Ғабит Мүсіреповтың өмірі мен шығармашылығы

Жоспар

1. Ғабит Мүсіреповтың өмірі мен шығармашылығы.
2. Ғабит Мүсіреповтың туғанына 100 жыл толуына арналған монета.
ҒАБИТ МҮСІРЕПОВ
(1902-1985)

Қазақ әдебиетінің кеңестік дәуірдегі көрнекті қайраткерлерінің бірі — көркемсөз зергері Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов 1902 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының Жамбыл ауданында кедей шаруаның отбасында дүниеге келген. Ол алғаш өз ауылында ескіше оқып, хат таныған. 14 жасында (1916 жылы) Обаған деген жердегі нағашысының көмегімен орыс мектебіне окуға түседі, бұл мектепті бітіріп, Преснегорьковтағы екі кластық орыс мектебінде оқьш, жеті жылдық мектептің көлемінде білім алады. 1923-26 жылдары Орынбор қаласындағы жұмысшы факультетіне (рабфак) оқуға түсіп, оны бітірісімен Омбыдағы ауыл шаруашылық институтында бір жыл ғана оқиды. Содан кейін кеңестік дәуірдегі баспасөз, халық ағарту, көркем өнер мекемелерінде әр түрлі жауапты қызметтерді атқарады. Жазушының әдеби-шығармашылық еңбегі жиырмасыншы жылдардың аяқ шенінен басталады. Оның жазушылық еңбегіне үлгі болған Пушкин, Лермонтов, Гоголь, Крылов, Чехов, Толстой, Салтыков-Щедрин сияқты орыс классиктері болды. Әсіресе оның шығармашылық еңбегіне ерекше әсер еткен Гоголь, Чехов, Горький сияқты әңгіме, очерк, хикаят, роман жазушы сатириктер еді. «Мен, — деп еске алады өзінің «Автобиографиялық әңгімесінде, — сол кездегі Орынбор рабфагін кейбір жоғары дәрежелі мектептермен теңесе алады-ау деп ойлаймын!... Орыс әдебиетін оқығанда Гоголь, Чехов, Горький шығармалары ойыма қона қалушы еді. Қабырға газетіне бірінші рет ұзақ әңгіме жаздым (кейін ол «Тулаған толқында» деген повеске айналып, менің бірінші басылып шыққан әдеби еңбегім болды»).

Сол кезден бергі уақыт ішінде жазушы жиырмадан астам әңгіме, хикаяттар («Қос шалқар», «Талпақ танау», «Ана туралы новеллалар», «Автографиялық әңгіме», т.б.), ондаған пьесалар («Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш-Баян сұлу», «Ақан сері — Ақтоқты», «Аманкелді», «Қынаптан қылыш т.б.), «Қазақ солдаты», «Ұлпан», «Оянған өлке» атты романдарын, қара сөзбен жазылған «Кездеспей кеткен бір бейне» поэмасын жазды. Орыс, батыс классиктерінің шығармаларын қазақ тіліне аудару ісімен де шұғылданды. Оның жүзге тарта публицистикалық мақалалары жарық көрді.
        
        Жоспар
1. Ғабит Мүсіреповтың өмірі мен шығармашылығы.
2. Ғабит Мүсіреповтың туғанына 100 жыл толуына арналған монета.
ҒАБИТ МҮСІРЕПОВ
(1902-1985)
Қазақ әдебиетінің кеңестік ... ... ... бірі ... ... Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов 1902 жылы қазіргі Солтүстік
Қазақстан облысының Жамбыл ауданында ... ... ... ... Ол алғаш өз ауылында ескіше оқып, хат таныған. 14 ... ... ... ... жердегі нағашысының көмегімен орыс мектебіне окуға
түседі, бұл ... ... ... екі ... ... ... жеті жылдық мектептің көлемінде білім алады. 1923-26
жылдары Орынбор ... ... ... ... ... ... бітірісімен Омбыдағы ауыл шаруашылық институтында бір жыл ғана
оқиды. Содан кейін кеңестік дәуірдегі ... ... ... көркем
өнер мекемелерінде әр түрлі жауапты қызметтерді атқарады. Жазушының
әдеби-шығармашылық еңбегі ... ... аяқ ... ... жазушылық еңбегіне үлгі болған Пушкин, Лермонтов, Гоголь, ... ... ... сияқты орыс классиктері болды. Әсіресе
оның шығармашылық еңбегіне ерекше әсер ... ... ... ... ... ... хикаят, роман жазушы сатириктер еді. «Мен, — ... ... ... «Автобиографиялық әңгімесінде, — сол кездегі Орынбор
рабфагін кейбір ... ... ... ... алады-ау деп
ойлаймын!... Орыс әдебиетін оқығанда Гоголь, Чехов, Горький шығармалары
ойыма қона ... еді. ... ... ... рет ұзақ ... жаздым
(кейін ол «Тулаған толқында» деген ... ... ... бірінші
басылып шыққан әдеби еңбегім болды»).
Сол кезден бергі ... ... ... ... ... әңгіме,
хикаяттар («Қос шалқар», «Талпақ танау», «Ана туралы ... ... т.б.), ... ... ... Жібек», «Қозы
Көрпеш-Баян сұлу», «Ақан сері — Ақтоқты», «Аманкелді», «Қынаптан қылыш
т.б.), «Қазақ солдаты», ... ... ... атты ... ... ... «Кездеспей кеткен бір бейне» поэмасын жазды. Орыс, батыс
классиктерінің ... ... ... аудару ісімен де шұғылданды.
Оның жүзге тарта публицистикалық мақалалары жарық көрді.
Сөйтіп, Ғ. Мүсірепов ... ... ... ... дамытуда аянбай
еңбек еткен академик-классик жазушы болды. Оның осы еңбектері жоғары
бағаланып, бірнеше орден, медальдармен марапатталды. Алты ... ... ... ... 1958 жылы КСРО ... ... ... болып
сайланды. 1974 жылы Ғ. Мүсіреповке кеңес әдебиетін өркендетуде сіңірген
еңбегі үшін Социалистік Еңбек Ері ... ... ... ... ... ... 1930 жылдардың бас кезіндегі
көбірек көңіл бөлген тақырыбы - ауыл ... ... ... Оның осы ... ... ... ... шығармасы «Қос шалқар»
(1929) әңгімесі еді. Әңгіменің оқиғасы ... ... ... бөліске салу, ауыл шаруашылығын ұжымдастыру мәселесіне ұласады.
Қасым сияқты байлардың шөбін шауып, малын ... ... ... ... ... ... ... мен кедейлердің таптық күресі
шеңберіндегі қазақ ауылының шындық өмірі суреттеледі.
Жазушы «Қос шалқар» ... әсем ... ... үш рет ... ... отырып, осы өңірдегі болған өзгерісті сөз етеді.
Ғ. Мүсіреповтің бұдан кейінгі ... екі ... — «Көк ... (1929), «Күсен» (1930) де осы тақырыптың жалғасы іспетті болып
келеді. Онда да қазақ ауылындағы колхоздастыру кезіндегі ... ... ... ... Ғ. ... 1932 жылы «Бір ... екі адым ілгері» атты әңгімесін жазды. Онда да ... ... ... ... ... ... бөлінуі, жаңа заманға өткен
қоғам өкілдерінің риза болмай, қарсы тұруы суреттеледі. Әңгіменің басты
кейіпкерлері — ... ... ... мен оның ... ... өз
туыстарын ғана колхозға тартып, рушылдықты қоздырады. Ал Сүгір молда мен
Есентай ... ... ... ... ... ... жасап, колхоздың
қоймасын өртеп, асыл тұқымды ... ... ... ... ... Бұның бәрі жазушы ойлап тапқан оқиға сюжеті емес, 1930
жылдардағы ұжымдастыру ... өмір ... ... ... ... ... ... өзгеріп, оның орнына жаңа қоғам келгенде адамдардың
идеялық талас-тартысының болуы, ескі мен ... ... ... заңды
кұбылыс, өмір шындығы еді. Жазушы осы адамдар санасындағы ... ... ... ... адамдардың идеялық көзқарас
өзгешеліктерін дөп басьш, шебер суреттеген әңгімесі «Талпақ ... Бұл ... де ... ... колхоздастыру кезеңінің шындығы
баяндалған. Онда еңбекшілерді ұжымдастыру мәселесіне байланысты колхоз
төрағасы Сәденнің көрші совхоздан шошқа ... ... ... түлікті
өсіруі, қазақ ауылына жаңа әкелінген бесінші түлікті қазақ шалы Есеннің
бағуы, ауыл адамдарының оған шошына, жиіркене қарауын ... ... ... орын алған ескі түсінік пен жаңа көзқарастың
қақтығысы сипатталады. ... ... орта ... ... ... ана тақырыбына жазған романтикалық әңгімелері қызықтырады.
Гуманист жазушы М. Горькийдің адам ... ... атты ... ... рух ... тіршілік иесі аналардың қоғамдағы рөлі Ғ. Мүсіреповке
үлкен ой салды. Ол М. Горькийдің «Адамның анасы» және ... ... атты екі ... ... өзі де «Ананың анасы», «Ашынған ана>>,
«Ананың арашасы (1934), «Ер ана» (1942), ... (1944) ... ... ... (1934) атты ... ... ел арасына кең тараған
аңыздан алынған. Мұнда елді шауып, жазықсыз жас қызды зорлап алып бара
жатқан батырды қыз ... ... ... жеңгені, сөйтіп, оның қызын
жау қолынан азат етуі баяндалған. Шығарманың мазмұны, Әйтілес ақсақалдың
«етектей сақалын балуан саусақтарымен салалап ... ... ... ... ... басталады. Әңгімеде намысқа шабар білегі, әділетті
таныр жүрегі бар, бірақ ел әкімдерінің ... ... ... ... балуанның Бала бидің қолшоқпары болуы, ... ... ... ... ... ... бола білген абзал ананың өжеттігі
айтылады. «Ашынған ана» (1934) әңгімесі 1916 ... ... ... ... ... ... ... жазып, майданға қара
жұмысқа жібермек болған болыс пен оның қолшоқпары ... ... ... ... ... онда 17 ай ... ... оны большевиктердің
түрмеден босатуы баяндалады. Жазушының суреттеуінше, қиыншылық ... көп ... азап ... «... Өмір өзін ... ... бұл сондай орасан күшті. Енді өмірді өзі сілкуге жарап
қалған қайратты ана...» Ал Ғ. Мүсіреповтің «Ананың ... (1934) ... ... ақ ... ... ауылына ат ойнатып,
жазықсыз жандарды ... ... ... ... ... бер" ... ... ананың жан азабына шыдап ... ... ... шымбайына батар сөз айтып, солдаттарды өз командиріне
қарсы қоюы, ақыры олардың Антоновты өлтіріп, ... ... ... ... ... ... жазушы былайша суреттейді:
«... Ана арқасында қайыс қамшы жыландай жүйткіп жүр... Арашаға жарай
алмаған ауыл ұятына ... ... Тек отыз өрім ... ғана
әйел арқасында жыландай ысылдайды. Анада үн жоқ. Асыл жігер мен ... ... ... ... ... ... тізе бүгер емес. Қара көк
жапырақты ақ көйлек қызыл қанға айналып, арқа жағы тілім- тілім ... ... ... қамшы ана денесінің ашынған жерлерін иіскеп
табатындай ... ... ... ... ... ... сарт етіп ... көзінен от ұшқыны да жалт ете ... ... ... ... кек ... ана да тұр, мың сұрауына бір жауап ала алмай
ызаға булығып ... та тұр. Ана ... тіл ... тас ... ... әрі өжет ана ... адамгершіліктен жұрдай
жауыздығын бетіне басып, өршелене түседі. Жазушы қара күштің ана жүрегін
мойыта ... ... ... «Ана ... өлім де ... ... өмір ... дегенді бейнелеп беріп отыр. Ғ. Мүсірепов Ұлы ... ... да ана ... ... ... екі ... ... Оның
бірі --«Ер ана» (1942). Онда жау ... ... ... ... ... ... ... ананың партизандар көмген минаны жарып, неміс
офицерлері орналасқан мектеп үйін өртеп, ормандағы партизандарға қосылуы
суреттеледі. Ал ... (1944) ... ... ұлы ... ... ананың майданнан мүгедек болып оралған Сапар деген ... ... ... оны өз ... ... кем ... ... Отан соғысы жылдарында эвакуациямен Украина, Ресей жерлерінен
келген орыс, неміс, шешен, ингуш, татар ... ... ... көп ... Ал ... ... шөрке боп қалған жауынгер жігітті
туған анасындай болып күту гуманистік ұлы жүректің ғана қолынан ... ... еді. ... осы ... ана ... ... ... асқан суреткерлікпен бейнелейді. Жазушының «Ана»
тақырыбындағы шығармаларының жиынтығы ретінде 1974 жылы «Ұлпан» романы
дүниеге келді. «Ұлпан» — бүкіл ... ... ... ... ... ... — тарихи ел шежіресінін мазмұнында құрылған роман.
Романда қазақ ауылының жүз ... ... ... барымта, қалыңмал
беріп, қыз айттыру, бай мен кедей арасындағы, ел ... жер ... дауы кең ... сөз ... ... бас ... Есеней - қалың
Керей-Уақтың билігін қолына мықтап ұстаған аузы дуалы биі, атақты байы.
Ол ПІыңғыспен партиялық сайлауда ... тең ... ... ... алып
денелі, қара нар іспеттес қайраткер. Жасында жауынгер, найзагер батыр да
болған. ... ... ... ... ... ерлік көрсеткен,
екі жүз сарбазын тұтқындап стапқа ... ... ... ... ... көмегімен ажалдан аман қалған. Ол қалың
жылқысын өзінің ... ... ... аяқ қолы топ ... ... ... жайылымына байқамай қаптата жайып келе жатқанда оның
алдынан ерекше киінген кесек ... ... қызы ... ... ... еселі сөзбен жеңіп, айып төлетеді. Ол бұдан он үш жыл бұрынғы
әкесі Артықбай батырдың ... ... ... оқып ... ... ... «Мен түйеге мініп кеттім! Әке, сен үйде ... ... ... қара қыз. ... ... құсбегі, жылқышы болып ... ... ... батыр қыз. Екі баласы бір күнде шешектен өлген,
бүгінде елуден ... ел ... ... ... ... ... бір ... зар
болып жүріп, өзінен қырық жас кіші қара торы өткір қыз ... ... ... уыздай Ұлпанды қолға түсіруіне екінші себеп ... ... ... ... таз баласы Мырзаштан құтыла алмай
отырған кезіне тап ... ... малы бар, бір уез елді ашса ... ... — жұдырығында ұстап отырған Есеней Ұлпанды ... ... ... ... ... үйір жылқы беріп, Ұлпанды екінші
әйелдікке ... Бес ... ...... Есенейіне Ұлпан қалың малын
өзі айтып, «Есеней, екеуміздің арамызда ең кемі ... ... ... ... ойландың ба?»- дейді. Ердің құны, нардың бұлы болса да мал-жанды
аямауға бел байлаған Есеней: «Қырық жыл болса ... ... ... ... ... сен ... Оған дейін сен менің Есенейім бола
тұр... Мен саған сұлу деп, жас деп қызықтым ба, ... ... ... ... адам деп ... ба? Оны өзім де біле бермеймін. Әйтеуір
осы түннен бастап, менің Есенейім сенсің», — деп кесіп ... ... ... еді, озбыр еді. Енді оның жан жүрегін жібіткен Ұлпан
болды»,—деп суреттейді жазушы. Айналасы он-он бес ... ... ... елді
билейтін ақылды ана болады. Бүкіл Торғай уезіне Есенейдің аты Ұлпанның
атымен қатар жайылады. Ұлпан өлгеніне жетпіс бес жыл ... ... ... ... ... ... домбырашы, палуан, атбегі адамдарын ертіп,
Сыр бойына айғыр үйір жылқы айдап барып аза тұтып, асын бергізеді. ... ... ... бес жыл ... (1906 ж. ... Орынбор —
Ташкент темір жолы салынған ... ... ас ... көл» жағасынан өткен
темір жол стансасының атын «Ұлпан» атайды (Шалқардан кейінгі станса).
Ұлпанның шалы ... ... жыл топ ... ... ... болады. Одан
қалған жалғыз қызы Біжікенді Ұлпан Торсан ... ... ... қолына күшік күйеу етіп енгізіп алады. Ол Есенейден қалған
мал-мүлікті пайдаланып, ағайын-туғандарымен араздасып, Ұлпанды «отырса ... ...... ... ... ... алмаған ер мінезді Ұлпан:
«Маған көрсеткен қорлығың өз басыңа келсін»,—деп қарғап, бір ... ... ... Ел анасы болған Ұлпанның қарғысына ұшыраған Торсанның ... ... ... ... ... ... алмай өзіне-өзі пышақ салып
өледі. 1920 жылы кеңес үкіметі ... ... ... ... ... ... да, ... шаңырағы шайқалып ортасына түседі. Бір уез ... ... ... ... ... ... ... ақылгөй болу—Ұлпан
сияқты дана әйелдерге ғана тән қасиет. Ондай қайраткер аналар тарихта
болған. Мәселен, Төле бидің келіні Данагүлді, ... ... ... ... елі пір тұтқан. Осындай ... ... ... атын ... ... ... әйелдерінің жиынтық
образы деуге болады. Жазушы жасаған Ұлпан — аналардың анасы, ел ... сөз ... ... аузы дуалы, сөзі куәлы қоғам қайраткері.
Ғ.Мүсіреповтің Ана тақырыбынан кейінгі патриоттық ... ...... ... ... (1945 ж., кейін «Қазақ ... ... ... кейін 1953 жылы жазылған «Оянған өлке» романының тақырыбы —
Қазан төңкерісінен бұрын ... ... ... ... онда ... ... құрыла бастауы, Оралдан ... ... ... өндіріске жаңа тартылған қазақ кедейлерінің ащы өмірдің
азабын бірге ... біте ... ... ... ... ... орыс ... мен қазақ байларына қарсы тізе қоса
бастауы, таптық сана-сезімінің ... ... ... ... ... ... атты ... ширек ғасыр өткен соң — 1984 жылы ... Онда ... ... ... ... ... ... тартымды
сипатталған.
Ғ. Мүсіреповтің "Жапон балладасын" қара сөзбен жазылған ... ... ... ... тұңғыш қолданылған атом бомбасының ауыр
зардабын шеккен жапон халқының жан ... ... ... ... терең сыршыл сезімталдықпен жеткізе білген. Автор:
"Арқаның әңгімесі", "Көздің әңгімесі", "Тастың ... ... ... ең ... ең ... ... — атом ... әшкерелейді. Жазушы
қара мрамор тасты сөйлету арқылы сұрапыл апат жайын, темір ... ... ... күн ... адам ... бұл ... түгел қырылып жоқ
болғанын баяндайды. "Көздің әңгімесінде" жиырма жыл бойы ... ... қыз ... өз ... ... Ол: "Мен бұл ... ешкімге
тілемеймін. Әсіресе тоқсан қабат, жүз қабат үйлердің мұндай ... ... Сол ... ... ... ... тұратын
адамдардың үйіліп, өртеніп жатқанын тілемеймін", — деп жан даусымен үн
қатады. Ал ... ... ... ... ... ...... сөздері арқылы автор ауыр апаттың
азабын дәлелдей түседі. Ол ... ... жыл ... ... он алты рет
жаматқан. Атом бомбасынының әсерінен екі ... ... қақ ... ... қаққанша қырылып, жоқ болғанына жігіт сенгісі келмейді, бірақ бұл
ауыр кайғы, ащы шындық екенін жазушы ... ... ... ... 100 жыл ... ... монета.
2003 жылғы 22 наурызда айналысқа шығарылды.
Ғабит Мүсірепов (1902-85) - жазушы, қоғам қайраткері, ... ... (1984), ... ҒА ... (1958), ... ... ... "Қазақ солдаты" (1949), "Оянған өлке" (1953), "Ұлпан" (1976)
романдары; повестер мен әңгімелер жинағы, оның ішінде "Кездеспей ... ... (1967), ... биік ... ... ... үстіңгі бетінде (аверс) ... ... ... ... ... және оның ... "50 ТЕҢГЕ" деген
жазу екі жолға жазылған. Номиналдың оң және сол жағында ... ... ... ... ... ... ... деп
жазылған. Монетаның сырт жағының (реверсінің) орталық бөлігіне ... ... ... ... сол ... - "1902" ... жылын
және оның астына - "2002" металл ақшаның соғылған жылын білдіретін
сандар орналастырылған. Сол жақ ... ... ... ... жазу бар.
Диаметрі - 31 мм, қалыңдығы - 2 мм, массасы - 11.17 грамм.
Қыры (гурт) бедерлі, 10 бөлікке бөлініп ... - 50 мың ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
Беруші және қабылдаушы оптикалық модульдер10 бет
Жазбаша жұмыс арқылы бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту55 бет
Математиканы оқыту барысында оқушының шығармашылық қабілетін дамыту26 бет
Оқу процесінде мектеп оқушыларының шығармашылық қабілетін дамыту34 бет
Принтердің түрлері және олардың жұмыс жасау принциптері22 бет
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет
Шығармашылықтағы еркіндік пен қажеттілік арасындағы өзара қатынас42 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
Өнімдер өндірісі298 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь