Селен топшасы элементтері (селен теллур полоний)

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1. Селен топшасына жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
2. Селен, теллур және полонийдің оттекті қосылыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
3. Селен, теллур және полонийдің бинарлы қосылыстары ... ... ... ... ... ... ... ... 13
4. Селен, теллур (IV) және селен, теллур (VI) қосылыстары ... ... ... ... ... ... ... ..19
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Кіріспе

Соңғы жылдардағы химия, металлургия, машина жасау, радиоэлектроника, авиа- және автомобиль жасау, атом өнеркәсібі және басқа да қазіргі кезең салаларындағы ғылыми-техникалық прогресс жетістіктері сирек элементтер негізіндегі материалдардың табысты қолданылуына айтарлықтай байланысты.
Қазіргі анорганикалық химия мен технологияның ең ірі және практикалық тұрғыдан маңызды бөлімдерінің бірі Д.И.Менделеевтің периодтық системасында 50-ге жуық элементті құрайтын сирек және шашыраңқы элементтер – оның ішінде селен, теллур және полоний химиясы мен технологиясы болып табылады.
1. Бірімжанов Б.А. Жалпы химия. – Алматы: ҚазҰУ, 2011. – 744 б.
2. Электрондық лекциялар курсы //Рустембеков К.Т. Элементтер химиясы. – Қарағанды: ҚарМУ, 2010.
3. Н. Гринвуд, А. Эрншо Химия элементов – Москва 2011 – 620 б.
4. Интернет көзі: http://kk.wikipedia.org
        
        Жоспар
Кіріспе.......................................................................................................................3
* Селен топшасына жалпы сипаттама ..................................................................4
* Селен, теллур және полонийдің оттекті қосылыстары.....................................8
* Селен, теллур және полонийдің бинарлы қосылыстары................................13
* ... ... (IV) және ... ... (VI) ... ... ... химия, металлургия, машина жасау, радиоэлектроника, авиа- және ... ... атом ... және ... да қазіргі кезең салаларындағы ғылыми-техникалық прогресс жетістіктері сирек элементтер негізіндегі материалдардың табысты қолданылуына айтарлықтай байланысты.
Қазіргі анорганикалық химия мен технологияның ең ірі және ... ... ... ... бірі ... ... ... 50-ге жуық элементті құрайтын сирек және шашыраңқы элементтер - оның ішінде селен, теллур және полоний ... мен ... ... ... ... ... ... сипаттама
Селен және теллур оттек, күкірт, полониймен бірге VI топтың негізгі топшасын құрайды. Олардың электрондық ... - [Ar] ... - [Kr] ... - [Xe] ... сияқты, Se және Те тотығу дәрежелері - 2, +4 және +6; Se(IV) және Те(IV) қосылыстары көбірек тұрақты. S(IV) ... ... олар ... гөрі ... ... көбірек көрсетеді. Se(IV) және Те(IV)-тің Se(VI) және Te(VI)-ға түрленуі тек күшті ... ... ғана ... Сол ... Те(II) және ... ... Se(II) ... белгілі; әсіресе Te (II) комплексті қосылыстар тән.
Екі бөлінбеген электрон жұбы ... ... ... ... жағдайда аттас атомдармен, тудырады, ол өз кезегінде сақиналы немесе тізбекті молекулалар түзуге және көптеген аллотропиялық модификацияларының өмір сүруіне әкеледі. ... және ... - ... ... жылы ... ... алтын кенінде жаңа металл бар екендігін болжаса, одан 16 жыл өткенде Клапрот оны металл деп бөліп алып, теллур (латынның - жер) деп ... 1817 жылы ... ... ... ... қорғасын камераларындағы шламды зерттегенде, теллурға ұқсас, жаңа элементті бөліп алды және оны селен ... - ай) деп ... ... ... өндіру 1910 жылдан басталды.
Табиғи селен - алты изотоптың қоспасы: 74Sе-82Sе, оның ... ... ... - 78Sе (23,52%) және 80Sе ... ... ... изотоп: 120Те-130Те, көбірек тарағандары - 128Те (31,75%) және 130Те (34,27%).
Селен және теллурдың кейбір физикалық қасиеттері (тор ... ... ... және т.б. ... ... ... ... нм
0,14
0,16
0,164
Иондық радиус, нм Э2-
Э4+
Э6+
0,198
0,221
0,230
0,050
0,097
0,094
0,042
0,056
0,067
Тұрақты ... ... ... кДж · ... (25 oС), г ... ... oС: ... күйі
қатты
қатты
қатты
Селеннің атмосфералық қысымда өмір сүретін кемінде бес модификациясы белгілі, ... - ... ... әр ... ... ... ассоциациясы полиатомды сақина немесе шексіз спиральді тізбек түрінде болады; теллурда тек екінші түрі табылған. Селеннің тек ... ... ғана ... ... барлығы да кезкелген жағдайда тұрақсыз.
Селен модификациялары: аморфты (қызыл), шыны-тәріздес (қара), қызыл ... сұр ... ... ... ... ... дұрыс болмаса да металдық деп айтылатын) селеннің басқа түрлерінен оларды ұзақ қыздырғанда, балқытылған селенді баяу ... оның ... ... ... ... температурада конденсациялағанда алынады. Оның құрылымы бір-біріне параллель орналасқан шексіз спиральді ... ... ... тек осы түрі ғана ... ... ... осы ғана ... өткізгіш (қалғандары - изоляторлар). Селеннің ... ... ... ... 1000 есе ұлғаяды) және қысымға өте сезгіш. Оның электрлік қасиеттері анизотропиялы: өткізгіштігі және тоқ тасымалдаушылардың ... ... ... ... ... ... ... 5 есе үлкен.
Теллур - металдық жарқылы бар күміс тәріздес ақ зат, жұқа ... ... ... - ... ... ... кристалданады. Құрылымы селеннің гексагональді модификациясына ұқсас. Теллур қышқылын салқында тотықсыздандырып жұқа қара ... ... ... ... теллур гексагональді теллурдың өте ұсақ кристалдарынан тұрады. Селен сияқты ол жартылай өткізгіш, ... оның ... ... іс ... ... ... ... қасиеттері. Элементар селен және одан азырақ дәрежеде теллур химиялық өте активті, әсіресе аморфты және ұсақ дисперсті түрлері. Ауада немесе ... ... ... ... ... ... ... көгілдір, теллурдыкі - жасыл жиекті көгілдір. Фтор, хлор және броммен бөлме температурасында әрекеттеседі. ... ... ... ... селен йодпен балқытылады, бірақ иодидтер түзілмейді. 2000-тан жоғары селен ... түзе ... ... ... ... бұл ... ... температурада және аз шығыммен жүреді. Жоғары температурада екеуі де ... ... ... ... температурасында сумен іс жүзінде әрекеттеспейді. Селенді сумен қыздырғанда аздаған дәрежеде қайтымды гидролиз жүреді:
3Se + 3H2О2Н2Se + Н2SeO3
Кристалдық теллур сумен ... ... ... ... (жаңа тұндырылған - 500-та). Сілтілердің концентрленген ерітінділерін қыздырғанда селен мен теллурды ерітеді:
3Te + 6KOH 2K2Te + K2TeO3+ 3H2O
Оттегі қатысуында ... ... ... ... ... ерітінділер береді:
7Se + 4NaOH + О = Na2Se6 + Na2SeO3 + 2H2О
Тұз және сұйылтылған күкірт ... ... мен ... әсер ... ... Н2SO4 ... салқында ерітеді - сәйкес түрде жасыл және қызыл ерітінділер түзіледі; сумен сұйылтқанда селен мен ... ... ... Азот ... ... Н2SeO3 - селенді қышқылға дейін тотықтырады. Теллур ... азот ... Н2ТeO3 - ... ... ... ал концентрленгенмен - негіздік нитратқа дейін тотығады:
2Тe + 9НNO3 = Те2О3(ОН)NO3 + 8NО2 + ... ... ... ... және ... ... қышқыл, т.б.) оларды Se(VI) және Те(VI)-ға дейін тотықтырады. Селен және теллур күміс және алтын тұздарының ерітінділерімен әрекеттеседі:
3Se + 4AgNO3 + 3H2О = 2Ag2Se + Н2SeO3 + ... үшін және ... ... үшін, күкіртке ұқсас, қайтымды қосылу реакцияларына қабілеттілік тән. Бұл реакциялардың қатарына сілтілік металдардың сульфидтері мен полисульфидтері ерітінділерінде полихалькогенидті ... түзе ... еруі ... ... ... ерітіндісімен қыздырып әсер еткенде тиосульфат тәрізді қосылыс - селеносульфат түзіледі:
Se + Nа2SO3 = Nа2SSeO3
салқындатқанда ол ... ... ... металдар цианидтерінің ерітіндісі қыздырғанда селенді ерітеді - селенционаттар түзіледі. Теллурға концентрленген натрий сульфиті ерітінділерімен жоғары қысымда ... ~ 3000) әсер етіп ... ... ... ... ... оның ерітінділері тез бұзылады (бүлінеді). Металдар цианидтері теллурға әсер етпейді.
Полоний - ақ ... ... ... ... ... ... ... екі аллотропиялық түрі бар: α- түрі тек төменгі температурада кездеседі және β- түрі жоғары ... сай. ... түрі - куб ... кристалдар, ал екінші түрі - ромбалық.
Полоний изотоптарының ішіндегі маңыздысы α- бөлшектерді алуға ... ... тұз ... ... ... қасиет көрсетеді.
Po + 2HCl --> Po+2HCl -->PoCl2+H2↑
* Селен және теллурдың оттекті қосылыстары
Селен және теллур диоксидтер - ЭО2 және ... - ЭО3 ... ... ... да ... ... ... ТеО2, белгілі бір мөлшерде амфотерлі де. Одан басқа, тұз тәріздес сипаты бар қайсыбір аралық оксидтер алынған. Буларында ... SeO және ТеО ... ... ... SeO2 - ... ине ... ... (tб= 389o C, tв= 337o C, ρ= 3,954 г/см3). Селеннің ауада немесе оттекте жануынан алынады. Н2SeO3-ті сусыздандырып алуға болады. Селен және ... ... ... келетін шексіз тізбектерінен құрылған тетрагональді торда кристалданады, және де селеннің әр атомы оттектің тағы бір ... ... ... ... ... шіріген тұрын (редька) сияқты тән иісті. Буларында мономерлі. Суда оңай еріп, селенді қышқылын ... ... ... ... жақсы ериді, бензолда аз, ал ацетонда ерімейді. Сусыз күкірт қышқылында жасыл ерітінді түзе отырып ериді. ... НСl ... ... ... ... ... ... бірақ ылғал жоқта күкірт диоксидімен қатты күйінде, буларында да ... ... ТeO2 - ... ... ... ... немесе теллур қышқылының, не теллурдың негіздік нитратының термиялық ыдырауынан алынады (tб= 733o C, tқ= 1260o C, ρ= 6,07 ... Бұл ақ, ... ... ... емес зат. ... рутилге TiO2 жақын тетрагональді кристалдар түзеді. Натрий теллуритін қышқылмен ыдыратып салқындатқанда алынатын ромбалық модификациясы белгілі.
Суда ерімейді дерлік. Ерігіштік минимумы рН~4 ... ... оңай еріп ... ... ... аммиакпен және сілтілік металдар карбонаттары ерітіндісімен әрекеттеспейді. ... ... ... ... ... ... мысалы Te2O3(ОН)NO3 және Te2O3SO4. Тұз қышқылында тетрахлорид түзе отырып ериді. ... ... және ... ... ... ... сутекпен, көміртекпен, сол сияқты мырыш немесе алюминий сияқты металдармен элементар теллурға дейін тотықсызданады. ... ... ... ... ... ... ... PbO2 және с.с. жоғары оксидтермен теллураттар түзеді. Соңғылары TeO2-ні калий нитраты немесе хлораты сияқты тотықтырғыштармен қыздырғанда түзіледі.
Селен триоксиді (селен ... SeO3 - Н2SeO4 және Р2О5 ... ... ... SO3 артық мөлшерімен қыздырғанда алынуы мүмкін (tб= 121o C, ρ= 3,6 ... Оны ... ... төмен қысымда дистилляциялап бөліп алады. Ол түссіз зат кубик, не асбест тәрізді жіңішке ине түрінде кристалданады. ... ... ... ... ... ... (SeO3)4 молекулаларынан тұрады.
Ауада жайылады, суда быжылдап және жылу бөле ериді (селен қышқылы түзіледі). Күшті тотықтырғыш: күкіртті SO2-ке ... тұз ... және ... ... - ... ... ... тотықтырады. Көптеген органикалық заттармен шабытты әрекеттеседі.
Теллур триоксиді (теллур ... ... -TeO3 - ... ... (ρ= 5,06 ... ... H2TeO4 ... алынады. Суда ерімейді, бірақ ыстық судың ұзақ әсер етуінен H6TeO6 ортотеллур қышқылын түзе ... ... ... ... минералдық қышқылдар мен сілтілердің ерітінділері оған әсер етпейді. Концентрленген сілті ерітінділерінде қыздырғанда теллураттар түзе отырып, ериді.
Селенді қышқыл H2SeO3 - ... ... ... ... SeO2 ерітінділерінен кристалданады (ρ= 3,004 г/см3). Суда жақсы ериді.
Ылғал ауада оның кристалдары жайылады, құрғақта желге ... ... ... ... ... ... әлсіздеу); К1=3,5·10-3, К2=5·10-8. Қышқылдық ерітінділерде сутек пероксидімен немесе калий перманганатымен H2SeO4-ке дейін оңай тотығады. Хлор немесе броммен тотығуы қайтымды жүреді. H2SeO3 үшін ... ... ... тән: күкірт сутекпен, күкірт диоксидімен, йод сутекпен элементар селенге дейін тотықсызданады.
Теллурлы қышқыл H2ТeO3 - сілтілік металдар теллуриттерінің ... ... сол ... теллур тетрагалогенидтерінің гидролизінде ақ аморфты тұнба түрінде түседі. Суда ... ... ... 10-6 моль/л). Бұл өте тұрақсыз қосылыс: бөлме температурасының өзінде аздап сусыздана бастайды. Бірақ су ... ұзақ ... ... ... ... оңай ТeO2-ге дейін сусызданады. Күкіртті және селенді қышқылдардан әлсіздеу: К1=3·10-3, К2=2·10-8. Оның негіз ... ... ... ... ... теллурлы қышқыл селендіден әлсіздеу: ол HJ және FeSO4-пен тотықсызданбайды, ал бұл заттар H2SeO3-ті Se-ге дейін тотықсыздандырады. Тұз және ... ... ... ... ... ... ... бұл Se-ді Те-дан бөлуде қолданылады.
Селен қышқылы H2SeO4 - күшті тотықтырғыштармен H2SeO3 немесе Se-ді тотықтырып алынады. Оны алудың ... ... - ... ... ... бром ... әсер ... + Br2 + H2O = H2SeO4 + 2AgBr
Ерітіндіден сусыз күйінде, сол сияқты кристаллогидраттар түрінде бөлінеді. Сусыз қышқыл ромбалық сингонияда ... (SeO4 ... ... ... Өте ... Күкірт қышқылы сияқты органикалық заттарды оңай көмірлендіреді (шала күйдіреді). Күкірт қышқылы тәрізді ол да күшті қышқыл. ... ... ... ... H2SeO4 ... ... алтынды ерітеді:
2Au + 6H2SeO4 = Au2(SeO4)3 + 3 H2SeO3 + ... және НСl ... ... арағына ұқсас әсер етеді, мәселен платинаны ерітеді. Сұйылтылған қышқыл өте баяу тотықсызданады. Күкірт диоксидімен, тұз, бромсутек және йодсутек ... ... ... ... H2SeO4 ... Se және Те-ді ерітеді, ал қыздырғанда - сол сияқты S-ті, сәйкес түрде жасыл, қызыл және көгілдір ерітінділер түзе ... ... осы ... ... катиондарының селенаттары алынады. Полиселен қышқылдары да, дербес жағдайда пироселен қышқылы H2Se2O7, белгілі.
Теллур қышқылы. ... ... үш түрі ... ... ... H6ТeO6 күшті тотықтырғыштармен Те және ТeO2-ні тотықтырып алынады. Ол ақ кристалды зат, ыстық суда жақсы, салқын суда нашар ериді. ... ... сулы ... ... түрінде кристалданады. Азот қышқылынан басқа қышқылдарда өте нашар ериді. Спиртте және ... ... ... еріткіштерде ерімейді деуге болады. Ауада өзгермейді.
Оның үш кристалдық: кубтық - (ρ= 3,17 ... ... - (ρ= 3,02 ... және тетрагональді (ρ= 3,16 г/см3) модификациясы белгілі.
Тұз қышқылы ортотеллур қышқылын теллурлы қышқылға ... ал ... газ, ... және с.с. ... ... элементар теллурға дейін тотықсыздандырады.
100-1200C-та ортотеллур қышқылын сусыздандырғанда, суда нашар еритін ақ аморфты зат түрінде полиметателлур ... ... ... Оны ... ортотеллур қышқылын ұзақ қыздыру арқылы да алуға болады. Теллур қышқылының бұл түрінің химиялық ... ... ... ... ... ТeO3 және H2O-ға ... қышқылын (немесе полиметателлур қышқылын сумен) дәнекерленген түтікте ~1500C-та қыздырғанда түссіз сироп тәрізді масса түрінде аллотеллур қышқылы түзіледі. Ол ... ... ... араласады; ерітінді (ортотеллур қышқылы ерітіндісінен өзгеше) айқын қышқылдық ... ... Ол ... ... және хлор қышқылынан басқа), сол сияқты сілтілерде жақсы ... ... ... бойынша аллотеллур қышқылы ортотеллур және полиметателлур қышқылдарының ортасынан орын алады. Әртүрлі әдістердің мәліметтері бойынша оның молекулалық массасы үш ... он ... ... бола ... ... температурасында баяу ортоқышқылға, ауада қыздырғанда полиметателлур қышқылына айналады.
Полонийдің PoO және PoO2 оксидтері бар. ... ... PoO ... ... ... ... Полоний мен оттекті тікелей әрекеттестіру арқылы полоний ... - PoO2 ... Оның ... қасиеті қышқылдық қасиетінен әлдеқайда басым. PoO2 сілтілермен балқытқанда ғана әрекеттеседі, ал қышқылдармен негіздік оксидтер сияқты әрекеттесіп Po+ ... ... ... ... -->Po(SO4)2+2H2O
Полоний үш оксиді PoO3 әлі алынбаған. Полоний қосылыстары у. Полонийдің қосылыстары темекіде немесе ... ... ... ... ... және ... бинарлы қосылыстары
Селен және теллур галогенидтерінің негізгі түрі - ЭНаl4; тек фтормен ЭНаl6 түзеді. Одан ... ... және ... ... ... ... ... Селен галогенидтері қасиеттері бойынша сәйкес күкірт қосылыстарына ұқсас, бірақ селенде күкірттегідей Э2Наl2 қосылысы емес, одан ЭНаl4 қосылыстары ... ... ... ... тұз ... сипаты көбірек. Олардың барлығын дерлік селен (теллур) және галогендердің әрекеттесуінен алуға болады.
Селен және теллурдың қатты тетрагалогенидтері үшін тұз тәрізді құрылыс ... тән. ... ... ток ... бұл олардың аздаған иондық сипатын көрсетеді.
SeCl2, SeBr2, TeCl2, TeBr2 - буларыңда тұрақты, ұшқыш қосылыстар. Конденсацияланған күйінде тек теллур дигалогенидтері ... ... ... өзі де ... ... ... ... және бромид) күкірт моногалогенидтері сияқты димерлі және құрылысы Н2О2 ұқсас. Селен және теллур алуан түрлі оксигалогенидтер түзеді: SeO2F2, ... SeO2F6, ... ... SeOCl2, ... ... SeOBrCl ... ... Гексафторидтер құрғақ фтордың селенмен бөлме температурасында және ... ... ... ... ... түссіз улы газдар. Олардың молекулалары, SF6 сияқты, центрінде халькоген атомы болатын дұрыс октаэдр болады. Гексафторидтер құрғақ шынымен ... ... ... ... 00-та ... ... ... түзіледі. Сол сияқты күшті фторлаушы (мысалы ClF3) агент Se, SeO2-ге әсер еткенде немесе мына ... ... ... ... шабытты гидролизденетін және шыны "жейтін" сұйықтық. Басқа элементтердің фторидтерін алуда қолданылады.
Теллур тетрафториді мына реакция бойынша түзіледі.
TeO2 + 2SeF4 = TeF4 + ... аса ... және оңай ... ... зат.
Хлормен қосылыстары. Селен тетрахлориді SeCl4 селенді хлорлау (реакция бөлме температурасында басталады) арқылы алынады. Ол ... ... ... өте гигроскопты зат. Оңай возгонкаланады. Тек қысым астында ғана балқытуға болады; сұйық SeCl4 қою-қызыл, ... ... ... ... ... көміртекте іс жүзінде ерімейді, күкірткөміртекте және бензолда әлсіз ериді. Ацетонмен әрекеттеседі. Концентрленген тұз қышқылы ерітінділерінде гексахлорселенді қышқыл H2SeCl6 түзіледі. Оның ... ... және ... тұздары Ме2SeCl6 алынған, олар суда ериді және спиртте ерімейді.
Диселендихлорид Se2Cl2 - май тәрізді ... ... ... ... ... ... ... реакция бойынша алуға болады:
3Se + SeО2 + 4HCl = 2Se2Cl2 + 2H2О
Гидролизденеді:
2Se2Cl2 + 3H2О = H2SeО3 + 3Se + ... ... ... ... ... ... селенил) SeОCl2 - SeCl4 пен SeО2 қоспасын қыздырғанда ... SeCl4 ... ... ... Бұл ... ... ... қасиеті бойынша хлорлы тионилге ұқсас.
Теллур тетрахлориді ТeСl4 - ... ... ... ... Өте гигроскопты, сумен гидролизденеді.
Қышқылдылығы 7н. аз тұз қышқылының ерітінділерінде ... - ... ... ... - [TeCl5·H2O]-, [TeOCl4]2-, [TеOCl3]- және т.б. Кейбір органикалық еріткіштер теллурды тұз қышқылды ерітінділерден экстракциялайды, ол ... ... сол ... ... басқа элементтерден бөлуде технологияда қолданылады. Дербес жағдайда, трибутилфосфат 2-10н. тұз қышқылы ерітіндісінен Те(IV)-ті [Te·3ТБФ·2H2O]Cl4 сольваты түрінде сандық экстракциялайды. ... ... ... ... SeBr4 бромның артық мөлшерімен селенге әсер еткенде қызғылт-сары түсті ұсақ кристалды ұнтақ түрінде алынады. Бөлме ... - ақ ... ... ... Se2Br2 - зәрлі иісті қан-қызыл сұйықтық. Күкірткөміртектегі селен суспензиясына бром қосып алынады.
Теллур тетрабромидін ТeBr4 бром ... ... әсер етіп ... ... ... НBr-дағы ерітіндісінен концентрленген күкірт қышқылымен тұндырылады.
Полоний дибромиді PoBr2(II) - ... ... зат. ...
Иодпен қосылыстары. Теллур тетраиодиді TeJ4 компоненттерді балқытып, сол ... ТeО2, ТeО3 ... ... НJ-пен әсер етіп алынады:
Н6ТеО6+ 6НJ = ТеJ4+ J2+ 6Н2О
Оның кәдімгі ромбалық модификациясынан басқа, үлкен тығыздықпен (5,7 г/см3) ... ... ... ... KCN ... еріп, калий селенцианатын KSeCN түзеді. Ол суда, спиртте және ацетонда ... ... ақ ине ... ... кристалдар. Бұл тұзға ацетон ерітіндісінде қорғасын тетраацетаты әсер еткенде селенциан және ... (II) ... ... ... = (SeCN)2 + ... + ... және NH4SCN тұз ... ерітінділерінен селен (II) роданиді Se(SCN)2 бөлінуі мүмкін. Бұл жарықта және ылғал әсерінен ыдырайтын сары түсті зат.
Теллур ... ... ... теллурцианаттары алынбаған. Теллур тетрабромиді суспензиясын және күміс ... ... ... ... ... ... ... дицианиді түзіледі:
TeBr4 + 3AgCN = Te(CN)2+ 3AgBr + BrCN
Ұқсас тәсілмен Тe(SCN)2 роданиді де ... ... және ... ... ... ... және теллуридтеріне қышқылдармен әсер етіп алады. Оларды алюминий селениді және теллуриді гидролизімен, сонымен бірге қыздырғанда элементтердің тікелей ... ... ... бұл ... ... ... ... болады. Теллурсутек алу үшін теллур катодында 00-қа дейін салқындатқанда күкірт қышқылының электролизін жүргізу ұсынылады. Бөлме температурасында екеуі де ... ... ... газ. ... ... ... ... сұйық теллурсутек жасылдау-сары, ал кристалдық - лимон-сары.
Құрғақ ауада бөлме ... ... ... ал ... баяу элементтерге ыдырайды. Ылғал ауада селенге (теллурға) дейін тотығады. Ауада қыздырғанда жанып, диоксидтер немесе (оттек жетімсіз болғанда) Se0, Те0 ... Сулы ... ... ... ... Se0, Те0 дейін тотығады. Газ күйлерінде және ... де - ... ... ... ... олар бром және йод ерітінділерін түссіздендіреді.
Басқа бейметалдармен қосылыстары. Селен және теллур азотпен бір-бірден нитрид Э4N4 түзеді. Оны ... ... ... немесе тетрабромидтеріне әсер етіп алады. Селен нитриді қызыл-қызғылт, ... - ... ... де ... ... ... ... қатынаста балқытылады - шынылар алынады; кристалдық күйде тек Se3Р4 алынады. Ол сары немесе қызыл-қызғылт ромбалық ине ... ... (тығ. 1,31; б. ... 2420) ... фосфиді Тe3Р2 сүреттелген, бірақ кей мәліметтер бойынша ол теллур мен ... ... ... - СSe2 - ... ... ... ... селенсутектің ССl4 буларымен әрекеттесуінен түзіледі:
2Н2Se + СCl4 = СSe2 + 4НСl
Бұл алтын ... ... ауыр ... (тығ. 2,65; б.t. - 43,70; қ.t. - ... ... және теллурға қыздырғанда көміртек (II) оксидімен әсер етсе газ тәрізді карбонилдер SeСО және ТеСО түзіледі.
Селен кремниймен ... ... SiSe және ... SiSe2 түзеді. Теллурмен 8920-та инконгруэнтті балқитын Si2Тe3 түзеді; SiТe 8950-та балқиды. Бұл силицидтердің барлығы да ылғал ауада гидролизденеді.
Бор селениді B2Se3 - ... ... ... сутекпен қоспасын бром үстінен өткізгенде алынады. Бор теллуриді алынбаған.
Халькогендер өзара әркеттескенде коваленттік байланыс пайда болып, циклді ... ... ... бір халькоген атомы басқаларының атомдарының орнын баса алады. Соңғы жылдары S8 сақинасындағы орын басу ... ... Se4S4, Se3S5, Se2S6, SeS7 ... ... Se- Se ... жоқ. H2SeO3 ерітіндісіне H2S-пен әсер еткенде қызғылт-қызыл SeS2 ... ... ... (NH4)2S ... ... ... ... селен моносульфиді SeS алады. Бірақ көптеген авторлар ол өнімдерді екі элементтің қоспасы деп ... ... ... ... жоқ. ... ... ... сульфидтері препаративтік әдіспен алынған. H2TeO3 ерітіндісі арқылы H2S-ті өткізгенде қоңыр түсті тұнба ... TeS2 ... ... Ол - ... ... тұрақты. Қыздырғанда компоненттеріне ыдырайды. Гептасульфид TeS7 9000-та элементтер қоспасын қыздырып алынады, әрі қарай СS2-мен экстракциялайды және толуолда қайта кристалдандырады. Бұл S8 ... ... ... ... басқан өнім болса керек. Тағы бір сульфид Te7S10 ... ... ... Онда Te және S ... байланыс жоқ. Ол Te7 және S10 спиральдарының бірге кристалдануынан алынады.
* Селен, ... (IV) және ... ... (VI) ... ... және теллуриттер SeO2 және ТeO2 немесе селенді қышқыл сілтілермен, оксидтермен, карбонаттармен әрекеттескенде алынады. Ерімейтін ... және ... ... ... ... селениті (теллуриті) ерітіндісімен сәйкес металл тұзының ерітіндісіне әсер етіп алуға болады. ... ... ... және ... суда ... ... ... басқа металдардың тұздары іс жүзінде ерімейді.
Сілтілік және сілтілік-жер металдарының селениттері (теллуриттері) ауада қыздырғанда ... ... ... ... ... ... ... селениттер оксидтерге диссоциацияланады. Ауыр металдар селениттері қыздырғанда тотықпайды. Теллуриттер ~10000С-қа дейін ... ... ... ... ... ... аз ерігіштігіне қарамастан, ауыр металдардың көптеген селениттері және теллуриттері кристаллогидраттар ... ... ... ... ... сульфиттерге қарағанда ерігіштігі аздау. Селенді және теллурлы қышқылдар МеIНЭО3 және МеIН3(ЭО3)2 тәрізді қышқыл тұздар береді. Тригидроселениттердің ... ... ... ... гидроселениттер қыздырғанда сусызданып құрамында Se2O52- ионы бар метадиселениттер түзеді. Сілтілік металдар және аммоний метадиселениттері су ерітінділерінен жоғары температурада алынуы ... Сулы ... олар ... гидролизденеді. Ұқсас қосылыстар теллурда да алынды, мысалы К2Тe2O5·2H2O. Сілтілік металдардың басқа изополиқышқылдармен де тұздары алынған: К2Se4O9, К2Тe6O13 және басқалар. ... ... ... ... және ... ... және ауыр металдар үшін алуан түрлі полиселениттері және әсіресе полителлуриттері алынуы мүмкін. Мәселен, магний тұздарынан MgTeO3-тен басқа MgTe2O5, Mg2Te3O8 және MgTe6O13 ... ... ... ... одан соң оксиселениттер түзе отырып, ыдырайды. Полителлуриттері термиялық тұрақты, олардың көпшілігі, мысалға СаTe2O5 және Ni2Te3O8, инертті атмосферада ... ... ... негіздік тұздар (оксиселениттер, оксителлуриттер) алынады. Мәселен, қорғасынның инконгруэнтті балқитын екі оксиселениті: 2PbO·PbSeO3 және 4PbO·PbSeO3 табылған.
Натрий селениті Na2SeO3 - ... ... ... ... ... ... ... (Na2O-SeO2-H2O системасын қарастыру). Суда жақсы ериді, ауада қыздырғанда селенатқа тотығады.
Натрий теллуриті Na2ТeO3 - ... ... ... Na2СO3-пен балқытып немесе ТeO2-ні NaOH ерітіндісінде ерітіп алынады ... ... ... ... ... суда жақсы ериді; калий теллуритінен өзгеше гигроскопты емес. Ауада қыздырғанда теллуратқа дейін ... - ... ... оксидтермен, негіздермен немесе карбонаттармен бейтараптандырып, селениттерді тотықтырып, сол сияқты Na2SeO4-тің металдар ... ... ... (аз ... селенаттар жағдайында) арқылы алынуы мүмкін. Селенаттар қасиеттері бойынша сәйкес сульфаттарға ... ... ... ... ... және суда оңай ... Сілтілік-жер металдарының, қорғасынның селенаттары және (сульфаттардан өзгеше) күміс пен таллий селенаттары аз ериді. ... ... ... ... ... тұз қышқылында ериді:
ВаSeO4 + 4НСl = Н2SeO3 + ВаСl2 + Сl2 + ... ... ... ұқсас кристаллогидраттар, мысалы Na2SeO4·10H2O, СaSeO4·2H2O, CuSeO4·5H2O, сол сияқты қос тұздар - селенатты ашудастар, ... ... ... т.б. ... Селенаттардың кристалдық құрылымы, әдетте, сәйкес сульфаттарға ұқсас. Мыс, кадмий, талий және күміс тұздарынан басқа ... суда ... ... ... ... ... қарағанда тұрақтылығы аздау. Олардың термиялық ыдырауынан, сульфаттардан өзгеше, қатты фазадағы селениттер түзіледі. Мысалы, сілтілік-жер металдарының таза селениттерін ... ... ... ... бойынша гидросульфаттарға ұқсас, сілтілік металдар гидроселенаттары МеНSeO4 және одан күрделі гидроселенаттар алынған.
Теллураттар сәйкес сульфаттар мен селенаттардан күшті ерекшеленеді және ... ... ... ... құрылымында кейде ортақ ұштарымен немесе қырларымен шексіз тізбекке байланысқан октаэдрлік ТeO6 топтары бар. Теллураттар теллуриттерді тотықтырып, мысалға хлормен немесе оттекпен, ... ... ... ... ал ... - сулы ... алмасу реакциялары арқылы алынады. Сілтілік және одан аз дәрежеде сілітілік-жер металдарының теллураттары суда ериді, ауыр металдардыкі - іс ... ... ... ... - ... ... туындылары. Олардың арасында орта тұздар бар, мысалы Ag6ТeO6, және қышқыл тұздар, мысалы КН5ТeO6, Na2Н4ТeO6, Cu2Н2ТeO6 бар. Толық орынбасқан ортотеллураттар, ... ... ... ТeO3, ТeO2, Те, ... ... атмосферада) сілтілермен балқытып, оксидтермен, карбонаттармен, нитраттармен және т.б. балқытылып алынады.
Сілтілік металдар тұздары суда ерігенде, ... түзе ... ... металдардың ортотеллураттары суға тұрақты. Бұрын метателлураттар гидраттары Ме2ТеО4·2Н2О деп келген, сілтілік металдардың ... ... ... ... ... ... ... Натрий тұзының екі модификациясы белгілі. Қышқылды салқында бейтараптандырғанда ерімтал модификациясы түзіледі, оны ерітіндіден спиртпен ... ... ... Қайнатқанда бейтараптандыру ерімейтін тұрақтырақ түрін тұндырады. К2Н4ТеО6 суда ... ... ... ... суда, сілтілер мен сұйылтылған минералды қышқылдардың ерітінділерінде ерімейтін ... ... ... ... басқа да түрлері алынған. Мәселен, сулы ерітінділерден калий гидротеллураттары КН3ТеО5, К5Н3(Те2О10)·16Н2О бөлінген. Пісіру жолымен ортотеллураттарға қарағанда көбірек қосылыстар алынған. ... ... ... ... ... ... ... күкірттің орнын басатын бір немесе жиірек екі селен атомы болады. Теллурда тек пентатионаттары (ТеS4О62-) алынған. H2SeO3 және H2SO3 (артық) сулы ... ... ... ... түзіледі:
H2SeO3 + 3 H2SO3 = H2SeS2O6 + H2SO4 + 2H2O
Күкіртті ... ... ... ... мөлшеріне құйғанда диселентетратион қышқылы H2Se2S2O6 түзіледі. Онымен бірге диселентритион қышқылы H2Se2SO6 алынады.
Тұз немесе концентрленген сірке ... ... ... сол сияқты теллурлы қышқылға әсер етіп салқындатқанда H2SeO3 және H2ТeO3 ... ... ... ... ... ... тұндыруға болады.
Катиондар құрамына кіретін селен және теллурдың тұздарын екі топқа бөлуге болады.
Бір жағынан бұлар ... ... ... ... ... ... ТеО2) амфотерлі SeO2 және ТеО2 туындылары.
Олар концентрленген минералдық қышқылдармен ... әсер ... ... ... ... -негіздік нитрат Те2О3(ОН)NО3 - түссіз жылтыр призмалық кристалдар түзеді. Сумен салқында баяу және ... тез ТеО2 мен ... ... ... ... тұрақты және одан қайта кристалдандыруға болады. 190о-тан жоғары ТеО2 түзе отырып ыдырайды.
Концентрленген күкірт қышқылы ТеО2 диоксидіне әсер ... ... ... түзіледі. Оны сол сияқты ортотеллур және күкірт ... ... ... түтікте қыздырып алуға болады:
2Н6ТеО6 + Н2SO4 = Te2O3SO4 + 7H2O + ... суда ... ақ ... (тығ. 4,7 ... ... ... ... ыдырайды. ТеО2-Н2SO4-H2O системасына эвтоникалық нүктеге дейінгі аймақта тұрақсыз ерітінді түзу. Ол оксисульфатқа және оны ... ... ... ... ... ... қатысты. Селенде бұл тәрізді тұздардан тек негіздік перхлорат Sе(OH)3ClO4 және оксисульфат SeOSO4. Селен және теллурдың аралық оксидтері SeO(SeO4) және ... те ... ... ... ... Б.А. Жалпы химия. - Алматы: ҚазҰУ, 2011. - 744 б.
* Электрондық лекциялар курсы //Рустембеков К.Т. ... ... - ... ... 2010.
* Н. Гринвуд, А. Эрншо Химия элементов - Москва 2011 - 620 ... ... ... ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Африка халықтарының этникалық-лингвистикалық құрамы7 бет
Бейорганикалық заттардың химиялық технологиясындағы катализаторлар7 бет
Көк – жасыл балдырлар14 бет
Микроэлементтерге жалпы сипаттама15 бет
Шала өткізгіш приборлар11 бет
Жаңа педагогикалық технологиялар. Галоген топшасын модульді блокпен оқыту51 бет
9 сынып химия пәні бойынша аймақтық компоненттердің мазмұнын анықтау16 бет
Бейметалдардың ашылу тарихы5 бет
Биогенді S элементтерінің биологиялық ролі, қатынастарының медицинада қолданылуы13 бет
Ескі заман ескерткіштері. орхон-енисей жазу ескерткіштері7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь