ғана күші жойылды. Юстиниан
кезінде 500 алтын ... ... ... ... сот ... ... ұќсас
әдіспен жасату енгізілді. Одан арзан бағалы ... ... ... ... ... контрактылар
Вербалдыќ контрактылар римдіктердің ежелгі ... бірі ... Ол ... ... ... ... ... бекітілген жағдайда
құқықтық күшіне енетін. Ежелгі уақытта барлық адамдар жазу ... ... ... кең ... ... заманнан ауызша
контрактылар тұлғалардың еріктерін айќын нысанда белгілеу ... ... ... ... ... нексум деп аталатын ауызша келісім
шарт елдің алдында форумда ... ... ... ... бірі ... ... ... шарты жасау күрделі әдет-ғұрып саќтау жолымен
жасауды талап ететін, ол ... ... ... ... болды, себебі
адамзаттың мәдени деңгейі ... ... ... сай ... ... ... қажет болды
Келесі ауызша мәмілелердің бірі ... деп ... ... негізгі түрі болып стипуляция ... Ол ... ... және сол ... тұра сол сөздерді пайдаланып жауап беруден
тұратын келісім болыпты. Мысалы: «200 ... уәде ... бе?» ... ... уәде беремін». Егерде екінші тараптың жауабы: «100 беремін», не
болмаса: «білмеймін» ... ... онда шарт ... ... ... ... ... және абстрактілі мәмілелерге жатады.
Стипуляция тек біржақты міндеттемені туындатты, яғни бір тараптың ... ал ... ... ... болды. Стипуляция кезінде несие беруші
борышќордан тек қарыз сомасын талап ете алатын және ... не ... ... ... Рим жеке ... ќайнар көздерінде стипуляция кей жағдайда
stips - ... от stipulum - аяќ, stipulus – ... ... ... ...... ... яғни негізі аныќ емес.
Стипуляция негізге байланысты емес, ... ... ... ... стипуляцияның нысаны мұндай формалды түрде саќталмады, келісімге
өзге сөздерді де ќолданып жасауға болды, және тек ќана латын ... ... ... де ... ... аяќќы шеңінде стипуляция ауызшадан жазбаша келісімге
айналды. Ол тұралы ... Рим ... ... ... ... ќалыпты.
Стипуляция бойынша бір тарапта міндет туындайтын, ал екінші тарапта – ... ... ... ... ... Сот ... ... еш
өзгерістер енгізе алмайтын. Стипуляция нысанында қандай да болса ... ... ... ... ... ... түрде не үшін төлем
төленетінін ешкім аныќтамайтын. Бұл абстрактілік ... деп ... ... ... ... ... ... үшін де
(новация) ќолданатын. Стипуляциялыќ шарт борышќордың өз ... ... ... ... ... ... ... еркіндікке жіберілген құлдың өз
иесіне келешекте қызмет ету ... ... ... және ... ќиюға
дайындалудағы әйелдерге (ќалыңдыќќа) мүлік беру тұралы әкесінің не болмаса
өзге төркіндерінің уәде берулері ... ... ... көпшілік
алдында ант беру ретінде де жасалатын.
Литералдыќ контрактілер. Хирографалар және синографалар.
Бұл келісім шарттар тек ќана жазбаша ... ... ... ... - ... ... ... аяғында алғашќы жазбаша мәліметтер
саудагерлердің ... ... ... Олар ... дәлелдеу
ретінде басталып, одан кейін қарыздың сомасын екі ... та өз ... ... Мұндай жазбаша нысан Ш ғасырға ... ... ... ... ... жазбаша нысаны ретінде синографа және хирографа
ќолданған. («Хиро» - ќол, ... - ... ... ... ќатысуымен
жазылып, борышкердің ќолы ќойлатын. Бұл шарттың мазмұны үшінші тараптың
атынан жазылатын: «Тиций ... 100 ... ... деп. ... (ќолхат) мазмұны борышкердің өз атынан жазылатын: «Мен, Тиций,
Октавианға 100 сестерция қарызбын» деп. ... ... ... ... да осы екі ... нысандар ќолданады. Мысалы, ќолхаттар және екі
тарап ќосыла келісіп жазылған келісім шарттар. ... Рим ... ... ... да растайтын. «Нотариус» деген сөз сол
ежелгі латын ... ... сөз. «Notto, notae» ... ... ... әріп» деген ұғымдарды танытады. Алғашќыда нотариустар деп тек жай
ќағазға жазбаша ќұжаттар ... ... ... ... ал кейін
нотариустар деп тек арнайы ... ... бар ... ... ... аталған.
Тақырып бойынша сұраќтар:
0. Жалдау, қызмет көрсету, мердігерлік шарттарының ... ... ... ... ... Литтералды контрактілерді бекіту міндетті кімге жүктелді және ... ... ... ... және ... Олар неге ... ... болды?
0. Стипуляция ќалай жасалады?
0. 25-ке толмаған тұлғалардың жасаған мәмілелерінің ерекшеліктері неде?
9 тақырып. Реалдыќ контрактылар
1 ... ... ... контрактылар тек ќана бір тарап екінші тарапќа затты бергеннен
кейін жасалды деп саналатын, ... келу ғана ... ... ... Бұл ... ... алу, саќтау, кепілге беру
және бөтен ... ... ... ... ... ... (заем) шарты бойынша бір тарап (қарыз беруші) екінші тараптың
меншігіне аќша немесе тектік белгілермен айќындалған ... ... ... ... оған дәл ... аќша сомасын немесе осы тектегі және сападағы
заттардың тең ... ... ... ... ... ... ... ретінде май, ќант, шарап, ұн, отын, ќұм т.б. заттар
танылады.
Шарттың негізгі белгілері: ... яғни ... ... енгізу үшін
келісімге келу жеткіліксіз, оған ќоса затты беру талабын орындағаннан
кейін ғана шарт ... ... ... ... тек ќана ... ... ... беріледі (санымен, өлшемімен, сомасымен
есептелетін). ... ... зат ... ... кіретін. Тиісті
мерзім өткен соң қарыз алушы сондай тектегі және ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы мөлшерін шектеді. Классикалыќ құқықта
пайыздың жоғарғы мөлшері айына 1 пайыздан аспауы тиіс ... ал ... ... 6 ... ... ... ... тараптардың келісімімен белгіленеді. Қарыз
бергені үшін заңда көзделмесе де, алушы пайызбен ... ... ... қарыз беруші алушыдан ќолхатты алдын ала жазғызып
алып, мүлікті қарызға бермейтін болыпты. ... орай ... ... ... ... ... көзделген тәртiппен және мерзiмде заем нысанасын
қайтаруға мiндеттi. 
Егер шартта өзгеше көзделмесе, заем ... ... және ... заем нысанасын өз ќалауы бойынша пайдаланады.
Шарт заемшының заем нысанасын белгiлi бiр маќсатќа ... ... ... ... ... заем ... заемның нысаналы
пайдаланылуын бақылауды жүзеге асыруға ... бар, ал ... заем ... ... ... ... мүмкiндiгiн ќамтамасыз етуге мiндеттi. 
2 сұраќ. Ссуда және саќтау шарттары.
Ссуда ... ... ... ... – бұл шарт бойынша бір тарап
(несие беруші) екінші тарапќа ... ... ... ... ... ... береді, ал соңғысы мүлікті маќсатты түрде пайдаланып,
сол ќалпында қайтаруға міндетті. Шарт ... ... ... ... деп аталады.
Бул шарт реалды, ақысыз, біржақты. Қарыз шартынан айырмашылығы: ссуда
шартының ... жеке ... және ... ... ... мал, ... шелек, ќайыќ, балта, шербек т.б.). Аталған заттарды
пайдаланғаннан ... ... ... ... болады, себебі олар несие
берушінің меншігінде ќалады. Егерде пайдаланған затќа зиян ... ... ... ... ... ... оның орнын толтыруға міндетті.
Несие берушi мүлiктi тегiн пайдалану шартының талаптары мен мүлiктiң
маќсатына сай ... ... ... ... ... ... ... мүлiк тегiн пайдалануға оның барлық
керек-жараќтарымен және оған ... ... ... ... ... ... тәртiбiн куәландыратын және т.б.
ќұжаттармен) ќоса берiледi.
Егер мұндай керек-жараќтар мен ... ... ... ... ... бойынша пайдалану мүмкiн болмаса не оны пайдалану несие
алушы үшiн едәуiр дәрежеде ... ... ... сондай керек-жараќтар мен
ќұжаттар берудi немесе ... ... және ... ... ... ... талап етуге құқылы. 
Мүлікті тегін пайдалануға берген несие ... ... беру ... немесе өрескел абайсыздыќпен айтпай ќалған осы мүлiк кемшiлiктерi
үшін, егер бұл орайда несие алушыға ... зиян ... ... ... ... оны несие алушы, тегiн пайдалану шартына немесе мүлiктi
маќсатына сай ... ... ... ... не оны ... ... ... тұлғаға берсе, ол тегін пайдалануға алған
мүлiктiң кездейсоќ жойылу ... ... ... ... өз ... ... пайдалану шарты, егер шартта өзгеше ... ... ... ... ... ... ... Ссуда шарты ерекше қатынас болып ... ... деп ... ... айырмашылығы болды. Олардың (commodatum мен
precarium) айырмашылығы мынада: а) екі ... ... ... ... ... тұлғаға пайдалануға беруі, б) commodatum ... ... ... де зат ... берілді.
Ссуда шарты пайдалану мерзімі көрсетілмеген кезде жарамсыз болмады. Ал,
рrecarium мүлікті талап еткенге дейінгі мерзімді ... ... ... ... ... ... est, quod precibus petenti ... tamdiu, quamdiu is qui concessit patitur», яғни precarium
тұлғаның ... ... ... ... ... ... дейін мүлікті
пайдалану. (D 43, 26. 1. pr.).
Кейіннен прекарий ерекше шарт болды және прекарист абайсыз кінә ... де ... ... ... – бұл ... келісім бойынша бір тарап ... ... ... (жүк беруші) берген жеке белгілермен аныќталған ... ... ... мерзім немесе талап ќойғанға дейін саќтауға және ... ... ... ќайтарып беруге міндеттенеді. Шарт ... ... ол зат ... ... ... жасалды деп танылады.
Келісімнің объектісі жеке аныќталған зат болғандығынан ... ... ... ... тұра осы ... ... ... болады. Және де
аталған шарт ақысыз болғанынан ... оны ... ... ... ... саќтауға міндеттенетін. Сондыќтан Гай саќтаушының адалдығын немесе
адал еместігін айыруды қажеттігін ескертетін. ... ... өзі ... ... онда заттың бұзылу, жоғалуына ол оќыс (абайсыздан) болған
себептерде де ... ... ... ... ... ... саќтаушы заттың
өртке ұшырағанында да жауапќа тартылатын. Саќтауға беруші затты қайтаруға
талап ќоя ... Егер ... ... ... ... ... ... тиетін болса, ол зиянның орнын толтыруға міндеттелетін.
Иррегулярлыќ саќтау - бұл топтыќ белгілерімен аныќталатын заттарды
саќтауға ...... ... саќтау. Секвестр туралы шарт ... ... ... ... ... дау туған екi немесе ... адам ... ... шешiлуi бойынша соттың шешiмi не дауласып ... ... ... (шарттыќ секвестр) бойынша бұл зат кiмге берiлсе, соған
ќайтаруды ... ... ... ... ... зат соттың шешiмi бойынша секвестр тәртiбiмен саќтауға берiлуi
мүмкiн (сот секвестрi).  Сот секвестрi ... ... сот ... да, ... жақтардың өзара келiсуi бойынша белгiленген адам ... ... Екi ... да, егер заң ... ... ... ... талап етiледi. Секвестр тәртiбiмен саќтауға ќозғалатын
да, ќозғалмайтын да заттар берiлуi мүмкiн.
3 ... ... ... ... ... берушiнiң (кепiл ұстаушының) борышќор
кепiлмен ќамтамасыз етiлген мiндеттеменi орындамаған ретте кепiлге ... ... осы ... тиесiлi адамның (кепiл берушiнiң) басқа несие
берушiлердiң алдында артыќшылыќпен ... ... ... ... ... әдiсi кепiл деп танылады.
Кепiл ұстаушының ... ... ... ... пайдасына
саќтандырылғанына ќарамастан, оның жоғалғаны немесе бүлiнгенi үшiн, ... ... ... ... ... ... беретiн себептер бойынша болмаса,
саќтандыру өтемiнен сол бұрынғы негiзде ќанағаттандырылуға құқығы ... ... жер ... және ... ... ... ипотека деп аталады.
Кепiл шартќа сәйкес пайда болады.
Кез-келген мүлiк, соның iшiнде ... алып ... ... ... жеке ... ... байланысты талаптар, атап айтанда алименттер,
өмiрiне немесе денсаулығына келтiрiлген зиянды өтеу туралы ... ... ... құқықтар (талаптар) кепiл объектісі бола алады.
 Кепiл құқығы болашаќта кепiлге салушының меншiгiне ... ... ... ... мүмкiн. 
1. Ипотека - кепiлге салын¬ан мүлiк кепiл салушының ... ... ... ... және ... ќалатын кепiл түрi. 
Ќұрылыстар, үйлер, ғимараттар, көлiк ќұралдары, айналымдағы тауарлар
және ... ... ... ... да ... ... мәнi бола ... жемiстер бөлген кезден бастап үшiншi жақтың құқықтарының
объектiсi болмайтын ... ғана олар ... мәнi бола ... ... ... ... - ... салынған мүлiктi кепiл берушi кепiл
ұстаушының иелiгiне ... ... түрi. ... ... ... зат
меншік құқығына берілмеді, зат тек кепілұстаушыға иеленуге ғана ... ... ... ... ... ... кум кредиторе – мүлікті кредитордың меншігіне, оған сеніп,
беру. Сенім кредиторға берілген мүлікті сол ... ... ... болатын. Несие берушіде борышќор міндеттемені орындаған кезде затты
ќайтарудың тек моральдыќ міндеті болды.
Ортаќ меншiктi ... ... ... ... ... ... ғана ... мүмкiн. Борышқордың өзi де, үшiншi жақ та кепiл
берушi болуы мүмкiн. 
      Кепiл объектісі болып табылатын ... ... ... ... ... егер шартта өзгеше көзделмесе, оның ... ... ... де ... ... ... ... салу)
 Егер кепiлге салынған мүлiк басқа талаптарды қамтамасыз ететiн басқа
бiр кепiлдiң нысанасы болса ... ... ... ... ... ... ... кепiл ұстаушылардың талаптарынан талаптары
қанағаттандырғаннан кейiн кепiл ... ... ... ... ... ... ... тыйым салынбаса, қайтадан кепiл салуға жол
берiледi.  Кепiл берушi келесi ... ... ... осы ... бар ... кепiлдерi жөнiндегi мәлiметтердi хабарлауға мiндеттi
және осы мiндеттiң орындалмауы себептi ... ... ... үшiн ... ... ... ... салынған мүлiктiң кездейсоқ қирау немесе бүлiну
тәуекелiн мойнына алады. Кепiл ұстаушы ... ... ... нәрсенiң
толық немесе iшiнара жоғалуы немесе бүлiнуi үшiн жауап бередi. 
Кепiлге ... ... ... кепiл ұстаушының келiсiмiмен жол
берiледi.  Кепiл берушi кепiл нысанасын оның мақсатына ... ... ... одан ... мен ... ... ... өзi жауап беретiн кепiлмен қамтамасыз етiлген мiндеттеменi
орындамаған ... ... ... ретте кепiл ұстаушының (несие
берушiнiң) ... ... үшiн ... ... ... ... алуы мүмкiн. 
Тақырып бойынша сұраќтар:
0. Кепіл ұстаушыға кепілге жылқы беріледі және оны ол өз ... ... Ол ... пайдалануға құқылы ма?
0. Рим құқығында қарыз беруші мен қарыз алушының арасындағы қатынастың
жазбаша бекітілуі болды ма?
0. ... зат ... ... ... ... кімге талап қоюға
болады?
0. Қай шарттың пәні топтық белгілерімен анықталатын заттар болады?
0. Ссуда шартында ... ... ... ... ... Рим ... қарыз беруші мен қарыз алушының арасындағы қатынастың
жазбаша бекітілуі болды ма?
10 тақырып. ... ... ... ... ... алу - сату ... ... дегеніміз – ол тараптарың ... ... ... ... ... яғни тараптардың құқықтары мен
міндеттері келісімге тиісті нысанда жеткеннен бастап пайда болады. Ежелгі
Римде ... ... ... алу сату ... ... ... шарты, тапсырма шарты және кепіл болушылық шартары ... ... ... ... бір тарап (сатушы) екінші ... ... ... ... бір ... ... ... міндеттенеді, ал
сатып алушы оны ќабылдап алып, оның ақысын (белгілі бір ... ... ... Шарт тараптары – сатушы мен ... ... ... ... ... қабілеттілігіне қарай, кез келген тұлға ... ... ... ... ... ... (айналымнан)
алынбаған кез келген мүлік (тауар) және мүліктік ... ... ... екі ... ... және ... ... Шарттың елеулі
жағдайларына Рим мемлекетінде заты және ... ... ... ... кезде елеулі жағдайларға тауардың атауы және саны жатады.
Шарт ... ... ... ... мен ... де
олар қажетті нысанда келісімге келген уақытта ... ... ... ... оның ... ... ... сапасы мен санында,
және үшінші тараптың талап етуінен босатылған түрде беру ... ... ... уақытта бар тауарды беру жөнінде де және болашақта жасалғаннан
немесе ... ... ... ... ... беру жөнінде де жасалуы мүмкін
болатын (қазір мұндай ... ... ... деп ... ... кемшіліктері тұралы мәлімет беруге міндетті.
Сатып алушының міндеттері: ... ... алу және ... төлеу
болады. Бір тараптың құқықтары қарсы тараптын міндеттеріне сәйкес келеді.
Мысалы, сатушының ... беру ... ... ... тауарды тиісті сапа
мен санында, барлық саймандарымен беруді талап ету құқығына сәйкес ... т. б. ... ... ... ... ... міндеті сатушының тауардың
ақысын толыќ және тиісті уақытта төлеуді талап ету құқығына сәйкес болады.
Сатушы мен сатып алушының ... ... ... ... әр ... ... ... немесе тиісті дәрежеде орындамаған жағдайда
туындайды. Олардың жауапкершілігінің негізгі ... ... өтеу ... төлеу
Эвикция – ол ереже бойынша сатушы сатќан ... ... ... сот ... ... ... ... тартып алса, онда сатушы сатып алушының
мүддесін толыќ қорғауға тиісті.
2 сұраќ. Жалдау шарты.
Ежелгі ... ... ... өз ... үш ... бөлінетін: заттарды
(мүлікті) жалдау, жұмыстар жалдау (мердігерлік) және қызметтер жалдау.
Ќазіргі ... ... ... және ... ... ... ... ретінде ќарастырылады.
Мүлікті жалдау шарты бойынша жалға беруші жалға алушыға ... ... ... ... және ... ... міндеттенеді. Жалға алған
мүлікті жалға алушы бекітілген жағдайда және тәртіппен пайдалануға міндетті
болады. Жалдау мерзімі ... ... ... ... ... (меншік
иесіне) сол қалпында қайтарылуы тиіс. Шарт ақылы, консенсуалды, мерзімді.
Мүлікті жалдау шартының ... ... ... (арендаға беруші) және
жалға алушы (арендаға алушы) деп аталады. Олар ... ... ... кез ... тұлғалар болуы мүмкін.
Мүлікті жалдау шартының объектісі - азаматтық өрістіктен ... жеке ... ... және ... кез ... мүлік
болуы мүмкін. Шарттың заты жөніндегі жағдайлар оның елеулі жағдайларының
біріне жатады. ... ... ... ... ... ... мақсатына қарай пайдалану (егер шартта өзгеше ... ... ... ... ... ақысын шартта көзделген нысан, мөлшерде
және уақытында төлеп отыру және де ... ... ... ... сол ... қайтарып беру жатады. Мүлікті жалға берушінің
міндеттері: жалға ... ... ... ... ... иеленуге
және пайдалануға беру, оны мақсатымен пайдалануды ... ету ... ... ... ... ақысы тараптардың келісімі бойынша төленуі мүмкін.
Шартты тоқтатуда мүліктің бөлінетін және ... ... ... ... да ең ... мәселелер болып танылады. Жалға
алушының шартты жаңа мерзiмге жасасуға     артықшылықты құқығы бекітілген.
Өз мiндетiн лайықты түрде атќарған ... ... шарт ... ... ... ... алдында мүлiк жалдау шартын жаңа мерзiмге ... ... ... ... мүлiк жалдау шартында өзгеше көзделмесе, мүлiк жалдау шартын
мерзiмiнен бұрын тоқтату соған ... ... ... ... ... ... тоқтатуға әкеп соғады.  Егер ... ... ... осы
Кодексте көзделген негiздер бойынша ... деп ... оған ... ... ... ... да жарамсыз болып табылады.   Егер жалға
берушi тарапынан қарсылық болмаған жағдайда ... ... ... ... соң да мүлiктi пайдалана беретiн болса, шарт нақ сондай ... ... ... ... деп ... ... ... – ол мердігерлік шартынан туындайды.
Мердігерлік шарты бойынша бір тарап (мердігер) ... ... ... бойнша белгілі бір жұмысты атќаруға ... ... оның ... тапсырысшыға өткізуге міндетті, ал
тапсырысшы жұмыс ... ... ... және оған ақы ... ... төлеуге) міндетті.
Мердігерлік шартының нысанасы (пәні, заты) - ол жаңа бір объект ... ... ... ... ... ... жақсарту болып танылады.
Шарттың тараптары мердігер мен тапсырысшы (тапсырушы) деп ... ... ... ... ... қажет. Мердігерлік тәуекел деген ұғымды да ... Егер ... ... ... ... ... тәуекелiмен
орындалады. Яғни, мердігерге мүліктің абайсызда жойылуы немесе бүлінуі
қауіпті, жумыс нәтижесіне ... ... ... ... үшін ... және т.б. ... Шарт консенсуалды, екі жақты, ақылы
болады.
Тапсырысшының міндеті - ... ... ... ... ... ... ол жұмыстың ақысын төлеу, ал мердігердің міндеті – тапсырманы
тапсырушының нұсќаулары бойынша ... ... ... ... ереже бойынша жұмыстар мердігердің қарамағында орындалу керек,
яғни, ... ... ... және қаражатымен. Мердiгерлiк шартта
жұмысты орындаудың бастапқы және түпкi мерзiмi көрсетiледi. Тараптардың
арасындағы келiсiм бойынша ... ... ... кезеңдерiнiң аяқталу
мерзiмдерi (аралыќ мерзiмдерi) де көзделуi ... шарт ... ... ... ... бағасын тараптар
келісіммен белгiлейдi.  Және де жұмыстың бағасы ... ... ... ... ... ... ... байланысты мердiгердiң иелiгiне өткен
заттарды немесе өзге де ... ... үшiн ... ... ... саќталмағаны үшiн мердiгер жауапты болады. 
Тапсырысшы мердiгердiң қызметiне ... кез ... ... жұмыстың
барысы мен сапасын тексеруге құқылы.  Егер мердiгер шартты ... ... ... ... ... баяу ... оны мерзiмiнде
аяќтау көрiнеу мүмкiн болмаса, тапсырысшы шарттан бас тартуға және ... ... ... ... құқылы.  Егер жұмыстың орындалу барысында
оның тиiстi дәрежеде орындалмайтыны аныќ болса, ... ... жою үшiн ... ... ... және мердiгер белгiленген
мерзiмде ол талапты орындамаған жағдайда шарттан бас ... не ... ... ... ... ... ... сондай-аќ
залалдарын өтеудi талап етуге құқылы. 
Мердiгер тапсырысшы берген материалды үнемдеп және есеппен пайдалануға,
жұмыс аяќталғаннан кейiн ... ... ... туралы есеп
беруге, сондай-аќ олардың ќалдыќтарын ќайтарып ... не ... ... ... ... ... құнын ескере
отырып, жұмыстың бағасын кемiтуге мiндеттi. 
Тапсырысшы ... ... ... ... және ... ... нәтижесiн мердігердің ќатысуымен ќарауға ... ал ... ... ... ... немесе жұмыста өзге
де кемшiлiктер аныќталған жағдайда бұл туралы мердiгерге дереу мәлiмдеуге
мiндеттi.
Жұмысты ќабылдау кезiнде ... ... ... ... ... талап етуге құқылы.     Көрiнеу кемшiлiктер, ... ... ... шарт ... сай ... тиiс. 
Қызмет жалдау шарты бойынша бір тарап – жалданушы, қызмет көрсетуші –
екінші тарапќа – ...... ... қызмет жасап беруге
міндеттенетін, ал жалдаушы оның қызметін ќабылдап, ... ... ... ... ... ... ... жеке өзі орындауға
міндетті болатын. Бұл шарт белгілі мерзімге, немесе мерзімі белгіленбей
жасалатын. ... ... ... келісімімен белгіленетін. Егер
қызмет жалдаушының кінәсінен ... онда ... ... ... ... ... болған жағдайда сыйақыны оның мұрагерлері төлеуге
міндеттенетін. Ал егер қызмет жалданушының ... ... ... немесе өзге кінәлі себеппен жасалмаса, сыйақы
төленбейтін.
Тапсырма ... ... бір ... ... ... ... екінші
тараптың (сенім білдірушінің) атынан жғне соның есебінен белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... туындайтын құқықтар мен міндеттер сенім ... ... Шарт ... ... және ... да ... мүмкін. Сенім білдірушінің
міндеттері: сенім білдірілген өкілге тапсырма беру; тапсырманы ... ... ... ету; орындалғанды ќабылдап алу; сенім
білдірілген өкілдің шығындарын және ... ... ... ... Бұл ... Римде ақысыз болып қалыптасқан. Біраќта ол ақылы да болуы мүмкін
болатын.
Сенім білдірілген ... ... ... ... ... ... орындау;
сенім білдірушінің талабы бойынша тапсырманың орындалуы жөнінде есеп беру;
сенім білдірушіге мәміле бойынша барлық алғандарын қайтарып беру;
орындағаны жөнінде есеп беру.
      Егер iстiң ... ... ол ... ... мүдделерi үшiн
қажет болса және сенiм бiлдiрiлген өкіл ... ... ... ала ... не ... ... дер кезiнде жауап алмаса, сенiм бiлдiрiлген өкiл
сенiм бiлдiрушiнiң нұсќауларынан бас ... ... Бұл ... ... өкiл, ... ... ... жол берiлген ауытќулар туралы
сенiм бiлдiрушiнi хабардар етуге ... ... ... ... және ... ... ... бiлдiрушiнiң нұсќаулары нақтылы,
заңды және жүзеге асырыла алатын болуы тиiс
сенiм ... ... ... ... үшiн ... ... ... бiлдiрiлген өкiлдiң тапсырманы орындау үшiн қажет болған шығындарының
орнын ... ... ... ... ... ... бiлдiрiлген өкiл орындағанының барлығын
кешiктiрмей қабылдауға мiндеттi.  
Кейбір жағдайларда сенім білдірілген өкілге өзіне берілген ... ... ... ... ... ... аыустыруға рұксат етіледі.
Делькредере.
Егер біреудің мүддесі үшін жасалған ... оның ... ... ... ... ... ... болса және кейінде оның ... сол ... өзі ... болса, сонда ғана бұл әрекеттерге
тапсырма шарты жөніндегі ережелер ќолданылады да, онда сенім ... ... ... ... және ... ... құқылы болады.
Серіктестік шарты. Бұл шарттық қатынастардың ерекшелігі, онда «несие
берүші - борышкер» сияқты қарама қайшылық жоқ. Шарт ... ... ... олар бір ... және тең құқықтар мен міндеттерге ие ... ... ... ... көп тарапты болады және белгіленген
шаруашылыќ немесе өзге де мақсатқа жету ... ... ... ... ... ... шарты бойынша тараптар табыс табу мақсатында немесе заңға
қайшы келмейтін өзге де мақсатқа қол жеткізу үшін бірлесіп ... ... ... әрекетке қабілетті азаматтар болуы мүмкін. Оған
қатысушылар нақтылы шаруашылық ... жету үшін ... ... ... ... ... ... Көздеген мақсатына
жеткеннен кейін немесе серіктестердің шешімімен серіктестік өз қызметін
тоќтатады.
Кепiл болушылық – бұл ... ... ... ... келісім, яғни қосымша (акцессорлық) келісім.
Кепiл болушылық бойынша кепiл ... ... ... ... ... ... осы ... мiндеттемесiнiң орындалуына толық немесе
iшiнара қосалқы жауап беруге ... ... ... ... ... ... ... болушылық тек заңды талапты ғана қамтамасыз етедi. Бұл міндеттеме
стипуляция арқылы бекітілетін. ... ... өзi ... ... тоқтатылуымен бiрге тоқтатылады. Кепiл болушылық шартында
көрсетiлген ... ... ... де ... ... Бұл ... болушы тұлғаны борышқор үшін оның міндетін
орындап, содан кейін өзінің шығындарын өтеуді өзі ... ... ... етуі.
Тақырып бойынша сұраќтар:
0. Жалдау шартының түрлерін сипаттаңыз
0. Сатып алу-сату шартында тараптардың міндеттері мен құқықтарын атаңыз
0. Тапсырма шартындағы ... нені ... ... болушылыќтың ерекшелігі неде?
11 тақырып. Деликттілік міндеттемелер.
1 сұраќ. Деликттілік міндеттемелердің түсінігі.
Келісім шарттан ... өзге ... ... міндеттемелер шарттан
тыс міндеттемелер деп аталады. Мысалы, зиян келтіруден ... ... ... ... ... міндеттемелер. Бұл
міндеттемелер тұлганың зиян ... ... ... қалпына
келтіруге бағытталады. Міндеттемелердің бұл тобының пайда болуына ... ... ... ... ... латынша деликт деп аталады,
сондыќтан ол міндеттемелер деликттік міндеттемелер деп те ... ... ... ... ... ... ... деликттік
міндеттемелер жөніндегі нормалар императивтік түрде белгіленеді.
Ежелгі Римде жеке ... ... - delictum privata, және ... ... - crimen publicum - ... Жеке ... бұзу ... келтіруші айып төлеуге немесе тигізген ... ... ... Қазіргі кездегі қоғамдық тәртіп бұзушылықтар да (ұрлық, тонау)
ежелгі уақытта жеке деликтілерге жататын.
Деликттілік ... ... ... ең ... болып
келеді. Бұрынғы заманнан адамдар біреу келтірген зиянды кек алу ... ... ... ... ... адамдарға өздері жазалауға жол
берілмейтін болды.
Келтірген зиян үшін жаупты болу үшін келесі үш белгі қажет болды:
бір тұлғаның ... ... ... ... ... ... келтірген
зияны, нұқсан
тұлғаның кінәлілігі
жасалған әрекеттің заң бойынша деликт деп ... ... және ... ... зиян үшін отағасы жауапты
болатын – ноксальдыќ жауапкершілік.
2 сұраќ. Жеке ... ... ... ... ... Жеке ... ... инюрия –
жеке басына зиян келтіру, фуртум - ұрлау, біреудің мүлкін заңсыз бүліндіру
немесе жою
Аквиллий заңы: Дamnum corpore corpori datum – ... ... ... ғана өтеуге жататын. Одан кейін – тек денемен ғана емес.
Преторлыұ құқық бойынша ... ... ... ... ... орын алған келесі құқықбұзушылық әрекеттер
претор арқылы қорғалатын. Rapina – тонау; Metus – ... Dolus – ... ... жағдайында келтiрiлген зиян, егер бұл ретте оның
шегiнен асып кетпесе, өтеуге жатпайды. 
Аса қажеттi ... яғни зиян ... ... ... ... ... туғызатын қауіпті жою үшiн келтiрiлген зиян, егер ... осы ... өзге ... жою ... болмаса, оны зиян
келтiрген тұлға өтеуге тиiс. Мұндай зиян келтiрiлген мән-жайларды ескере
отырып, сот оны өтеу ... зиян ... ... ... ... бiр тұлғаға немесе үлестiк тәртiппен осы ... ... мен ... ... ... осы ... тұлғаны да, зиян келтiрушiнi де
зиянды өтеуден толыќ немесе iшiнара босатуы мүмкiн. 
Бiрлесiп зиян келтiрген тұлғалар ... ... ... ... жәбiрленушiнiң арызы бойынша және оның мүдделерi үшiн
бiрлесiп зиян келтiрген ... ... ... ... ... өтеу ... ... ќанағаттандыра отырып, сот iстiң мән-жайына
сәйкес зиян үшiн жауапты адамды келтiрген зиянды ... ... ... ... ... (тегi мен ... нақ ... зат беруге, бүлiнген затты
жөндеуге және т.б.) мiндеттейдi.
Тақырып бойынша ... ... ... ... ... заңы не тұралы болды?
0. Қажетті ќорғану жауаптылыќќа келтіре ме?
12 тақырып: РИМ ҚҰҚЫҒЫНДА МҰРАГЕРЛІК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ... ... ... ... ... Рим құқығында мұрагерлік
институты ерекше орынға ие. Мұрагерлік институты рим заңгерлерімен өнделіп,
жетілдірген құқықтық институт болып табылады.
Мұрагерлік дегеніміз – ол ... ... ... ... бір ... тұлғаға өтуі. Мұрагерліктің нәтижесінде әмбебап құқықмирасқорлық
туындайды. Яғни, мұра ... ... ... ... ... ... қалтырушының) құқықтары ды, міндеттері де ауысады. ... рим ... ... ... ... ... де ... мирасќорлыќ бойынша қайтыс болған ... өзге ... ... мен ... емес, ал тек ќана кейбір құқықтар ауысатын
(ќалдырылатын). Мысалы, хабитация – бөтен адамның үйінде өмір сүру.
Мұрагерлік – ол ... ... ... болу ... бір ... та келеді. Рим заңгерлері мұрагерлік құқығында міндетті (қажетті)
мұрагерлік, мұрагерлік ... ... бас ... ... ... институттарын да айыра білетін.
Рим мұрагерлік құқығының дамуы барысында төрт тарихи кезеңін ... ... ... ... (hereditas), преторлыќ эдикт бойынша
(bonorum possessio), императорлыќ заңдар бойынша және Юстиниан ... ... ... ... ... legitima – заңды
мұрагерлік, квириттердің заңдарына ... ... ... ... ... ... ... мүлік отбасында қалып отырды.
ХП таќтайша заңы бойынша екі ... ... ... 1) мұрагерлер
қайтыс болған адамның барлық борыштарын (қарыздарын) 2) және талаптарын өз
үлестеріне сай өзара бөлетін.
Сол кезеңде ... ... ... ... және заң бойынша
қабылдануы мүмкін болмады. Өсиет ... ... 7-жен кем емес ... ... ... ... ... Когнаттық туыстар алғашқыда
мұрагер бола алмады.
Ауызша ... ... ... ... ... ... ... testamenti) де қолдана бастапты. Бұл тақтайшадағы жазба жеті
куәнің қатысуымен жіппен байланып, ... ... ... ... ... оқи алмайтын. Өсиетті орындаушы адам тағайындалатын ... emptor. ... ... адам ... болған соң өсиетті орындаушы
оның мұра жайында жазылған еркін орындайтын.
Республика кезеңінің екінші жартысында ... ... тек ... ... болды. Оны заңдастыру сол 7 ... ... ... ... бұл ... ... ... II және Валентиниан III (439
ж.) уақытында ресми ... ... ... ... күшке мөр қою емес,
қол қою ие болды. Сонымен қатар Юстиниан кезеңінде ауызша ... те ... ... тек ол үшін ... ... ... ... қажет болыпты.
Преторлыќ құқық бойынша мұрагерлік:
Цивильдік мұрагерлікпен қатар преторлық мұрагерлік те ... ... ... ... ... ... ... және кейін императорлар да контаттық туыстық ... жол ... ... ... ... мүлікті иелену үшін
ерекше құжат – преторлық интердикт ... ... ... ... йивильдік құқық негізіндегі мүлік иелену үшін берілетін
қорғау шарасы болатын. Бірақ жақын туыс мұраны ... ... ... ... ... жақын туыстарға ауыспайтын да, иесіз ... ... ... кез ... ... берілетін. Осындай жағдайларды ескере
отырып, претор кейінгі кезеңдерде мұрагерлік иелену (bonorum ... ... ... осы ... претордың шешімімен мүлік келесі
жақын туыстарына берілді. Одан әрі ... ... ... ... ... ... балаларына және мұрагерліктен шеттелген балаларына
берілді. Бұл әрекетерді претор цивильдік құқықты толықтыру мақсатымен және
қанды туыстардың құқықтарын қорғау ... ... ... ... ... ... ... преторлық нормаларына ауысты.
Император заңдары бойынша мұрагерлік: Рим ... ... ... көп ... ... Бұл ... ... құқық
саласында преторлыќ нормалар басым түрде орын алды. Қанды ... ... ... ... ... ... мұрагер бола
алатындығы тұралы ережелер енгізілді.
Мұрагерлік құқығының дамуы Юстиниан кезінде жүйеленіп, қалыптастырылды.
Оның ішінде заң ... ... ... кезегі бекітілді. Бірінші
кезекпен ... ... және ... тең ... ... ... Екінші және одан арғы кезектеріне жеті атасына дейін ќанды туыстары
жатқызылды.
Бұл тарихи кезеңде өсиеттің нысаны тек ... ... ... ... ... ... ... артықшылығы да сол кезде
бекітілген.
Екінші сураќ: Мұрагерліктің пайда болу негіздері
Өсиет бойынша мұрагерлік. Рим ... ... ... ... заң
бойынша мұрагерлікке қарағанда кейінірек пайда болды. ... ... ... берді: «Testamentum est mentis nostrae iusta contestatio
in id sollemniter factum, ut post mortem nostram valeat» – ... ... ... біз қайтыс болғаннан кейін әрекет ету үшін жасалған.
Өсиет ... ... ... үшін мынадай талаптар қойылды: а)
бекітілген нысанда; б) белсенді ... ... ... ... ... ... ... тұлғаны тұлғаның мұрагері деп бекіту.
Гайдың айтуы бойынша, ерте құқықта ... екі ... ... жылына екі рет шақырылатын халық жиналыстарында жасалды. Өсиет
қалдырушы ауызша нысанда өзінің ... ... ... ... ... ... легат туралы билік ете алатын, әйеліне және
балаларына қамқоршы бекіте алатын. Екінші нысан бойынша ... ... ... ... кезінде өсиет қалдырушының еркі ... ... осы екі ... да ... болды. Олар:
1) өсиеттің екі нысаны да жария түрде болды, бұл көп жағдайда өсиет
қалдырушының мүдделеріне сәйкес ... 2) ... ... ... тек ... жарияланатын, ал екіншісі әскер құрамына кірмейтін тұлғалар үшін, соның
ішінде кәрі адамдар мен ауру адамдар үшін қолы ... ... ... өсиеттің нысандары қолайлы болған жоқ және ... ... ... ... ... ... ... жаңа тәсілдерін манципацияны ќолдану
арқылы тапты. Осыған байланысты рим құқығында өсиеттің үшінші ... ... және ол ... мен таразының көмегі арқылы» жүзеге асырылатын
мұрагерлік деп танылды.
Жоғарыда алғаш айтылған ... ... ... emptor ... қалдырушының барлық мүлкінің иесі болып танылды,
яғни ол heredis loco - ... ... ... Бірақ оның міндеттерді
(nuncupatio) орындауы тек fides - ... ғана ... ... бас ... кез ... тұлға ќоюға құқығы бар талаппен ... ... familiae emptor ... пен өсиет пайдасына жасалған
тұлғаның арасындағы заңи ќұрал болды.
Уақыт өте келе ... ... ... ауызша нысанды ығыстырып
шығарды. Доминат кезінде өсиеттің жаңа жария ... ... ... ... ... ... және ... сақтауға берілетін өсиет.
Өсиет заңды күшке ену үшін, өсиеттің ... ... ... ... өсиеттік құқыққабілеттілік болуы керек.
Заң бойынша мұрагерлік. Заң бойынша мұрагерлік өсиет жарамсыз деп
танылған ... ... ... ... ... қолданылады.
Мұрагерлік жүйесі ерте цивильдік құқықта XII Кесте заңдарының ережелері
бойынша аныќталды: «Si intestato moritur, cui suus heres non essit, ... familiam habeto. Si agnatus nec essit, gentiles familiam ... егер ... ... өлсе және ... мұрагерлері болмаса, онда
мұрагерлікті жақын агнат ... Егер ... та ... мұра туыс
мүшесіне берілсін».
Осы ереже бойынша мұрагерлердің үш кезегі бекітілді. Претор эдиктісімен
мұрагерлердің төрт кезегі бекітілді. ... ... ... ... ... ... ќорытындыланды. Юстиниан заңы мұрагерлікті
түпкілікті ... ... 118 (543 ж.), ... 127 (548 ... ... ... когнаттыќ туыстықпен аныќтады.
Юстинианның новелласына сәйкес мұрагерлердің төрт кезегі болды. Бірінші
кезекте: ұлдары, ќыздары ерте қайтыс болған ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша
мұрагерлікке ие болды. Бұл кезекте жынысына, әкесінің билігіне және туыстық
дәрежесіне ќарамастан мұрагерлікке ие ... ... ... ... ... егер ... кезектегі
мұрагерлік болмаса. Оған әкесі, шешесі, атасы және әжесі, толық ... ... ... ... Бұл ... ... туыстар дегеніміз әкесі
және анасы ортақ туыстар. Үшінші ... ... ... мұрагерлер
болмаған кезде шақырылды. Бұлар толық емес ағайындылар және ерте қайтыс
болған толық емес ... ... ... емес ... әкесі немесе
шешесіне ортаќ туыстар. Ал, олардың балаларын мұраға шақыратын, егер әке-
шешелері қайтыс болған ... ... ... ... ... ... ... арасында ашылатын.
Новеллада артында қалған жұбайының ... ... ... ... жүйесі бойынша енгізілген өзгеріс бойынша артында
қалған жұбайы ... ... ... ... ... Бірақ, Юстиниан мынадай
ережені бекітті: табысы жоқ ... (uxor ... ... ... 100 фунт алтыннан аспайтын мөлшерде мұрагер бола алатын. ... ... бола ... ол ... алу ... да ие ... Егер
барлық кезек бойынша мұрагерлер болмаса ол мемлекеттік ќазынаға ... не ... ... ... ... өзінің мүлкіне билік етуге қатысты шексіз
еркіндікке ие болды, бірақ біртіндеп өсиет қалдырушыға ... ... Бұл ... бойынша өсиет қалдырушы өзінің туыстарына ќатысты
қамқорлық жүргізуі тиіс болатын. Осыған ... ... ... пайда болды. Классикалық кезеңде жақын туыстары мұрадағы міндетті
үлеске ие болды. Мұрадағы міндет үлесі заң ... ... ... үлес ... ... Бұл үлес (portio debita) ... ... орнай алатын.
Юстинианның 118 новелласында міндетті үлес мөлшерін ... ... ... ыдырауына байланысты агнаттыќ туыстық өз маңызын
жойды және мұрагерлер мұрагерлікке кезектілік бойынша шақырылды.
3 сұраќ. Мұрагерлік құқығының өзге ... мұра ... ... Одан ... ...... ... мұра – ол жатып ќалған мұра, ... ... ... ... және ... заң ... жүзеге асырылатын
болды. Азаматтың ол қайтыс болған жағдайда өзiне тиесiлi мүлiкке ... ... өз ... бiлдiруi өсиет болып танылады.
Мұра азаматтың қайтыс болуы немесе оны ... ... деп ... ашылады. Мұра ашылған кезде тiрi ... ... ... тiрi ... iште ... және мұра ... ... тiрi туған
азаматтар өсиет және заң бойынша мұрагер бола алады. 
Мұрагерлердi қосымша тағайындау ...   ... ... ... мұрагер мұра ашылғанға дейiн қайтыс ... ... не одан бас ... немесе лайықсыз мұрагер ретiнде
мұрагерлiктен шеттетiлген жағдайда, ... ... мұра ... ... ... ... орындамаған жағдайда, басқа мұрагер
тағайындай алады (мұрагердi қосымша тағайындау).
Өсиеттiк бас ... ... Осы ... рим ... сингулярлық
құқыққабылдаушылықты да білді. Сингулярлық ... ... ... ... ... ... ... құқықтары ғана өтеді.
Мұның мысалы ретінде легат келтіріледі. Өсиет қалдырушы өсиет ... мұра ... ... бас ... ... талап ету құқығын
алатын бiр ... ... ... (бас ... ... ... ... мiндеттеменi (өсиеттiк бас тарту) орындауды жүктеуге құқылы. Заң
бойынша мұрагерлер қатарына кiретiн адамдар да, ... ... да ... (легатарийлер) болуы мүмкін.
Өсиеттiк бас тартудың нысанасы мұраның, иеленудiң ... ... бас ... ... ... ... өзге ... беру және оған мұра құрамына кiрмейтiн мүлiктi беру, ол ... бiр ... ... оған ... ... ... және т.б. болуы
мүмкiн. Өсиет қалдырушы өсиеттiк бас тартуды жүктеген мұрагер, оны тек оған
ауысќан мұраның шын ... құны ... және мұра ... ... ... ... ... тастап орындауға тиiс. 
Егер өсиеттiк бас тарту жүктелген мұрагердiң мұрадағы мiндеттi үлеске
құқығы болса, оның бас ... ... ... ... ... ... ... үлесінің құнынан асатын құнымен шектеледi.  Егер өсиеттiк бас
тарту барлық немесе бiрнеше мұрагерге жүктелсе, ... ... ... мұрагерлердiң әрқайсысына мұрадағы үлесiне мөлшерлес салмақ салады. 
Тұрғын үй немесе өзге де ... ... ... ... өсиет
қалдырушы тұрғын үй-жайды немесе оның белгiлi бiр бөлiгiн басқа адамға өмiр
бойы пайдалануға беру ... ... ... ... ... меншiк
құқығы кейiннен ауысќан жағдайда өмiр бойы ... ... ... бойы ... ... ... айырылмайды, берiлмейдi және бас
тартылушының мұрагерлерiне ауыспайды. Бас тартылушыға ... өмiр ... ... егер ... ... көрсетiлмесе, оның отбасы мүшелерiнiң
тұруына негiз болмайды. Бас тартылушы мұра қалдырушының борыштары үшiн
жауап бермейдi. 
Жүктеу: ... ... ... ... ... қандай да болсын
әрекет жасау ... ... ... осы ... атқаруды талап ету
құқығын ешкiмге ұсынбастан одан ... ... ... ... Жалпыға
пайдалы мақсатты жүзеге асыру үшін осындай мiндет мұра қалдырушы жүктеудi
атқаруға мүлiктiң бiр бөлiгiн ... ... ... ... орындаушыға
жүктелуi мүмкiн. 
Заң бойынша мұрагерлердің әр кезегі мұраға тең үлесті мөлшерде ... өз ... бас ... ... Оның ... арнайы бір мұрагердің
мүддесіне, ... ... ... атамай бас тартуға ... ... ... бас тартќан жағдайда оның үлесі өзге сол
кезектегі мұрагерлерге тең бөлініп ... ... ... ... ... ... Рим ... бойынша бірінші кезектегі мұрагер әйелі ме, баласы ма ... ... бас ... ... мұрагердің өтініші қажет пе?
0. Мұраның бір ... заң ... ... ... өсиет бойынша
қабылдауға бола ма?
0. Легаттың ... ... ... ... ... ... ... төрттігі дегеніміз не?
РИМ ҚҰҚЫҒЫ ПӘНІНІҢ МАЗМҰНЫН ИГЕРУГЕ АРНАЛҒАН ... ... жеке ... ... ... ... ... үлкен мањызѓа ие,
себебі рим құқығы басќа құқық жүйелерініњ дамуын ќалыптастыруѓа негіз болды
және бүгінгі күнге ... ... ... жоќ. Көптеген құқықтыќ институттар
рим құқығыныњ классикалыќ кезењінде өњделген күйінде әлі күнге сол ... атап ... ... ... туралы ілім, міндеттеме туралы
ілім т.б.
Рим жеке ... ... ... ... ... ... ... Ќазіргі кезде, яѓни Ќазаќстан Республикасыныњ ... ... ... ... рим жеке құқығыныњ нормаларымен реттелген жеке
меншік институты, шарттар ерекше орын алуда.
Рим ... ... ... ... ... ... ... үшін маңызы бар нормативтік ережелерді жатқа білуге тиіс. Рим құқығы
қайнар көздерінде көрінетін латын ... ... ... ... тек қана ... ... ғана емес жалпы мәдинеті үшін
қажет, сондықтан қазіргі кезде ... ... ... ... сақтауға тиіс.
Студенттер рим құқығының ең көп тараған қайнар көздерін, құқықты
жүзеге асыру тәсілдерін, ... ... ... ... ... білу ... құқығы курсын оқу барысында жоғарғы заң оқу ... рим жеке ... ... классикалық кезеңінде
қалыптасуы, рим мемлекетінің және ... ... ... ... ... ... оқытудың мақсаты болып құқықтық тарих және әлемдік
мәдениеттің ... ... ... Рим ... ... кездегі рим құқығының танымдық маңыздылығының методологиясын
түсіндіру, рим құқығының түсінігін, ... ... ... болып табылады.
Алған білімдерін басқа құқық салаларын зерттеу барысында ... ... ... қолдана алу қабілеттілігінің болуы тиіс.
1 такырып. РИМ ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ БЕЛГІЛЕРІ
4. Рим құқығының Ежелгі Рим мемлекетінің тарихи ... ... Ius civile, ius gentium, ius ... ius ... Рим ... ... және оның маңызы
Бірінші сұраққа жауап беру барысында рим құқығының ... ... ... құрамына байланыстығын ескерту қажет. Ежелгі Рим
мемлекеті алғашқыда бір ғана ... ... ... ... ... Ал ... кезеңінде Рим мемлекеті өте көлемді болып, Еуропа,
Таяу Азия, Солтүстік Африка елдерін қосып алған. Рим ... ... әрі ... ... ... алып қарағанда 3 дәуірге бөлуге болады:
1 дәуір – рим құқығының құрылуы мен дамуы. ... Рим ... ... ... мәдениетімен қоса) (б.э.д. VIIІ – б.э.
V ғғ.)
ІІ дәуір – тарихи дәстүрге байланысты рим құқығының басқа ... ... ... ... ... заң ... ... ісі мен
заң ғылымы жағынан (б.э.д. 509-27 жылдары);
Ш дәуір – ... ... ол өз ... екі ... ... ... ... 27 ж. – б.э. 193 ж.) және доминат (б.э. ... ... ... бұл дәуір Рим ... ... ... Ол ... ... императорының кезеңімен аяқталды деп санауға
болады. Рим жеке құқығы өзінің дамуында классикалыќќа дейінгі ... ... және ... ... ... кезењінен өтті.
Бірінші кезењде рим құқығы патриархальдыќ ќоѓамдыќ ќатынастарды ... ... ... ... рим жеке ... тауар – аќша ќатынастарын
реттеуге ќызмет ... ... ... ... жеке ... нормаларын
кодификациялау және жүйелеу жүргізілді.
“Рим құқығы” термині құл ... ... ... Ол ... яғни ... ... ... білдіреді. Рим құқығының жүйесі
сондай-ақ бұл ... ... ... ... алғанда көбінесе шет
мемлекеттер құқығының тарихы курсында оқытылады.
Рим азаматтық құқығының оқыту пәні – ... ... ... ... табылады (оған отбасылық қатынастар да жатады).
Екінші сураққа дайындалу барысында Рим құқығы келесі ... ... білу ... ... ... (jus ... - ... қатынастарды реттейтін,
тараптар үшін міндетті нормалардан тұратын және жағдайлары ... ... ... ... Рим ... ... Жеке құқық (jus privatum) – мүліктік қатынастарды реттейтін,
тараптардың ... ... және ... ... келісімімен өзгертіле алатын Рим құқығының бөлігі.
Іus privatum өз кезегінен үш ... ... Ius civile, ... ius ... рим жеке ... квирит тайпаларыныњ атымен квириттік деп аталды.
Бұл жүйе кейіннен цивильдік құқық деп аталды және ол ... ... ... болды. Тар маѓынадаѓы цивильдік құқық деп, зањдармен ... ... тар ... ... ... ... ... ќатар преторлыќ
құқық жүйесі ќалыптасты. Цивильдік құқық тек рим азаматтарына ќолданылды.
Кейіннен шаруашылыќ ќатынастардыњ өркендеуіне ... ... рим ... ... ... ... ... реттеу халыќ құқығы арќылы
жүзеге асырылды және аталѓан ... рим емес ... ... ... ... ... оқу кезінде қазіргі замандағы рим құқықтық жүйесінің
дүние жүзіне кең таратылу ... ... ... Орта ... ... ... кезінде құрастырылған кодификация нәтижесін қолдануға
алу рецепция деп аталыпты. Ежелгі Рим мемлекетінің құқығы бір ... ... жер ... тең ... ... ... РИМ ... ҚАЙНАР КӨЗДЕРІ
1. Құқықтық қайнар көздерінің түсінігі және рим ... ... ... ... Рим ... ... көздерінің жекелеген түрлері
3. Юстиниан кодификациясы.
Бұл тақырыпты меңгеру үшін Мемлекет және құқық теориясы пәнінен ... ... жөн ... Рим ... ... ... ... көз” ұғымын бірнеше мағынада түсіндіреді, олар:
4) құқық нормаларының мазмұны ретінде;
5) құқық нормаларының ... ... ... мен ... ... ... тану ... құқығының қайнар көзі дегеніміз – Ежелгі Рим мемлекетіндегі құқық
нормаларының көрініс табу, бекіту нысандары. Рим құқығында ... ... ... ... 1) Әдеттік құқық (әдет-ғұрып); 2) ... ... 3) ... ... 4) ... ... 5)
Мемлекет басшысының (императордың) қаулылары.
Екінші сураққа келсек, осы аталған қайнар көздерді жеке талдауға салу
қажет. Оның ішінде Х!! ... ... аса зор ... ... ... ... пәніне арналған оқулықтарда осы және өзге де қайнар көздер орысша
аудармалар ретінде басылып шығарылған.
Үшінші ... - ... ... ... ...... ... айтарлықтай ауқымды саласын реттеуші
және әдеттегі құқықтың ... бір ... ... саласын құрайтын
қолданыстағы күллі қалыпты материалды терең де жан-жақты талдау және ... ... ... ... ... ... жинағының негізгі бөлігін бірнеше ... ... ... ... (529-534 жж.). ... ... ... Юстиниан жинағы 4 ауқымды бөліктен тұрды, бірақ алғашқыда Юстиниан
жарлығы 3 бөліктен ... ... ... ... кодексі;
Римнің 39 заңгерінің шығармалар жинағы – ... ... ... Рим ... бойынша оқулықтар – институциялар. Кейін 4-ші бөлік
болып Новеллалар қосылды. Новеллалар – ... ... 534-556 ... ... жаңа ... ... ... Римдегі азаматтық істер жүргізу
1. Алғашқы сот процесінің тәртібі және ... ... ... ... Жеке ... ... ... және түрлері
3. Формулярдық процесс. Формуланың құрамы. Экстраординарлық процесс.
4. Рим құқығындағы қылмыстық сот өндірісі.
Бұл тақырыпты игеру жолында жеке ... ... ... ... білу керек. Алғашында тұлғалардың жеке құқықтарын бұзылудан
қорғаудың соттан тыс ... ... ... ... ... ... бұзылып жатқан немесе бұзылғалы жатқан өз құқықтарын өз күшімен,
өз әрекетімен ... ... ... ... ... ... ... талаптары бойынша талап-арыз беру негізінде (талап қою)
қорғайтындығын ... ... Сол ... ... ... ... Рим ... өзінің бұзылған немесе даулы құқын, болмаса заңды
мүддесін қорғауды сұрап, сотқа жүгіне алды. Сол ... ... ... заң ... ... және процессуалдық болып екіге ... ... мәні ... ... ... заң негізінде талабы
қанағаттандырылуы болса, ал екіншісінің мәні – сотқа оның шешімін шығару
мақсатында жолданудың заңды немесе ... ... ... ... ... бағытына қарай көптеген топтарға бөлінген.
Оларды жаттау қажет.
Азаматтыќ процесстіњ негізгі белгілерініњ бірі ... ... ... ... жауапкердіњ сот процессіне ќатысуын
талапкердіњ ќамтамасыз етуі. Процесс екі сатыдан тұрды: ius және ... даму ... сот ... ... ... және оныњ ењ ... ... сот өндірісі болды. Сауда айналымыныњ ... ... ... ... ... сот ... ... және
өзгертілген нысанын ќажет етті. Легисакциондыќ процесстіњ ... ... ... ... ... ... кейбір
магистраттар сот юрисдикциясы жоќ ... ... ... ... ... ... сот процесстерін бірте-бірте ыѓыстырып шыѓарды. ... ... ... деп ... және ол бір ... ѓана ... ... бастан аяќ бір ... ... ... ... ... ... басќа рим құқығында бұзылѓан құқықтарды ќорѓаудыњ
басќа әдістері орын ... ... ... ... билігіне берілді.
Преторлыќ ќорѓаудыњ негізгі құралдары: интердикт, реституция, иеленуге
енгізу. Интердикт – бұл ... ... ... да ... ... ... тез ... тоќтату туралы бұйрыѓы. Интердикт
берілген тұлға тез арада сол бұйрыќты орындауы ... ... ... ... ... ... ... мысалы айып ... ... ... ... ... а) иеленуді ќалпына келтіру
туралы; б) затты беру туралы; в) ... тиым салу ... г) ... тақырып. Рим жеке құқығындағы тұлғалар.
1. Жеке тұлғалар және олардың Рим мемлекетіндегі түрлері
2. ... ... және ... ... Эмансипация
3. Заңды тұлғалар
4. Агнаттық және когнаттық туыстық. Отағасының билігі. Эмансипация
5. Неке түрлері.
Тақырыпты талдау кезінде Рим құқығында тұлға ретінде екі ... ... ... ие ... ... ... қажет.
Бірінші жағдайда тұлға адам белгілеріне тән болуы керек болса, ... ... ... ие бола ... субъект болуы тиіс болды. ... ... ... және ... қабілеттілік анықтамаларын жатқа
білу қажет, себебі бұл ұғымдар жеке құқық ... ... ... ... бір ... болып табылады. Әйелдер, рим азаматтары бола тұра,
толық ... ... ие бола ... ... ... қабілеттілігі 14 жасынан басталатын, ал қыз
балалардың жартылай әрекет қабілеттілігі 12 ... ... ... ... ... олар ... тұра алатын және өздеріне пайда әкелетін мәміле
жасай ... Ал ... ... ... тұралы мәмілелерді 25 жасқа
толғанша тек қана қорғаншысының келісімімен жасай алатын.
Еркін рим азаматы деп танылу үшін адам ... үш ... ... болу ... болатын:
1 – еркіндік жағдайы - status libertatis
2 – азаматтық жағдайы - status ...... ... - status ... байланысты еркін рим азаматтары, латиндар, перегриндер,
колондар, құлдар, ... ... ... иелері және оның
қоластындағылар ажыратылатын.
Рим құқығы бойынша құқықтыњ субъектісі ретінде жеке ... ... ... да өмір ... біраќ рим құқығы зањды тұлға ұѓымын аныќтаѓан
жоќ. Біраќ, 12 кесте зањдарында әртүрлі діни және ... ... ... ... ТАқЫРЫП. ОТБАСЫЛЫҚ ҚҰҚЫҒЫ
Ежелгі рим қоғамының негізгі құрамы болып отбасы саналатын — ... ... ... тек қана ... рим ... тән ... Осы ... қатыстығы, еркіндік қабілетімен қоса, азаматтардың құқықтық
жағдайын, яғни құқық субъектісі болуын, ... Рим ... familia деп ... бірге тұратын отбасы
құрамы аталатын. Содан кейін familia құрамында отағасы, жұбайы, балалары да
саналатын болды. Патерфамилиас деп ... ... ... отбасы
құрамы аталды. Отағасынан ... ... ... ... отбасы
агнаттық туыстық негізінде құралатын. ... ... ... болғандықтан
адамзат дамыған сайын бұл жағдайдың өзгеруіне келді. Яғни, ... ... ... ... ... Бұл ... ... болып келеді. Қазіргі кезде де когнаттық туыстық қолданады.
Некенің екі түрі болыпты. Бірі – cum manu. Ол неке ... ... ... алу) ... жасалатын. Екіншісі – sine manu. Ол неке әйелге
бірталай еркіндік ... ... жеке және ... ... ... байланысты болыпты: кум ману немесе сине ... ... ... және бөтен ... ... ... болды.
6 тақырып. ЗАТТЫҚ ҚҰҚЫҚТАР. Иеленудің ұғымы және түрлері
1. Заттық құқығының түсінігі және белгілері.
2. Рим құқығындағы иелену заттық ... ... түрі ... ... Римдегі меншік құқығының түсінігі, мазмұны және түрлері.
4. Меншік құқығының туындауы және ... ... ... ... ... ... объектілері. Заттардың жіктелуі
Ежелгі Рим құқығында заттық және ... ... ... ... болмаған, алайда заттық құқықтар мен міндеттемелерді қамтамасыз
ететін тиісті ... ... ... ... сәйкес заттық құқық
дегеніміз – Ежелгі Римде ... ... ... қорғалған қоғамдық
қатынастарды реттеу нормаларының жиынтығы. Басқаша айтқанда ... ...... ... тікелей және ешкімнің еркіне тәуелсіз әсер ету
құқығы. Әсер ету дегеніміз – ... ... ... және ... ... тұлғаның затқа қатысты құқықтары түрлі деңгейде және
түрлі мөлшерде болған. ... ... әсер ету ... мен ... ала ... Ежелгі Римде заттай құқықтарды үш түрге бөліп
қарастырған:
1. Меншік құқығы – ... ... ... және ... ... Бұл ... ... басқару, пайдалану және иелену болып табылған. ... ие ... ... ... ... ... ... Иелену құқығы – тұлғаның затты иелену және өз затындай қараудан тұрған
затқа әсер ету ... ... ... ... ...... басқа тұлғаның меншігіндегі
немесе иелігіндегі затқа әсер ету ... ... оқу ... ... ... құқықтардың жекелеген
түрлерін терең деңгейде талдау қажет.
7-шІ тақырып. меншік құқығы
Меншік құқығын жан-жақты қарастыру ... бұл ... ... және ... ... анықтау мәселесі аса маңызды болады. ... Рим ... ... ... ... саналғандықтан оны қорғау жолдары
да қарастырылған болатын. Оның ішінде осы күнге ... ... ... ... ... және ... құқықтарды тану туралы
талаптар.
Рим заңи мәдениетінде қалыптасқан заттық құқықтың негізгі және ... – зат. ... ... заттың айырықша түсінігі қалыптасқан. Рим
құқығы бойынша зат дегеніміз – кез-келген ... зат ... ... заңи құқықтар мен талаптардың кешені. Демек, Ежелгі Римде зат ұғымына
өте үлкен ... ... ... орай ... ... ... сай жіктеу
жолы қалыптасқан.
8-шІ тақырып. Біреудің (бөтеннің) затына құқық.
1. Шектелген заттық құқықтар тұралы жалпы ережелер және сол
құқықтардың ... ... ... ... ... және ... ... қатар ежелгі Римде бөтен тұлғалардың
мүліктеріне деген заттық құқық та реттелген. Басқа (өзге) тұлғалардың
мүлкіне (затына) құқық шектелген құқық деп те ... ... өзге ... мүлкін толық көлемде шексіз түрде пайдалану, иелену және оған
еркін ... ету ... ... ... ... ... құқықтың өзі түрлі
өмірлік жағдайларға сәйкес бірнеше топтарға жинастырылған:
2. Сервитут – арнайы бағытта, мақсатта бір ... ... ... ... заңды пайдалану құқығы. Мысалы, бір тұлғаның екінші ... ... ... өз ... су өткізу құқығы. Жер учаскесінің иесі оған
кедергі келтіре алмаған.
3. Эмфитевзис – біреудің ауыл ... ... ... мұра ... ... және ... құқықтарымен бірге алу. Бұл атау грек тілінен
алынған. Ежелгі Грецияда жерді жалдау құқығы мұрагерлікпен ауысуы ... ... ... бұл ... ... тек ... жерлерін
жалдауға бекітілген. Империя кезеңінде жеке меншіктегі жерді ... ... ... ... Эмфитевзистың мазмұны: жерді ... ... ... ... ... ... кепілге
беру, сату, мұра ретінде қалтыру. Бұл құқығын ... ... ... ... ... жасау қажет болатын. Эмфитевзис сатылғанда
меншік иесіне оның құнынан екі пайызын меншік ... бері ...... ... жер ... ... ... оны
пайдалану құқығы, құрылыс салу құқығы. Құрылыстың меншік иесі болып сол жер
танабының иесі болып келетін. Пайдаланушы өз ... ... ... ... ... әуелі сатуға да болатын. Бірақта сату үшін жер
танабының меншік иесінен рұқсат алу ... ... ... ... өзге
ережелер суперфицийға да тән болатын, себебі олардың айырмашылығы тек ... ... ...... ... ... ету ... екінші
тұлғаның затын уақытша иелену құқығы. Мысалы, қарызды қайтаруды қамтамасыз
ету үшін ... ... ... бір ... иелену құқығы. Ежелгі
Римде кепілдің келесі түрлері айырылатын: фидуция кум ... ... ... құқық. Міндеттемелер туралы жалпы ілімдер.
1. Міндеттеменің түсінігі және туындау негіздері.
2. Міндеттемелерді жіктеу. Келісім шарт және құқық бұзушылық.
Ежелгі Рим ... ... ... ... ... ... деп аталыпты. Мұндай сипаттамаға бірталай себептер негіз болған.
Мүліктік қатынастардың субъектілері міндеттеменің ... ... ... ... ... ... жасауға міндетті болса, екіншісі одан ... ... ... етуге құқылы болады. Сондықтан екі тарап бірімен
бірі тығыз ... ... ... ... 12 тақтайша заңы бойынша
алғашқы кезде Рим ... бұл ... ... ... ... ... ... бірі нақты ... ... ... ... ... және өкіл ... орындауға жол
берілмеген. Шаруашылық және сауда-саттық дамыған сайын бұл қатаң ережелер
өзгертіліп, міндеттемелерге өкіл ... ... ... ... ... біреуіне – кредиторға - өзінің талап қою құқығын өзге тұлғаға
беру рұқсат етілді. Міндеттемелердің ... бір ... ...... ... ... ... жіктеу. Бұ негіздер бойынша
міндеттемелер ex ... - ... ... туындаған, және ex delicto –
құқық бұзушылықтан туындайтын екі топқа бөлінеді.
10-11- ші тақырыптар. Шарттық міндеттемелер: контрактілер ... ... ... ... және шарттарды жіктеу.
2. Келісім шарттың мазмұны (шарттық міндеттеменің мазмұны)
3. ... ... және ... ... Атаусыз контрактылар және пактылар. ... ... ... ... ... ... келісім шарт – ол екі және одан көп
тараптардың азаматтық ... ... ... ... ... бағытталған келісілген әрекеттері.
Келісім шарттар негізгі төрт топқа бөлінетін: вербалдық, литералдық,
реалдық, консенсуалдық. Қазіргі ... ... ... және ... ол ... ... ... деп саналады (ауызша және жазбаша). Res - ...... және ... ... ... innominati). Қатаң
құқықтық шарттар және ... ... - ... stricti iuris, ... ... шарт еріксіз жасалу болмайды. ... ... еркі ... ... шарттың мазмұны (шарттық міндеттеменің мазмұны): Әйгілі рим
заңгері Павел осы сұраққа ... үш ... ... dare, ... Dare – ... мүлікті беруге міндеттену. Facere – жұмыс жасап
беруге міндеттену. ...... бір ... ... ... жасасу тәртібі: Оферта - шарт жасасу туралы бiр немесе ... ... ... ... Ол ... ... немесе жазбаша болуы
мүмкін. Акцепт - оферта жолданған жақтың оны қабылдағаны туралы ... ... әрi ... ... ... мемлекеті және мәдениеті дамыған сайын жоғарыда көрсетілген
заңдарда қатаң ... ... ... күнделікті өмірдегі қатынастарды
реттеуге жеткіліксіз бола ... ... ... ... ... өзге де ... туындайтын болды. Бірақ олар сол ... ... ... мәмілелер атаусыз контрактылар деп аталды ... ... ... ... ... ... ... атау алды. Мысалы, айырбас шарты - permutatio, бағалау шарты
(бағалау қызметін көрсету).
Юстиниан кезінде ... ... ... келісім шарттар төрт бопқа
біріктірілген.
Пактылар (packta) – ежелгі квириттер құқығына, яғни ... ... ... ... негізделмегенінен ол келісімдер
талап арыздармен қорғалмайтын. ... ... ... жасалмаған, немесе
одан басқа тиісті вербалды, литералды нысандарда жасалмаған келісімдер.
Вербалдық контрактылар римдіктердің ежелгі шарттарының бірі ... Ол ... ... ... ... ... бекітілген жағдайда
құқықтық күшіне енетін. Ежелгі ... ... ... жазу білмеген,
сондықтан ауызша келісімдер кең тараған. ... ... ... тұлғалардың еріктерін айқын нысанда белгілеу қажет болатын.
Сондықтан манципация әжісімен жасалатын нексум деп аталатын ауызша ... ... ... ... ... ... вербалды шарттардың бірі болып
танылады. Бірақ нексум шарты жасау ... ... ... ... ... ... ол көпке дейін ... ... ... ... ... ... жоғары көтерілүіне (дамуына) сай мәмілелерді
жасау тәртібін жеңілдету қажет болды. ... ... ... ... деп ... ... - ... және синографалар. Бұл келісім
шарттар тек қана жазбаша нысанда жасалуды талап ететін (литера - әріп).
12 ... ... ... ... шарты.
2. Ссуда және сақтау шарттары.
3. Кепiл келісімі
Реалдық контрактылар тек қана бір тарап екінші ... ... ... ... деп ... ... келу ғана реалдық мәмілелердің
жасалуын растамайды. Бұл контрактыларға қарыз алу, ... ... ... бөтен мүлікті тегін пайдалану (ссуда) шарты ... Осы ... ... ... ... ... ... тараптары, олардың құқықтары
мен міндеттері, жауапкершілігі.
13 тақырып. Консенсуалды келісім шарттар
1. Сатып алу - сату шарты, тапсырма шарты
2. Жалдау ... және оның ... ... ... контрактылар дегеніміз – ол ... ... ... күшіне енетін шарттар, яғни тараптардың құқықтары мен
міндеттері келісімге тиісті нысанда жеткеннен ... ... ... ... ... ... ... алу сату шарты, жалдау шарты,
серіктестік шарты, тапсырма шарты және кепіл болушылық ... ... ... ... ... ... ... қажет: ұғымы, тараптары, олардың
құқықтары мен міндеттері, жауапкершілігі.
14 тақырып. Деликттілік міндеттемелер.
1. Деликттілік ... ... ... және ... Деликттердің жеке түрлері. Аквиллий заны. Квазиделикт
Деликттілік, яғни, шарттан тыс ... деп ... ... ... ... туындайтын міндеттемелер аталады. Мысалы, зиян келтір‰ден
туындайтын міндеттемелер немесе негізсіз ... ... ... ... ... зиян ... м‰ліктік ќ±ќыќтарын ќалпына
келтір‰ге баѓытталады. Міндеттемелердіњ б±л ... ... ... ќ±ќыќ
б±зушылыќ негіз болады. Ќ±ќық б±зушылыќ ... ... деп ... ол ... ... ... деп те аталады. Олар
б±зылѓан ќалыптаѓы ќ±ќыќтыќ ќатынастарды реттейді, ... ... ... ... ... ... ... Римде жеке құқық бұзушылық - delictum privata, және қоғамдық
құқық ... - crimen publicum - ... Жеке ... бұзу ... ... айып ... ... тигізген залалдарын өтеуге тиісті
болатын. Қазіргі кездегі қоғамдық ... ... да ... ... ... жеке ... ... міндетемелер ежелгі міндеттемелердің ең алғашқысы болып
келеді. Бұрынғы заманнан адамдар ... ... ... кек алу әдісімен
орнын толтыратын. Мемлекет құрылғаннан ... ... ... ... ... болды.
Цивильдік құқық бойынша деликттер. Жеке деликттердің түрлері: инюрия –
жеке басына зиян келтіру, фуртум - ... ... ... заңсыз бүліндіру
немесе жою
15 тақырып: РИМ ҚҰҚЫҒЫНДА МҰРАГЕРЛІК ҚҰҚЫҒЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ
1. Мұрагерліктің ... ... ... ... ... құқық бойынша мұрагерлік
2. Мұрагерлік құқығының институттары. Легат пен фидеикомисс
Рим құқығында мұрагерлік ... ... ... ие. ... рим ... өнделіп, жетілдірген құқықтық институт болып
табылады.
Мұрагерлік дегеніміз – ол қайтыс болған адамның мүлкінің бір ... ... ... ... нәтижесінде әмбебап құқықмирасқорлық
туындайды. Яғни, мұра қабылдау нәтижесінде мұрагерлерге қайтыс ... ... ... құқықтары ды, міндеттері де ауысады. ... рим ... ... ... ... ... де ... мирасқорлық бойынша қайтыс ... ... өзге ... құқықтары мен міндеттері емес, ал тек қана кейбір құқықтар ауысатын
(қалдырылатын). Мысалы, хабитация – ... ... ... өмір ... – ол ... ... пайда болу негіздерінің бір әдісі
болып та келеді. Рим заңгерлері мұрагерлік құқығында міндетті ... ... ... ... бас тарту, легат сияқты
құқықтық институттарын да айыра білетін.
Рим мұрагерлік құқығының дамуы барысында төрт тарихи ... ... ... ... ... ... ... эдикт бойынша
(bonorum possessio), императорлық заңдар бойынша және ... ... мұра ... ... Одан кейін – мұра қабылдау.
Қабылданбаған мұра – жатып ... ... ... lacens. ... ... және ... заң бойынша жүзеге асырылатын болды.
Азаматтың ол ... ... ... ... ... мүлiкке билiк ету жөнiнде
өз ықтиярын бiлдiруi өсиет болып танылады.
Мұра азаматтың қайтыс болуы немесе оны ... ... деп ... ... ашылған кезде тiрi жүрген, сондай-ақ мұра
қалдырушының тiрi ... iште ... және мұра ... ... тiрi ... өсиет және заң бойынша мұрагер бола алады. 
Мұрагерлердi қосымша тағайындау (субституция):   ... ... ... ... мұра ашылғанға дейiн қайтыс ... ... не одан бас ... ... лайықсыз мұрагер ретiнде
мұрагерлiктен шеттетiлген жағдайда, сондай-ақ ... мұра ... ... ... ... ... ... басқа мұрагер
тағайындай алады (мұрагердi қосымша тағайындау).
Өсиеттiк бас тарту (легат): ... ... ... ... ... ... ... бас тартуды орындауды талап ету құқығын алатын бiр
немесе бiрнеше адамның (бас тартылушылардың) пайдасына ... да ... ... бас ... орындауды жүктеуге құқылы. Заң бойынша
мұрагерлер қатарына кiретiн адамдар да, ... ... да ... ... болуы мүмкін.
< 0>Императордың рим азаматтарының жазбаша арызына ... ... ... деп ... >конституция деп атады
< >декрет деп атады
< >эдикт деп атады
< >мандат деп атады
< 0>Corpus iurus ... ... ... ... жинағын жүйелеу,
сараптау жұмыстарын кім ұйымдастырған
< >Юстиниан
< >Модестин
< >Адриан
< >Ульпиан
< >Папиниан
< 0>Заңмен бірдей сенаттың арнайы анықтамалары ... ... ... ... ... >Рескрипт
< >Мандат
< 0>Юстиниан кодификациясының бір бөлігін құрайтын құрылымдық жинақ ... ... ... ... ... ... ... >Институция
< 0>Jus gentium термині нені білдіреді
< >Шетел азаматтарымен құқықтық қатынастарды реттейтін, жалпыхалықтық құқық
< >Цивильдік құқық
< >Табиғи құқық
< >Преторлық құқық
< > Қаны ... ... ... ... қай кезден бастап пайда болады
< >Адамның туған кезінен
< ... ... ... ... пайда болу кезінен
< >Кәмелеттік жасқа толуымен
·< >Арнайы актінің ... ... jus ... ... 0>Status ... ... ... жағдайы
< >Азаматтық жағдайы
< >Адамның іс-әрекетсіздігі
< >Адамның еріксіздігі
< >Адамды ... ... ... ... ... элемент не болып табылады
< >Сотта талапкер және жауапкер болу
< >Мүліктің, кассаның және ... ... ... ... ... ... кемінде екі мүшесінің болуы
< >Корпорация мүшелері тек рим азаматтары болу
< 0>Рим құқығы ... ... неке ... ... ... ... ... >17
< 0>Формула - бұл
< >претордың сотқа берген жазбаша нұсқасы
< >математикалық формула
< >кредитордың талап арыз нысаны
< >неке қию әдісі
< >нотариус ... ... ... >жергілікті өзін өзі басқару бірлігін айтқан
< >мемлекеттік органды атаған
< >шіркеу мекемесін айтқан
< >цехтарды айтқан
< ... ... ... ... ... - бұл
< >Ежелгі Римдегі заңдардың жүйелі жинағы
< >императордың билік етуі
< >Юстинианның заңы
< >классикалық заңгерлердің еңбектері
< >Юстиниан институциясы
< 0>Jus civile - ... >Рим ... жеке ... реттейтін цивильдік құқық
< >ежелгі мәмілелер
< >меншік иесінің затқа құқығы
< >доминат пен ... ... ... ... құқық
< 0>Талап - бұл
< >даулы материалдық талап
< ... ... ... ... кез ... ... жүгіну
< >арнайы құжат
< >бір тұлғаның екінші тұлғаға реніш ... ... ... ... ... ажырасуы
< >дінге қызмет ету
< > жұбайының біреуі есінен ауысуы
< >жұбайлардың ... ... ... ... біреуі басқа елге кетуі
< 0>Ежелгі Римдегі азаматтардың толық әрекет қабілеттілік жасы:
< >25
< >18
< >20
< >16
< >14
< 0>Рим жеке ... ... ... ... заң, ... ... ... қызметі
< >әдет- ғұрып, заң, жарлық, қаулы
< >магистраттардың эдиктері, ереже, анықтама
< >Императордың заңнамалары
< >сот ... 0>Рим жеке ... ... ... ... ... >сот прецеденттері
< >әдет-ғұрып құқығы
< >заң,
< >магистрат эдиктiсi
< >Рим заңгерлерiнiң ... ... іс ... қанша сатыдан тұратын
< >2
< >1
< >3
< >4
< >5
< ... ... ... ... ... ... ... келмейді
< >сот процессінде тараптарға толық еркіндік берілген
< >сот ... ... ... ... қатыстырылуы.
< >жаупкердiң процесске қатысуын талапкердiң қамтамасыз етуi
< >рим азаматтық процессi қатаң формалдiлiгiмен ерекшелендi
< >азаматтық процесс jus және judicium сатыларынан тұрды
< ... ... ... құралдарына қандай құралдар жатпайтын
< >стипуляция
< >виндикациялық талап беру
< >иеленуге ... ... ... 0>Кондикция дегеніміз - ол:
< >абстрактілік талап
< >материалдық зиян
< >моральдық шығын
< >сотқа жүгіну
< >жетілдіру
< 0>Құқық қабілеттілік дегеніміз:
< >құқыққа ие болу ... >өз ... мен ... ие ... ... құқықтарының мазмұны
< >конституциялық құқықтар
< >міндеттерін өзі атқару қабілеті
< 0>Перегриндер:
< >шет ел азаматтары
< >Рим ... ... >Рим ... >Лациум тұрғындары
< >шет елдік тұлғалар
< 0> Құлдар:
< >құқық объектісі
< >құқықтық тұлға
< >құқық субъектісі
< > жеке ... ... ... ... ... неке қалай аталатын
< >сине ману
< >кум ману марити
< >конкубинат
< > ... ... ... ... ... ... ... >манумиссиямен
< >құлды сатумен
< > құлдың өлімімен
< >құлды сыйлаумен
< >еркін азаматпен некеге тұрумен
< 0>Рим құқығының негізгі бөлімдері
< >жариялы, жеке
< > ... ... ... арнайы
< >көпшілік, арнайы
< >айрықша, жалпы
< 0>Заңды тұлға құру үшін тұлғалардың қажетті саны
< >3 адам
< >1 адам
< >5 ... >4 ... >2 ... 0>Формуланың құрамдас бөліктері
< > көрсетілгендердің бәрі
< >интенция;
< >кондемнация;
< >эксцепция
< >прескрипция
< 0>Азаматтықтың жойылу негіздері
< >құл ... ... ... ... ... >шет елге ... >ажырасу
< 0>Азаматтық қалай алынды
< >рим азаматтарының баласы болу арқылы
< >императордан сыйлыққа алады
< >дұрыс жауабы жоқ
< >ол заманда көзделмеген
< >еркін ... ... тұру ... ... ... >Лациум тұрғындары
< > рим азаматтары
< > жай латындар
< >жоғарыда аталғандар
< >дұрыс жауабы жоқ
< 0>Үй иесінің билігіндегі тұлғалардың жалпы ... ... ... ... ... ... ... жоқ
< 0>Әйелдердің некеге тұру жасы:
< >12
< >18
< >20
< >14
< >16
< 0>Ежелгі Рим мемлекетінде еркін әйелден және құлдан тұған бала қай ... >Ол ... ... ... ... >Бала 25 жасқа толғанда еркіндік алатын
< >Ол еркіндікке жіберілген болып саналатын
< > Ол құл болып саналатын
< >Ол ... жоқ ... ... ... 0>Әрекет қабілеттілік дегеніміз – ол:
< >Өз әрекеттері арқылы құқықтарын жүзеге асырып, міндеттерін өзі атқару
және ... ... ... мен ... ие болу
< >Әрекеттерді өзге тұлғаның атынан жасау
< >Құқық объектісі болу
< >Құқық иесі болу
< 0>Еркін Рим азаматының құқықтық жағдайына ... ... ... > jus ... >status ... >status ... >status ... >jus conubii
< 0>Формулярдық процесстың легисакциондық процесстен айырмашылығы неде
< >Салт-дәстүрлі түрде іс жүргізуді қатаң сақтамау және претордың ... жазу ... >Сот ... ежелгі салт-дәстүрлік әрекеттерді қатаң сақтау және
претордың формула жазуы
< >Салт-дәстүрлі түрде іс жүргізуді қатаң сақтамау және ... ... жазу ... ... ... арқылы және формула жазу арқылы
< >Салт-дәстүрлі түрде іс жүргізуді қатаң сақтамау және тараптар біріне
бірі формула жазу
< 0> «Пекулий» деп Рим ... нені ... >Құл ... құлына немесе еркін рим азаматы тәуелді ұлына жеке шаруа
жүргізуге бөліп ... ... ... ... ... иелігіндегі мүлікті
< >Перегриндердің иелігіндегі мүлікті
< >қалыңдықтың күйеуінің үйіне әкелетін жасауын
< ... ... ... >Тараптарды бұрынғы қалпына келтіру
< >Бөтен тұлғаның иелігінен мүлікті қайтару
< >Мүлікті бөтеннің заңсыз иелігінен ... ... ... ... ... >Кері талап қою
< 0>Агнаттық туыстық когнаттық туыстыққа қандай себеппен ... ... ... отбасылық меншікке ауысуы
< >ешқандай себепсіз
< >отбасылық меншік жеке меншікке ауысуы
< ... көне ... ... ... ... ... ... тәуелді ұлдары пекулийге құқылы болуы
< 0>Жер танабын 100 жылдан ұзақ ... ... ... ... алу
арқылы пайдалану қалай аталатын
< >эмфитевзис
< >суперфиций
< >ауылдық сервитут
< ... ... ... құқығы
< 0>Юстиниан кодификациясы қандай әрекеттерді бекіткен
< >барлық жиналған құқықтық материалдарды біріктіріп, оның ішінен ... ... жою және ... ... ... және ... ... жетілдіру
< >Ескірген заңдардың күшін жою және ... ... ... ... ... бір жинаққа жинау, біріктіру
< > заңдарды алфавиттік жүйемен ... және ... 0>Рим жеке ... кімдердің мүддесін қорғаған
< >Жеке тұлғалардың мүддесін
< >Перегриндер мен латиндердің
< >құлдар мен еркіндікке жіберілгендердің
< >Рим мемлекетінің провинцияларында тұратын ... ... ... >Рим ... ... мүдделерін қорғайтын
< 0>212 жылы қабылданған Каракалла императордың Конституциясының мәні неде
< >еркін адамдардың жеке ... ... ... ... ... еркін деп жариялаған
< >Рим мемлекетін империя деп жариялаған
< ... ... ... ... ... мүлікке құқықтарды реттеу жасаған
< 0>Затты ұстау (detentio) деп рим құқығында нені атайтын
< >затты өзінің ... емес ... ... ... ... ... негізсіз иелену
< >затты меншік иесі ретінде иелену
< >затқа кез келген иелену
< >затты қолына нақты ... ... ... ... ... ... әдіс ... қандай тәртіппен
жасалатын
< >сұрақ қойып, оған тұра сол сөздермен жауап беру арқылы
< >мәмілені нотариалдық растаумен
< >претордың рұқсатын ... ... ... ... ... >5 ... және ... қатысуымен
< 0>Юстиниан кодификациясына не кірмейтін
< >Конституция
< >Дигестылар
< >Кодекс
< >Институциялар
< >Новеллалар
< 0>Императорлардың қаулылары деп ... ... ... ... >декрет
< >эдикт
< >мандат
< >рескрипт
< 0>Төмендегі тұлғалардың қайсысы магистраттарға жатпайтын
< >цедент
< >когнитор
< ... > ... ... ... ... Римде сот істерін жіргізудің тарихи түрлері қандай болды
< >легисакциондық, формулярлық, экстраординарлық
< ... ... ... ... ... қою бойынша және ерекше талап қою бойынша
< >тек экстраординарлық
< 0>Рим құқығының рецепциясы дегеніміз не
< >Рим құқығының ережелерін өзге құқықтық ... ... >Рим ... ... ... >Құқықтық әдет-ғұрып
< >Рим құқығының қайнар көзі
< >Заң шығару
< 0>Рим мемлекетінде заңгерлердің қызметі құқықтық ... ... ... ... ... және құқықтық еңбектеріне міндетті заңдылық
күш берілген
< >заңгерлер қоғамдық қатынастарға белсенді ... ... ... ... ... жоғары дәрежеге ие болатын
< >заңгерлер сот процесстеріне қатысатын
< >ол принцепстердің еркіне байланысты болды.
< 0>XII ... ... ... ... ... ... реттейтін
< >Рим азаматтарының
< >латиндердің
< >перегриндердің
< >еркіндікке жіберілгендердің
< >құлдардың
< ... ... ... болуының бастапқы әдістеріне не кірмейді:
< >сатып алу
< >Жаңа заттарды жасау (өз материалдарын пайдалану ... >өз ... ... ... жеміс, төл алу
< >иелену көнелігі
< >Оккупациялау, яғни иесіз заттарды иелену
< 0>Жеке сервитут ... не ... ... ... >Узус
< >Habitatio
< >Бөтен құл мен малдың еңбегін пайдалану құқығы
< 0>Тараптарды бастапқы қалыпқа келтіру
< >реституция
< >стипуляция
< > дұрыс жауабы ... > ... ... 0> ... ету – ... ... зандық тағдырын анықтау мүмкіндігі
< >кез келген затқа әрбір адамның құқығы
< >басқару әдісі
< >жоғарыда аталғандар
< >меншік құқығының элементтеріне жатпайды
< 0> Бөтен ... ... ... ... ... >кепіл
< >суперфиции
< >эмфитезис
< >сервитут
< 0>Виндикация – бұл
< >басқа біреудің заңсыз иелігінен затты талап ету
< ... ... ... >жалға алу
< >айырбас шарты
< >басқа тұлғалар меншіктегі мүлікті пайдалану, иеленуге кедергі жасаған
жағдайда ... ... ... ету ... ... ... интердикттермен
< >талап арызбен
< >дұрыс жауап жоқ
< >император ... >үш ... та ... ... ... - ... ... иесінің өз құқықтарын жүзеге асыруға біреулер жасаған кедергіні
жоюды талап ету
< >бөтен адамның билігінен мүлікті талап ету
< >мүлікті ... ... ... ... қатысты жасалған талап.
< >басқа біреудің заңсыз иелігінен ... ... ... 0>Рим ... құқық саласының келесі екі топқа бөлінуін айқын түрде
бекітті
< >жеке және жариялық
< ... және ... ... және жеке ... >мүліктік және мүліктік емес
< >жеке құқық және аралық құқық
< 0>Жеке тұлға дегеніміз
< >құқық субъектісі болуға қабілетті адамдар
< > тек өз ... ... ... ... ... жоқ ... >кәмелетке толған адамдар
< 0>Ежелгі Римде меншіктің қандай түрлері болды
< >квириттік, перегриндік, преторлық,ортақ
< >квириттік, бонитарлық, преторлық, ... және ... ... ... ... ... ... >квириттік, бонитарлық, преторлық, перегриндік және провинциалдық
< >ежелгі рим азаматтарының, бонитарлық, латиндердің, провинциалдық ... ... ... ... ... құрамында қандай қабілет болмады
< >Ius civile
< >Ius abutendi
< >ius utendi
< >ius possidendi
< >ius vindicandi
< 0>Бөтен тұлғалардың заттарына құқықтарға не ... ... ... ... ... ... ... жіктеуінде қайсы түрі рим құқығында болмады
< >өтпелі заттар
< >құрамды заттар
< >күрделі заттар
< >бөлінбейтін заттар
< >тұтынылатын ... ... өз ... ... заттық құқығы қалай аталады
< >меншік құығы
< >Сервитут құқығы
< >Кепіл құқығы
< >Эмфитевзис
< >Суперфиций
< 0>Құқық объектілеріне жататын ең толық тізімді ... ... үй ... ... кірген
< >заттар жатқан
< >заттар мен үй жануарлары кірген
< >денелі және ... ... ... ... және ... заттар кірген.
< 0>Меншік құқығының пайда болуының бастапқы әдістеріне не кірмейді
< >сыйға алу
< >иелену ... ... яғни ... ... ... >өз затынан кіріс, өсім, жеміс, төл алу .
< >жаңа заттарды жасау (өз материалдарын ... ... ... ... ... не ... ... >суперфиций
< >кепіл
< >жалдау
< > кепіл
< 0>Ақша қандай заттарға жатады
< >тұтынылатын және ... ... ... ... және ... ... және жеке ... анықталғын
< >денесіз және тұтынылмайтын
< >күрделі және жеке белгілермен анықталған
< 0>Соттың шешімі заңды күшіне енуге дейін даулы ... ... ... ... >секвестр
< >реестр
< >регресс
< > рескрипт
< >регистр
< 0>Ежелгі Римде сотқа беретін талаптар қандай негізгі түрлерге ... ... және ... ... және жеке ... ... жеке және ... >Цивильдік және заттық, преторлық және негаторлық
< >Виндикациялық және негаторлық, цивильдік және жеке талаптар
< >Цивильдық және преторлық, заттық және ... 0> ... деп ... ... кімдер аталатын
< >Жер жалдаулышар (фермерлер)
< >Құлдар
< >Рим азаматтары
< >Рим мемлекетінде тұратын шет ел ... ... ... ... ... ... ... >paterfamiliasтың толық билігінде болу
< >қанды туыстық
< >тұңғыш ұлының билігенде болу
< >жұбайлардың мүліктік теңдігі
< >әйелінің ... 0> ... - ... деп Рим құқығында кімді атайтын
< >Құқық субъектілерін
< >Преторды
< >Сайланатын сотты
< >Құқық объектісін
< >Сот ... ... 0> «Servi res sunt» ... нені білдіреді
< >құлдар – ол заттар
< >еркіндік белгісі
< >тәуелсіздік – ол мақсат
< >заттардың иесіне тәуелдігі
< >малдар тірі зат ... ... ... ... ... >Заңмен рұқсат етілген әйел мен ер адамның тұрақты бірге тұруы
< >Әйелі тарапынан берілетін жасау
< >Некеге дейін күйеуі тарапынан берілетін сый
< ... тұру ... ... ... – бұл
< >Екі жұбайдың туыстары арасындағы қатынас
< >Когнаттық туыстық
< ... ... ... алу
< >Неке нысаны
< 0>Некеге тұру талаптарын атаңыз
< >Рим ... ... ... ... ... келісім.
< >Некелік бірге тұру
< >Қалыңдықтың манципациясы
< >Ерікті дүниеге келу
< 0>Рим құқығы бойынша азаматтық іс жүргізу ... ... ... >ius және ... ... ... >restitution
< >·interdictium
< 0>Залалды өтеу туралы талап қалай аталады
< >Айып ... ... ... ... ... ... ... формула неден басталатын
< >Судьяны тағайындаудан
< >Преторды тағайындаудан
< >Эксцепциядан
< ... ... ... ... құқықтық билігі қалай аталады
< >Меншік құқығы
< >Тәсіл
< >Манципация
< ... ... 0>Тек рим ... ... ... ... ... аталады
< >Жалпы
< >Перегриндік
< >Провинциальдық
< >Бонитарлық
< >Квириттік
< 0>Бөтен біреудің заңсыз иеленуінен ... ... ... ... ... - бұл
< >Виндикациялық талап
< >Қайырымдылық талап
< >Конфессорлык ... ... ... >Негаторлық талап
< 0>Кепілге берілген мүлік борышқордың иелігінде ... ... ... ... ... >фидуция
< >қолға беретін кепіл
< >нексум
< >кепілпұл
< 0>Реалды шарт - бұл
< >ауызша жасалған шарт
< >келісімге келу сәтінен күшіне енетін ... ... беру ... >Келісімге қоса затты берген уақыттан бастап күшіне енетін шарт
< >жазбаша нысанда ғана күшіне енетін келісім шарт
< 0>Айырбас жолымен затты өзге ... ... ... ... >манципация
< >оккупация
< >стипуляция
< >реституция
< 0> Борышқор міндетін орындамаған жағдайда ол кімнің алдында жауапкершілік
көтеретін
< ... ... ... >мемлекеттің
< >мұрагерлердің алдында
< 0>Ежелгі Римде арнайы кітапшаларға жазу ... ... ... > ... ... >атаусыз
< >синналлагматикалық
< >реалды
< 0>Міндеттемеде кредитордың ауысуы қалай аталады
< >Цессия
< >Манумиссия
< >Процессия
< >Реституция
< >Рецепция
< 0>Новация дегеніміз:
< >борышқордың бұрынғы міндеттерін ... ... жаңа ... ... ... негізіне жатпайды
< >кредитор борышқордың келісімімен өзінің оған талап қою құқығын басқа
адамға ... ... ... ... ... ... ... алу-сату және жалдау шарттары Ежелгі Римде ... ... ... >консенсуалды
< >реалды
< >атаусыз
< >тек вербалды
< >тек литералды шарттарға
< 0>Новация - бұл
< >бір ... ... ... ... ... ... ... талап қою құқығы
< >билік ету
< >жаңа келісім шарт жасау
< 0>Консенсуалды шарт - ... ... ... ... күшіне енетін шарт
< >жазбаша контракт
< >тек өзара ауызша келісім
< >келісімнен басқа затты беруді талап ететін шарт
< >міндет атқару тұралы шарт
< ... Рим ... ... ... түрі бекітілмеген
< >жариялық
< >вербалдық
< >литералдық
< >консенсуалдық
< >реалдық
< 0>Реалды келісім шарттарға ... ... ... >тапсырма шарты
< >мердігерлік шарты
< >қарыз шарты
< >сатып алу ... ... ... ... ... ... шарты
< >сақтау шарты
< >қарыз шарты
< >кепіл шарты
< >ссуда ... ... ... ... ... ... кешіру
< > деликт болу
< >борышқордың қайтыс болуы
< >ақыл есінен адасу
< ... ... ... ... шарт ... >екі ... ... адамнің міндеттемесін белгілеу жөніндегі келісімі
< >екі адамнің ажырасу туралы келісуі
< >бір ... ... ... ... >бір ... ... 0>dare - бұл -
< ... >жасау
< >ұсыну
< >сатып алу
< >сату
< 0>Борышқордың екі әрекеттің біреуін жасауға міндетті болатын міндеттеме
қалай аталады
альтернативтік
табиғи
факультативтік
топтық
цивильдік
< ... ... ... қарыздың бірдей ... ... ... ... ... ... ... >факультативтік
< > бљлінетін
< >табиғи
< >ортақтасқан
< 0>Эвикция дегеніміз
< >меншік иесінің өз затын сот арқылы талап етуі
< >тұлғаның ... ... ... ... алып беруі
< >мүліктен бас тарту
< >мұраға өтетін мүлік
< >тараптарды бұрынғы ... ... 0>Рим ... кінә ... ... абайсызда
< >қасақана, әдейі
< >жалған, әдейі
< >немқұрайдылық, салақтық
< >өзіне сенімділік, салақтық
< 0>Вербалды шарт:
< >ауызша шарт
< >жария шарт
< > ... ... ... шарт
< > жазбаша шарт
< 0>Міндеттеменің тараптары
< >кредитор, борышқор
< ... ... > ... ... алушы
< > қарыз алушы, қарыз беруші
< >тұлғалар
< 0>Заттарды беруді бекітетін міндеттеме - бұл
< >нақты (реалды) контракт
< >консенсуалды контракт
< >вербалды ... ... ... > ... ... етуі ... ... оқиғаға байланысты болатын келісім
шарт қалай аталады
< >шартты
< >абстрактілі
< >ерікті
< >екіжақты
< >каузалды.
< ... ... ... және борышқор болуға келісімі бар
тұлғаның осы сұраққа сәйкес келетін жауабымен жасалатын ауызша шарт - ... ... ... ... ... >Аренда
< >Мердігерлік
< 0>Қандай шарт консенсуалды шартқа жатпайды
< ... ... ... ... >тапсырма
< >серіктестік
< >мердігерлік.
< 0>Сатып алу-сату шартының пәні не бола алмайды
< >Азаматтық айналымнан алынып қалған заттар
< ... ... ... ... >Материалдық емес заттар
< >Денелі заттар
< >Қозғалмайтын заттар
< 0>Қандай шартта тараптар ... ... және ... ... деп ... >Тапсырма шартында
< >Сатып алу-сатуда
< >Мердігерлікте
< > Арендада
< >Сыйға тартуда
< 0>Қай шарт реалды шарт болмайды
< >Тапсырма
< >Ссуда
< ... ... ... 0>Бір тұлғаның екінші тұлғаға мүлікті ... ... ... ... – бұл
< >Прекарий
< >Пигнус
< >Сақтау
< >Заем
< >Секвестр
< ... ... ... ... заттарды сақтауға беру – бұл
< >Иррегулярлық сақтау
< >Әдеттегі сақтау
< >Секвестр
< >Қажетті сақтау
< >Тапсырма
< 0>Мердігерлік шарт - ... > ... ... >реалды шарт
< >вербалды шарт
< >литералды шарт
< >біртарапты шарт
< 0>Деликт бұл
< >құқық бұзушылық
< > кері талап қою
< >. кінә ... > ... ету ... ... 0>Тұлғалардың ерікті келісімімен өзара құқықтары мен міндеттерін белгілеу
әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... қатынас
< >деликт
< 0>Кепіл түрлеріне не жатпайтын
< >делькредере
< >ипотека
< >дұрыс жауап жоқ
< >пигнус
< >фидуция кум кредиторе
< 0>Міндеттеменің мазмұнына қандай әрекет ... ... ... ... ... ... ... 0>Вербалды және литералды контрактылерге қайсысы жатпайды
< >Рецепция
< >Синограф
< >Стипуляция
< >Нексум
< >Хирограф
< 0>Легалды пакт деген:
< >императорлық заңдармен қорғалатын пакт
< ... ... ... ... ... ... бұйрықтары
< >келісім шарт
< 0>Жалға алу шартының елеулі белгілері
< >жалға алатын зат және орындалу мерзімі
< >уақыты және орындалу ... ... ... зат және жалға алу ақысы
< >аталған үш варианттың ... ... ... ... ... ... ... зардап және алынбай қалған пайда
< >келтірілген зардап және дене жарақаты
< ... ... ... және ... ... және ... ... >жеке шығын
< 0>Ежелгі Римде бөтен адамның мүлкіне зиян келтіру ... жою ... қай ... ... ... заңында
< >Помпиллий заңында
< >Император жарлықтарында
< >Ману заңында
< >Юстиниан ... ... ... ... >Тұлғалардың бұзылған құқығын дереу қалпына келтіру тұралы ... ... ... ... ... ... ... тұралы соттың шешімі
< >Тұлғалардың бұзылған құқығын дереу ... ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру тұралы халық жиналысының
шешімі
< >Тұлғалардың бұзылған құқығын қалпына келтіру тұралы квесторлардың шешімі
< ... ... ... ... ... > ссуда шарты
< >сатып алу –сату
< > ... ... ... ... ... ... - бұл
< >өлтіру
< >тонау
< > ұрлық
< >зорлау
< >алдау
< 0>Мұрагерлік бұл:
< >қайтыс ... ... ... бір ... бірнеше тұлғаға өтуі
< >отбасының көне заттарын келешек ұрпақтарына беру
< >атадан балаға таралған шеберлік
< >әкесінің баласына ... ... > ... ... ... қорқытып тартып алу
< 0>Мұрагерлік түрлері:
< >заң және өсиет ... >заң және ... ... >заң және ... бойынша
< >император жарлығы және өсиет бойынша
< > жариялы және астыртын
< 0>Легат дегеніміз:
< ... ... ... ... бір ... ... жүктеу
< > өкілдік
< >мұрагерге мұра қалдырушының өз мүліктерін қалдыруы
< >өсиет бойынша мұрагерлердің арасында ... ... >заң ... ... бір істі ... ... – бұл
< >мұра қалдырушының мұрагерге үшінші тұлғаға мүлікті беру ... ... ... ... белгілі бір міндеттемелерді орындауды жүктеу
< >мұрагерлер
< >мұрадан бас тарту
< >рұқсат қағаздар
< ... - ... >бір ... ... болған жағдайында мүлкіне қатысты еркін білдіретін
біржақты мәміле
< >екі тұлғаның еркі ... ... ... >бір ... еркін білдіретін екі жақты шарт
< >шарттың бір түрі
< >өкілеттілік беру
< 0>Ежелгі ... ... ... ... үшін ... ... ... >7
< >2
< >3
< >5
< >10
< 0>Мұрагерлік трансмиссия дегеніміз
< >мұрагерлік мұра қалдырушыдан бұрын қайтыс болып, оның ұрпақтары мұрагер
болуы
< ... ... ... ... ... ... >мұрадан бас тарту
< >мұра қалдырушының қарыздары мұрагерлерге аыусуы
< 0>Легатты орындау кімдерге жүктелетін
< >өсиет бойынша мұрагерлерге
< >легатты орындау ешкімге жүктелмейтін
< >заң ... ... ... >заң ... да, ... ... да ... 0>Әкесі қайтыс болғаннан мұрагер ретінде оның үш ұлы мұраны қабылдауға
құқылы болды. Бірақ бір ұлы ... ... ... бас ... ... ... ... >Оның үлесі тең мөлшерде қалған екі ағайынына тиесілі болады
< >Оның үлесі ешкімге тиесілі емес, кез келген адам оны ... ... ... ... ... ... болатын
< >Оның үлесін өз балалары алатын
< >Оның ... ... ... ... Римде мұрадағы легаттардың мөлшері қандай заңмен шектелген
< >Фальцидий заңымен
< >Августтың заңымен
< >XII тақтайша заңымен
< >Петелий ... ... ... ... ... ... ... аталады
< >зиян тигізуші және жәбірленуші
< >кредитор және борышқор
< >жауапкер және талапкер
< >кінәлі және ... ... және ... ... ... ... ... негіздердің ең тиімдісі қайсы
< >толық орындау
< >қарызды кешіру
< >орындауды ... ... ... >борышқордың тұлғасымен тығыз байланысты міндеттемедегі оның ... ... ... мұра ... ... ... ... >testamentifactio
< >arrogatio
< >superscription
< >mancipatio
< >obsignatio
< 0>Деликттің (құқықбұзушылықтың) сипаттамасында қандай ... ... ... ... өтеу ... ... келісім болу
< >зиян (залал) келтірілген болу
< >заңға қайшы әрекет болуы
< > зиян мен ... ... ... ... келтірушінің кінәсі болу
< 0>Деликттердің қандай түрі Ежелгі Римде әлі реттелмеген болатын
< >қарақшылық
< >бөтен адамның ... ... ... ... ... ... >алдау
< 0>Жеке деликт дегеніміз не
< >жасаған әрекеті үшін жәбірленушінің шығындарын өтеп ... айып ... ... ... ... ... әкелетін әрекет
< >келісім шарт бойынша борышқордың өз міндетін орындамауы
< >әрекетті қылмыстық әрекет деп ... жол ... ... ... жауаптылыққа келтіретін қылмыс
< 0> Рим құқығында жауапкершіліктен босататын жағдайларға не жататын?
< >зілзала күш (vis ... ... (culpa ... ... ... >жай ... (culpa levis)
< >қасақана әрекет
< 0>Міндеттеменің мазмұнына не кіретін
< >Кредитордың құқығы және оған сәйкес келетін борышқордың ... ... ... ... орындауды талап ету құқығы
< >кредитордың борышқорға виндикациялық талап кою құқығы
< >кредитордың борышқорға негаторлық талап кою құқығы
< >Кредитордың борышқорға ... ... қою ... 0>Рим жеке ... құрамы
< >тек Ius publicum, ius privatum,
< >тек Ius ... >тек Ius civile, Ius gentium, Ius ... >тек Ius ... > тек Ius ... 0>Рим жеке ... ... ... >Құлдар бола алды, егер оны иесі бостандыққа босатса
< >Тек рим азаматтары танылды
< >Латиндер мен перегриндер танылды
< >Кез ... ... ... ... > ... мен ... ... 0>Төмендегілердің қайсысы халық жиналысының түріне кірмейді
< >плебейлер жиналысы
< > Центуриаттық комициялар
< >Трибуттік комициялар
< >Патша
< >Куриаттық комициялар
< 0>Куриаттық комицияларда қандай мәселелер ... ... ... эдилді тағайындау мақсатындағы мәселелерді шешу үшін
< > Отбасылық және ... ... ... ... ... ... ... >өте маңызыды және күнделікті мәселелер қаралады
< >Қандайда шешімдерді қабылдауға құдайларды шақыру ... 0>Рим ... ең ... ... көзі ... не табылады
< > Заңгерлердің қызметтері
< >әдет ғұрып
< >Заңдар
< >Сенаттың қаулылары және императордың жарлықтары
< >Магистраттың эдиктілері
< 0>Принципат дәуіріндегі Император ... ... ... ... –ғұрып құқығы. 2. заңдар және т.б.
< >1 Эдикті; 2. ... 3. ... 4. ... ... ... және 2. ... ... эдиктілері  
< >1.  Дигестілер 2.      Пандектілер
< >1. Дигестілер, 2. новеллалар.
< ... V-ші ... ... 1-ші ... ... ... >Рим заңгерлерінің кодификациялары
< >Феодосий кодификациясы
< >Юстиниан кодификациясы
< >Трибониан кодификацциясы
< >Император Адриан кодификациясы
< 0>Рим құқығының қайнар көзі ... б.э.д V-ші ... ... ... және 3 ... бойы ... заң – бұл:
< >Рим мемлекетінің барлық кезіндегі заңдар жатады
< >12 кесте (тақтайша) заңы
< >Гераклит таблицасы
< ... ... ... ... 0>Ерлі-зайыптылардың мүліктік қатынастары неге байланысты болған
< >Неке құру нысанына
< >Туысқандық түріне
< >Шығу тегіне
< >Жасына
< ... ... ... пәнінен тыңдаушылардың өзіндік жұмыстарына тапсырмалар
1-ші тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
Рим мемлекетінің тарихи кезеңдері
Заң және ... ... ... және оның рим ... даму ... ... континенталдық құқық даму жолындағы үлесі
Глоссаторлар
Corpus iuris civilisтің құрамы
2-ші тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
 Lex XII tabularum – Римнің алғашқы ... ... Оның ... ... рим ... қалыптасуындағы ролі
"Квирит" түсінігі және квириттік құқығы.
Цицеронның заңгерлік қызметі
Институциялар
3-ші тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға ... және ... ... талап. Edictum. lege agere. per formulas agere.
Forum. Манципация қолдану тәсілімен сот жүргізу
Талап-арыз дегеніміз -
Талап-арыздардың нақты түрлері.
Заттай талаптар. Жеке ... ... ... талаптар.
Ұқсастық бойынша талап. Фикциялы талап
Кондикциялар
Персекуторлы талап-арыз. Айыппұлдық талап-арыз
4-ші тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама ... sui iuris және persona alieni iuris. ...... ... (caput). Capitis ... ... Тutela және ... негізіндгі құлшылық
jus conubii; jus commercii; testamentifactio; талапкер болу қабілеті
status libertatis, status civitatis, status familiae
құқық қабілеттік, әрекет ... ... ... ... ... ... атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
Отбасы басшысы (отағасы). Тәуелділер
Familia. Агнаттар және ... manu mariti et sine ... ... тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
заттық құқық дегеніміз -
Меншік құқығы. Иелену құқығы.
Заңды иелену. Заңсыз иелену
адал ... арам ... ... дегеніміз -
Bona fides. Иелену көнелігі (usucapio).
Mancipatio. Процесс In iure cessio. ... ... ... ... ... түсініктеме және сипаттама беріңіз:
 Ius abutendi. Res corporales et res ... Pars ... ... және ... меншік
Преторлық (бонитарлы) меншік
Перегриндік меншік
Бонитарлық құқық (res sua in ... ... ... құқығының бастапқы пайда болу жолдары
Меншік құқығының туынды пайда болу жолдары
Оккупация, спецификация, біріктіру, иелену көнелігі
Затқа иелік ету, ... ... ... билік ету
8-ші тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
Бөтен біреудің ... ... ... және ... ... Кепілпұл.
Манципацияланатын заттар. Манципацияланбайтын заттар
Қозғалатын (жылжымалы) заттар. Қозғалмайтын ... ... бар ... ... ... ... ... заттар
Тұтынылатын заттар. Тұтынылмайтын заттар
Басты заттар және қосымша заттар
Заттың ... ... ... ... ... Айналымнан тыс заттар
9 -шы тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
 Міндеттеме (obligatio)
stricti iuris және bonae ... solidum, ... ... ... ... ... -шы тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
 Атаусыз контрактылар. Пактылар. Квазиконтрактылар.
11-ші тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және ... ... ... Стипуляция.
Литералдық контрактілер. Синографалар және хирографалар
12 -ші тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
Реалдық контрактылар. Мутуум, депозитум
Сенімгерлік шарты
13 -ші ... ... ... ... және ... ... -ші ... атауларға, ұғымдарға түсініктеме және сипаттама беріңіз:
 Деликт. Дelictum және crimen айырмашылығы
Квазиделикт.
15 -ші тақырып
Төмендегі атауларға, ұғымдарға түсініктеме және ... ... ... мұра ... ... ... мирасқорлық
Өсиеттің рим құқығындағы дамуы
Рим құқығы пәнінен Глоссарий (сөздік)
A verbis legis non est recedendum – ... ... кері ... ... agendo – ... ... ... емес
Accessio cedit rei principali – керек-жарақ негізгі затпен бірге жүруі тиіс
Actori incubit onus probandi – ... ... ... болуы тиіс
Adoptio naturam imi tatur – бала асырап алудың табиғимен теңестірілуі (ер
адам асырап алмады және жас ... -18 жас ... ... ... fasit eius qui suscepit – ... ... ... алған
тұлға оқиға үшін де жауап береді
Applicatio est vita regulae – қолдану ... ... ... ... ... үшін ... болады)
Apud iudicem – судья алдындағы сот процессі сатысы
Actio - талап
Actiones in rem – заттық талап
Actiones in personam – жеке ... rei ...... ... қалпына келтіруге
байланысты талаптар
Actiones poenales – айып ... ... mixtae – айып жѕне ... мүліктік құқықтарды қалпына келтіруге
байланысты аралас талаптар
Actiones populares – қоғамдық ... ... ... directa – ... ... utilis – ... ... ficticiae – фикциясы бар талап, яғни жоқ айғаққа сілтеме жасайтын
талап
Actiones stricti iuris – ... ... ... ...... ... ... – публициандық талап
Accessorium – қосымша заттар
Apromissio – кепілболушылық
ager publicus – мемлекеттік жер
Agnatio – отағасының билігіне негізделген ... үй ... ... арқылы анықталатын туыстық байланыс
adoptio - alieni juris баланы ... алу; 3 рет ... ... бала ... алу ... – жұбайылық адалдықты бұзу
Animus possidendi – иеленудің субъективтік элементтері
Appellatio – апелляция.
Apprehensio – жаулап алу
Arbiter – сот процесіндегі арбитр.
Arra – ... ақы, ... – personae sui juris ... ... ... – бала асырап алушы мен асырап алынушы арасында халық жиналысында
жасалатын бала асырап алу түрі
асценденты - ... ... ... ... ... ... әке-
шешесі, ата-әжесі және т.б.
Bis de eadem re ne sit action – бір іс бойынша екі рет ... ...... ... ...... іс; ... жағдай.
Casus a nullo praestatur – оқиға үшін ... де ... ... fasit ius – ... ... ...... - құқыққабілеттілік
Cessio – цессио, алғашқы міндеттемені бұзбай несие берушіні өзгерту
Cives romani – рим ...... ...... – бөтен жерді жалдаушылар
Commodatum – несие.
Condicio – шарт, жағдай.
Condominium – ортақ меншік
Constitutiones ...... ... магистрат (принцепстің)
конституциясы
Consuetudo – әдет-ғұрып құқығы
Casus – оқиға
Contractus – талаппен қорғалатын шарт
Conventio – келісім
Compensatio – зачет-есепке ...... ... мен ... бір ... айналуы
Contractus litteralis – жазбаша шарт (литтеральды)
Condictiones – белгілі ақша сомасын немесе нақты заттарды ... ... ...... ... ... purus – ... талапсыз таза шарт
Culpa – кінә, салақтық
Cum manu – куйеуінің әйеліне билігін ... ... ... ... ... - ... manu mariti - ... тәуелдігін бекітетін неке
Decret – төменгі сот инстанциясының шешіміне жауап түрінде ... ... facto – ... jure – ... бойынша, заңды құқығы бойынша.
Decurio – ежелгі Римдегі қала басқарушысы, ... он ... ... ... ...... ашылуы
Depositum – сақтау.
Десценденты - ... ... ... ... ... ... шөберелері...
Datio in solitum – міндеттеменің орындалуын ауыстыру
Delegatio – ... ... ... ... ... – деликт (құқықбұзушылық)
Delicta publica – жария деликт
Delicta privata – жеке деликт
Depositio – сақтау, сақтауға міндеттеменің орындалу затын енгізу
Dianoia – ... non potest ese in pendenti – ... ... ... ... ... емес
Dolus – қасақана
Dos – отбасы шығындарын жеңілдету үшін ... ... ... – рим ... ...... magistratuum – магистрат эдиктісі
Edicta – жалпы міндетті император конституциясы
Exceptio – ... ... ... ...... тұлғасын өзгерту
Emphyteusis – ауылшаруашылық жер учаскесін мұрагерлікпен жалдау
Ex mala causa non oritur action – ... ... ... ету ... ... iure quod est regula fiat – өмірде әрекет ететін ... ... ... болады
Ius utendi – иелік ету құқығы
Ius fruendi – пайдалану құқығы
Ius abutendi – ... ету ... ...... құқығы
Ius vindicandi – талап ету құқығы
Ius conubii – рим некесіне тұру құқығы
Ius commercii – мүліктік қатынастардың ... болу ...... ... ... ... viperino est quae corrodit viscera textus – жоққа шығаратын талқылау
мәтіннің мазмұнын бұзады
Genus perire non censetur – топтық тоқтатылмайды ... ... ... ... ex ... – квази-контракт
Quasi ex delicto – квази-деликт
Querela – шағым.
familiae emptor - өсиетті орындаушы
Fideicomissa – өсиеттен бас тарту
Forum – сот; ... ... ... ... ... ...... үкіметтің немесе патшаның қазынасы.
Furiosi – әрекетке қабілетсіздер.
Furiosus ad sentis loco est – ақылсыз хабар-ошарсызға теңестіріледі
Furtum – ұрлық; меншікке қарсы ...... adimi non posse – ... ... ... алып алуға
болмайды
Heres – мұрагер.
Habitatio – бөтен үйде өмір сүру жеке сервитуты, бөтен біреудің үйінде өмір
бақи тұру
Hereditas lacens – ... ... ...... ... ab intestatu – заң бойынша мұрагерлік
Heres ex testamento - өсиет бойынша мұрагерлік
Hostes – шетелдіктер.
Incognito – астыртын, ... ...... тұралы оқұлықтар
Inuria - құқықбұзушылық.
Ius civile – ежелгі римнің ... ... ... ... gentium – ... ... ... humanum – адамның құқығы
Iustus titulus – заңдылық негіз
Inaequale coniugium – толық емес неке, яғни тараптардың біреуі заңды некеде
тұрмауы (конкубина)
Jura – ... ...... ... ... gentium – ... ... халықаралық құқық
Jus romanum – рим құқығы
jus vitae ас necis - өмір мен өлім ... connubii – ... тұру ...... ... ... ... publicum –жария құқық
Ius privatum – жеке құқық
Ius civile – цивильдік құқық
Ius gentium – ... ... naturale – ... құқық
Iurisdictio – сот магистрларының әрбір жеке дауды шешу џшін сот ... ... iure – ... ... сот ... сатысы
Intentio – талапкердің талабы көрсетілетін формула бөлігі
Idnorantia legis neminem exusat – ... ... ... ... null obligatio est – мүмкін еместі орындау міндеті болмайды
Jus publicum privatorum pactis mutari non patest – ... ... ... келісім арқылы өзгертуге болмайды
Lаtini - латындар
Legatum – үшінші тұлғалардың пайдасына белгілі бір ... ... ... ... - ... ...... шарттық құқық
Lex loci contractus – келісім шарттың жасалған орнының заңы
Lex loci delictis – қылмыс жасалған немесе зиян келтірілген орынның ...... ... brevem esse oportet – заң ... ... ... – чиновниктерге берілетін нұсқау
Manumissio – құлды еркіндікке жіберу әдісі
Matrimonium – неке.
Moratorium – кейінге қалтыру, күшін тоқтата тұру
Mores maiorum – ... ...... ... – міндеттемені жаңалау, новация
Nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse haberet – ешкім ... бар ... ... ... ... ... бере алмайды
Non obligat lex nisi promulgata – заң жарияланбаса міндеттей алмайды
Non solius damni puto et lucri habendum rationem – тек зиян ... ... ... ... emptio sine pretio ese potest – бағасыз сатылуы мүмкін емес
Nullus videtur dolo facere qui iure suo utitur – егер де ... ... ... ... де ... жасаған болып саналмайды
Nisi fiat restitutio segultur condemnacio quanti ea res est – ... ... ... ... ... ... орын алады
Occupatio - өзінде қалдыру мақсатымен заттарды ұстап қалу немесе алып алу,
жаулап ...... ...... ... tollitur – ... ... exstinguitur – міндеттеме өтеледі
Pacta sunt servanda – келісім ... ... ... – үй ... potestas – әке ... үй ... ... – айырбас шарты
Persona grata – сенімді тұлға
Persona non grata – сенімсіз, күдікті тұлға
personae sui juris - өз ... ... ... alieni juris - ... ... ... ... – құқық субъектісі
Peregrini - перегриндар
Pignus, fiducia, hypothecam – ... ...... берілмейтін келісім
Possessio- иелену.
Possessio Iusta – адал иелену
Possessio Iniusta – адал емес ... - ... herede gestio – ... вступление в наследство
Pretium – баға, ақша.
Privata – жеке шаруа, ... – жеке ... - ... tempore potior iure – кім ... ... ... сол құқықта
басымырақ болады
Res transit cum suo onere – меншік өзінде бар ауыртпалықпен бірге көшеді
Res – заттар.
Responsa prudentium – ... ... iudicata – сот ... in integrum – бастапқы қалпына келтіру
Res corporalеs – көзге көрінетін ... ... ...... ... ... soli – қозғалмайтын заттар
Res mobiles – қозғалатын ... mancipi – ... ... nec mancipi – ... емес ... quae ipso usu ...... заттар
Res quae usu minuuntur – тұтынылмайтын заттар
Res in ... - ... ... extra ... – айналымнан алынып қалынған заттар
Rescript – жеке ... ... ... ... император
конституциялары
Rei Vindicatio – виндикациялық талап
Remissio debiti – борыштан босату
Servitus – сервитут
Servitutes ... – жер ... ... – жеке ...... қайнар көзі күшіне ие сенат қаулысы
Servi - құл
Servi res sunt – ... – ол ...... ... manu - әйелдің еркіндігімен бекітілген неке; әйелі мен күйеуі бір-
біріне тәуелді емес заңды ... ... ... ... esse non potest – сервитутқа сервитут болуы мүмкін емес
Scire leges non hoc est verba earum tenere sed vim ac ...... оның ... ... ... күші мен ... білу ... omnia quae oportuit observavit caret culpa – ... ... ... кінә ...... некелесу
Societas – серіктестік шарты
Species – жеке заттар
Specificatio – басқа тұлғаға тиесілі бірнеше немесе бір заттан жаңа ... ... familiae – ... ... ... status ... status familiae – ... ... ... ... үш ... ...... жағдайы
Status civitatis – азаматтық жағдайы
Status familiae – отбасылық жағдайы
Stipulatio poenae – тұрақсыздық төлемі
Substitutio – ... ...... берілетін және иеліктен шығарылатын бөтен
біреудің жерінде ұзақ уақыт бойы пайдалануға құрылыс салу
Traditio - заттарды біреуден ... ... - ... қалтыру қабілеті (завещательная правоспособность)
Thesaurus – көмбе
Traditio – иеленуді беру
Tutela – қамқоршылық
Testamentum - өсиет
Testamentuum factio activa – ... ... ... factio passiva – енжар өсиет қабілеттілік
Transmissio delationis – өзінің өліміне дейін мұраны қабылдап ... ... ... ... ... қабылдап алу құқығының өтуі
Veto –тыйым салу.
Эдикт – халыққа ... ... ... ... - ... ... (приобретательная давность)
Ususfructus – затты пайдалану және оның өнімін алу құқығы
Verbis obligatio – ауызша (вербальды) контракт
-----------------------

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шет ел мемлекетінің зейнетақы жүйесі13 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет
11-15ғғ. франция, англия, германия, италия23 бет
Абдрахманов Сауытбектің аударма саласына сіңірген еңбегі10 бет
Авибарлау және авиасуретке түсіру4 бет
Адамзат қоғамының эволюциясы32 бет
Адастырушы діни ағымдар8 бет
Аддиктивті жүріс-тұрыспен психологиялық жұмыс туралы4 бет
Азаматтық құқық негіздері жайында6 бет
Айырбас шартының элементтері11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь