Бес-алты жастағы балалардың мекетепке психологиялық дайындық мәселелері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4
1 Баланы мектептегі оқуға дайындаудың психологиялық бағыттары
1.1Баланы мектептегі оқуға дайындаудың психологиялық бағыттары ... ...5.11
1.2Мектептік оқуға психологиялық дайындық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11.14

2 Баланың мектепке психологиялық.педагогикалық дайындығы

2.1 Баланың мектепке психологиялық.педагогикалық дайындығы ... ... ...15.18
2.2 Балалардың мектепке бару мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.24

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Кіріспе

Жұмыстың мақсаты. Алты жасар баларларды оқыту қиын екендігі және де ондай оқыту олардың дамуының ерекшеліктеріне байланысты құрылуы керек екенділігі белгілі. Әлемдік педагогикалық практикада 6 жастан және одан да ерте жастан бастап балаларды оқыту туралы үлкен тәжіребилер жиналған. Осы ортақ тенденцияға қарағанда бастапқы оқытуда бала жасының төмендеуі, Ресей Федерациясында 60 жылдары мектептерде және бала бақшаларда эксперименттер кеңінен жүргізіле бастады. 1981-1982 жылдардан бастап барлық жерлерде оқыту 6 жастан бастап бола бастады. Сондықтан да қазіргі кезде балалар мектепте осы жастан бастап оқи бастайды. 6 жасар баланы оқыту аяу режимін (сабақ 35 минут, сабақ арасындағы үзілісте физикалық сергітулер, ойындар мен серуендер, күндізгі ұйқы, үй тапсырмасының берілмеуі т.б.) оқу материалдарының аз көлемде берілуін, білім мен икем, 3 бастауыш сыныпта оқу жылында 7 жасар бала меңгеретін 4 жылда 6 жасар бала бастауыш мектекпте меңгеретін білім мен икемге тең, көпмөлшерде жалпы жетілдіру сабақты (дене шынықтыру, музыка, ритмика, сурет, еңбек, саяхат), денсаулық жағдайына байланысты медециналық бақылауды, ерекше программа және оқу әдістемелерді ұсынады. Бірақ көптеген мектеп мүдірлерінің, мұғалімдерінің, ынталарына қарамастан оқытудың осы принциптері, проблемалық қатар сақталады, әсіресе, психологиялық. Әртүрлі жақтан 6 жасар бала дамуын комплекстік зерттеу көрсетті. Мектепте 1-ші сыныпта оқығандағымен салыстырғанда бала бақщада дайындық группасында оқыған кезде бала өзін неғұрлым сенімді және салмақты, психологиялық ыңғайлы сезінеді. Мәселе тек қана бала бақшадағы шарт балаға әлдеқайда үйреншікті жеңіл болғанда, оған жаңа оқу программасына үйрену оңай болғанда емес. Қолайлы шарттарды обьективті себептердін күшіне байланысты барлық мектептерде жасай алған жоқ. Сыныптық қалыпты толуын шамадан тыс асыруға тура келеді. Өйткені қосымша сынып бөлмелері мен мұғалімдер бөлмелері жоқ және де ойынға арналған бөлмелер жетіспейді. Ең басты себеп бұл бала бақшадағы өмір ағымы, балалардың үлкендермен және өз-өздерімен тіл табысу стилі, бала бақшабаланың психикасының дамуының сатысына көп жауап береді.Өзінің социологиялық бірқалыпты емес күшіне, жаңа жағдайға және қарым-қатынастың ауырлығына байланысты 6 жасар бала эмоциялық қарым-қатынасында өте қажетсінеді, ал мектеп оқытудың қалыптасқан шарттарда бұл қажеттілік қанағаттанбайды.
Жұмыстың міндеті. Қазақстан Республикасының Білім беру жүйесін реформалау барысында әрбір баланы мектептегі оқу және әлеуметтік ортаға еркін бейімделе алатындай жағдай жасау аса маңызды міндет. Демек, қазіргі талап бойынша мектептің бірінші сыныбына келетін балалардың физиологиялық жағынан мықты, адамгершілік, мәдениеттілік, еңбексүйгіштік қасиеттері мол, ерік-жігері күшті, жұмыс қабілеттеріне ие, білімге қызығушылық сипаттары мол болуы қажет. Сондықтан да мектеп пен мектепке дейінгі мекеменің, ата-аналардың басты міндеті - баланы мектептегі оқуға, мектеп өміріне даярлау.
Мектепке алғаш бару - бала өміріне үлкен жаңалық, өзгеріс енгізеді, қоғамдағы жаңа орынға көшуі мен өсіп-жетілуінің бір бастамасы. Баланы мектепке дайындау дегенде көптеген ата-аналар балаға әріптерді және санауды үйретумен ғана шектеледі. Әрине баланың оқуға дайындығын ақыл-ойының даярлығымен ғана шектеліп қоймай, оның оқуға психологиялық жағынан даярлауды қарастыру қажет. Яғни, бұл баланың мотивациялық-қажеттілік және психикалық үрдістерінің дамуы оқуда, қарым-қатынаста қиындыққа кезікпеуіне мүмкіндік береді. Бұл қауырт кезеңде мектеп бірінші күннен бастап оқушыға бірнеше талаптар қойып және баланы ұқыптылық пен зейінділікке тәрбиелейді. Сондықтан да балалар оқу ісіне машықтануға, қимыл-әрекетерінің ықтиярлы басқарылуы қабілетін, ақыл-ой еңбегін, мақсаткерлігін, дағдысын қалыптастыруға аса көңіл бөлінеді.
Баланың мектепке даярлығын А.А.Венгер мен К.Н. Поливанова зерттеген. Олар оқу мазмұнын ересектердің фигурасынан бөліп алу қабілетін мектепке даярлықтың басты шарты деп есептеген. Зерттеушілер 6-7 жастағы бала үшін мектеп өмірінің сыртқы формальдық жағы ғана ашылады деген. Сондықтан да олар бар ынтасымен өзін «оқушы сияқты» ұстауға тырысады, яғни қолын көтеру, жауап бергенде тұру, тік отыруға тырысады, Бірақ мұғалімнің не айтып тұрғанына және оған не деп жауап беру керек екені балаға маңызды емес, 7 жасқа қараған бала үшін кез - келген тапсырма мұғаліммен қарым - қатынас жағдайына байланысты. Бала оқытылып жатқан пәнге мән бермей - мұғалімді ең басты қатысушы адам ретінде қабылдайды. Оқыту мазмұны - байқаусыз қалады. Осындай жағдайда мұғалімнің басты міндеті балаға оқытылатын пәнді ұсыну және оны жаңа мазмұнға араластыру, қайта ашу болып табылады. Оқыту мазмұны мен оны таратушы, яғни мұғалім - баланың санасында бөліңу қажет. Егер ондай болмаған жағдайда оқыту материалында алға жылжу мүмкіндігі жойылады.
Мектеп өмірі баладан мінез - құлық ережелерін дәл орындауды, өз іс -әрекетін өз бетінше ұйымдастыра алуын талап етеді. Ересектердің талабы мен ережелеріне бағына алу қабілеті мектептегі оқуға ерік даярлығының басты көрсеткіші болып табылады.
Кез-келген ата-ана баласының өсіп-жетілуінде, рухани күшті етіп тәрбиелеу жолында алуан түрлі қуаныш пен қиыншылықтарды бастарынан өткізе отырып, оның рухани және ақыл-ойы мен дене құрлысы жағынан жан-жақты даму дәрежесіне жеткізуге баулиды. Мұғалім баланы оқуға дайындауда ата-анасымен бірлесе отыра жүргізеді. Оларға іс-әрекеттің мазмұны өзгерген кезде баланың мінез-құлқы да, ішкі психикалық өмірі де өзгеретінін және осы кезде баласына аса қажет екендігі түсіндірілуі керек.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Аймауытов Ж. Психология.- Алматы, 1995.
2. Алдамұратов Ә. Қызықты психология.- Алматы, “Қазақ университеті”, 1992.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.- Алматы, “Білім” 1996.
4. Әбдірахманов А.,Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша- қазақша сөздік.- Алматы, “Мектеп”, 1976.
5. Елеусізова С. Қарым- қатынас психологиясы.- Алматы, 1995.
6. Жарықбаев Қ., Озғанбаев О. Жантануға кіріспе.- Алматы, 2000.
7. Жарықбаев Қ. Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары.- Алматы, 2000.
8. Жарықбаев Қ.Қазақ психологиясының тарихы.- Алматы, 1996.
9. Мұқанов М. Ақыл- ой өрісі.- Алматы, 1980.
10. Тәжібаев Т. Жалпы психология.- 2000.
11. Қазақ ұлттық энциклопедиясы
12. Әуезов М., Әдебиет тарихы, Қызылорда, 1927
13.Сейфоллаұлы С., Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары, Қызылорда, 1931
14.Практикум по возрастной и педагогической психологии // Под. ред. А.И. Щербакова М. 1989
15.Ньюкомб Н. Развитие личности ребенка – 8-е междунар. Изд. – Спб: Питер 2002. – 640 . (Серия «Мастера психологии»).
16. Кулагина И.Ю. Колюцкий В.Н. Возрастная психология М., 2002.
17. Оден Е.Е. Возражденные роды. М., 1997.
18. Кон. И.С. Психолгия ранней юности. М., 1989
19.Выготский Л.С. Развитие высших психических функций М., 1960
20. Эриксон Э. Детство и общество. СПб.: ИТД «Летний сад», 2000
21. Хрестоматия по детской психологии // Под. ред. Г.В. Бурменской. М., 1996
22. Волков В.С., Волкова Н.В. Балалар психоолгиясынана жаттығулар жинағы // Аударма: Бусурманова С.Т., Бердібаева С.Қ. Алматы, 1993.
23. Практикум по возрастной и педагогической психологии // Под. ред. А.И. Щербакова М. 1989
24. Ньюкомб Н. Развитие личности ребенка – 8-е междунар. Изд. – Спб: Питер 2002. – 640 . (Серия «Мастера психологии»).
25. Кулагина И.Ю. Колюцкий В.Н. Возрастная психология М., 2002.
Оден Е.Е. Возражденные роды. М., 1997.
26. Кон. И.С. Психолгия ранней юности. М., 1989
27. Выготский Л.С. Развитие высших психических функций М., 1960
28. Эриксон Э. Детство и общество. СПб.: ИТД «Летний сад», 2000
        
        Кіріспе
Жұмыстың мақсаты. Алты жасар баларларды оқыту қиын екендігі және де ... ... ... ... ... байланысты құрылуы керек екенділігі белгілі. Әлемдік ... ... 6 ... және одан да ерте жастан бастап балаларды оқыту туралы үлкен тәжіребилер жиналған. Осы ... ... ... бастапқы оқытуда бала жасының төмендеуі, Ресей Федерациясында 60 жылдары мектептерде және бала ... ... ... ... ... ... ... бастап барлық жерлерде оқыту 6 жастан бастап бола бастады. Сондықтан да қазіргі кезде балалар ... осы ... ... оқи ... 6 ... ... ... аяу режимін (сабақ 35 минут, сабақ арасындағы үзілісте физикалық ... ... мен ... ... ұйқы, үй тапсырмасының берілмеуі т.б.) оқу материалдарының аз көлемде берілуін, ... мен ... 3 ... ... оқу ... 7 ... бала ... 4 жылда 6 жасар бала бастауыш мектекпте меңгеретін білім мен икемге тең, көпмөлшерде жалпы жетілдіру сабақты (дене шынықтыру, ... ... ... еңбек, саяхат), денсаулық жағдайына байланысты медециналық бақылауды, ерекше программа және оқу әдістемелерді ұсынады. Бірақ көптеген ... ... ... ... қарамастан оқытудың осы принциптері, проблемалық қатар сақталады, әсіресе, психологиялық. Әртүрлі жақтан 6 ... бала ... ... ... ... Мектепте 1-ші сыныпта оқығандағымен салыстырғанда бала бақщада ... ... ... ... бала өзін ... ... және салмақты, психологиялық ыңғайлы сезінеді. Мәселе тек қана бала ... шарт ... ... ... ... ... оған жаңа оқу ... үйрену оңай болғанда емес. Қолайлы шарттарды обьективті себептердін күшіне байланысты барлық мектептерде жасай алған жоқ. Сыныптық қалыпты толуын шамадан тыс ... тура ... ... ... ... ... мен мұғалімдер бөлмелері жоқ және де ойынға арналған бөлмелер жетіспейді. Ең басты себеп бұл бала бақшадағы өмір ... ... ... және өз-өздерімен тіл табысу стилі, бала бақшабаланың психикасының дамуының сатысына көп жауап береді.Өзінің социологиялық бірқалыпты емес күшіне, жаңа ... және ... ... ... 6 ... бала ... ... өте қажетсінеді, ал мектеп оқытудың қалыптасқан шарттарда бұл қажеттілік қанағаттанбайды.
Жұмыстың міндеті. ... ... ... беру жүйесін реформалау барысында әрбір баланы мектептегі оқу және әлеуметтік ... ... ... алатындай жағдай жасау аса маңызды міндет. Демек, ... ... ... ... бірінші сыныбына келетін балалардың физиологиялық жағынан мықты, адамгершілік, мәдениеттілік, еңбексүйгіштік қасиеттері мол, ерік-жігері күшті, жұмыс қабілеттеріне ие, ... ... ... мол ... қажет. Сондықтан да мектеп пен мектепке дейінгі мекеменің, ата-аналардың басты міндеті - баланы мектептегі оқуға, мектеп өміріне даярлау.
Мектепке алғаш бару - бала ... ... ... ... енгізеді, қоғамдағы жаңа орынға көшуі мен өсіп-жетілуінің бір бастамасы. ... ... ... дегенде көптеген ата-аналар балаға әріптерді және санауды үйретумен ғана ... ... ... ... ... ақыл-ойының даярлығымен ғана шектеліп қоймай, оның оқуға психологиялық ... ... ... ... Яғни, бұл баланың мотивациялық-қажеттілік және психикалық үрдістерінің ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Бұл қауырт кезеңде мектеп бірінші күннен бастап оқушыға бірнеше талаптар қойып және баланы ... пен ... ... ... да балалар оқу ісіне машықтануға, қимыл-әрекетерінің ықтиярлы басқарылуы ... ... ... ... ... қалыптастыруға аса көңіл бөлінеді.
Баланың мектепке даярлығын А.А.Венгер мен К.Н. Поливанова зерттеген. Олар оқу мазмұнын ересектердің ... ... алу ... ... ... басты шарты деп есептеген. Зерттеушілер 6-7 жастағы бала үшін мектеп өмірінің сыртқы формальдық жағы ғана ашылады деген. Сондықтан да олар бар ... өзін ... ... яғни ... ... ... бергенде тұру, тік отыруға тырысады, Бірақ мұғалімнің не айтып тұрғанына және оған не деп ... беру ... ... балаға маңызды емес, 7 жасқа қараған бала үшін кез - келген тапсырма мұғаліммен қарым - ... ... ... Бала ... жатқан пәнге мән бермей - мұғалімді ең басты қатысушы адам ретінде қабылдайды. Оқыту мазмұны - байқаусыз қалады. Осындай жағдайда ... ... ... ... ... ... ұсыну және оны жаңа мазмұнға араластыру, қайта ашу болып табылады. Оқыту мазмұны мен оны таратушы, яғни мұғалім - ... ... ... ... Егер ондай болмаған жағдайда оқыту материалында алға жылжу мүмкіндігі жойылады.Мектеп өмірі баладан ... - ... ... дәл орындауды, өз іс -әрекетін өз бетінше ұйымдастыра алуын ... ... ... ... мен ... бағына алу қабілеті мектептегі оқуға ерік даярлығының басты көрсеткіші болып табылады.
Кез-келген ата-ана баласының өсіп-жетілуінде, рухани күшті етіп тәрбиелеу жолында ... ... ... пен ... ... өткізе отырып, оның рухани және ақыл-ойы мен дене құрлысы жағынан ... даму ... ... ... Мұғалім баланы оқуға дайындауда ата-анасымен бірлесе отыра жүргізеді. Оларға іс-әрекеттің мазмұны өзгерген кезде баланың мінез-құлқы да, ішкі психикалық ... де ... және осы ... ... аса ... ... ... керек.
1 Баланы мектептегі оқуға дайындаудың психологиялық бағыттары
1.1 Баланы мектептегі оқуға дайындаудың ... ... ... ... беру жүйесін реформалау барысында әрбір баланы мектептегі оқу және әлеуметтік ортаға еркін бейімделе алатындай жағдай жасау аса маңызды міндет. ... ... ... бойынша мектептің бірінші сыныбына келетін балалардың физиологиялық жағынан мықты, адамгершілік, мәдениеттілік, еңбексүйгіштік қасиеттері мол, ерік-жігері күшті, жұмыс ... ие, ... ... ... мол ... қажет. Сондықтан да мектеп пен мектепке дейінгі мекеменің, ата-аналардың басты міндеті - баланы мектептегі оқуға, ... ... ... ... бару - бала ... ... жаңалық, өзгеріс енгізеді, қоғамдағы жаңа орынға көшуі мен ... бір ... ... ... дайындау дегенде көптеген ата-аналар балаға әріптерді және санауды үйретумен ғана шектеледі. Әрине баланың оқуға дайындығын ақыл-ойының даярлығымен ғана шектеліп қоймай, оның ... ... ... ... қарастыру қажет. Яғни, бұл баланың мотивациялық-қажеттілік және психикалық үрдістерінің ... ... ... қиындыққа кезікпеуіне мүмкіндік береді. Бұл қауырт кезеңде мектеп бірінші ... ... ... ... ... ... және баланы ұқыптылық пен зейінділікке тәрбиелейді. Сондықтан да балалар оқу ісіне машықтануға, ... ... ... ... ... ... ... дағдысын қалыптастыруға аса көңіл бөлінеді.
Бүгінгі күнде ұғымы комплексті және баланың барлық өмірінің ... ... ... ... ... ... ... жағынан және физиологиялық жағынан да қиын кезең.Бұл кезеңде ... ... ... ... ... ... және ... жаңа әлеуметтік рөлін меңгере бастайды.
Белгілі орыс психологтары А.Н. Леонтьев, А.В. Запорожец, А.А. ... ... ... ұғымына баланың оқу тапсырмаларын түсінуін,әрекеттерді орындау тәсілдерін меңгеруін, ерік ... ... ... ... және өзін-өзі бағалау дағдыларын, мұғалімді тыңдау, материалды еске сақтау ... ... ... ... ... ... даярлығы бұл баланың дамуында негізгі ролді атқарады деген ... ... Ал Л.И. ... ... ... ... таным қызығушылықтары дамыған, әлеуметтік ортаға ене алу біліктілігі және оқуға деген ынтасы болу қажет деген пікірге келді.
Р.В. ... ... ... ... ... бала ... ... жоспарлап және бақылай алады,қоршаған дүниенің заңдылықтарын,заттардың жасырын қасиетін бағдарлайды,оларды өз әрекеттерінде қолдана алады,басқа адамды тыңдай біледі және ... ... ... ... алу біліктілігін жатқызады [3].
Алайда, мектепке даярлау мәселесі Қазақстан ғалымдары Б. Баймұратова, Қ. ... Н. ... Б. ... еңбектерінде біршама зерттелгені белгілі. Дегенмен, мектептегі оқуға даярлау мәселесі әліде өзекте ... бірі ... қала ... ... психологиялық даярлықты жүзеге асыру ісін ғалымдар түрліше жіктейді. И. ... Л.И. ... ... ... отырып, мектепке даярлықты жүзеге асыру ісін үш бағытта ... ... деп ... Ал Е.Е. ... мектепке даярлықтың төрт бағытын қарастырды:
1 бағыт - балаларды мектептегі оқуға қажетті нақты іскерліктер мен дағдыларды қалыптастыру;
2 бағыт - ... ... ... ... ... ... жаңа ... мен бала психикасындағы өзгерістерді зерттеу;
3 бағыт - оқу әрекеттерінің алғы шарттары;
4 бағыт - ... ... ... мен ересектер талабына саналы түрде бағыну іскерлігі [1].
Демек, баланы мектепке психологиялық жағынан даярлау тақырыбын зерттеп жүрген психологтер (В.В. ... Л.А. ... Н.И. ... т.б.) ... ... бағыттарын бөліп көрсетті:
Баланың мектепте табысқа жетуінде бұл бағыттар аса маңызды болғандықтан, әрбір бағыт жайлы ақпаратпен қамтамасыз ... жөн ... ... даярлығы.
Бұл мектепке дейінгі баланың білімі және біліктілігі. Кез-келген бала жазып және ... ғана ... қана ... ең ... ... ... ... білуді, өздігінен қорытынды жасай білуі тиіс. Көрнекі -әрекеттік ойлау қабілеттілігі жоғары бала ... ... ... ... кейпімен, мөлшерін ұйқастырғанда, қойылған міндеттерді шешуде тиімді ... ... ... орындап шығады.
Сонымен бірге баланың сөйлеу тілінде кемістіктің болмауы және өзіне сөйлеген сөздің мағынасын ... ойын ... алуы ... Бала өзбетімен сөйлем құрастырып, ұқсас дыбыс тіркестерін анық айта алуы маңызды. Әрбір бала әңгімені құрастырумен қатар әрі бала заттарды, суреттерді, ... ... және оның ... ... беруі қажет. Яғни, баланың сөздік қорының мөлшері, таным үрдістерінің даму деңгейі, ... ... ... ... баланың оқуда білімді табысты меңгеруінің негізі болып табылады.
Ақыл-ой дайындығының көрсеткіштері
Бейнелі компонент
Вербалді компонент
1. Заттың сипатын, қасиетін қабылдау қабілеттілігі.
2. Бейнелі ... көру ... Зат не ... ... ... ... біліктілігі.
4. Ойлау тәсілдерінің (синтез, салыстыру т.б.) дамуы.
5. Белсенділік, тапқырлық.
1. Заттардың әртүрлі қасиеттерін айта білу және айыра білу ... ... ... есту есі.
3. Бір текті ұғымдарды,заттарды жалпылау қабілеттілігі.
4. Ойлау тәсілдерінің дамуы.
5. Қисынды ойлау
2. Биологиялық кемелденуі.
Мектептегі оқу әрекеті - бұл ... ... ... ... ... ... ... ететін үрдіс. Баланың ағзасында жаңа ережелер мен іс-әрекеттерге үйрену өзгерістер туғызады. Оқушы мектептің талаптарын орындап, жаңа күн режиміне, сабақтарда ... ... ... ... ... ... кез-келген баланың денсаулық жағдайы мұндай өзгерістерге бірден бейімделе алмайды. Сондықтан баланың денсаулық жағдайы ... ... ... ... т.б.) ... 6-7 жасар баланың дене көрсеткіштеріне сәйкес болуы тиіс. Сонымен бірге көру ,есту, моторикасының дамуы және жүйке ... ... ... ... ... Жеке ... ... мен әлеуметтік даярлығы.
Мектепке келген бала оқимын деген ниетпен мектеп табалдырығын аттайды. Бірақ кейде бала оқуға барғым ... ... оның ... ... ... Біреуі мектепте көп бала бар және онда көңілді десе, біреуі ... ... ... мектепке баруы мүмкін. Алайда мұндай ықыласпен мектепке келген балалар, біраз уақыттан кейін мектептің қатал тәртібіне және ... оқу ... ... ... ... бала оқу ... өзіне қызығуы қажет. Сонда ғана бұл баланың таным қызығушылықтарының дамуына, жаңа ... ... ... ... ... ... бала мұғалімдермен, балалармен қарым-қатынас жасау үшін қажетті қасиеттердің қалыптасуы аса маңызды. Яғни, оқу әрекеті ... ... ... ... бала ... ... ... алуға, бірге жұмыс істеуге дағдылануы керек. Кейбір балалар жаңа ұжымға тез еніп, балалармен тез тіл табысып кетеді. Ал ... ... ... құрбыларымен тез тіл табыса алмағандықтан, ұжымнан тыс қалып, жалғыз жүреді. Сондықтан баланың ұжымда өзіне тиісті орын алуы, оның қарым-қатынасына әсер ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас арқылы мектепте оқытуға, мектеп оқушысының рөлі арқылы балалар тобымен ойлау дайындығын дамытады.
4. Ерік ... ... мен ... ... ... шешім қабылдай алып, мақсат қоя білуі. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... асыруда күш жұмсай білуі, қиындықтарды жеңуі баланың психологиялық үрдістердің ... ... ...
Егер баланың мектептегі оқуға дайындығы осы бағыттармен ұштасып жатса, баланың оқуға тез бейімделіп, ... оқып ... ... ... ... негізгі іс-әрекеті ойын болғандықтан, оларға бірден оқу әрекетіне ауысу біршама қиындықтар туғызады. Мектеп табалдырығын алғаш ... бала ... және ... ... ... оқу ... ... жағымсыз эмоция сезініп, қорқыныш пайда болады. Осыдан келе нашар оқитын балалар және екінші жылға ... ... ... ... ... ... бірге баланың көңіл-күйінің болмай, себепсізден жиі ауыруы мектеп неврозы сипатында көрінеді, яғни мектепті еске алса болғаны жылап, уайымдайды. ... ... бала үшін ... факторға айналып, денсаулығының нашарлауына әкеліп соғады.
Австрия ғалымы Г. Эберлейн өзінің атты еңбегінде , - дейді.
Жалпы, тәжірибеге ... ... ... оқығысы келмеуі мына жағдайларға байланысты болады:
1. Мектеп ... ... Бұл ... ... ... орындату мақсатымен қорқынышты үйде қалыптастырады; ();
2. Оқу үрдісінде және қарым-қатынаста қиындыққа кезігуі;
3. Мектептің өміріне ... ... ... өмірінің шынайлылық қиындығымен кезіккенде, баланың көңілінде мектепке деген жағымсыз қатынастың ... ... ... ... тән ... ... алмау.
Яғни, осы кезде әрбір ата-ана өзінің баласына мектеп ... ... ... ... баланың мектепке деген жағымды қатынас және сенімділік сезімін қалыптастыра отырып тәрбиелеу ... Ең ... ... ... ... ... ... басқа баланың ойымен санасуға үйрету болып табылады.
Мектеп ... ... ... тұрақтылықты талап етеді Оқушылар арасында келіспеушіліктер, реніштер және ... ... жиі ... ... ерке балалар мұғалімнің ескертулерін ауыр қабылдайды, яғни мектепке барудан бас тартады, жылайды және т.б. әрекеттер арқылы көрінеді. Баланың өз ... ... ... ... және ... ... жағдайлар жасап және бір жұмысты аяқтамай келесі жұмысқа кірісуіне рұқсат етпей, кез-келген істі аяғына ... ... ... ... ... ... Ж. Пиаженің пікірінше , - деген. Яғни, мектепке дейінгі баланың кеңістікті және уақытты ... ... оның оқу ... ... ... ...
Баланы оқуға дайындауда үлкен және кіші моторикасына ерекше мән берген жөн. ... ... ... ... дамуы ақыл-ойы мен сөйлеуінің қалыптасуында маңызды роль атқарады.
М.М. Кольцова өзінің еңбектерінде деген. Яғни, бала жүгіріп, секіріп допты лақтырып және ... алу ... ... ... қайшымен, қарындашпен, қыл-қаламмен жұмыс істеу біліктілігі дамыған ... ... ... ... ... ... ... құрастыру, пластилинді илеу баланың саусақтарын дамытып қана қоймай, ойлау қабілетін де дамытады. Сурет сала алмайтын және пластилинмен жұмыс істей ... ... ... ... ... ... 5-6 ... бала 3 минуттан артық жаза алмайды тез шаршап қате көп жіберетін ... және 2-3 ... ... ... ... ... отыруды қатал есте сақтағаныңыз жөн. Бала жазу дағдыларын меңгеруде әрбір жетістігін мақтап , ... ... ... жиі ... ... өйткені қуатты сөздер баланың табысқа жетуіне әсерін тигізеді.
Бала жазу ... ... ... қаламды дұрыс ұстап үйретуіңізді ұмытпаңыз. Сонымен бірге баланың сөйлеуін ... ... ... ... ... ертегілерді немесе әңгімелерді оқып, кітаптағы суреттерге зейін қойып қарауына аса мән беріңіз және деген сұрақтарды қою арқылы кітапқа қызығушылығын ... ... ... ... ... ... , - ... сұрақтар қойып баланы санауға жаттықтыруға болады. Мектепке дейінгі ... оқу ... ... кеңістікті және уақытты қабылдай алуы маңызды рөл атқарады. Сөйтіп, бала мектепте оқудың жаңа ... ... ене ... ... ... Мектепке дайындық баланың үйлесімпаздылығынан туындайтын кезде оңтайлы мүмкіндіктері арқылы жан-жақты тәрбиеленуі мен дамуын талап етуі бала оқу және ... ... шешу үшін ... ... пайдалануы, танымдық әрекеттері мен ойлануы жеткілікті даму деңгейін ... ... ... ... мектепке психологиялық даярлау бағыттарын тәжірибеде жүзеге асыратындар - ата-аналар, мұғалімдер және мектеп және балабақша психологтері.
Баланың мектептегі оқуға психологиялық дайындығын ... ... ... ... немесе педагогикалық және даму психология саласындағы маман өз мойына алады. Өйткені психодиагностикалық және ... ... ... ... тек ... қана ... Психологтың міндеті психодиагностиканың әдістемелерін қолдану арқылы және зерттеу нәтижелеріне сүйеніп, 6 жастағы баланың оқуға дайындығын анықтайды. ... ... ... ... ... әлі ... ... жайлы қорытынды жасалынып, оқуға дайын емес балалармен таным үрдістерін дамыту мақсатында индивидуалдық және топтық сабақтар ұйымдастырылады. ... ... ... - ... жұмыстарын жүзеге асыруда бағдарлама құрылады. Ал педагогтарды оқу жылдың басында болашақ бірінші сыныптағы балалардың мектептегі оқуға психологиялық зерттеуде алынған ... ... ... ... ... дайын емес балалардың жағдайларына ерекше көңіл бөліп, қандай оқушылармен жұмыс істеу керектігін ... ... алып және ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін өзбетімен немесе психологтың көмегімен таңдауға болады. Мектепке дайын емес балаларды ... ... жиі ... ... табысқа жетудің жағдайларын тудыру керек. Сабақ барысында оқушылар бір орында отырудан әбден жалығады. Оларға эмоциялық бәсеңдеу қажет ... соң ... ... ... ... ... ... қолданып және сергіту сәттерін жиі өткізіп тұрған дұрыс. Егер баланың сабақта көп ... ... ... ... ... ... қызметін және физиологиялық күш қуатын жақсартуға мүмкіндік жасайды. Бұл сабақты тез игеруіне көмектесіп, баланың жұмысқа қабілеттілігі жоғарылайды.
Жалпы ... ... ... ... қазан және сәуір айларында анықтап отыруға болады.
Кез-келген ... ... ... ... ... етіп тәрбиелеу жолында алуан түрлі қуаныш пен қиыншылықтарды бастарынан өткізе отырып, оның рухани және ақыл-ойы мен дене құрлысы жағынан жан-жақты даму ... ... ... ... ... ... ... ата-анасымен бірлесе отыра жүргізеді. Оларға іс-әрекеттің мазмұны өзгерген ... ... ... да, ішкі ... ... де өзгеретінін және осы кезде баласына аса қажет екендігі түсіндірілуі керек.
Баланың мектептегі ... ... ... ... аса ... үрдіс және бұл үрдісті жүзеге асырудың бірден бір жолы - ... ... және ... бірігіп жұмыс істеуі. Бала балалық шақтан өзіне белгісіз, таныс емес дүниенің есігін ... ... ... өмір сүру ... түбегейлі өзгертеді. Яғни, баланың мектеп өміріне еніп және ... ... ... дегенін қалыптастыра алып, жоғарыдан көріне алуы, баланың білімді, табысты және нәтижелі игеріп кетуіне ықпал ... ... ... бұл ... жеке ... ... және ақыл-ойының, таным үрдістерінің дамуы болып табылады. Демек, баланы мектепке даярлау мәселесі өз өзектілігін жоғалтпайтын әлі де зерттеуді ... ... ... мәселелердің бірі болып қала бермек.
1.2 Мектептік оқуға психологиялық дайындық
6 жасар балалармен жұмыс істеген барлық психологтар бір ... ... 1-ші ... 6 ... бала ... ... ... әлі де мектепке дейінгі бала болып қалады. Ол мектепке дейінгі жасқа тиесілі ойлаудың ерекшеліктерін сақтайды және онда есте ... (ол ... есте ... не ... соны есте ... ... ... Спецификалық назар аудару мынандай, бала өнімді бір іспен 10-15 ... ... ... ... ...
6 ... ... тұлғалық ерекшеліктері оқыту процесінде қосымша кедергілер туғызады. Танымдық себептер, оқудын ... ... әлі ... және ... ... сондықтан көптеген балаларда олар мұғалімнің арқасында пайда болады және қалыптасады.
6 жасар баларларды ... қиын ... және де ... ... олардың дамуының ерекшеліктеріне байланысты құрылуы керек екенділігі белгілі. Әлемдік педагогикалық практикада 6 жастан және одан да ерте ... ... ... оқыту туралы үлкен тәжіребилер жиналған. Осы ортақ ... ... ... оқытуда бала жасының төмендеуі, Ресей Федерациясында 60 жылдары ... және бала ... ... кеңінен жүргізіле бастады. 1981-1982 жылдардан бастап барлық жерлерде оқыту 6 ... ... бола ... ... да ... ... балалар мектепте осы жастан бастап оқи бастайды. 6 жасар баланы ... аяу ... ... 35 ... сабақ арасындағы үзілісте физикалық сергітулер, ойындар мен серуендер, күндізгі ұйқы, үй тапсырмасының ... т.б.) оқу ... аз ... берілуін, білім мен икем, 3 бастауыш сыныпта оқу жылында 7 жасар бала ... ... 6 ... бала ... ... ... ... мен икемге тең, көпмөлшерде жалпы жетілдіру сабақты (дене ... ... ... ... ... ... ... жағдайына байланысты медециналық бақылауды, ерекше программа және оқу әдістемелерді ұсынады. Бірақ көптеген мектеп мүдірлерінің, мұғалімдерінің, ынталарына ... ... осы ... ... қатар сақталады, әсіресе, психологиялық. Әртүрлі жақтан 6 жасар бала дамуын комплекстік зерттеу көрсетті. Мектепте 1-ші ... ... ... бала ... ... ... оқыған кезде бала өзін неғұрлым сенімді және салмақты, психологиялық ыңғайлы сезінеді. Мәселе тек қана бала ... шарт ... ... ... жеңіл болғанда, оған жаңа оқу программасына үйрену оңай болғанда емес. Қолайлы ... ... ... ... ... барлық мектептерде жасай алған жоқ. Сыныптық қалыпты толуын шамадан тыс асыруға тура келеді. Өйткені қосымша сынып бөлмелері мен мұғалімдер бөлмелері жоқ және де ... ... ... ... Ең ... себеп бұл бала бақшадағы өмір ағымы, балалардың үлкендермен және өз-өздерімен тіл табысу стилі, бала ... ... ... сатысына көп жауап береді.Өзінің социологиялық бірқалыпты емес күшіне, жаңа жағдайға және ... ... ... 6 ... бала ... ... өте ... ал мектеп оқытудың қалыптасқан шарттарда бұл қажеттілік қанағаттанбайды.
Көптеген психологтар мен педагогтар мектепте оқыту 6 жастан дегеннің жақсы және ... ... ... ... ... ... өз кезінде осы жастан бастап мектепте оқытуға өзінің қарсы пікірлерін айтқан. Олар өте байыпты болған. Ол балалардың ... ... ... даму ... өту ... белгілермен көрсетіледі: дамудың келесі кезеңін қаншалықты толық сүріп өту, қаншалықты ішкі қайшылықтар пісіп жетілгенінде және де осы ... ... ... ... ... ... Егер мына қайшылықтар пісіп жетілгенше ол істелген болса - обьективті факторлар есепке ... ... ... онда ... ... ... жапа шегеді. Мектепке дейінгі балалықты 1 жылға қысқарту қалыптасып қалған баланың даму процесін бұзу ... және бұл ... ... ... 6 жастан бастап мектепте оқытуды ұйымдастырудың орнына бала ... ... ... ... ... ... Ол ... балаларды мектепке дайындау әлдеқайда жеңіл деген. Өйткені балаларға ... ... ... ... ... салыстырғанда бала бақшада жақсы және олар онда толығырақ, көпбейнеде өмір ... және де олар ... сау ... риза ... өмір ... ... ... барлық өзгешеліктерін тізбектемей-ақ бір ғана принцишіл маңызды кезеңді атайық. 6 жаста әлі де ... ... ... ... көңіл бөлерліктей қиындықтар бар: мектепке дейінгі жаста еріктілік енді қалыптаса бастайды. Әрине, бала белгілі бір уақыт өзінің мінез-құлқын ... ... ойша өз ... ... ... жете алады, бірақ ол өз дегенінен оңай көңілі жаңа қызығарлықтай күтпеген бір нәрсеге ауып кетеді.
Қолайлы жағдай кезінде оқытудың психологиялық ... ... 1,5-2 айда азая ... ... қатты шарттарда ол сақталады. Психололгиялық сонымен қатар соматикалық жоспарда ол қосымша эффект шақырады. Оқытудағы ... ... ... ... ... ... тағы бір ... өзгешелікпен байланысты бір кедергі тұрады. Белгілі теориялық ... шыға келе ... ... ... 6 ... ... қолдауы не оған қарсы болуы мүмкін. Бірақ мектепке ... ... ... ол бұл ... ... ... Ол 6 ... балаға мектепке түскен жөн бе немесе 1 жыл тосу керек пе соны шешуі керек. Яғни ол қаншалықты мектептік ... ... ... ... ... ... ... дайындық.
Баланың өзінің ынтасы болмаса, бір нәрсеге үйрету қиынға соғатыны тек педагогтарға ғана ... жәйт ... Бала ... оқу үшін ең ... жаңа ... ... ... сабақтарға, жауапкершілік тапсырмаларға ұмтылуы қажет. Мұндай маңызды ... ... ... ... ... оқу-білімге үлкендердің жақындығын қатынас мектепке дейінгі баланың ойынынан қарағанда әлде қайда мәнді ... ... ... мүмкіндігімен жастың жаңа сатыға кішілердін көзінде көтерілуі және үлкендердін жағдайымен салыстыру үшін басқа балалардың қарым-қатынасы да ... ... ... ... ... ішкі позициясы қалыптасады.
Л.И.Бажович балалардың мектептік деген психологиялық дайындығын оқып, ... жаңа ... ... ... өте келе ... ... атап өтті. Алғашында балаларды мектептік өмірдің сыртқы атрибуттары қызықтырады-түрлі түсті портфельдер, әдемі пеналдар, қаламдар ... ... жаңа ... ... жаңа ... тауып алса деген қажеттіліктер туады. Содан кейін ғана балада оқуға деген, өз ... баға алу ... ... ең жақсы) және жай қоршаған адамдардан мақтау ... ... ынта ... ... жаңа ... ... ... мынау алғы шарт және кішкентай мектеп жасындағыларының көптеген психологиялық ... ... ... ... ... осыдан балада мектеп міндеттеріне жауапкершілігі пайда болады. Олар: бала тек қана ... ... ... ғана ... өзі ... міндетті деген барлық оқу жұмыстарын орындайды.
Оқуға деген толық қарым-қатынас ғана емес, ... ... ... ... деген, құрдастарына және өзіне деген қарым-қатынас маңызды. Мектепке дейінгі жастын аяғында балада үлкендермен мынандай тұлғалық ... тыс ... ... ... қалыптасуы керек.( М.И.Лисина бойынша) Үлкендер шүбәйсіз беделмен еліктеуге ... үлгі ... Оның ... ... Оның ... сөздеріне ешкім ренжімейді, керісінше өз қателерін түзетуге тырысады,дұрыс істемеген жұмысты қайта істейді. Сондай іскерлікте үлкендерге және оның әрекеттеріне эталонға ... ... ... ... позициясын оның кәсіптік рөлін барабар қабылдайды. Сабақ кезінде қарым-қатынас жасау жеңілдейді. ... жеке ... ... ... ... деген қатынасын қосып алады. Өнімді оқулық әрекеттері баланың өзінің қадбілетіне деген ... ... ... нәтижесін, тәртібі яғни өзіндік санасының белгілі даму сатысын болжайды. Оқушының өзін бағалау жоғары және ... ... ... Егер бала өзін ... ", оның ... "ең ... " және жасандылығы да " бәрінен жақсы " деп айтса ( мектепке дейінгіге тән ) оның жеке оқуға дайындығы туралы ... ... ... ... ... интеллектуалдық дайындық талдап қорыту қаділетімен, обьектілерді салыстырумен, оларды топтастырумен, маңызды белгілерді ерекшелеумен, себеп-салдар ... ... ... - ... ... дамуымен байланысты. Балада ұсынудың белгілі кеңдігі, сонымен қатар бейнелік және кеңістіктік, сәйкесінше сөйлеу ... ... ... болуы керек. Мектепке деген интеллектуалдық дайындығының әртүрлі жақтарын көрсетуге мүмкіндік беретін, кейбір ... ... ... ... айтып шығайық.
Кейде интеллектінің ерекшеліктерін зерттеу есте сақтауды зерттеуден басталады- ойлаумен тығыз байланысты психологиялық процесс. Механикалық есте сақтау белгілі бір сатысын ... үшін ... ... ... ...
2 ... мектепке психологиялық-педагогикалық дайындығы
2.1 Баланың мектепке психологиялық-педагогикалық дайындығы
Мектеп табалдырығын аттау - ... ... ... құбылыстардың бірі: әрбір бала жасы жеткенде мектепке барады.
Қай жастан бастап үздіксіз білім ... ... жөн: ... ма ... жетіде ме, әлде сегіз жастан ба? Баланы қандай бағдарлама бойынша оқытқан жөн: дәстүрлі ме, әлде Д.Б.Эльконин - ... ... ... ... ... бе, әлде мүмкін шетел тілін тереңдете оқытатын арнаулы мектепке берген жөн бе? Мектеп жүктемесін алып кете ала ма, ... оқи ала ма? ... ... ... ... жөн? ... оқушыны мектепте кездескен алғашқы қиыншылықтарды жеңе білуге қалай ... ... ... ... ... ... ... да, тәрбиешілерін де мазалайды, осы сұрақтарын олар балабақшалардың психолог мамандарына жолдайды. Ата-аналар мен ... ... ... де: өйткені оқушының алғашқы жылдағы табысы келер жылдардағы оқуының табысының негізі, мектепке деген дұрыс көзқарасының негізі, одан қалды мектептегі және ... ... ... ... ... болып табылады. Егер оқушыға оқу қиыншылық туғызса, мектептен нашар бағалар мен ... ... ... ... бәрі ... ... ... теріс әсерін тигізеді: үй тапсырмасын орындау жанұяның барлық мүшелеріне жазаға ... ал ... ... ... - ... ...
Психологтар мен педагогтарды қынжылтатын бір жәйт - ... ... ... ... ... ... тәп-тәуір, ойлау қабілеті жоғары деңгейде, оқу мен жазуды ... ... ... ... ... ... ... балалардың ата-аналары психологқа кеңеске келгенде: - деп дал ... ... ... себебі баламен дайындалған сабақтардың барлығы дерлік мектепке дайындықтың негізі бола ... ... ... ... ... ... және тәжірибелік зерттеулер негізінде баланың мектептегі оқуды бастауына аса қажет жеке бас қасиеттерін анықтады.(оқуға ... ... д.а.) ... ... даму деңгейі баланың оқудың алғашқы сатысындағы білімді меңгеруінің табыстылығын айқындайды, дәл осы қасиеттерді баланың мектепке дайындығын қалыптастыру кезеңінде естен шығармау ... Бұл ... ... ... тек ... қажет қасиеттерді дамытумен шектеледі деген сөз емес: ұғымының ұғымынан әлдеқайда аясы кең. Педагогтар мен ... ... ... - ... ... және ... ... қамтамасыз ету. Бұл жерде ең басты мәселе қандай сабақтардың баланың дамуы мен мектепке дайындығына қажет деңгейді қамтамасыз ете ... дәл ... ... ... қалай орындайтыны да өте маңызды - егер ол оқу ... ... ... қате ... ... ... әрі қарай дұрыс қалыптаспаған дағдылар мектеп бағдарламасын толық игеру жолында кедергі болуы мүмкін. Үйретуге қарағанда қайта үйрету әрқашан қиын екені ... ғой. ... ... да тәрбиешілер де принципімен әрекет етеді. Ал бұл әрекет баланың ақыл-ой және физикалық шамадан тыс шаршауына ... ... да, ... ... ... ...
деген не ұғым? Әдетте, мектепке дайындық дегенде баланың психикалық, физикалық немесе әлеуметтік дамуының оның денсаулығына нұқсан ... ... ... ... ... ... деңгейін айтады. Демек, дегеніміз баланың мектепте оқуға физиологиялық, психологиялық және ... ... ... Осы үш ... бір-бірімен тығыз байланыста, біреуінің жетіспеушілігі баланың мектепте оқуының табыстылығына кері ... ... Бала ... ... функционалдық жүйесінің дамуы мен денінің саулығы мектепке дайындықтың фундаменті ... ... ... мектепке дайындығының деңгейі мен жеке бас ерекшеліктерін анықтау ... ... атты ... ... Бұл ... ... аудан балабақшаларында мониторинг өткізіліп, балабақша түлектері бес бөлім бойынша тексерілді.
1. Дене дамуы ... : ... ... ... - 100%
тепе-теңдікті сақтай алады - 90-95%
допты еденге соға алады - 83% ... жеңе ... - 70-74% ... ... ... және
орындай алады - 100%.
2. Әлеуметтік дамуы бойынша: басқа баламен біріге ... ... ... ... - 90% ... ... басқара біледі, көшбасшы ... ... ... - 50-55% ... ... қатені өз бетімен
түзете алу - 80-85%
психоэмоционалдық жағдайы ... - 100% ... ... ... ... таба ... - 100%.
3. Тіл ... бойынша: қазақ тілінің барлық дыбыстарын
дұрыс айта алады - 100%
күрделі сөйлемдерді дұрыс құра біледі - 80% ... құра ... - 60% ... ... ... таниды - 90%
математикалық алғашқы ұғымдарды түсінеді - 78%
4. ... ... ... ... орта ... ... бар - 80%
Салыстыра біледі, ұқсас нәрселерді көрсете
біледі -90-95% ... ... ... ... қолдана біледі - 85-90%
көрсеткен үлгі бойынша іс-әрекет жасай ... -100% ... ... ... ... ... - 90% ... түсінбегенін сұрап алады - 70%
5 Эстетикалық ... ... ... шығармаларды
біледі - 100%
музыкалық және ... ... ... ... - 100%
жұрт алдында өзін еркін ұстап, қысылып-
қымсынбайды - 60-65%
көркем бейнелерді түс,көлем,формалары
арқылы ... ... ... -60-70%. ... де мектепке дайындықтың қажет деңгейін қамтамасыз ету ата-аналар және педагогтардың ... ... ... ... Ал ол үшін олар ... ... ... жас ерекшеліктері, мектепке дайындықты қалыптастыру әдістері, алғашқы сәттердегі кездесетін қиындықтар жөнінде білулері керек. Осы және ... да жиі ... ... ... ... беру балабақша педагог-психологтарының міндеті.
1-қыркүйек келеді де, мектеп парталарына кешегі балабақша тәрбиеленушілері отырады. Мектептегі алғашқы күн - ... толы гүл, ... ... толқу сәт(Мен оқушымын!). Мұның бәрі өтеді де, қуанышы мен реніші, ... мен ... ... ... ... ... ... басталады. Кішкентай оқушылардың нағыз оқушыларға айналуына, жаңа ... жаңа ... жаңа күн ... жаңа ... пен жаңа ... үйреніп кетуіне біраз уақыт керек болады. Баланың мектепке ... бір ... ... емес. Бұл баланың психикасы мен жас ағзасына күш түсіретін ұзақ процесс.Оқу ... ... ... ... бірінші сынып оқушыларында тым белсенді қозғалыс немесе керісінше, тым баяушылық, ... ... ... ... тез ... ... Бұл бала ағзасының өзінің үйреншікті дағдыларынан басқаға ауысына берген заңды ... ... ... ... ... үш негізгі кезеңін атап көрсетеді.Бұл кезеңнің әрқайсысының өз ерекшелігі бар. ... ... - ... ... - ... бала ... өзгерістерге қызу жауап беруі, 2-3 аптаға созылады. Бұл кезеңде бала өз шамасының шегінде , ... да бала ... ... жиі басы ... ... жоғалады, жиі ауырады.
Екінші кезең - тұрақсыз бейімделу кезеңі - бала ағзасы іздеп және жаңа ... ... ... таба ...
Үшінші кезең - мейлінше тұрақты бейімделу кезеңі - бала ... жаңа ... ... ... ... ... тиянақты жауап беретін, сөйтіп, балаға түскен алғашқы ауыртпалығын ... ... ...
2.2 ... ... бару ... ... дайындау, мектепке бейімделуін және оқытудың жетістігін қамтамасыз ететін маңызды құрамы психологиялық ... ... ... ... ... жеке ... даму ... ойдағыдай шешу, оқытудың тиімділігін арттыру үшін балалардың мектепте оқуының дайындық деңгейін нақты ... ... ... ... ... жасай білу керек.
Балалардың мектепке даярлығы төмендегі параметрлер бойынша анықталады. Олар:
1. Жоспарлау - бұл мақсатқа сәйкес өз іс - әрекетін ... білу ... ... ... мақсатпен сәйкес келмеуі - төменгі деңгей;
- баланың әрекеті мақсаттың мазмұнына жартылай сәйкес келуі -- орта ... ... ... ... толығымен сәйкес келуі - жоғары деңгей.
2. Бақылау- қойылған мақсатпен өз әрекетінің нәтижесін салыстыру іскерлігі:
- бала әрекетінің нәтижесі қойылған мақсатқа ... ... ... - ... ... ... өзі бұл сәйкессіздікті көрмейді);
- бала әрекетінің нәтижесі қойылған мақсатқа ... ... ... - орта ... ... сәйкессіздікті бала өз бетінше көре алмайды);бала әрекетінің нәтижесі қойылған мақсатқа толық сәйкес ... бала өз ... ... ... мен ... мақсатты салыстыра алуы - жоғары деңгей.
3. Оқу мотивациясы - бұл ... және ... әлем ... ... ... ... ... ұмтылу:бала тек қана заттардың сезім мүшелеріне мүмкін болатын қасиеттеріне ғана бағытталса, онда ол - ... ... бала ... әлемнің кейбір жалпыланған қасиеттеріне бағытталуға және жалпылауларды табуға қолдануға тырысады;қоршаған әлемнің заңдылық қасиеттерін ... ... ... тырысудың айқын көрінуі және осы білімді өз іс - ... ... ... құштарлық - жоғары деңгей.
4. Ақыл -- ой дамуыныц деңгейі.Өзге адамды тыңдай білмеуі, талдау, салыстыру, жалпылау, абстракциялау және ... ... ... ... ... түсінік түрінде орындауы - төменгі деңгей;
- өзгені тыңдай алмауы және сөздік түсінік түрінде орындалган логикалық операциялардағы ... - бұл ... ... ... ... ... және ... түсінік түрінде берілген салыстыру, жалпылау сияқты қарапайым ... ... ... ... ... логикалық операцияларды, яғни абстракциялаудағы, нақтылаудағы, талдаудағы, жинақтаудағы жіберілген қателіктердің болуы - орта ... ... ... және ... логикалық операцияларды орындаудағы кейбір қателіктерді, бала ересектің көмегінсіз өзі түзетуі - бұл ... ... өзге ... ... алу мүмкіндігінің болуы және сөздік түсінік түріндегі барлық логикалық операцияларды орындауы - бұл өте жоғары деңгей. Осы ... ... ... ... ... ... былайша бөліп көрсетуге болады:
1. Мектепке даярлығы жоқ бала - өз ... ... және ... ... оқу ... ... (тек сезім мүшелеріне ғана бағытталған), өзгені тыңдайды және түріндегі логикалық орындауды білмейді.
2. Мектепке даярлығы бар бала - өз әрекетін басқарып ... ... ... ... ... ... ... ортадағы заңдылықтармен, заттардың жасырын қасиеттеріне бағытталған, өзгені тыңдай алады және сөздік түсінік түрінде логикалық операцияны орындай біледі (немесе ... ... ... ... ... ... сәуір -- мамыр айларында іске асырылады. Тексеру нәтижесінің негізінде баланың мектепке даярлығы ... ... ... -- ... ... ... береді. Бұл комиссияда психолог, физиолог, дәрігер - педиатр және мұғалім ... Бұл ... әр ... деңгейлі дифференция жағдайында комиссия 1, 2, 3 деңгейге бөлінген сыныптар құруына мүмкіндік алады.
2. Баланың мектепте оқуға психологиялық ... ... ... ... бөліктері ретінде жеке тұлғалық шығады. Жеке тұлғалық мектепке даярлығы ... жаңа ... ... ұмтылысын жатқызамыз. Бұл позиция баланың мектепке, оку іс - әрекетіне, мұғалімдерге және оқушы ретінде өзіне - өзі ... ... -7 ... бала үшін ... ... аса ... ... табылады. Жүргізілген бақылаулар нәтижесінде мыналарды байқауға болады: мүғалімнің талап - ... 6 ... шын ... ынта - ... ... мектепке даярлығын А.А.Венгер мен К.Н. Поливанова зерттеген. Олар оқу мазмұнын ... ... ... алу ... ... ... басты шарты деп есептеген. Зерттеушілер 6-7 жастағы бала үшін мектеп ... ... ... жағы ғана ... ... ... да олар бар ынтасымен өзін ұстауға тырысады, яғни қолын көтеру, ... ... ... тік ... ... ... ... не айтып тұрғанына және оған не деп ... беру ... ... ... ... ... 7 жасқа қараған бала үшін кез - келген тапсырма мұғаліммен қарым - қатынас жағдайына байланысты. Бала оқытылып жатқан пәнге мән ... - ... ең ... қатысушы адам ретінде қабылдайды. Оқыту мазмұны - байқаусыз қалады. Осындай жағдайда мұғалімнің басты міндеті балаға оқытылатын пәнді ұсыну және оны жаңа ... ... ... ашу ... ... ... мазмұны мен оны таратушы, яғни мұғалім - баланың санасында бөліңу қажет. Егер ондай болмаған жағдайда оқыту материалында алға ... ... ... өмірі баладан мінез - құлық ережелерін дәл орындауды, өз іс -әрекетін өз бетінше ұйымдастыра алуын талап етеді. ... ... мен ... бағына алу қабілеті мектептегі оқуға ерік даярлығының басты көрсеткіші болып табылады.
Мектептегі оқыту интеллектуалдық дайындықты да ... ... Бала ... ... дейінгі эгоцентризмін жеңіп, шындықтың әр түрлі жақтарын ажыратуы тиіс. Сондықтан да мектепке ... ... үшін ... ... ... Ж.Пиаженің есептері пайдаланылады. Мысалы: сұйықты кең ыдыстан жіңішкеге кұю, ... әр ... ... қатарын салыстыру т.б.
Бала заттардың жеке жақтарын, параметрлерін көре білуі қажет, осы жағдайда ғана пәндік оқытуға ауысуға болады.Ол танымдық іс - ... ... ... ... ... ... ... ойлау сферасында кейбір интеллектуалдық операцияларды меңгеру. Мектепке интеллектуалдық даярлықтыңмен танымдық қызығушылығы, яғни жаңа ... ... ... құмарлық, бақыланған құбылыстардың мәнін түсіну, ақыл - ой міндетін шешуге ұмтылу.
3. Баланың мектепке ... ... ... ... ... ... мақсатымен олардың окуга дайындық мүмкіндігі және даму дәрежесін анықтау жүргізеді.Зерттеу жұмысын жеке балалармен немесе тұтас топпен де жүргізуге ... ... ... шарттары бар.Баланың мектепке даярлығын мектепке дейінгі кеме психологы және балалар емханасындағы дәрігерлер анықтайды.Балабақшаға бармайтын бала болса, онда оны ... ... ... және ... мектепке даярлық деңгейі медициналық психологиялық -физиологиялық шарттар бойынша анықталады.Медициналық шарттарға мынапар ... ... - ... даму ... ... ... ... Өткен жылғы науқастығы, мектепке қажетті функциялар дамуының психо - физиологиялық шарттары, бала психикасының даму деңгейін көрсететін психологиялық тұрғыда құрылған ... ... ... Кейн - ... ... және тіл ... айту санасын анықтау жұмысы жүргізіледі. Баланың мектепке дайындығын анықтау жөніндегі дәрігерлердің ... 2 ... ... және ... ... ... ... кемшіліктерді түзетуге ерекше мән береді.Баланың оқуға даярлығын терең зерттеу мектепке баратын жылдың алдында,қазан және қараша айларында өткізіледі. Ал ... ... ... ... ... бала - бақшада, балалар емханасында ларинголог, психоневролог, ... ... тіс ... ... ... алғашқы әр жақты медициналық психо - физиологиялық тексеру нәтижелері олардың ... даму ... ... нашар, әртүрлі ауытқуларға ұшыраған балаларға сауықтыру және емдеу шараларының комплексі ... ... ... ... ... жете ... қалған кемістігі байқалған балалардың тіліндегі және колдың бұлшық ет қозғалысын дамыту үшін ... ... ... ... ... ... ... сауықтыру шараларын балалар емханасының маман дәрігерлері жүзеге асырады.Баланың ... ... ... жою ... да ... ... бұлшық ет қозғалысын дамытуға арналған сабақтар мен жаттығуларды психолог, бала тәрбиешісі немесе ата - аналары жүргізе алады. Атап ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі жазу емлелерін жазып үйретуге болады. Баланың белсенді сөздік қорын анықтау үшІн сынақтар да ұйымдастыруға болады.
4. ... ... ... ақыл - ойы ... ... ... үшін ... әдістемелер.
Енді мектепке барар балалардың ақыл - ойының оралымдылығын анықтау үшін логиикалық ойлауын, арифметикалық дағдыларын, кеңістікті бағдарлауын, қабылдауының жылдамдығын тексеретін ... ... ... ... Векслер тесті. Балалардың сөздік қоры, заттардың ұқсастық белгілері мен айырмашылықтарын ажырату, санамақты есіне сақтау дағдыларын өлшейтін тапсырмалардан құралады. Тест ... ақыл - ... ... ... ... ... және ... емес тапсырмалардан тұрады Ағылшын тіліндегі бүл әдісті орыс тілінде А.Ю.Панасюк.
2. Л. С.Выготский әдістемесі. Балаларғатоптама сөздер оқылып, оларды ... ... ... ... ... ... көйлек, күрті, шалбар, малақай - киім. Бұл ... ... ... ... мен ... ... білу іскерлігі анықталады.
3. А.Р.Лурияның әдістемесі. Мақсаты - құралдарды пайдалану арқылы балалардың есте сақтауының даму ... ... ... есте ... он, он екі ... мен сөз тіркестерін ретімен атайды. Ал бала әр сөзге сол сөзді ... ... ... ... ... Е.Е.Кравцованың деп аталатын әдістемесі арқылы балалардың ойлау операцияларының даму деңгейін анықтайды. Әдістеме ... ... ойша шешу ... ... қоян - ... үлкен, қасқыр - агодан үлкен. Сонымен кім үлкен ? Қоян ба, аю ма ?
5. С. Я. ... ... ... есте ... ... ... мүмкіндік береді. Қалыпты жағдайда дамып келе жатқан баланың әр бір жаңа сөз сайын есте сақтауды арта береді, ал ... ... ... қажет ететін балалардың есте сақтауы, керісінше, кеми береді.
6. Баланың мектепке оқуға ықыластық даярлығын анықтау үшін Н.Л. ... ... ... ... ... ... ... ойынға және оқуға ықыласын байқау. Ойын элементтерін пайдаланып, ынталандыру арқылы белгілі бір тапсырмалар жүйесін орындатады.
7. Д.Б.Элькониннің , Л.А.Венгердің , ... ... ... ... ... оны ... мен өзінің әрекетін белгілі бір тәртіпке бағындыру іскерлігін анықтау үшін қолданылады.Берілген әдістемелердің барлығы қарапайым, өлкелік, ұлттық ... ... аса көп ... ... ... ... ... біразын (1,2,3,4,5,6) түп - нұсқаға сүйене отырып, қазақ ... жаңа ... ... ... ... ... Ал, 7 ... өзгеріссіз, сол қалпында пайдалану керек. Себебі, ол сөздік емес әдіс.
Бүгінгі күнде мектепке окуға ... іс ... ... ... көл ... білім бола отырып, ол кешенді психологиялық зерттеулерді талап ... ... ... ... ... компаненттерді жатқызуға болады:
1. Интеллектуалдық дайындық - баланың ой - өрісін, нақты білім ... ... Жеке ... ... - баланың мектепте оқу әрекетіне, ұстаздарға, өзіне қатынасын көрсетеді.
3. Әлеуметтік - психологиялық дайындық - ... ... ... ... ... соның ішінде баланың коммуникативтік ерекшелігін көрсетеді.Әр бір жас бүлдіршіннің мектепте оқуға даярлығында осы жоғарыда аталған
3 компанент басты рөл ... ... ... ... ... ... ... үшін қарастырылған әдістемелерді іс жүзінде пайдалану арқылы мектеп психлогі әр бала туралы жан - ... ... ... ... ... ... ... оқу болғандықтан, оның бар ынта - жігерін, ерік - күшін ... ... үшін оған ... ... - ... ... пайдалану мәселесін шешуде бұл деректер психолог кызметіне ете қажет болып табылады.6-7 жасар ... ... ... даярлық деңгейін анықтауға арналған әдістемелер қоры сан алуан. Қойылған ... ... ... ... ... мен тәсілдерді таңдау зерттеу жүргізетін маман іскерлігіне байланысты. Сондықтан, маман -- психодиагностика баланың мектепке қабылданар алдындағы ... ... ... анықтауға қолданатын әдіс - тәсілдерді жиі өзгертіп, жаңалап отыруы тиіс. Осы ретте ескерілуі тиіс шарт тағы бір ... - ... ... ... ... ... сипат алуы
Балалардың мектепке дейінгі кезеңнен оқушы лық өмірге көшуі психология ғылымында кеңінен қарастырылған келелі мәселелердің бірі. Бала ... ... ... оның жаңа ... ... ... ... үшін баланы үнемі жаңалықтармен қамтамасыз ету керектігін дәлелдейді.
Баланың мектепке даярлығы - оқи ... білу ... ... ... қарапайым әрекеттерді игеруінен, танымдық белсенділігінен, көңіл-күйінің тұрақтылығынан, оқуға деген ... ... ... ... оқуы үшін ... ... деген құлшынысы, жауапты тапсырмаларды орындауға ниеті мен ынтасы болуы керек. Баланың мектептегі оқу іс-әрекетінің жемісті болуына айналасындағы адамдармен ... ... ... орната білуі, мінез-құлықтың ырықтылығының жоғары деңгейде болуы, ұжым өміріне араласып кете білуі, бірлескен әрекетті орындауды қамтамасыз етуінің қалыптасуы ... ... ... әсер ... ... ... болу жағдайы бірнеше түрге бөлінеді: дене-бітімінің дайындығы, зиятының дайындығы, әлеуметтік-психологиялық дайындығы және ... ... ... дайындығына баланың салмағының, бойының өз жасына сай болуымен қатар 12 ... де сау ... ... Егер баланың дене бітімінің дамуы төмен болса (салмағы, бойы) ол әлжуез болып, 35-45 ... ... ... ... қабілеті жете бермейді де, денсаулығына нұқсан келеді ... ... көз ... ... жүйкесі жұқарады), жиі ауырып қалатын болады.
Зиятының дайындығына баланың ой-өрісінің, есте сақтау қабілетінің, тілінің, зейінінің, өз еркімен ... ... ... ... қоя ... ... ... білу қаблеттілігінің өз жасына сай болуы жатады. Ал зияты төмен болған жағдайда балалар жалпы мектеп бағдарламасын толық меңгере ... ... өз ... ... ... ... оқытып, арнайы психологиялық және педагогикалық түзетулер жүргізу арқылы ғана қатарға ... ... ... дайындыққа баланың жаңа ортаға деген көзқарасының, оқушының жауапкершілігінің, өзін-өзі ұстай білуінің, үлкен-кіші ... ... өз ... ... ... сай ... ... Егер де балада әлеуметтік-педагогикалық дайындық байқалмаса ондай балада қарым-қатынас қиындығы, жалпы түсінігінің төмендігі, ерік-аясының, көңіл-күйінің төмендігі байқалады. ... бұл ... ... маманның көмегі өте қажет. Психолог ол баланың өзімен қатар ата-анасымен де, ұстазымен де жұмыс жүргізгенде ғана оң нәтиже шығады.
Ерік-аясының ... ... өз ... мақсатты түрде қалыптастырып, өз кемшіліктері мен жетістіктерін дұрыс ... ... ете ... ... ... ... бала ... ұстауы, шыдамдылығы, төзімділігі, әр сипаттағы жағдайларды қабылдауы ерекше болады да, содан айналамен ... ... Ол ... ... қызметіне кері әсерін тигізеді. Балалар мектепке келген ... осы ... атап ... дайындық түрлерінің толық қалыптаспағаны немесе бір түрінің дамымағандығы анықталады.
Аталған дайындық түрлерін ескерусіз мектепке бару және ... ... ... ерте ... (5-6 жас) беру ... ... тең. ... балалар бағдарламаны қажетті деңгейде меңгере алмай, 1-ші сыныпты қайта оқуға мәжбүр болады. Көп ... ... ... келген балалар өз сыныбында қала беріп, педагогикалық артта қалғандардың қатарын көбейтеді.
Міне, құрметті ата-аналар мен ұстаздар бала бес ... асты екен деп, ... ... ... ... ... ... жағдайда оның мектеп өміріне дайын еместігі ары ... оқу ... ... келтіретінін білген жөн. Егер де балаңыздан жоғары да аталған дайындық ... ... ... ПМПК ... ... ... мамандарынан кеңес алуыңызға болады.
Қорытынды
Сонымен мектепке келген бала оқимын деген ниетпен мектеп табалдырығын аттайды. ... ... бала ... ... ... ... оның мотиві әртүрлі болады. Біреуі мектепте көп бала бар және онда ... ... ... партаға отырғысы келгендіктен мектепке баруы мүмкін. Алайда мұндай ықыласпен мектепке келген ... ... ... ... ... ... ... және күнделікті оқу сабақтарына шыдай алмайды. Жалпы, бала оқу үрдісінің өзіне қызығуы қажет. Сонда ғана бұл ... ... ... ... жаңа ... ... мүмкіндік жасайды.
Сонымен бірге бала мұғалімдермен, балалармен қарым-қатынас жасау үшін қажетті қасиеттердің қалыптасуы аса маңызды. Яғни, оқу ... ... ... ... ... бала құрдастарымен қарым-қатынас жасай алуға, бірге жұмыс істеуге дағдылануы керек. Кейбір ... жаңа ... тез ... ... тез тіл ... ... Ал ... көпке дейін құрбыларымен тез тіл табыса алмағандықтан, ұжымнан тыс қалып, жалғыз жүреді. Сондықтан ... ... ... ... орын ... оның ... әсер етеді. Сөйтіп берілген құраушылар баланың басқалармен қарым-қатынас арқылы мектепте оқытуға, мектеп оқушысының рөлі арқылы балалар тобымен ойлау ... ... ... ... жаңа ... ... көзқарасының, оқушының жауапкершілігінің, өзін-өзі ұстай білуінің, үлкен-кіші адамдармен қарым-қатынасының өз жасына, мектептің талабына сай ... ... Егер де ... ... дайындық байқалмаса ондай балада қарым-қатынас қиындығы, жалпы түсінігінің төмендігі, ерік-аясының, көңіл-күйінің төмендігі байқалады. Сондықтан бұл балаларға ... ... ... өте ... ... ол ... өзімен қатар ата-анасымен де, ұстазымен де жұмыс жүргізгенде ғана оң нәтиже шығады. ... ... ... ... ... лық ... көшуі психология ғылымында кеңінен қарастырылған келелі мәселелердің бірі. Бала психологиясын зерттей келе, оның жаңа білімдерді игерудегі қызығушылықтарын қалыптастыру үшін баланы ... ... ... ету ... дәлелдейді.
Баланың мектепке даярлығы - оқи білуінен,санай білу іскерлігінен,сызу деген секілді ... ... ... ... ... ... тұрақтылығынан, оқуға деген дұрыс қатынасынан құралады.Баланың жақсы оқуы үшін мектептегі ... ... ... ... тапсырмаларды орындауға ниеті мен ынтасы болуы керек. Баланың мектептегі оқу ... ... ... ... адамдармен өзара дұрыс қарым-қатынас орната білуі, мінез-құлықтың ырықтылығының жоғары деңгейде болуы, ұжым өміріне ... кете ... ... ... ... қамтамасыз етуінің қалыптасуы мектепке бейімделуіне үлкен әсер етеді.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Аймауытов Ж. Психология.- Алматы, 1995.2. Алдамұратов Ә. ... ... ... ... университеті", 1992.3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.- Алматы, "Білім" 1996.4. Әбдірахманов А.,Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша- қазақша сөздік.- ... ... 1976.5. ... С. ... ... ... ... 1995.6. Жарықбаев Қ., Озғанбаев О. Жантануға кіріспе.- Алматы, 2000.7. Жарықбаев Қ. Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары.- Алматы, 2000.8. Жарықбаев Қ.Қазақ ... ... ... 1996.9. ... М. ... ой өрісі.- Алматы, 1980.10. Тәжібаев Т. Жалпы психология.- 2000.
11. Қазақ ұлттық энциклопедиясы
12. Әуезов М., Әдебиет тарихы, ... 1927 ... С., ... ескі әдебиет нұсқалары, Қызылорда, 1931
14.Практикум по возрастной и педагогической психологии // Под. ред. А.И. Щербакова М. 1989
15.Ньюкомб Н. Развитие личности ... - 8-е ... Изд. - Спб: ... 2002. - 640 . ... ... ... И.Ю. Колюцкий В.Н. Возрастная психология М., 2002.
17. Оден Е.Е. Возражденные роды. М., 1997.
18. Кон. И.С. ... ... ... М., 1989 ... Л.С. ... ... ... функций М., 1960
20. Эриксон Э. Детство и общество. СПб.: ИТД , 2000
21. ... по ... ... // Под. ред. Г.В. ... М., 1996
22. ... В.С., Волкова Н.В. Балалар психоолгиясынана жаттығулар жинағы // ... ... С.Т., ... С.Қ. ... ... ... по ... и педагогической психологии // Под. ред. А.И. ... М. ... ... Н. ... ... ... - 8-е ... Изд. - Спб: Питер 2002. - 640 . ... ... ... И.Ю. ... В.Н. ... психология М., 2002.
Оден Е.Е. Возражденные роды. М., 1997.
26. Кон. И.С. Психолгия ранней юности. М., 1989
27. Выготский Л.С. ... ... ... ... М., ... Эриксон Э. Детство и общество. СПб.: ИТД , 2000

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Бұлтартпау шарасын қолданудың бір қатар мәселелері және оларды шешу жолдары48 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек ақы төлеудің есебі60 бет
Желілерде компьютерлік ақпараттарды қорғау мәселелері94 бет
Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу51 бет
Инфляцияның әлеуметтің экономикалық зардаптары30 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь