Қазақстанның ақша жүйесі

Мазмұны
Кіріспе
1 Ақша түсінігі
1.1 Ақшаның және экономикалық категория ретіндегі түсінігі,
экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ..5.8
1.2 Ақша жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8.11
1.3 Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайындағы дамуы ... .11
1.4 Ақша айналысының заңы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2 Қазақстан Республикасының ақша жүйесі
2.1 Қазақстандағы ақша реформасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19.22
2.2 Қазақстан Республикасының ұлттық валютасы . Теңге ... ... ... ... .22.26
2.3 2004.2006 жылдарға арналған ақша кредит саясатының негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26.29
2.4 Қазақстандағы карточка жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29.30
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
Кіріспе
Бұл рефераттің негізгі мақсаты ақшаның пайда болуына, құрылымына, маңыздылығына теориялық аспектілер беріп, ақшаны жан-жағынан - бұрынғы, қазіргі және болашақтағы позицияларынан қарастыру.
Менің ойымша, ақшаның экономикалық мәнін бағалау өте қиын. Оның маңыздылығы мен функциясын түсінбей, нарықтық экономиканың механизмін және де оған ақшаның әсерін танып білу мүмкін емес. Егер де сіздер «экономиканың» не екенін және онда болып жатқан процестердің қоғам өміріне әсерін білгіңіз келсе, ең алдымен ақшаның мазмұнын және функциясын танып біліңіз. Бұл сұрақтардың білуі, біздің қоғамда кездесетін экономикалық проблемаларға басқаша көзқараспен қарауға мүмкіндік береді.
Ал енді, ақша дегеніміз не деген сұраққа келетін болсақ, ақша - ол тауарлардың тауары, оның өз бойында жасырын түрде барлық басқа тауарлар болады, егер керек болса, қызығарлық және тілеген заттың қандайына болса да айнала алатын сиқырлы құрал. Құнның ақшалай нысанының бекуімен байланысты баға пайда болады. Баға құнның ақшалай көрінісі. Оның құннан жоғары да, төмен де, тең де болуы мүмкін. Бұл өз алдына талдауды талап етеді. Табиғат өздігінен ақшаны да, банкирді де туғызған емес. Экономикалық қатынастардың дамуымен байланысты алтынға осындай қасиетті қоғам берген. Адамдардың алтынды ақша ретінде пайдалануы оның осы қасиетімен түсіндіріледі. Сонымен, ақша ерекше тауар, ол тауарлар дүнимесінен жеке дара бөлініп шығып жалпы эквиваент рөлін атқарады.
Ақшаның жалпыға бірдей эквивалент ретінде мынадай ерекшеліктері бар:
1. ол нақты бір заттың, қоғамдық тұтыну құнының болатындығын;
2. онда абстракты еңбек бейнелейтін құнның да болатындығын;
3. тауар өндірушінің жеке еңбегі қоғамдық еңбектің бір бөлшегі болып табылатындығын көрсетеді.
Тауар мен ақша арасындағы бірлік те, қарама-қарсылық қайшылық та тұтыну құны арқылы көрінеді. Мысалы, өндіруші қоғамға бір қажетсіз тауарды шығарса, ол сатылмайды; оны ақшаға айналдыра алмайды. Өйткені ол тұтыну құны тұрғысынан қоғамдық қажетті де, оның мүшелерінің қажетін де қанағаттандыра алмағаны. Егер тауар жеке қажеттілікті қанағаттандырса, ол тез арада өтіп кетеді, ақшаға айналады. Міне тауар мен ақша арасындағы әрі бірлік, әрі қарама-қарсылық осылай түсіндіріледі. Қазіргі рынок қатынасында бұл заңдылықты қатаң ескерген жөн. Ақша тауарлы шаруашылықта адамдардың қоғамдық қатынасын бейнелейді. Яғни ақша зат емес, адамдардың арасындағы өндірістік қатынас.
Ақшаның қызметі: құн өлшеуші; айналыс құралы; төлем құралы; қазына жинау; дүниежүзілік ақшалар болып табылады. Жалпы, ақшаның қызметі туралы толығырақ, сіздер, осы курстық жұмыстың келесі тарауында танысасыздар. Біз білетіндей, ақша болмаса, айырбас жасау да мүмкін емес. Бұл деген сөз, қоғам дамуының негізі - мамандандырудың (еңбек бөлінісінің) жүзеге аспайтындығы, болмайтындығы. Қазіргі экономиканың барлық құрылымы ақшаға тәуелді. Сауда-саттық ақшаны «туғызды», ал сауда болса – адамдардың ең байырғы қызметінің бірі болғандықтан, ақшаның пайда болу тамыры да сол кезеңге кетеді. Әрине, ақшаның құрылымы да ( түрі де) мыңдаған жылдар ішінде талай рет өзгерген.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Л.Л.Любимов, И.В.Липсиц “Основы экономики”, Москва "Просвещение", 1994 г.
2. Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стэнли Л.Брю “Экономикс” т.1. 1992 ж.
3. М.С. Саниев “Ақша, Несие, Банктер”, Алматы-2001ж
4. Максимова В.Ф., Шишов А.Л. “Теория рыночной экономики” т.1. ч.2., Москва, Соминтэк, 1992г.
5. “Деньги и кредит” 12/1995г. Изд. “Финансы и статистика”.
6. Эдвин Дж.долан “Деньги, банки и денежно-кредитная политика”. Санкт-Петербург "Санкт-Петербург Оркестр" 1994г.
7. “Деньги, кредит, банки”. Справочное пособие. Под редакцией Г.И.Кравцовой, 1994г.
8. “Қазақстан Респудликасының Банк құқығы” Алматы, “Жеты Жаргы”, 2000г.
9. “Ақша, Несие, Банктер”, Г.С.Сейтқасымов, Алматы 1996г.
10. “Ақша, Несие, Банктер”, 2003-07.
11. “Ақша, Несие, Банктер”, 2002-11.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Ақша түсінігі
1.1 Ақшаның және экономикалық категория ретіндегі түсінігі,
экономикалық
мәні........................................................................
..... ......5-8
1.2 ... Ақша ... және ... қазіргі жағдайындағы дамуы.....11
1.4 Ақша ... ... ... ақша ... ... ... ... Республикасының ұлттық валютасы ... ... ... арналған ақша кредит саясатының негізгі
бағыттары..............................................................
......................................26-29
2.4 ... ... ... ... мақсаты ақшаның пайда болуына, құрылымына,
маңыздылығына теориялық аспектілер беріп, ақшаны жан-жағынан - ... және ... ... қарастыру.
Менің ойымша, ақшаның экономикалық мәнін бағалау өте қиын. Оның
маңыздылығы мен функциясын түсінбей, ... ... ... ... оған ... ... ... білу мүмкін емес. Егер де сіздер
«экономиканың» не екенін және онда ... ... ... ... өміріне
әсерін білгіңіз келсе, ең алдымен ақшаның ... және ... ... Бұл сұрақтардың білуі, біздің ... ... ... ... ... қарауға мүмкіндік береді.
Ал енді, ақша дегеніміз не деген сұраққа келетін болсақ, ақша - ... ... оның өз ... жасырын түрде барлық басқа тауарлар
болады, егер ... ... ... және ... ... ... ... да
айнала алатын сиқырлы құрал. Құнның ақшалай ... ... ... ... болады. Баға құнның ақшалай көрінісі. Оның құннан жоғары да,
төмен де, тең де болуы мүмкін. Бұл өз ... ... ... ... ... ақшаны да, банкирді де туғызған емес. Экономикалық қатынастардың
дамуымен ... ... ... қасиетті қоғам берген. Адамдардың
алтынды ақша ... ... оның осы ... түсіндіріледі. Сонымен,
ақша ерекше тауар, ол тауарлар дүнимесінен жеке дара ... ... ... ... ... ... ... эквивалент ретінде мынадай ерекшеліктері бар:
ол нақты бір заттың, қоғамдық тұтыну құнының болатындығын;
онда ... ... ... ... да болатындығын;
тауар өндірушінің жеке еңбегі қоғамдық еңбектің бір ... ... ... мен ақша ... ... те, ... қайшылық та
тұтыну құны арқылы көрінеді. Мысалы, өндіруші қоғамға бір қажетсіз ... ол ... оны ... ... алмайды. Өйткені ол тұтыну
құны тұрғысынан қоғамдық қажетті де, оның ... ... ... алмағаны. Егер тауар жеке қажеттілікті қанағаттандырса, ол
тез арада өтіп кетеді, ақшаға ... Міне ... мен ақша ... ... әрі ... ... ... Қазіргі рынок қатынасында
бұл заңдылықты қатаң ескерген жөн. Ақша тауарлы шаруашылықта адамдардың
қоғамдық қатынасын бейнелейді. Яғни ақша зат ... ... ... қатынас.
Ақшаның қызметі: құн өлшеуші; айналыс құралы; төлем құралы; қазына
жинау; дүниежүзілік ақшалар ... ... ... ... ... ... ... осы курстық жұмыстың келесі тарауында танысасыздар. Біз
білетіндей, ақша болмаса, айырбас жасау да ... ... Бұл ... ... дамуының негізі - мамандандырудың (еңбек ... ... ... ... ... ... құрылымы ақшаға
тәуелді. Сауда-саттық ақшаны «туғызды», ал сауда болса – адамдардың ең
байырғы қызметінің бірі ... ... ... болу ... да ... кетеді. Әрине, ақшаның құрылымы да ( түрі де) мыңдаған жылдар
ішінде талай рет өзгерген.
Мен, ... ... ... бөлімінде – Ақшаның түсінігі, ақша
қызметінің эволюциясы, қызметі, оның ... және де ақша ... ... айта ... бөлім – Қазақстан Республикасының ақша жүйесі туралы. Толығырақ
айтқанда, ақша реформалары, ҚР ұлттық ... - ... , ... қол ... және Қазақстанның карточка жүйесі.
1. Ақша түсінігі
1.1 Ақшаның экономикалық категория ретіндегі түсінігі. Ақша ... ... ... ... ... Олар ... ... дамуындағы
бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар — бұл сату ... үшін ... ... ... Адам ... ... (зат) оны
өндірушілердің белгілі қоғамдық қатынастарын тудыра отырып, тауар формасын
қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ... ... ... ... ... Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер
(еңбекпен белгіленген) тұтыну құны өз ... ... ... ... ... ... онда оны ... кеткен уақыттың рәсуә болғаны;
мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткені оның коғамға қажеті ... да ... ... ... ... ... алу ... бола отырып,
өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша айырбас құны ретінде көрінеді. Айырбас
құн тауарлардың өзінен бөлініп ... және ... ... өз ... ... ... ол ақша ... ерекше тауар міндетті түрде тұтыну кұны ретінде ... ... ... ... болады және тек қана ақшаға теңестіру жолымен ... және ... бір және осы ... формасының нақты қарама-қарсы
жақтары бола отырып, айырбас ... ... ... және ... ... ауысады.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын ... ... ... ... ... өзара айырбасталу кұралы бола
бастады. Осыдан келіп, құнның толық немесе кең көлемдегі ... ... ... ... ... өту басталды. Бірақ оның ролі бір ... ... еді. ... ... ... эквивалент ролін белгілі бір
тауарлар көптеп атқара бастады және осы тауарлар ақша деп аталынды. Кұнның
жалпы ... ... ақша ... ... ... ... ... даму процесінде жалпы кұндық
эквивалент ... ... ақша ... әр ... ... ... тауарлы-шаруашылық уклад өз эквивалентін алға тартады. Әр
түрлі халықтарда бір мезгілде әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... нақты дәлелдер әр түрлі
қолжазбаларда, қазба жұмыстарының ... ... ... ... халықтың өзінде әр түрлі уақыттарда және әр түрлі халықтарда бір
мезгілде әр түлі ... ... ... ... ірі ... ... мал бағушылардың бөлініп шығуымен мал (ірі қара)
айырбас құралына айналды. Олардың ... ... ... ... ... сол ... айырбас құралы болды. Шалғынды
аудандарда – жылқы, сиыр және қой; ал шөл және ... ...... – бұғы ... ... эквивалент қызметін атқарады. Малды жалпы
эквивалент ... ... ... ... ... әр ... қазба жұмыстарының нәтижелерінде табылған заттарда,
поэзияларда ... ... көне Троя ... ... ... құн ... ... пайдаланғаны жайлы айтылады. Осы ... ... ... ... деген атау ойып өрнектелініп жазылып
жүрді. Латынның сөзі “пекуния” (ақша) “пекус” ... ... ... ... сөзі ... ақша ... атауы “рупия” негізінде
жатыр. Ежелгі Русьтарда да ақша ... ... ... ... де ... ... ие ... Ярослав Мудрый 1018 ж. Былай деген “біздің ... ... 4 кун, ... 10 гривен және боярлардан 18
гривенен тұрады”. Ол ... ... ... ... ... ... орны ... ұстайтын орын” деп аталынды.
Капитал сөзінің шығуы да малменен байланысты, ... ... ... бұл сөз мал басы санының көптігін білдіре отырып, ... ... ... ... ең ... ... ретінде айырбас
үшін жүнді пайдаланды. Ежелгі скандинавтар көлемі бойынша әр ... ... алу ... ... аңдардың жүндерін пайдаланды. Құс жүндері
Солтүстік Сібір халықтарында, ал аң жүндері Солтүстік Америка ... ... ... ... ... Жүн ... ... Тибетте
және Памир аудандарында кең көлемде таралды. Ежелгі Русьтардың арабтармен,
хазармен, Византиямен сауда-саттық ... ... жүн ең ... бірі болды. Ежелгі Русь елінде жүн ақша жүйесінің ... ... әр ... ... ақшалар болған. Каролин аралдары тобына
кіретін Яв аралында осы күнге дейін феи акша ... ... ... ... ... тас түрінде келе отырып, диірменнің тасын еске
түсіреді. Мұндай "монеталардың" диаметрі бірнеше метрге, ал массасы ... ... ... ... ... кейін сатушы феяға бұрынғы
иесінің ... ... ... ... ... ... ... тұсында ақша ретінде кұлдарды пайдаланды.
Сонымен, бір ... құны үш ... алты ... он екі қойға теңестірілді.
Өнер мен жер игерушілердің бөлінуімен эквиваленттің жетілуі жалғасты.
Бөлінушілік, бірігушілік, біркелкілік мінездемелері бар ... ... Бұл аз ... ... өнімдері — зәйтүн майы, күріш, кофе, какао,
құйма түріндегі тұздар, тағы басқа..
Жалпы эквивалент ретінде металдар да ... ... ... ... ... ... мырыш, қорғасын, мыс, күміс, алтын
түріндегі ақшалар пайдаланылды. Рим императоры Дионосий Сиракуз және ... ... ... ... ... құйды.
XVII ғасыр Солтүстік Америкада ұсақ төлемдерге қорғасын дөңгелекшелер
колданылды.
Металл ақшаларының артықшылығы, олар — ... ... және тағы ... ... ақшалардың кең таралуымен ақша есебі
салмағының ... ... ... келе ... арасында басты роль алтын мен күміске өте
бастады, өйткені олар ... ... үшін аса ... ... ... ... ... дейінгі ақша формаларын бірден ығыстырып шығарып
тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы металл ... ... ... ... ... ... ... таға, шеге, шынжыр және тағы басқа формаларда ... ... ... Грек ... ... ... - бір уыс шеге ... білдіреді. Мыс ақшалар қазанның, құмыра, ... ... ... ... және ... ... ... сырға, білезік түрінде
пайдаланылды.
Монеталардың пайда болуы — ақшаның құрылуындағы соңғы кезең болып
табылады.
Егер де ... ... ... сол ... ... металдың
құнына тең болса, онда ол – толық құнды ақша ... Ал, ... ... біз – ... ақша деп ... ақша ... ... мынандай түсініктер қалыптасқан:
Биметаллизм – Жалпы эквивалент ролін екі металл, яғни, алтын мен күміс
атқарады.
Монометаллизм – ... ... ... ақша ... ретінде бір металл
атқарады.
Ақшаның өмір сүруіндегі обьективті қажеттілік ол ... ... ... айналасынының болуына негізделеді. Кез келген тауар айналасында ақша
айырбас құралы ... ... ... және ақша бір-бірінен бөлінбейді. Ақша
айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайды.
XIX ғасырда ... ...... ... Грей және ... ... ... болды. Прудон тауар өндірісін сақтай отырып, ақшаны
жоюдың жобасын ұсынды және оны ... ... ... дами ... ... ... қала береді, бірақ тауар ерекше
жалпылама эквивалент.
Ақша — жалпы бірдей ... ... ... онда ... ... құны бейнеленеді және оның делдал ретінде қатысуымен ... ... ... өнімдерінің айырбасы үздіксіз жасала береді.
Жалпыға бірдей эквивалент рөлі тарихи ... ... ... ... ... ... құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи
қасиеті емес. К.Маркс айтқандай: "Табиғат ақшаны жаратпайды. Алтынға ... ... ... ... ... ... ... орындау үшін ең бір
лайық тауар болып қалып отыр. ... ол ... ... сапаға ие:
бөлінуі оңай, әдемі, бұзылмайды, тот ... тек қана ... ... ... ең бастысы алтын жоғары кұнға ие. Қанша дегенмен оның
қорының аз ... ... ... ... ... ... өте ... әкеліп соғады. Алтынды колдану жылдан-жылға өсуде. Ол әртүрлі
салаларда пайдаланылады - ... ... ... ... өте жұқа ... ... балқытылған құймалар түрінде
кездеседі.
Ресей XIX ғасырдың 20 ... ... ... бірінші орында
болды. Өткен ғасырдың 40-жылдарында оның ... ... ... 40 % ... 160 ... кен ... бар. ... ішінде 60-сы жұмыс істеп
тұр.
Алтын тек қана алтын валюта ... ғана ... ... электронды-есептеуіш және ... ... ... аспаптарды, синтетикалық талшықтарды жасау үшін де
колданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу ... әр кез ... ... ... ... алхимиктер еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған
алтын құймалары ... ... ... ұзақ ... ... мен сынақтар
жүргізулері нәтижесінде ... ... ... ... кедергісі алтынның
техникалық құймасына жақын. Жаңа құйма қаттылығы алтыннан алты есе ... Ақша ... ... ... тән ұлттық ақша жүйесі болады.Ақша жүйесі -
ол тарихи қалыптасқан және мемлекеттің заңдарымен бекітілген біртұтас ақша
айналымы. Алғашқы ақша ... ХVІ – ХVІІ ғғ. ... ... ... ... ... ... Бірақ оның кейбір жекелеген элементтері
одан да бұрын айналымда жүре ... ... ... және ... айналысының қарқынды дамуы ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
Ақша жүйесінің типі: ақша – ерекше тауар ретінде ... ... ... ... ... ... ақша құн - ... қызметін
атқаруына байланысты қалыптасады. Сондықтан әлем ... ақша ... ... Металл ақша айналысы, бұл жүйеде ақша тауары, яғни толық ... ... ... және ол ... барлық қызметтерін орындайды. Ал
несие ақшалары металға айырбасталады;
• Несие ақшалары және қағаз ақша ... бұл ... ... ... ... ... ақша, яғни алтын біржолата ығыстырылып,
айналыста тек ақша белгілері жүреді.
Әрбір мемлекетте жалпыға ... құн ... ... ... ... ақша жүйесі: биметаллизм және монометаллизм болып
бөлінеді.
Алғашқы капитал жинау кезінде (XVI – XVII ғғ.) ... ... ... ... одан әрі дамыды. Онда ақша айналысын толық құнды
ақшалар қамтамасыз етті. ... – ол ... ... ... ... ... ролін алтын мен күміске бекітке ақша жүйесі. Бұл ... мен ... тең ... ақша қос – ... валюта, онда екі металдан да
кең көлемде монета соғылып, айналыста шектеусіз қатар жүрген.
Биметаллизмнің үш түрі болған:
1. Қатар жүретін ... ... ... мен ... монеталардың
арақатынасы стихиялы түрде металдың нарықтық бағасына ... Қос ... жүйе – онда ... ... ... ... ... мен күміс монеталар сол қатынаспен соғылды.
3. “Қосалқы валюта жүйесі”- онда алтын мен ... ... ... төлем
құралы деп саналғанмен іс жүзінде күміс ... ... ... жүреді.
Биметаллизм жүйесі Батыс Еуропа мемлекеттерінде XVI – XVII ғғ.
Пайда болып, тіпті ХІХ ғ. ... ... ... Ақша ... екі ... ақшаның жалпыға ортақ эквивалент қасиетіне қайшы келді. Алтын мен
күмістің арақатынасын айқындағанда да қиындықтар кездесті. ... 1865 ... ... ... және ... биметализмді сақтап қалу мақсатында
келісім жүргізе бастады. Нәтижесінде (1865 – 1878 жж.) ... ... ... ... ол ... ... да құны 5 франк және одан
да жоғары болатын монеталар соғылып, ... пен ... ... ... Бірақ екі валютаның арақатынасы алтын мен күмістің нарықтық құнына
сәйкес келмеді.
Биметаллизм жүйесі ... ... ... талабын
қанағаттандыра алмады, себебі құн өлшемі ретінде екі ... ... ... бұл ... ... ... Жалпыға бірдей құн өлшемі ретінде тек
тауар жүреді. Ондай тауар не ... не ... Оған қоса ХІХ ғ. аяқ ... ... арзандауына байланысты күмістін құны кеми ... ... ... мен күмістің нарықтық арақатынасы 1:20, 1:22 тең болды. Ал заң
жүзінде алтын мен күмістің арақатынасы бұдан әлдеқайда ... ... ... ... ... ... қорына айналды. Алтын ақша
айналыстан шығуы Коперник – Грешем ... ... ... ... ... ... ... ақшаның өмірдегі көрінісі.
Монометаллизм жүйесі. Капиталистік тауарлы өндірістің қарқынды
дамуы тұрақты ақшаны, яғни жалпыға ... бір ... ... ... ... ... монометаллизм ақша жүйесі өмірге келді.
Монометаллизм – ол жалпы эквивалент ретінде тек бір ... ... не ... ... ақша жүйесі. Айналыстағы құн
белгілері мен монеталар ... ... ... ... ... Қазақстанда 1852 – 1893 жж., Голландияда 1847 – 1875 жж.,
Ресейде 1843 -1852 жж., қолданылды.
Патшалық ... ... ... 1839 – 1843 жж. ... ... ... ... ақша өлшемі болып құрамында таза
күмістің 4 мысқалы 21 бөлігі бар күміс рубль ... ... ... ... ... несие ақшалары да шығарылды. Дегенмен
күміс ақша елдің күйзеліске шығарған ақша айналысын түбегейлі ретке ... ... бұл ... ... ... ... ... бюджетті мен сыртқы сауда балансының шаруашылығы елде жүргізілген
ақша ... ... ете ... Оған ... 1853 – 1856 жж. ... соғысының шығындарын өтеу мақсатында айналысқа қосымша несие ақшалары
шығарылды, іс – жүзінде олар қарыз ақшаға ... ... ... ... ... алтын монометаллизмі келді.
Алғашқыда алтын монометаллизм ақша ... ... ... ... ... ... ол 1816ж. ... жүзінде бекітілді. Ал
басқа мемлекеттердің көпшілігінде ХІХ ғ. ... яғни ... 1871 ... жж., Скандинавия мемлекеттерінде (Швеция, Норвегия, Дания) 1873ж.,
Австрияда – 1892 және Жапонияда – 1897 ж., АҚШ – та 1900ж. ... ... ... ... ... байланысты
алтын монометаллизмнің үш түрі болады.
Алтын монеталы стандарт оған ... ... ... ... ... ішкі айналымында алтын монеталар жүреді не ол ақшаның барлық
қызметтерін тақарады;
• Алтын монеталарды еркін соғу ... ... ... ... ... ( ... майда металл монеталар)
көрсетілген құнымен ... және ... ... монеталар
айырбасталады;
• Алтынды, шетел валютасы елден еркін алып ... және елге ... ақ ... ... екін жұмыс істеуіне рұқсат берілген.
Алтын монеталы стандарт капитализмнің алғашқы сатысы – ... ... ... ... өндірістің, несие жүйесінің, әлемдік сауданың
өркендеуіне және ... ... ... жол ... Алтын елдің ішінде
сыртқы саудада да еркін жүруі үшін ... ... ... ... қоры болуы шарт.
Бірінші дүниежүзілік соғыс бюджеттің тапшылығын ... ... ... ... ... ақша ... ... банктің
сақтаудағы қорынан асып кетті. Сондықтан кембағалы ақшаларды алтын монетаға
еркін айырбастау мүмкіндігі ... Осы ... ... ... ақша стандарт
соғысқа қатынасқан елдердің барлығында және басқа да көптеген ... ... ... ... ... шетелге шығаруға
тиым салынды. Алтын монета айналыстан шығару қор жинау және ... ... ... ... монеталы стандарттың орнына алтын құймалы стандарт
айналымға түсті.
Алтын ... ... – оның ... ... стандарттан
айырмашылығы бұнда алтын монета айналымы құймайды және оны ... ... ... құймалы стандартта банкнотаның белгілі бір ... ... ... бір салмағына айырбасталды.
Алтын девизді стандарт - ол девиздерге (яғни, белгілі бір шетел
валютасына) айырбасталатын ақша ... Бұл жүйе ... ... ... және ... да ... жүрді. Осы кезде алтын монетаның
еркін соғылуы жойылып, ол айналыстан да алынып тасталды. Міне тек ... ... ... ақша ... ... ... ... сақталды.
Ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау девиздік саясат әдісімен, яғни нарықта
валютаның курсының төмендеуіне немесе сату ... ... ... ... ... ... кезінде бір елдің валютасы басқа елдердің ... ... – 1933 жж. ... ... дағдарыс нәтижесінде барлық
мемлекеттерде әр кездегі алтын монометаллизмнің барлық формасы жойылды.
1944ж. Бреттон – ... ... ... ... ... ... ... бар мемлекеттердің қолдануы үшін мемлекетаралық
алтын девизді стандартты, мәнінде алтын долларлы стандартты ... ... яғни ... ... ... – тек АҚШ ... ... үзген жоқ, себебі бұл стандарт орталық банктер мен үкімет
мекемелері үшін ғана берілді. АҚШ ... ... ... ... ... 1971 ж. ... алтын құймаларын долларға сатуды тапты, сондықтан
алтын доллары стандарт та айналыстан шықты.
1.3 Ақша қызметтері және олардың қазіргі ... ... ... ... ... ... балама, яғни, басқа
тауарлардың жалпыға бірдей баламалық құнының нысаны.
Ақшаның тағы да бір ... ... ... ... ... ... Мысалы, құнды тауарға салса, оның ақшалай көлемі кұн санап азая
береді. Өйткені, ол тауарды ... үшін ... ... ... ... егер, құн ақшаға салынса, ондай шығын болмайды.
Ақшаның мәнін көрсетуші оның атқарымы болып есептеледі. Экономиканың
кез келген ... ... ... ... бір ... ... ... да ақшаның атқарымдары бұрынғыдай.
Ақша кұнды өлшеуші ретінде.
Ақша, айналым кұралы ... ... ... ретінде.
Ақша корлану кұралы ретінде.
Дүниежүзілік ақша атқарымы ретінде.
Ақша құн өлшемі ... бұл ... оның ... мен ... өзіндік құны анықталған
кезде байқалады. Бұл жерде тауардың өзіндік құны, оны өндіру жолындағы
қажетті ... тең. Олай ... ... өндіру, басқаша кызмет
көрсету ... ... ... ... табу керек, тек содан кейін,
солардың көмегімен, ... өнім ... ... ... ... ... ... шығарылған тауардың өзіндік құны екі элемнттен
тұрады. Біріншісі, жоғарыда айтылған еңбек құралдары мен еңбек бұйымдарының
құны. Өйткені, ол ... ... ... ... ... ... ... осы өнімді өндіру жолындағы жұмсалатын тірі еңбек
күшінің кұны. ... ... жаңа ... ... ... ... ... және еңбек бұйымдарының кұны да әрбір ... ... ... ... ... ... өндірушілердің техника мен
жабдықтандырылуы, мамандық дәрежесі және үнемшілдігі әр түрлі. Алайда кез
келген тауар, тек ... ... ... ... ... ... ... осы тауарды шығару үшін 10 сағат уақыт шығарса, екінші
тауар өндіруші 13 ... ... Тек, ... ... ... ... ... құны 650 теңге болса, екінші өндірушінің
тауарынің өзіндік құны 800 теңге ... ... ол ... ... 800
теңгеге сата алмайды. Өйткені, мұндай тауардың нарықтық бағасы 700 теңге.
Осының нәтижесінде, бірінші өндіруші шығарған шығынын ... оның ... ... ... ... екінші өндіруші 100 теңге, шығын шекті. Егер ... саны ... ... болса, пайда да, шығын да соншалық
көбейеді.
Ақша айналыс құралы ретінде.
Ақша ... ... ... ... ... ... ... бір қолдан екінші колға ауыса отырып, өзінің тұтынушысын
тапқанға дейін ақша үздіксіз козғалыста болады.
Тауар айналысы кезінде, акша ... ... ... ал бұл ... алу және сату ... ерекшеленеді, уақыты мен кеңістігі бойынша
сай келмейді. Сатушы тауарын ... ... ... ... ... алуға
әр уақытта аспайды. Ол тауарды бір нарықта сатуы, ал баска ... ... ... Делдал ретіндегі акщаның көмегімен уақыт пен ... сай ... ... құнын өткізгеннен кейін, айналыстан кететін тауарларға
қарағанда, акшалар айналыс ... ... ... ... ... ... және сату-сатып алу процесіне кызмет етеді.
Біздерге ақша айналыс кұралы ... ... ... коммерциялық саудада тұрғындардың тауарларды сатып алуы
кезінде орындайды. Шет елдерде мұндай ... жоқ. Онда ... ... және тағы ... ... ... ... тыйым
салынбаған.
Айналыс құралы ретінде ақша қызметтерінің ерекшеліктері мыналар:
Тауар мен ақшаның қарама-қарсы қозғалысы;
Оны ... ... ... ... ... ... бұл ... тауарларды айырбастау өте тез орындалатын
болғандықтан, оны ... ... ... оны ... — ақша ... ... бұл ... және қағаз ақшалар ақшалы тауармен байланысты
емес деген сөз емес. Бұл байланыс несие ақшалардың алтын нарығында ... ... ... ... ... кызметін атқаратын ... ... ... саны ... тиіс ... бағасы мен массасы
негізінде, яғни өткізілуі тиіс тауарлар бағасының сомасымен анықталады.
Қанша дегенмен бір ақша ... ... ... мәмілелеріне қызмет ететін
болғандықтан, ақша айналысы қанша көп болса, айналыс үшін олардың қажетті
саны сонша аз болады.
Егер ... ... ... ... ... көп
болса, онда бұл олардың кұнсыздануына, яғни инфляцияға алып келеді.
Ақша төлем құралы ретінде.
Тауар айналысы ақша қозғалысымен байланысты. ... ақша ... ... ... ... бір ... тоғысуы тиіс емес. Ақша
құнның еркін формасында көрінеді. Олар өткізу процесін еркін ... ... ... ... ерте ... кеш жүруі мүмкін.
Егер тауар мен ақшның қарама-қарсы қозғалысы болмаса, яғни ... акрі ... ... ... ... ... ... болса,
онда бұл жағдайда ақшалар төлем кұралы қызметін атқарады.
Ақшалар төлем құралы ретінде тек қана тауар ... ғана ... ... ... қатынастарына да кызмет етеді. Барлық ақшалай
төлемдері төмендегідей етіп топтауға болады:
тауарларды және ... ... ... акрі төлеуге байланысты міндеттемелер;
мемлекетке к,атысты к,аржылык, міндеттемелер;
банктік ... ... және ... ... ... ... міндеттемелер;
әкімшілік-сот сипатындағы міндеттемелер және басқалары.
Ақша ... ... ... ... құралынан
өзара
айырмашылықтары бар. Бұл кызметте ақшалар делдал болып ... ... қана ... ... аяқтайды. Нәтижесінде тауарларға қатынасты
ақшаның өз бетінше еркін қозғалысы байқалады. Тауарды ... ... ... ... ... ... ... берудің орнына, борыштық міндеттемені
жазып ұсынады. Бұл борыш өтелген кезде, ақша төлем кұралы ... ... ... ... ... ... оның ... бұрын қарастырылған
кызметтерінен айырмашылығы болғанымен ол олармен ... ... ... ... төлем құралы қызметі, оның кұн өлшемі және ... ... ... етуі ... ... ... Ақшаның төлем құралы ретінде
қызмет етуінің дамуы резервтік қор құрудың, яғни ақшаның қор және қазына
жинау ... ... ... ... көрсетеді.
Ақшаның төлем құралы кызметін атқаруына байланысты ақша айналысы ... ... ... ... ... Егер тауарлар несиеге сатылса, онда
қолма-қол ақша қажет емес. Бұл ... ... ... ... ... ... төлем мерзімі жақындаған сайын борыштарды жабу
үшін ақша айналымының қажеттілігі артады. ... ... ... ... үшін ақшаның санын азайтады. Егер қандай да бір бөлімде, борыштық
міндеттеме бойынша төлем өз ... ... ... онда бұл ... ... да ... тізбесін тудырады.
Ақша — қорлану және қазына жинау құралы ретінде.
Ақшаның ... және ... ... ... ... қорлардың
құрылуын талап ... ... ... ... Т- А -Т
айналымының екі актілерге Т - А және А - Т айрылуымен ... ... ... ... үшін байлықты — таза
қазына- формасында жинақтау, яғни ақшаның қарапайым қорлануы тән ... ... ... ... да ... ... жоқ, ... олар шын
мәнісінде айналыстан тыс жатқан акшалар ... ... ... ... несиелік жүйе және қор биржалары арқылы пайда әкелетін ... ... ... ... ... тауар өндірісімен байланысты
болды. Айналым капиталын немесе тұтыну ... алу үшін ең ... ... ... ... тек қана жекелеген қажеттілікті анықтайды және олар жалпы
байлықты білдірмейді. Толық бағалы акшалар ... ... ... ... ... өкілін сипаттайды. Демек, қазына жинау құралы
қызметін тек қана ... ... ... ... акшалар орындауы мүмкін.
Қазыналарды қорландыру алтын монеталар мен ... ... ... ... ... ... ... тұсында ақша жинау кызметі айналыстағы ақша
массасын реттегіш рөлін атқармайды. ... тек қана ... ... ... ... ... ... мемлекетке экономикалық тәуелділіктің
болуына кепілдеме береді. 1998 жылы 1 ... ... ... ... монетарлық алтынның қалдығы 4178,1 млн. теңгені құрады.
Несиелік және ... ... ... жинау құралы кызметін атқара
алмайды, себебі олардың меншікті құны жоқ. Бірақ та осы ... ... ... ... жүзеге асырады. Ақша айналыс саласынан уақытша шығып
қалғаннан кейін олар қорлана бастайды. Қорлану қызметінде ақша өзінің құнын
сол формада ... ... олар кез ... ... ... төлем немесе
айналым кұралы ретінде түсе алады. Шынында да бұл елдегі ақша ... ... яғни ... ... ... ғана ... өндіріс жағдайында қорлану екі формада жүреді:
кәсіпорындар мен ... есеп ... және ... ... ... ... ... ұжымдық қорлану;
банктердегі салымдар, мемлекеттік облигациялар.
Несиелік механизмнің арқасында ... мен ... ... ... қарыздар түрінде қайтадан айналыс процесіне
түседі. Сөйтіп, ақшалар бұл кызметінде ... ... ... бөлу ... бөлу ... ... болады.
Дүниежүзілік ақша қызметі.
Тауар шаруашылығының кеңеюі, шаруашылық ... ... ... ... болуы дүниежүзілік
ақшалар ... ... ... ... ... ... ... құн өлшемі, халықаралық төлем және сатып ... ... ... ... ... ... толық бағалы ақшалар (алтын), ал кейіннен
нағыз ақшалар (шетел валютасы) атқарды. 1867 жылы ... ... ақша ... ... ... ... де ... ішінде ақша ұлттық ақша бірліктері формасында ... ... ... ал одан ... ... К. Маркстің айтуынша: “Ақшалар
өзінің ұлттық киімдерін шешіп, бастапқы ... ... ... ... ... яғни ... бірдей эквивалент формасына өтеді”.
Бірақ алтын айналасы тұсында да ағымдық халықаралық есеп айырысуларға
алдыңғы елдердің ... ... ... ... 1913 жылы халықаралық
есеп айырысулардың 80 %-зы ... ... ... ... ... ... ... ал алтын халықаралық есеп
айырысулардың қалдығын жабуға ғана кызмет етті. 1976 жылы ... ... ... кейін, көптеген экономистер, енді құнсыз қағаз
ақша, ... ақша ... ... алмайды деген пікірге келді.
Бірақ та, ақша әлі де, ... ... және ... заңды және жеке
тұлғаларының, өзара қарым-қатынастарына кызмет көрсетіп жүр. Мысалы, басқа
елдің ... жеке ... ... ол үшін ... есеп
ажырасу, несие алу, оны қайтару деген сияқты істер жыл сайын өсіп келеді.
Осыған байланысты, қазіргі ақша ... ақша ... ... ... пікір, онша дұрыс емес. Ақша бұрынғыша өзінің ... ... ... ... Рас, кез келген ұлттық ақша емес, тек еркін
айырбасталымды ақшалар (валюталар). Еркін ... ... ... ақша ... ... алмайды. Сондықтан ақшалары еркін
айырбасталмайтын елдер, алдымен өз ақшасын сол ... ... ... ... (доллар, евро, иена сияқты) ауыстырады да, содан
соң оның өзінің, ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік ақша атқарымын тіпті орындамайды ... ... ... ... тек ... ... {1944 жылы) мемлекетаралық келісімге келу, доллар мен
фунт стерлингке резервтік валюталар мәртебесін берді. Кейіннен ... жаңа ... СДР — ... қарыз алу құқығы; ЭКЮ — еурапалық
есепке алу бірлігі пайда болды. Ал 1999 жылдың ... ... ... ... ... ақша ... " ... айналымға шықты.
Демек, дүниежүзілік ақшалардың дамуы ұлттық ақшалардың металл ақшадан
несиелік акшаға өту жолын кеш те болса ... ... ... ... ... ... ... одан әлі нәтиже жоқ. Енгізілген шарты есептесу ... ... ... жоқ, сондықтан да олар толыққанды түрде дүниежүзілік
ақшаның ... ... ... Бұл қызметті тек қана алтын нарығындағы
операциялар арқылы алтын атқарады.
1.4 Ақша айналысының ... құру ... ... ... ... мен "ақша айналысы" ұғымдары
арасында айтарлықтай шек койылатын.
Ақша айналысы деп - қолма-қол ... ... ... Ал ақша
айналымы ұғымы одан кең мағына бергендіктен ол қолма-қол және ... ... ... Бұл ... қолма-қол ақша қозғалысы
тұрғындардың ақшалай табыстарының бөлінуін қарастырса, қолма-қолсыз ... ... ... ... ... процесіндегі қолма-қол ақша қозғалысы және төлемақыны
жүзеге асыру ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен қаржы-
несие мекемелерінің арасындағы ақшалай қаражаттардың алмасуы — ... деп ... ... ... ...... өндірісі мен тауар айналысы
болып табылады. Құн формасының өзгеріп ... яғни ... ... және
ақшаның жаңа тауар сатып алу үшін қолданылуы, ақшаның әрдайым козғалыста,
яғни айналыста болуына мүмкіндік ... ақша ... ... ... қайталап қоймайды. Бұл екі процесс
бір-бірінен жекешеленіп жүреді. Тауарлар, оларды ... ... ... ... және тұтынылады. Ал ақша айналыста әрқашан жүреді.
Айналыста жүре ... ақша әрі ... ... әрі ... ... ... ... тауарды сатудан түскен ақша қарызды
өтеуге жұмсалуы мүмкін. Өз ... ... ... ... тауарлар алу үшін қолданылуы мүмкін.
Жалпы акша айналысының ... ... ... ... ... ... ... кызмет көрсетуі тек сату-сатып алумен шектелмейтіні
түсіндіріледі. Ақша еңбекакрі, зейнетакрі, стипендия төлеу үшін, банктен
қарыз алу үшін және тағы ... ... үшін ... ... ... маңызды элементі — қолма-қол ақшаның қолдану
аясын ... ... ... Бұл ... ... елімізде кәсіпорындар
арасындағы есеп айырысуларда қолма-қол ... ... ... ... ... ... ... ғана шешіледі.
Банк жүйесін реформалау және ақшаа банкнотасын өндіруге ... ... ... енгізуі, Қазақстандағы қолма-қол ақшамен байланысты
жағдайды түбірімен өзгертті. Осыған байланысты 1992-1993 жылдары қолма-қол
ақшаның ... ... ... ... ... ... ... ақша айналысын тұрақтандыру және ... ... ... ... ... бұл ... кеңінен дами түсуде: оларда қолма-қолсыз
ақша айналысы өрістеп жатыр. АҚШ-та халықтың есеп айырысуларының 25-27%-зы
ғана қолма-қол ақшамен, ал ... чек ... ... тағы басқа
көмегімен жүргізіледі.
Өмірлік тәжірибе көрсеткендей, ақша айналысын ақша ... ... Ақша ... ... және ... деп қатаң түрде
шектеуді ғалымдар онша қабылдай қоймады.
Бұл екеуі өзара тығыз байланысты, сондықтан ... бөлу ... ... өз ... ... қолма-қолсыз ақшаға (және керісінше)
өтеді. Мысалы, кәсіпорынның бөлшек саудасынан түскен түсім ... ... оның есеп ... ... ... ақша қаражаттарына айналады да,
ол бұдан өз ... ақша ... ... ... ақша ... ... және қолма-
қолсыз ақшалар болып бөлінеді. Сондай-ақ:
өнімді өндіру және сату процесін, яғни ... ... ... ... ақша айналымы;
тауарлы емес сипаттағы есеп айырысулармен байланысты ақша
айналымы;
ақша айналысы бірнеше тарихи кезеңдерден өтті және металл,
қағаз несие ақшалар көмегімен ... ... ... ақша ... ... ақша ... ... 1993 жылы ақша реформасын жүргізудің негізгі
себебі — ақша белгісін тұрақтандыру. Себебі КСРО ... ... ... ... ... рубль бұрынғы одақтас республикалардың орнына
кұрылған тәуелсіз елдерде біртектес ақша ретінде ... Ол ... жылы ... ... ... құру ... ... құлдырап,
айналыстағы ақша массасы өсіп, инфляция қарқыны шарықтады. Тауарлар мен
азық-түлік негізінен шетелдерден тасылды. 1990 ж. ... ақша ... млрд сом ... ол 1981-85 жж. ... ... ... ... еді.
1991 ж. қаңтарындағы КСРО Мемлекетптік банкінің 1961 ж. үлгідегі 50
және 100 ... ақша ... ... қабылдамау және оларды айырбастау
тәртібі мен азаматтардың салымдарын ... ақша ... ... ... ... ... және КСРО Министрлер Кабинетінің қаулысына ... ж. ... 50 және 100 ... купюралар шығарылды. Ескі ақшаларды
жаңасына айырбастау процесі жеке адамдар үшін үш ... ... ... 1992 ... 200, 500, 1000 сомдық кеңестік үлгідегі ірі купюралар шығарылды.
1992 ж қаңтарында Ресей КСРО Мемлекеттік банкін Ресейді Орталық банкі
деп ... ... ... рублъдің (сол кезде жоқ мемлекеттің) басты
эмитенті кызметін атқаруды соған міндеттейді. Ресей мемлекеті бағаны ... іске ... ... ... ... бағаның кенет көтерілуі
айналымдағы қолма-қол ақша массасын көбейту қажеттілігін ... ... ... ... ... оларда 15 ұлттық
банктер құрылып, олар ... ... ... банк ретінде қызмет
атқара бастады. Бірақ олардың барлығын қолма-қол ақшамен қамтамыз ететін
жалғыз эмиссиялық орталық — ақша ... ... - ... ол ... ... ... босатқаннан кейін әрбір тәуелсіз елдерде олардың қатал ақша-
несиелік ... ... ... ... алу мүмкіндігі әр түрлі
қалыптасты және соған сәйкес рубльдің ... да әр ... ... ... ... ... жетіспеуі жағдайында кейбір елдер өз ұлттық
банктерінің несиесін беруді ... ... ... ... 1992 ... ... ... 5000 купюраларды сом, ал кейін 10000 және 50000 ... ж. ... ... ... ... егемен мемлекеттерге Ресей
Банкімен күнбе-күн екі ... ... ... ... ... ... ... ақшасыз өзара есеп айырысу тек Ресей Банкісіндегі осы
мемлекеттердің ... ... ... шотындағы қаржы
көлемінде және техникалық несие ретінде жүргізілді. Бұл ... ... және ... 2-3 ай бойы ... және бұл кезде инфляцияның
қарқыны жылына 2500% болғандықтан аударылған ақша кұнсызданып, оның ... тез ... ... ... ... ... ... нарықтық
үлгіге өту жағдайында заңдарды тез арада үйлестірудің мүмкін еместігі ... ... ... баға, бюджет саясатын жүргізуге қабілетсіздігі Ресей
банкінің қойған талаптарын орындауға мәжбүр етті. Бұл ... ... ... қалу ... ... ... ... еді. Келесі іс-
әрекет - өзінің ұлттық валютасын енгізу — болмай қалатын процесс. Ол 1992ж
маусымында ... ... ... ... ... ... мен Беларусияның өз ұлттық валюталарын ... ж. ... ... ... ... өз ұлттық валюталарын
енгізді. Сөйтіп бұл мемлекеттер ... ... ... 15 ... ... ... зонасында қалған мемлекеттер
рубльді ресми төлем ... ... ... ... жаңа ... ... Онда койылған міндет:
ТМД елдерінің іс-әрекетіндегі ашықтық, айқындылық болуы. Бұл ең
маңыздысы — ... ... ... ... ... ... банкнотасын толық көлемінде оларды жою үшін
Ресейдің ... ... ... ... ... міндеттеме алды.
Бұл міндеттемелерді орындау-айналыстан шығарылған банкноталарды
кеңестік ақшаны ... ... ... ... ... жою болатын, яғни бір ел екінші елдің жерінде валюталық
алыпсатарлықпен айналысуын ... ала ... еді. ... екі ... ... оның ішінде Ресей де, орындаған жоқ. ... ... 1993 ... ... ... ... ... шықты.
Сол кезде аймағында қалған мемлекеттер жаңа типті рубльдік зона құру
туралы осы елдердің ... ... үшін 9 ... топ ... ... ... ... Бірақ Ресей келіссөздер жүргізумен
қатар бір уақытта, 1993 ж көктемінде жаңа Ресейлік 1993 ж ... ... оны өз ... Қиыр ... ... бастады.
Сол кезде рубль зонасында үш ... - ... ... және
Өзбекстан қалған еді.
1993ж. 23 шілдесінде Ресей Банкісі ... жж. ... ... ақша ... және 1992ж ... ... 5000, 10000, ... айналыстан шығаратыны туралы және айырбас бір апта ... ... ... 35 мың ... көлемінде белгілеген болатын. Екі
күннен соң Ресей Президенттің Жарлығымен айырбас мерзімі 1993 ж. ... ... ... ... ... бір адамға 100 мың рубльге
дейін көбейтіледі.
Сөйтіп, 1992-1993 жж. Егемен елдердің бірсыпырасы өз ұлттық ... орай КСРО ... ... мен Ресей Орталық банкісінің 1961-1992
жылдардағы банкноталарының айналыстан ығыстырылуына байланысты ... ... ... ... ... өсіп, соның салдарынан тауарлар
бағасы жоғарылап, халықтың тұрмысы төмендеді.
1992 жылдың бірінші жартысында Қазақстан Республикасының ... ... ... Қазақстанға өз валютасын енгізу қажеттін түсініп,
шегіне жеткен құпия жағдайда Қазақстанның ... ... ... топ құрып, оны басып шығаратын ... ... қол ... 1993 ж. ... ... ... және
ұлдары атты жеке фирмада қажетті ұлттық ... — 1, 3, 5, 10, 20, ... ... ... ... ... ж. 12 қарашасында Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... енгізу туралы Жарлық
шығарды. Осы жарлыққа сәйкес:
1993 ж. 15 ... ... 8-де ... ... ...... енгізді.
1993 ж. 18 қарашадан ... ... ... ... ... ... кұралы болып тағайындалды. Бір ... ... ... ол қолма-қол ақша айналысында банкнота және майда
тиындар түрінде жүреді. Қолма-қол ... ... ... ... ... 500 рубль 1 теңгеге арақатынасымен айырбасталып, ол 18
қарашада сағат 18-де аяқталды. ... 15 мен 18 ... екі ... ... және ... ... қатар жүрді.
Қазақстан Республикасының жасы 16-ден асқан барлық азаматтары 100 мың
сом ақша айырбастауға құқылы ... ... тек бір рет ... ол ... ... ... Азаматтардың 100 мың сомнан артық ақшасы банктегі
арнаулы дербес шотқа салынып, оны 6 ай бойы ... ... ... ... Ұ лттық банкі теңгенің ... ... 1 АҚШ ... 4,7 теңгеге тең болды.
Сөйтіп, 1993 ж. 15 қарашада Қазақстан ... ... ... ... ... ... Ақша ... жүргізуге Қазақстан басшылары бір жарым
жыл уақыт өте құпия жағдайда дайындалып, нәтижесінде 700 ... ... ... ... ... мен ... ... қоры болды. Тәуелсіздік
жарияланған күннен бастап ҚР-да өндірілген алтын мен күміс енді Москваға
жібермей, оны ... банк ... ... өз ... ... айналдырды. Сондай-
ақ резерв қорына экспорттың валюталық түсім мен үкіметтің ... ... ... банк ... ... ... түсіретін. Айналымға теңгені енгізуге
жарты жыл ... ... ... ... валюталық қаржыны жұмсауға
мораторий енгізді.
Халықаралық валюта қоры ҚР-да ұлттық валюта ... ... ... ... 90 млн. доллар көлемінде стенбай несиесін және Жапония біздің
елдің төлем ... ... ... ... ... ... ... Бұл 17 жылға берілген жұмсақ несиелер еді. Қорыта ... ... ақша ... ойдағыдай өтті. Енді ұлтық валютаның ішкі және сыртқы
тұрақтылығымен ... ету ... ... ... ... және бұрынғы одақтас
республикалардың өзара байланысының үзілуі мен саяси ала ауыздығы тереңдей
түскен ... ... ... ... ... ... 2,5 ... яғни 1994 ж. 1 ақпанына теңгенің курсы долларға қарағанда
2,5 есе төмендеді. Келесі 4 ... яғни ... мен ... ... ... есептеудің кең ауқымды компаниясы басталғанда
теңгенің курсы ... 11,58 ... 43,3 ... ... ж. орта ... ... банк пен ... министрлігі қаржы нарығына
алғашында қазыналық векселъдерді, одан соң міндеттемелер мен ноталарды
және басқа ... ... ... ... ... құлдырауын тежеуге мүмкіндік туды. ... ... ... ж. 2500 ... ... ал 1994 ж. бас кезінде 1260 процентке ... 1995 ж. ... ... 58 ... ... ж. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы дағдарыстың күшеюі, әлемдік бағалардың
төмендеуі ... ... ... ... ... ... ... түсімдер біраз қысқартты. Сонымен қатар өндірістің
одан әрі құлдырауы, ... ... ... 25 ... ... ... және бюджет пен әлеуметтік проблемалары
теңгенің бағалығын одан әрі төмендетті. 1994 ж. таңдап ... ... ... және ... ... ... қадағалау
экономиканы кеселге ұшырататын көптеген қаржы сарапшылары мен ... ж. ... ... ... оны өзгерту туралы ортақ ойға келген.
1999 ж. ... ҚР ... ... ... өзгермелі курсын енгізу
туралы шешім қабылдады. Ол жөнінде Премъер-министр былай деген: Бұдан былай
доллар бағамы валюта рыногында сұраныс пен ... ... ... ... ал ... банк ол ... елеулі түрде араласпайтын
болады. Ұлттық банк бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір децгейде ұстап отыру үшін жұмсап келеді. Ендігі
жерде олай ... ... ... - біздің негізгі сауда әріптесімізде —
ұлттық валюталардың бағамы күрт кұлдырап кетті. Мысалы, ... ... 1998 ... ... 17-сінен бері қарай 4 есе төмендеді. Сол
валюталармен салыстырғанда теңге тез ... және ... ... түсу ... ... ... өнеркәсібіміз туралай бастады,
кәсіпорындар тоқтап ... ... арта ... ... ... сауда
айналымы 9 процентке дерлік, немесе 1 ... 300 млн ... ... ал ... экспортқа шығаратын тауарларымыз 1 млрд. 250 млн долларға
қысқарды.
... Біз Ресейден әкелінетін ... ... ... ... баж
салығының мөлшерін 200 процентке дейін жеткіздік... ... ... ... ... өндірісшілеріміздің қол-аяғын бірдей матап, валютаны
елімізден сыртқа қарай ... осы ... ... жағдайдан шығудың бір ғана жолы бар -
теңге бағамының емін-еркін өзгермелі болуына жол беру керек .
Сонымен, ҚР теңгесі міне 11 ... ... ... ... ... ... ... Ол еркін айырбасталатын валюталарға шектеусіз айырбасталады.
2.2 Қазақстанның ұлттық валютасы – ... ... ... ... ... «Харрисон және
ұлдары» фирмасы жоғары деңгейде жүзеге асырды (ол ең ... ... ... ... королевасынан «Алтын белгі» алды).
Ұлттық валюта енгізілгеннен кейін алғашқы екі жыл біздің еліміз үшін
өте қиын жылдар ... ... ... ... ... ... ырықтандыруға және өндірістің құлдырауына байланысты инфляцияның
жоғары деңгейі, ... ... ... ... ... ... валютасына сұраныстың едәуір өсуі не, ал ізінше,бағамның
өсуіне әкеп ... ... ... ... есеп айырысу жүргізген
кезде ұлттық валюта ... ... ете ... барлық негізгі факторлар
есепке алынады. Алғашқы кезде теңге бағамы ... деп ... ... ... 1994 жылы ... сәтсіз жүргізілген өзара
шаруашылық есеп ... ... ... ... ... ... ... айналысының жағдайын біршама қиындатты. Енгізілген кезден
бастап алғашқы 7 айда теңге 8 есе құнсызданды.
Бұдан ... ... ... АҚШ ... ... ... ... едәуір баяулады. Мәселен, егер 1995 жылы теңгенің бағамы
17,9%, 1996 жылы – 15,4% төмендеген болса, 2001 жылы ... ... 5,17%, ал 2002 жылы – 3,25% ... ... он жылдық тарихын мынандай кезеңдерге бөлуге
болады:
1-кезең. Инфляцияны ауыздықтау, ұлттық валютаның және және ... ... ... ... ... ... – 8,2% болған ЖІӨ өсу ... ... ... осы ... ... ... деңгейін 60,3%-ға
дейін төмендетуге қол жетті.
1993 жылғы қарашада теңгенің енгізілу кезіне қарай ... ... ... ... ... ... екі деңгейлі банк жүйесі
жұмыс істеді, барлық мамандандырылған банктер акционерлік банктер болып
қайта ... ал ... ... ... банктің бірқатар функциялары
берілді. Бұл өз валютвмызға көшуді және Қазақстанның ақша-кредит саясатын
жүргізуін ... ... ... ... сауықтыру жөніндегі іс-шараларды ... ... ... арлығындағы кезеңде екінші деңгейдегі
банктердің саны 204-тен 101-ге азайды.
2-кезең. Экономиканы ... қол ... және банк ... түрде реформалау (1997-1999 жылдар)
Банк секторын шоғырландыру және сауықтыру процестері ... ... ... ... 55-ке ... ... ықпал етті. Жекелеген банктер
қайта ұйымдастырылды.
1998 жылғы қаңтардан бастап Қазақстан рыноктық қатынастар негізінде
құрылған және ұзақ ... ... ... үш ... ... ... тұрақты өсуі, қаржы секторын қарқынды дамыту
және барлық қаржы секторының ... ... көше ... ... ... жиынтық өсуі соңғы 3 жылда 33%-ға жуық болды, бұл Қазақстанның
экономикалық даму қарқыны жағынан әлемдік ... бірі ... ... 2003 ... 9 ... экономикалық өсу 8,6% болды.
Соңғы 3 жылда инфляцияның орташа жылдық деңгейі 13,2% -дан ... ... ... ... 2003 жылдың 10 айында (2002 жылдың
желтоқсаны – 2003 жылдың қазаны аралығында) 4,2% болды.
Инфляция ... ... ... ... ... қаржыландыру
ставкасын Қазақстан тәуелсіздік алған күннен бері ең төменгі деңгейге - ... ... ... ... берді.
Банк секторы қаржы жүйесінің ең үлкен және тез дамитын бөлігі болып
табылады. Бүгінгі күні ... банк ... ... ... ... ... ТМД ... ішіндегі ең реформаланған, қаржылық
тұрғыдан тұрақты және тез дамып келе жатқан банк секторы деп ... ... ... Қазақстанда 36 банк жұмыс істейді, оның ... ... Даму ... ... және ... ... ... жинақ банкін қоспағанда, ... ... жеке ... ... ... тұрақтылығы нығая түсуде. Оның валюта баламасындағы
жиынтық меншікті капиталы 1,4 ... ... АҚШ ... ... ТМД ... бір ... келетін меншік капиталының мөлшері бойынша Қазақстан
жетекші орында (43 млн. АҚШ доллары).
Соңғы 3 ... банк ... ... 5,1 ... ... АҚШ
долларына дейін 3 есе, ал ... ... ... еместерді
есептегенде) – 2,1 млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе өсті.
Банктердің ресуртық базасының қарқын алуы ... ... ... ... ... түсуге мүмкіндік берді. Соңғы үш ... ... ... 5,9 ... АҚШ ... дейін 4 есе өсті
(ЖІӨ-нің 22%-ы). Қазіргі кезде бенк ... 57%-ға ... ... ... нақты секторына орналастырылды.
Ұлттық валютаның ішкі тұрақтылығы инфляция ... ... ... ал сыртқы тұрақтылық – ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылыққа қол
жеткізеді және сол арқылы экономикалық ... ... ... Айырбас
бағамының тұрақтылығы инфляциялық күтулерге және ішкі қаржы рыноктарының
тұрақтылығына оң ықпалын ... ақша ... ... ... ... ... өсуіне,
яғни инфляцияны тездетуге әсер тигізеді. Сондықтан Ұлттық банк ... ... ... ... , ... ... ... Мысалы, ақша шамадан тыс көп ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың бір бөлігін сатып, ақша
ұсынысын азайтады. Ақша ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағалы қағаздардың бір бөлігін сатып
алып, ақша ұсынысын ұлғайтады.
Ақша-кредит саясатының негізгі құралдары ашық рынок ... ... ... сату және ... алу болып табылады. Олар ең алдымен қысқа
мерзімді ноттар шығару және өтеу арқылы жүргізіледі. Сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... ставкаларын реттеуді
және қайта қаржыландыруды, банктердің қысқа мерзімді өтімділігін қолдау
үшін банктерге ... ... ... (күндізгі және овернайт) ... ... ... ... банк секторының нығаюына байланысты, екінші
деңгейдегі банктерге кредиттер ... ... ... ... ... негізінен индикативтік сипатта болады және Ұлттық банктің қысқы
мерзімді инфляция күтулерін көрсетеді.
Банк ... ... ... ... ... ... және ... операцияларын жүргізу болып табылады. Болашақта бұл ... ... ... ықпал ететін негізгі құралдар болатыны күтілуде.
«Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңға ... ... ... ... ... ... өзгерістерге сәйкес, Ұлтты банктің
негізгі мақсаты бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... Ұлттық банк инфляция бойынша бағдарларды ғана
белгілейтін болды. Тиісінше, Ұлттық банк теңгенің айырбас ... ... ... және ішкі ... ... ... ... алыпсатарлық секірістерінің алдын алу қажет болғанда ғана барынша
аз қатысатыны болмаса, оны қалыптастыруға қатыспайды.
Теңгенің айырбас бағамының өзгеру қарқыны төмен және ... ... ... ... ... ... Осы ... таяу
перспективаға Г.А. Марченконың сөзіне сүйенсек: «Қазақстан Республикасының
Ұлттық банкі туралы» Заңға енгізілген өзгерісткрге сәйкес ... ... ... – осы ... ... ... ... бағалардың
тұрақтылығын қамтамасыз ету болды.
Ұлттық банк сыртқы рынокта қазақстандық тауарлардың баға бәсекелестігі
қабілетін қолдау үшін ... ... ... ... ... сақтау
ниетінде, ол ақшаға сұраныс пен ұсыныстарға байланысты бағамның ... ... ... ... банк ... ... бағамы бойынша
бағдарларды белгілемейді және ішкі валюта рыногында ... ... ... секірістерінің алдын алу қажет болғанда ғана барынша
аз ... ... оны ... ... ... ... ... ақша-кредит саясатының негізгі
бағыттары.
Өткен 2003 жыл Қазақстанның қаржы секторы үшін мерейтой жылы болды –
15 қарашада ұлттық ... ... 10 жыл ... 10 жыл ... ... секторының барлық сегменттерін ... ... қол ... ... ... ... ... жүйесі ТМД-ның
басқа елдерімен салыстырғанда едәуір дамыған, ... және ... ... ... ... 2003 жылы ... ... жүргізу қаржы рыногында тұрақтылықты қамтамасыз етті , ... елде ... ... ... сақтауға белгілі бір дәрежеде ықпалын
тигізеді.
2003 жылы орташа жылдық инфляция 6,4% болды. Жыл бойы ... ... ... АҚШ ... қатынасы бойынша нығаюы үрдісімен
сипатталады. Теңгенің нығаюы ішкі валюта ... ... ... едәуір
әкелінуіне ықпалын тигізді. Шетел валютасының әкелінуі әлемдік рыноктағы
энергия ... ... ... ... ... ... ... АҚ, «Ақтөбемұнайгаз» АҚ) жекешелендіруден түскен
түсімдерге, сондай-ақ корпаративтік сектор мен екінші деңгейдегі банктердің
сыртқы рыноктардан қарыз алуына ... ... ... ... көлемінің түсуі себепті еді.
Өткен жылы теңге нақты алғанда АҚШ долларына қарағанда ... ал ... және ... ... ... тиісінше 6,9%-ға және
5,4%-ға құнсызданды. АҚШ долларына ... ... ... нығаюна
қарамастан, тұтастай алғанда басқа елдерге – негізгі сауда әріптестеріне
қатысты Қазақстан экспортерлерінің сыртқы бәсекелестік қабілетін ... ... 2002 және 2001 ... ... 2003 жылы әлдеқайда
қолайлы деңгейде сақталды. Ағымдағы жылдың ... АҚШ ... ... ... ... нақты нығаюы тиісінше 3,2% және 0,4% болады, ал
Ресей рублімен салыстырғанда теңге 0,6% ... ... ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық
позициясының нығаюын атап кетуге болады. Алдын ала бағалау бойынша, төлем
балансының ағымдағы шоты 0,2 ... ... ... ... ... 13 ... ... асты (2002 жылы 10 ... ... ... ... ... ... жуық (2002 жылы 2,15
млрд. доллар) болды. Сыртқы қаржыландырудың ... ... ... ... мен ... сырттан заемдер тартуы есебіне
қамтамасыз етілді.
2003 жылы ... ... таза ... ... 58%-ға ... ... дейін ұлғайды, бұл 4,8айдан астам уақыт тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
резервтері тұтастай алғанда 69,3%-ға 8565,2 млн. долларға дейін өсті. 2004
жылғы қаңтарда олардың одан әрі ... 9,4% ... ақша ...... 316,9 ... ... ... ақша
массасы – 26,8%-ға 969,9 млрд. теңгеге дейін, қолма-қол ақша – ... ... ... ... ұлғайды. Нәтижесінде 2003 жылы экономиканы
монетизациялау 17,3%-дан 22 %ға дейін өсті.
2003 жылы ... ... ... ... – банк секторында
дамудың жоғары қарқыны сақталды.
2003 жылы екінші деңгейдегі ... ... ... 46,5%-ға 1,7
трлн. Теңгеге дейін (11,7 млрд. АҚШ долларына ... ал ... ...... 233,9 ... ... ... ұлғайды. 2003 жылы халықтың
(резидент еместерді есептегенде) салымдарының өсуі жалғаса түсті, олар
33,4%-ға 343,2 ... ... ... (2,4 ... АҚШ ... ... ... жылы банктердің ресурстық базасының айтарлықтай өсуі банктердің
экономиканың нақты секторына кредиттерінің ... 978,1 ... ... (6,8 ... ... жуық) өсуіне ықпал етті.
Барлық қадағалау функцияларының 2004 жылғы 1 қаңтарда құрылған Қаржы
нарығын және қаржы ұйымдарын ... мен ... ... ... байланысты Ұлттық банк өз ... ... ... ... ... Енді ... күш-жігер өз ақша-кредит саясатын және
валюталық реттеуді дамытуға шоғырландырылатын болды. Таяу ... ... ... ... ... ... одақ ... барынша
жақындату айқындалды.
2004 жылдан бастап Ұлттық банктің негізгі ... ... ... ... ету ... ... мүлдем жаңа айқындама
болып табылады.
Негізгі мақсатты орындау үшін ... ... ... міндеттер
жүктелген:
Мемлекеттің ақша-кредит саясатын әзірлеу және жүргізу;
Төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
Валюталық реттеуді және валюталық бақылауды жүзеге асыру;
Қаржы жүйесінің ... ... ... ықпал ету.
Инфляциялық таргеттеу принциптерін пайдаланатын көптеген елдер
инфляция жөнінде қойылған мақсаттарға қол ... ... ... инфляция бойынша бағдарлар ретіндегі тұтыну бағаларының
индексіне ... ... Оның ... ... ... ... көрсететін баға индекстерін қарастырады және монетарлық емес
тұрғыдағы («базалық инфляция» индекстері) түрлі ... ... ... банк 2004 ... ... ... ... индексіне қарай
бағдарлар белгілейтін болады.
2004 жылы ... ... ... ... ... ... ... 4-6% шегінде ұстап тұру ретінде қалыптастырылған.
Мұндай бағдарлар базалық ... ... ... ... ... ол ... ... есептеу жүргізілгеннен кейін тағы да түзелетін
болады.
Сыртқы рыноктарда Қазақстан тауарларның бағалық ... ... үшін ... банк ақша сұранысы мен ... ... ... ... ... ... ... айырбас бағамы режимін сақтауға
ниеттеніп отыр. Соған сәйкес, Ұлттық банк теңгенің айырбас бағамы бойынша
бағдарлар белгілемейді.
Қаржы ... ... ... сәйкес ағымдағы жылы валюталық
режимді ырықтандырудың екінші кезеңін (2004-2007 жылдар) іске ... оның ... ... операциялар жүргізуге шектеулерді жою
және ағымдағы сияқты, күрделі операциялар бойынша да 2007 ... ... ... ... ... өту үшін ... ... болып
табылады.
Ұлттық банктің алтын-валюта резервтеріне 3 ... ... ... мен ... ... ... ... жабуды қамтамасыз ететін
деңгейде қолдау көрсетілді.
Ақша агрегаттарының жылдық өсуі экономикалық өсудің жоғары қарқындарын
сақтауды қамтамасыз ететін болады.
Ақша-кредит статистикасын және ... ... ... ... жалғастырылады. Кредиттік ... мен ... ... енгізе отырып, шоғырландырылған негізде қаржы қаржы
секторына шолу жасау жоспарлануда.
Төлем карточкаларына қызмет көрсету бойынша бірыңғай ... ... ... ... ... ... ұлттық
банкаралық жүйесі) құруға ерекше көңіл бөлінетін болады.
Қаржы ... ... ... ... ықпал ету бұрынғыдай
Ұлттық банктің құзырында қалады. Осы міндетті ... ... банк ... ... ... ... ... және қаржы ұйымдарын
реттеу мен қадағалау жөніндегі агенттігімен тығыз үйлестіріп отырады.
Кредиттік ставкаларды ... мен ... және орта ... ... ... ықпал ету бұрынғыдай маңызды болып отыр.
Осы ... шешу үшін ... банк ... ... атап ... ... ... біртіндеп төмендетуді пайдаланады.
Сонымен бірге, шағын кәсіпкерлікке берілетін кредиттер бойынша сыйақы
ставкаларын төмендетуге банктер мен банк ... ... ... асыратын ұйымдардың тәуекелдерін төмендету арқылы «Кредиттік бюро
және кредиттік тарихты қалыптастыру туралы» Заңның ... ... ... ... ... дамытудың басты міндеттерінің бірі ұжымдық
инвестициялау нысандары арқылы халықтың жинақ ... ... ... ... банк ... ... аймақтық қаржылық орталық ретінде дамыту
жөніндегі жұмысқа белсенді ... ... ... ... бұл ... ... ... халықаралық аренадағы тұрақтылығын арттыруға және
тартымдылығын қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Ең ... ... банк ... ... ... ... ... жөніндегі мемлекетаралық және ведомствоаралық топтардың
жұмысына белсенді түрде ат салысуға ниет білдіріп отыр.
2.4 Қазақстандағы карточка жүйесі.
Қазақстанда бүгінгі күні 2,0 млн. жуық ... ... ... карточкаларың иеленушілері болып табылады. Оның ішінде 96 %-ы – ... ... ... банкінің», ... ... ... ... ... 1 желтоқсандағы жағдай бойынша
төлем карточкаларын қабылдау үшін 824 банкомат және 4068 РОS-терминал, оның
ішінде 2551-і – ... ... ... ... 70%-ға жуығы – VISA ... ... Одан ... ... ... ... Altyn карточкалары,
«MasterCart» халықаралық төлем ... ... ... ... ... карточкалары. Қалған карточкалар -
American Express, Diners Clab ... және ... ... ... орай, төлем карточкаларының мүмкіндіктері бізге әзірше толық
көлемде ашылған жоқ. Көптеген карточка иеленушілер үшін ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қолма-қол ақша алу
төлем карточкалары бойынша жасалатын барлық қаржылық операциялардың 97%-на
жуығын құрайды.
Және ... ... ... ... ... және ... ... стипендия алумен шектеледі. ... ... ... ... әлі де өте аз (4%-ын ғана ... айырысудың қолма-қол жасалмайтын нысанын дамыту ... ... ... 2.07.02 ж. №713 ... карточкалар негізінде Төлем ... ... ... ... ... (ТКҰБЖ) бекітілді.
Ұлттық банктің бастамасы бойынша және ... 11 ... ... ... үшін ... ұйым - ... ... ЖАҚ-ы
құрылды. Visa халықаралық төлем жүйесінде сертификаттау туралы ресми
растауды ... ... ... ... қосу ... ... бірінғай ... ... құру ... ... ... ... шеңберінде
микропроцессорлық карточкалар үшін бірінғай ұлттық стандарттарды ендіру
мәселелерін пысықтауда.
ТКҰБЖ-ның негізгі ... ... ... ... ... ... және қолма-қол ақшаның көленкелі
айналымын азайту;
жалақы, зейнетақы, жәрдемақы төлеудің тетігін жетілдіру;
коммуналдық төлемдер ... ... ... ... ... ақы ... оңтайландыру;
бюджеттік (салық, кеден) және өзге де ... ... ... емес
нысанда жүзеге асыру үшін микропроцессорлық карточкалар технологиясын
қолдану;
қолма-қол ақша эмиссиясына жұмсалатын шығыстарды ... ... ... ... ... болуымен қатар өмір сүріп
келеді десе болады. Ғасырлар бойы ақша өзгеріп отырған және бүгінде олардың
жағдайы ... ... фаза ... ... ... ... тарихи
дамуы процесінде жалпыға бірдей эквивалент формасында әр ... ... мал, ... ... ... және тағы ... Мұның барлығы тауар
өндірісі мен тауар айналысының болуына негізделген ақша ... ... ... ... ... бір тауардың екінші бір тауарға
тікелей айырбасталуы (Т – Т) біржола тауар ... (Т – А – Т ), ... ... ... айырбасына орын береді. Ақша тауар айырбасында ... ... ... ... ... Мұндай қызметті атқару үшін нақты
ақша немесе ақша ... ... ... ... тек ... ... ал ... тікелей айырбасқа түседі.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу процесінде
адамдар арасындағы экономикалық қатынастарды ... Бұл ... ақша ... ... ... құн өлшемі, айналыс құралы, төлем құралы, қазына
жинау және қорлану құралы, дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... бойы ... Егер де бұрындары сатып ... ... ... ... ... жүргізілсе, бұл күндері қағаз және несие ақшалармен
жүзеге асуда.
Әсіресе ... ... ... ... мен ... ... ... ақша төлем құралы ретінде маңызды рөл
атқарады. Бұл жерде қолма-қол ... ... ... ... Оның ... ... ... Соңғы кездерде есеп айырысу құралы ретінде тек
қана банкноттар, чектер, қағаз ақшалар ғана емес, ... ... ... ... ... көрсеткендей, ақша айналысын ақша айналымын бөлуге
болмайды. Ақша айналымын ... және ... деп ... ... ... ... ... Бұл екеуі өзара тығыз байланысты,
сондықтан ... бөлу ... ... Ақша өз ... қолма-қолдан қолма-
қолсыз ақшаға (және керісінше) өтеді. Сонымен, ақша ... ... ... балама, яғни, басқа тауарлардың жалпыға бірдей ... ... де ... ... не екенін және онда болып жатқан
процестердің ... ... ... ... ... ең ... ... және функциясын танып біліңіз.
Ал Қазақстанға келетін болсақ, ... ...... он бір ... ... Қазақстанның бүгіні мен ертеңіне теңгені енгізуді тарихи
маңыздылығын объективті ... баға ... ... ... әдебиеттер:
1. Л.Л.Любимов, И.В.Липсиц “Основы экономики”, Москва "Просвещение",
1994 г.
2. Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стэнли Л.Брю “Экономикс” т.1. 1992 ж.
3. М.С. ... ... ... ... ... ... В.Ф., ... А.Л. “Теория рыночной экономики” т.1. ... ... ... ... и кредит” 12/1995г. Изд. “Финансы и статистика”.
6. Эдвин Дж.долан “Деньги, банки и денежно-кредитная политика”. Санкт-
Петербург "Санкт-Петербург ... ... ... кредит, банки”. Справочное пособие. Под редакцией
Г.И.Кравцовой, ... ... ... Банк ... ... ... Жаргы”,
2000г.
9. “Ақша, Несие, Банктер”, Г.С.Сейтқасымов, Алматы 1996г.
10. “Ақша, Несие, ... ... ... ... ... 2002-11.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының даму ерекшелігі, және оны талдау41 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы заңы4 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь