XVII-XIXғғ патша үкіметінің әкімшілік саяси реформалары.

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2.4

1.Қазақстандағы XIX ғ1822 . 1868 жж. әкімшілік.саяси реформалар. Кіші жүз бен Орта жүздегі хандық биліктің жойылуы

1.1 1822 жылғы «Сібір қырғыздары туралы жарғы» ... ... ... ... ... ... ... ... .5.7
1.2 1867.1868 жж. әкімшілік.саяси реформалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.13

2. 1886.1891 жж. әкімшілік реформалар

2.1 1886 жылдың 2.маусымындағы Түркістан өлкесін басқару туралы
ереже ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14.16
2.2 1891 жылдың 25 наурызындағы Далалық облыстарды басқару туралы
ере.же ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17.21

Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.23
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24.25
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Біздің Мемлекетіміз бен қоғамымыз ұлы озгерістермен қиыншылықты бастан өткерді. Сонау қазақ халқының қиын қыстау заманында, көршілес жатқан шығысында Жоңғар мемлекеті, солтүстігінде Ресей , оңтүстігінде Бұхар, Хиуа, Қоқан мемлекеттерінің қыспағында болды. Қазақ халқының сол кездегі, яғни үш жүздің Ресей отарында болуы, көшпелі қазақ халқының шаруаларының өзінің туып өскен жерінен тыс қалғаны олардың ашу – ызасын тудырды. Осыған орай Ресей үкіметінің қазақ халқын басып, оларға өздерінің заңдарын жүргізе бастады. Олардың ең басты көздеген мақсаты Шыңғыс ұрпақтарын жойып, қазақ жерінде орыстандыру саясатын жүргізу еді. Соған орай көптеген ережелер шығып, халықтың наразылығын тудырып отырды. Олардың заңында әрбір жеке адамның басына бас салығы, үй салығын төлеуге міндетті болды. Қазақтардың белгілі бір әкімшілік шеңберінен екінші бір әкімшіліктің жеріне ауысуы шектеліп, бұрыңғы көшіп қонудың рулық тәртібі бұзылды.
Тақырыптың тарихнамасы. 1822 жылы оған арналып «Сібір қырғыздары туралы устав» талдап жасалынды. «Устав» бойынша «Сібір қырғыздарының облысы» сыртқы және ішкі округтерге бөлінді. Сыртқы округтерге Ертістің сыртында көшіп-қонып жүрген қазақтар кірді. Округтер болыстарға, болыстық ауылдарға бөлінді. Болысты бөлудің негізінен жераумақтық (территориялық) емес, рулық принцип алынды. Сондықтан да болыс ру аттарымен мысалы Кенжеғали, Қаржас және т.б деп аталды. 1824 жыл Кіші жүздің соңғы ханы Шерғазы Орынборға қызметке шақырылып, Кіші жүздегі хандық билік жойылды. Ескеретін нәрсе, Кіші жүзді үшке бөліп (батыс, отра, шығыс), ішкі басқару жүйесінде хандықты жойғанымен 1824 жылы басқару жүйесі жергілікті ұлт өкілдерінің қолында қалды. Сонымен, 1822 және 1824 жылдардағы әкімшілік-саяси реформалар патша үкіметінің отарлау саясатының нәтижесі болған. Ауыл старшиндері қазақтардан сайланды. Болыстыққа сұлтандар сайланып, бұл қызмет шын мәнісінде атадан балағы мұра болып қалдырып отырды. Полиция мен сот өкіметі органдарын округтік приказ басқарды, ал оларға үш жылдық мерзіммен сайланатын аға сұлтандар билік жүргізді. Олардың патша әкімшілігі белгілеген орыстан екі кеңесші болды. Сонымен қатар қазақ зиялылырынан сұлтандар мен билердің сайлауы арқылы қойылған екі заседатель отырды.
Тақырыптың деректік негізі. «Жарғы» билер сотын жалпы империялық сотпен біртіндеп алмастырып , олардың құқықтарын шектеудің
Пайдаланған әдебиеттер
1. Венюков М. Опыт военного обозрения русских границ в Азии. СПб., 1873;Шахматов Г. Замечание о хлебопашестве киргиз-кайсаков Средней Орды //Земледельческий журнал, 1832, № 8.
2. Сейдалин Т. О развитии хлебопашества по бассейну реки Тургая //Записки Оренбургского отдела РГО. 1870, вып. 1;Алекторов А. Земледелие у киргизов //Оренбургский листок, 1888, № 50-52;ЧермакЛ. Оседлые киргизы-земледельцы на р. Чу//Записки Западно-Сибирского отдела РГО, кн. XVII. Омск, 1900.
3. Рязанов А. Ф. Сорок лет борьбы за национальную независимость киргизского народа1797-1838 гг. Оренбург, 1926; Восстание Исатая Тайманова. Ташкент, 1927.
4. Якунин А. Ф. Революция 1905—1907 гг. в национальных районах России. М., 1949.
5. Вопросы истории, 1951, № 4.
6. Кар.: Приймак Н. И. Советская историография первой русской революции 1905-1907 гг. (середина 30-х—60-е годы) // Советская историография классовой борьбы и революционного движения в России. Л., 1967, ч. 2, 39-6.
7. Казак ССР тарихы. А., 1957, 1-т., 481-515-6.
8. Асылбеков М. X. Железнодорожники Казахстана в первой русской революции (1905—1907 гг.) А., 1965;СапаргалиевГ. Карательная политика царизма в Казахстане (1905-1907гг.), А., 1966;Турсунбаев А. Б. Казахский аул в трех революциях. А., 1967.
9. Бурмистрова Т. Ю. Ленинская политика пролетарского интернационализма в период образования РСДРП (1890-1903 гг.). М„ 1962, 5-6.
10. К социализму, минуя капитализм. М., 1974, 18-23-6.
11. Смирнова Р. Ф. Революционное движение трудящихся Семиречья в 1905-1907 гг. // Уч. зап. Казгосун-та. Сер. историч., 1962, т. 53, вып.9, 139-140-6.
12. Пахмурный П. М. Большевики Казахстана в революции 1905-1907 гг. А., 1976.
13. Сулейменов Б. С. Революционное движение в Казахстане в 1905-1907 гг. А., 1977.
14. Брайнин С., Шафиро Ш. Очерки по истории Алаш-Орды. М., 1935, Приложение № 1 Каркаралинская петиция, 94-96-6.
15. Грозный 1916 год. Сб. документов и материалов. А., 1998, том I, II; Козыбаев М. К. Казахстан на рубеже веков. А., 2000;Бисенбаев А. К. К вопросу об изучении национально-освободительных движений XIX - начала XX вв. в Казахстане // Казахстан в начале XX века. Сб. статей. А., 1993; Нұрпейісов К. Алаш һәм Алашорда. А., 1995; Қойгелдиев М. Алаш қозғалысы. А., 1995; Казахстан в начале XX века: методология,
        
        Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Біздің Мемлекетіміз бен ... ұлы ... ... ... өткерді. Сонау қазақ халқының қиын қыстау заманында, көршілес жатқан ... ... ... ... Ресей , оңтүстігінде Бұхар, Хиуа, Қоқан мемлекеттерінің қыспағында болды. Қазақ халқының сол кездегі, яғни үш жүздің ... ... ... ... қазақ халқының шаруаларының өзінің туып өскен жерінен тыс қалғаны олардың ашу - ... ... ... орай ... үкіметінің қазақ халқын басып, оларға өздерінің заңдарын ... ... ... ең ... ... ... Шыңғыс ұрпақтарын жойып, қазақ ... ... ... ... еді. ... орай ... ережелер шығып, халықтың наразылығын тудырып отырды. Олардың заңында әрбір жеке ... ... бас ... үй ... ... ... болды. Қазақтардың белгілі бір әкімшілік шеңберінен екінші бір әкімшіліктің жеріне ауысуы шектеліп, бұрыңғы көшіп қонудың рулық тәртібі бұзылды. ... ... 1822 жылы оған ... ... ... ... сыртқы және ішкі округтерге бөлінді. Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... Округтер болыстарға, болыстық ауылдарға бөлінді. Болысты бөлудің негізінен жераумақтық (территориялық) емес, рулық принцип ... ... да ... ру ... ... ... ... және т.б деп аталды. 1824 жыл Кіші жүздің соңғы ханы ... ... ... ... Кіші ... ... ... жойылды. Ескеретін нәрсе, Кіші жүзді үшке бөліп (батыс, отра, шығыс), ішкі басқару жүйесінде хандықты жойғанымен 1824 жылы басқару ... ... ұлт ... қолында қалды. Сонымен, 1822 және 1824 жылдардағы әкімшілік-саяси реформалар патша үкіметінің отарлау саясатының нәтижесі болған. Ауыл ... ... ... ... сұлтандар сайланып, бұл қызмет шын мәнісінде атадан балағы мұра болып қалдырып отырды. Полиция мен сот ... ... ... ... ... ал ... үш ... мерзіммен сайланатын аға сұлтандар билік жүргізді. Олардың патша әкімшілігі белгілеген орыстан екі кеңесші болды. ... ... ... ... ... мен билердің сайлауы арқылы қойылған екі заседатель отырды.
Тақырыптың деректік негізі. билер сотын жалпы империялық сотпен ... ... , ... құқықтарын шектеудің негізін қалады. Сот әкімшіліктен бөлінбеді. Жергілікті өкімет органдарына полиция функциялары да берілді. Олар қылмыс істеді деп ... ... ... табу, тергеу және оларды ұстау міндеттерін атқарды.
Қазақ да - ласын басқару ту - ралы жо - ... да - яр - лау үшін Да - ... ко - мис - сия ... Оның құра - мына Ішкі ... ми - ... және ... ге - ... - бер - на - тор - лықтар - дың өкілдері кірді. Ре - сей Қазақстан - ды ... - дың ... ... түбірімен қай - та құру міндетін алға қой - ды. Ре - фор - ма - ны да - яр - лау ... ... ... - ның ... күйі на - ... алын - ба - ды. Ш. Уали - ... Қазақстан - да ха - лықтың өзін-өзі басқару - ына негіздел - ген ... ... ... ... ұсын - ды. ол ... ... үшін әле - ... - номи - калық жаңашыл - дықтар - ды аса маңыз - ды деп есеп - теді. Ре - фор - ма - ның ... ... ... үш ге - ... - бер - на - тор - лыққа: Түркістан, Орын - бор және Ба - тыс ... ... ге - ... - бер - на - тор - лық об - ... ... ... - ның ... аумағын - да 6 об - лыс құрыл - ды, олар - дың екеуі - Жетісу мен Сыр - да - рия об - ... - ры ... Ақмо - ла және Се - мей об - ... - ры Ба - тыс ... ал Орын - бор мен Торғай об - лыста - ры Орын - бор ге - нерал - гу - бер - на - тор - ... - ... құра - мына ... ... об - лыс ... бір ша - ... уез - ... тұрды.
Әкімшілік басқар - ма әске - ри си - пат - та бол - ды. Об - ... - дың ба - сын - да бар - лық әске - ри және аза - мат - тық ... то - ... өз қол - да - рын - да ... - ландырған әске - ри гу - бер - на - тор - лар ... ... ... - ... ... ... берілді. Басқару аппараты - кеңсе, әскери губернаторлар өздеріне бағынышты облыстық басқармаларымен қоса генерал - губернаторға бағынды, ал ... ... ... жиналыс және кеңсе кірді.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қазақ өңіріндегі әрбір жеке дара адамдардың ... ... ... болған сонау қиын қыстау ... ... ... ... ашып ... курстық жұмысымның мақсаты болып ... ... ... ... жұмысыма мынандай міндет қойдым:
* Қазақ халқының, патша өкіметінің шығарған ... ... ... ... ... ... сол замандағы өмірі;
* Генерал - губернаторлардың сол кездегі шексіз ... ... ... ... ... хронологиялық шеңберіне келетін болсақ, патша үкіметінің әкімшілік саяси реформалары, XVII ғасырмен XIX ғасыр аралығын ... ... ... Курстық жұмыс негізінен кіріспе, екі ... ... ... ... және де ... тұрады.
1. 1822 және 1824 жылғы Сібір және Орынбор қырғыздары ... ... Кіші жүз бен Орта ... хандық биліктің жойылуы.
1.1 1822 жылғы
1781 жылы Абылай өлгеннен кейін Орта жүзде оның үлкен баласы сұлтанУәли хан ... ... Уәли ... ... оның қол ... наразылығын туғызды. 1795 жылы қазақтар патшаға оны тақтан алу жөнінде өтініш ... 1815 жылы Орта ... ... ... ... ... ... екінші ханды, Бөкейді тағайындады. 1817 жылы Бөкей хан және 1819 жылы Уәли хан өлгеннен кейін Орта ... жаңа ... ... ... ... хан өкіметін таратып, сүйене отырып, басқарудың жаңа аппаратын құрды, бұл уставты 1822 жылы Россияның XIX ғасырда ... ... ... ... өз ... аса ... тұлғаларының бірі граф М.М.Сперанский жасады. Бұл жұмысқа болашақ декабрист Солтүстік қоғамның мүшесі Г.С. Батеньков белсене қатысты. Оған М.М. Сперанский жергілікті ... үшін ... ... мен ... ... еді ... ... жаңа ... ... мен сайлау жүйесі енгізілді. денсаулық сақтау жөнінде кейбір шаралар бегіленді, атап айтқанда қырдағы ... ... ... ... үшін ауруханалар салу, көшпелі халық арасында ... ... егу ... ... ... ... ... балаларын жалпы ... ... оқу ... ... ... берілді . Жарғымен міндеткерлік пен салықтардың жаңа ... ... ... ... ... - экономикалық үрдістің өсуі үшін оң ... ... ... ... ... өз тауарларын еш шектеусіз еркін өткізуге мүмкіндік ... [15]. ... жылы ... екі ... бас басқармасы Иркутскіде болатын Шығыс бөліміне (Сібірге) және орталығы ... ал 1839 ... ... ... болған Батыс Сібірге бөлінді. Батыс ... ... ... және Омбы облыстары кірді, ал Омбы ... ... ... Орта жүз ... ... мен Ұлы жүз ... ... бір бөлігі кірді. Ол жер деп аталды да, 1822 жылы оған ... ... ... ... ... және ішкі ... бөлінді. Сыртқы округтерге Ертістің сыртында көшіп-қонып жүрген қазақтар кірді. Округтер болыстарға, болыстық ауылдарға бөлінді. Болысты ... ... ... ... ... рулық принцип алынды. Сондықтан да болыс ру аттарымен мысалы Кенжеғали, Қаржас және т.б деп ... Жаңа ... іске ... барысында рушылдықтың іргесі сөгіліп, айтақаларлықтай өзгерістерге ұшырады. Қазақтардың белгілі бір ... ... ... бір ... ... ... шектеліп, бұрыңғы көшіп қонудың рулық тәртібі бұзылды. Ауыл старшиндері қазақтардан сайланды. ... ... ... бұл ... шын ... ... балағы мұра болып қалдырып отырды. Полиция мен сот өкіметі органдарын округтік приказ басқарды, ал оларға үш жылдық мерзіммен сайланатын аға ... ... ... ... патша әкімшілігі белгілеген орыстан екі кеңесші болды. Сонымен қатар қазақ зиялылырынан сұлтандар мен билердің сайлауы арқылы ... екі ... ... [2].
... ... ... империялық сотпен біртіндеп алмастырып ,
олардың құқықтарын шектеудің негізін қалады. Сот әкімшіліктен бөлінбеді. Жергілікті ... ... ... ... да ... Олар қылмыс істеді деп айыпталған адамдарды іздеп табу, тергеу және оларды ұстау міндеттерін атқарды.
1822 жылғы ... ... сот ... үш ... ... а) ... ... б)даулы істер; в)басқару үстінен берілетін шағымдар жөніндегі істер. ... ... ... ... ... ... ... приказдарда қаралды. Қылмысты істерден өзгеше даулы істерді ауылдар мен болыстарда жергілікті қолданылып жүрген әдет-ғұрыптардың негізінде билер соты ... ... ... ... құрылымы: ОКРУГ
(15-20 болыс)
Басқарушысы- округтік приказ және аға ... ... ... ... ... сұлтаны
АУЫЛ
(50-70 шаңырақ)
Басқарушысы- ауыл старшыны
1822 жыл- Орта жүзде хандық билік жойылды.
Әкімшілік-саяси реформаның салдары: -Қазақстанды басқаруды жеңілдетіп,өзара ... ... ... берді. -Өлкені шаруашылық жағынан игеруге қолайлы жағдай жасады. -Ресми отаршыл саясатын кеңейтуге жол ашты. ... ... ... ... ... ... ... келесі кезеңі Кіші жүзде хан билігінің жойылуына әкелетін россиялық басқарудың жаңа жүйесін енгізу әрекеттері болды [19]. ... ... ... ... ... ... (1785-1833 жж.). 1821 жылы ол Петербургке шақырылып, ... ... ... ... 1833 жылы ... болды.
1822 жылы Орынбор генерал- губернаторы П.К. ... ... ... 1824 жылы Азия ... комиссиясының мәжілісінде бекітілді. Бұл жоба деп аталады. ,- делінген. 1825 жылы Кіші жүз үшке бөлінді:
Кіші ... ... ... ... ... шығыс)
Басқарушысы- аға сұлтан
ДИСТАНЦИЯ (54)
Басқарушысы-ру шонжарлары
АУЫЛ
Басқарушысы-ауыл старшыны
Реформаның ... ... ... ... - ... ... ... игеруге мүмкіндік алды.
1824 жыл Кіші жүздің соңғы ханы Шерғазы Орынборға қызметке шақырылып, Кіші жүздегі хандық ... ... ... нәрсе, Кіші жүзді үшке бөліп (батыс, отра, шығыс), ішкі ... ... ... жойғанымен 1824 жылы басқару жүйесі жергілікті ұлт өкілдерінің ... ... ... 1822 және 1824 жылдардағы әкімшілік-саяси реформалар патша үкіметінің отарлау саясатының ... ...
1.2 1867 - 1868 жж. ... - яси ре - фор - ма - ... жы - лы ... ... да - ... басқару ту - ралы жо - басын да - яр - лау үшін Да - лалық ко - мис - сия ... Оның құра - мына Ішкі ... ми - ... және ... ге - ... - бер - на - тор - ... - дың өкілдері кірді. Ре - сей Қазақстан - ды басқару - дың бұрынғы жүйесін ... қай - та құру ... алға қой - ды. Ре - фор - ма - ны да - яр - лау ... ... ... - ның көңіл күйі на - зарға алын - ба - ды. Ш. Уали - ... ... - да ха - ... ... ... - ына ... - ген әкімшілік билік жүйесін енгізуді ұсын - ды. ол қазақ халқы үшін әле - уметтік-эко - номи - ... ... - ... - ды аса ... - ды деп есеп - теді.
1867 жы - лы на - урыз - да ... ... Ор - та Азия ... ... басқару ре - фор - ма - сының жо - басын түпкілікті құрас - ты - ру үшін әске - ри ми - ... Д. А. Ми - ... бас - ... ерек - ше ко - ... ... - ды. Нәти - ... II Алек - сандр пат - ша 1867 жы - лы 11 ... - де , 1868 ... 21 ... - да ... - 1868 жыл - да - ры ре - фор - ма - ның ... ... - ты бол - ды ... - фор - ма - ның ... ... ... үш ге - ... - бер - на - тор - лыққа: Түркістан, Орын - бор және Ба - тыс ... ... ге - ... - бер - на - тор - лық об - ... ... ... - ның ... аумағын - да 6 об - лыс құрыл - ды, олар - дың ... - ... мен Сыр - да - рия об - ... - ры ... Ақмо - ла және Се - мей об - ... - ры Ба - тыс ... ал Орын - бор мен Торғай об - лыста - ры Орын - бор ге - нерал - гу - бер - на - тор - ... - ... құра - мына ... ... об - лыс ... бір ша - ... уез - ... тұрды.
Әкімшілік басқар - ма әске - ри си - пат - та бол - ды. Об - ... - дың ба - сын - да бар - лық әске - ри және аза - мат - тық ... то - ... өз қол - да - рын - да ... - ландырған әске - ри гу - бер - на - тор - лар ... ... ... ... - ша және 1867 жылғы Сыр - да - рия мен Жетісу об - ... - рын ... ... ... - ша бо - лыс - тық ... - ма - ның қолы - на по - лици - ялық және ... та - рату - шылық биліктер берілді. Ол сақта - уды, са - лық төле - уді және ха - ... бар - лық ... - ... өтеуін бақыла - ды. Оның міндетіне би - лер со - тының шешімін орын - да - ту кірді. Ауыл стар - ... - ры ... құзы - рын - да бо - лыс - тық ... - ма - лар - дың міндет - терін орын - да - ... ... - ... сәй - кес ... жері Ре - сей им - пе - ри - ясы - ның ... бо - лып жа - ри - ялан - ды. ... - дардың бар - лық әле - уметтік-са - яси және мұра - ... ... - ры ... - ды, ел ... орыс ше - не - ... қолы - на ... - ... эко - номи - калық және иде - оло - ги - ялық жағынан тұтас, ту - ыс - ... ... - ле ... ... - лық ұжым - ... ор - ны - на ... нәти - жесінде жа - сан - ды бірліктер пай - да бол - ды. Осы - ның бәрі ... - дық ... ... ... ба - засы - на әсер ... Сон - дықтан тоқырауға ұшы - рады, оның маңызы, бе - делі және ... ... - ... ... 60 ... орта шенінде Қазақстанның Россия қол астына қарауы аяқталды [3].
Патша - өкіметі қазақ даласын тупкілікті билеу үшін әуелі әр ... ... ... ... ... ... ... ірітіп, ұлыстарды бөлшектеп, оларды губернияларға, округтерге теліп, ұлтанды елді тұтастықтан айырды. Рас, олар ... ... ... ... асыра қойған жоқ, патша өкіметі оны кезең - кезеңімен іске ... ... ... - 1731 ... 1822 ... дейін созылған ел билеу, жүйесіндегі протектораттық дәуір (кезең), яғни күшті мемлекеттің әлсіз мемлекетке формальды түрде болса да ... ... ... ... болды. Бұл кезде патша өкіметі ел билеудің бұрынғы хандық жуйесін сақтап, оның ішкі ... ... ... елін ... ... бағынышты болған хандар арқылы басқарды.
Патша өкіметінің қазақ елінің басына тәуелділік ноқтасын біржолата ... 1822 ... 1867 ... дейін созылды. Сөйтіп, патша өкіметінің отаршылдық саясатының екінші кезеңі басталды. Бұл кезде ол әскер күші
арқылы елдің ішкі тірлігіне араласып, жергілікті ... ... қуа ... ... орнына ішкі Россиядан жоқшылыққа ұшыраған орыс босқындарын әкеп орналастырды [11].
Отарлаудың осы әскери - әкімшілік кезеңінде әскери ... ... ... ... ... тұрақтандыру үшін шекаралық белгілермен бөлді. Біртіндеп бекіністер Қазақстанның ішкі аймақтарына тамыр жайды.
Бұдан кейін ... ... ... ... ... қалыптасқан ескі тәсілдерінің бірі - отарлаушы елдің ішкі қуат көзі - ... ... ... ... бауырластар арасына іріткі салу мақсатымен патша өкіметі енді қазақ даласын билеудің аға ... ... ... оның орнына сатылап бағындыру жүйесіне негізделген мемлекет аппарат құрды. Бұл мақсатты ... ... ... жылдардағы реформалар арқылы жүзеге асырды.
Хандық билікті іс жүзінде жойған 1822 және 1824 ... ... ... ... ... ... кезде өлкенің шаруашылық даму талабына сай болмады. XIX ғасырдың 60-жылдары қазақтардың басқару жүйесін өзгерту үшін И.И. Бутков басқарған ... ... ... ... екі ... бөлу ... Бүл ... қабылданбады.
1865 жылы Ішкі істер министрлігі кеңесінің мүшесі Гирс басқарған Дала комиссиясы құрылды [18].
1865 жылы 5 маусымда II Александр ... ... ... зерттеу сұрақтары дайындалды: жерді иелену түрлері, сот ісі, ағарту ісі, ... діни ... т.б. ... ... жүйесін құру ісіне Ш.Уәлиханов өз пікірлерін ұсынды:
- Халықтың өзін-өзі басқаруы негізінде құру. - Әлеуметтіқ - ... ... ... - ... ... ... ... комиссия мүшелері ірі феодалдармен ақылдасып, мәліметтерді солардан жинады.
1867 жылғы 11 шілдеде - ... ... жылы 21 ... - ... ... ... 1) Өлкенің табиғи байлықтарын игеруге қолайлы жағдайлар қалыптасты. 2) Феодалдық - ... ... ... ... ... ене ... 3) Таптық жіктелу салдарын жатақтар қалыптаса бастады (кедейленген қазақтардың өндіріске жұмысқа ... 4) ... ... күшейді. 5) Қазақ жері Россия үкіметінің меншігі болды. 6) Орыс шаруаларын жаппай ... ... ... - 1891 жж. ... ... ... және сот құрылысына енгізілген өзгерістер.
1867-1868 жылдардағы реформалар екі жыл мерзімге тәжірибе түрінде уақытша енгізілген болатын. ... бұл ... ... теріс әсер етуі ықтимал деген қауіппен 20 жылдан астам уақытқа созылды. Тек XIX ғасырдың 80-ші жылдарының аяғы мен 90-шы ... бас ... ғана ... өкімет орындары өлкенде әкімшілік, сот реформаларын енгізуді аяқтауға кірісті [1].
1886 жылы 2 маусымда , 1891 жылы 25 наурызда ... ... ... ... ... ... Самарканд және Сырдария облыстары кірді. Орталығы Ташкент қаласы болды. Сырдария облысы 5 уезден, Ферғана - 5, Самарканд - 4 уезден ... 1891 ... ... ... және ... Сібір генерал - губернаторлықтарының орнына орталығы Омбы болған Далалық (Степной) генерал - губернаторлығы құрылды. Оның құрамына Ақмола, ... ... ... және ... ... ... Жетісу облысы 1897 жылы қайтадан Түркістан генерал - губернаторлығының қарауына берілді [16].
Өлке шеңберінде генерал - ... ... ... берілді. Басқару аппараты - кеңсе, әскери губернаторлар ... ... ... ... қоса генерал - губернаторға бағынды, ал облыстық басқармаларға жалпы ... және ... ... 1891 ... ... Ірі облыстық орталықтарда (Верный, Орал, Петропавл, Семей) полиция басқармасы құрылды, ал ... ... ... ... ... Болыстық басқарушылар мен ауыл старшындарын бекіту әскери- - губернатор құзырында ... ... ... XIX ... аяқ ... Қазақстанда 1886 және 1891 жылдардағы Түркістан және Дала өлкелерін басқару туралы бойынша жүзеге асырылды. ... және ... ... ... ... ... жүйесі - әлемдік (мировой) судьялар, облыстық соттар және жоғарғы ... сот ... ... Соттардың төтенше съезі әскери губернатордың рұқсатымен шақырылды және ... ... ... орыс ... ... өткізілді.
Төменгі сот буыны - халықтық сот ... ... сот - ... ... қосалқы, өз бетінше мәселені шеше алмайтын тәуелді буын.
Сонымен 1886-1891 жылдардағы сот ісіндегі өзгерістер әкімшілік, сот ... ... ... 1891 жылғы сот істері 17 баптан ... Сот ... ... ... ... ... (билер) соты үстем тап өкілдерінің мүддесін қорғайтың, жергілікті мұсылмандардың ісін ... ең ... сот ... ... ... өкіметінің отарына айналған еңбекші қазақ халқы оған ақшалай алым-салық ... ... ... әр ... ... өзгеріп отырды. Мысалы, 1844 жылғы бойынша әр түтіннен 1,5 сом жиналса, 1891 ... ... 4 ... ... ... ... ... жылдардағы реформалар отаршылдық және феодалдық езгіні күшейте түсуге ... еді [14]. ... ... ... ... Патша өкіметінің аграрлық саясатының ажырамас бөлігі қоныстандыру саясаты болды. Помещиктер мен империалистік буржуазияның мүдделеріне сай келген қоныс аудару ... ... ... XIX ғ. ... ... ... қатты назар аударды. Өйткені, Россияда басыбайлықтың (крепостниктік) ... және ... ... ... ... ... толық шешкен жоқ, Россияның орталық аудандарында шаруалардың толқулары тоқмады. Осындай жағдайда патша өкіметі шаруалардың назарын революциялық ... ... үшін ... ... қолданды. Қоңыс аудары саясаты сол шаралардың бірі еді. Сібірді,
Қазақстанның солтустік, батыс, орталық және оңтустік шығыс аудандарын отарлау арқылы патша ... ... ... ... қоныс аудартып, жаңа жерлерде солар арқылы өзіне әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... шаруалардың қазақ жеріне ағылып келуіне жол ашты. Қазақ даласын отарлау ... іске ... ... ... ... ... Г.А. ... бастауымен 1868 жылы бекітілді. Осы ереже бойынша қоныстанушы әр жанға 30 десятина жер беріліді. Қоныс аударушылар 15 жыл ... ... ... ... ... міндеткерліктен босатылды. Мұқтаж отбасыларына ақшалай (100 сом) көмек берілді [15]. ... жылы ... ... Дала ... ... ... ... әкімшілік туралы ереже шығарды. Жаңа документ 1885 жылы 1 мамырда бекітілді. Бұрынғыларымен салыстырғанда жаңа ... ... ... ... ... ... енді жер ... әр адам басына 10 десятина болып белгіленді, қоныстанушылар салықтар мен міндеткерліктерден үш жылға ғана босатылды, ал одан ... үш ... ... ... ... болды.
Патша өкіметі 1889 жылғы 13 шілдеде туралы арнаулы ереже бекітті. Бұл ережеде жерді бекітіп берудің ... ... ... жоқ, ... өкімет орындарына оның өз қалауынша белгілеуге ерік берілді. ішкі істер және мемлекеттік мүліктер министрлері алдын ала рұқсат еткен жағдайда ғана ... ... ... ... ... аударатын басты аймақтар - Жетісу, Ақмола, Семей, Тобыл, Томск губерниялары ңақтылы белгіленді. Сонымен, 1889 ... ... ... орталық губернияларынан Қазақстанға қоныс аудару қозғалысын ішінара ашып берді және самодержавиенің жалпы аграрлық саясатының мәнді жақтарының бірі ... [8]. ... ... ... асырушылардың бірі-Сібір темір жол комитеті болды (1892 ж. құрылды). Елдің шығысындағы бірсыпыра аудандар темір жолмен байланысқаннан кейін, шаруалардың ... ... кең өріс ... ... ... ... ... Ақмола, одан соң Жетісу, Семей, Орал, Төрғай облыстарында жұргізілді.
Тек 1885 жылдан 1893 жылға дейін Ақмола ... ... ... 251779 десятина жер тартып алынып, 10940 халқы бар 24 жаңа селолар пайда болды. Семей облысында бұл кезде қазақ ... 33064 ... ... жер ... ... ... жыл ... мұнда 3324 отбасы қоныстанды. Шеттен шаруаларды әкеліп қоныстандыру Сырдария облысын, Шымкент, Ташкент және Әулиеата уездерін кеңінен қамтыды. ... ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ басқа облыстардан да келді. Мәселен, 1900 жылғы ... ... ... тек ... бес ... ... Орал, Төрғай, Семей, Жетісу) ғана 3463598 адам болса, оның ішінде европалық Россиядан келгендер 247 мыңдай адам, Сібірден - 42119, Орта ... - 23530, ... - 1191, ... - 1672, ... - 72, ... жерлерден 3557 адам келді. Сөйтіп, 1900 жылы 5 облыс бойынша ... ... ... ... ... 10,5 процентін қамтыды. Оларға 44 миллион гектар жер ... [12]. ... ... ... ... ... ... бағытталған және дамып келе жатқан Россия капитализмнің мүдделерін бейнелеген аграрлық саясаты XIX ғасырдың екінші жартасында ... ... ...
2. 1886 - 1891 жж. ... ре - фор - ма - ... 1886 жыл - дың 2-ма - усы - мын - дағы ... өлкесін басқару ту - ралы ере - же.
III Алек - сандр пат - ша - ның Түркістан өлкесін ... ту - ралы 1886 ... 2 ма - усым - да қол ... Жар - лығы ... - тақ ... ... - дың ... құры - лымы - на ре - фор - ма жа - са - уды бас - тап ... Жаңа ере - жеге сәй - кес ... ге - ... - бер - на - тор - ... үш об - лыс: Сыр - да - рия, ... Са - марқанд кіргізілді. Кейінірек - те, 1897 жы - лы, Жетісу об - лы - сы да жаңа ге - ... - бер - на - тор - ... құра - мына ... Об - ... - дың билігі әске - ри гу - бер - на - тор - ... ... Ха - лық са - ны 800 230 ... жер ... 353 430 шар - шы ... бо - ... көршілес Жетісу об - лы - сы 6 уез - ден: Вер - ный, Қапал, Лепсі, ... Прже - валь - ский және Жар - кент уез - ... ... ... Ере - ... ... ... бүкіл жер қорын мем - ле - кеттің меншігіне бе - ру бол - ды, ол ... - дың эко - номи - ... ... - ның ... ны - саны - мал ша - ру - ашы - ... ора - сан нұқсан келтірді. Жерді мем - ле - ... ... деп жа - ри - ... ... ха - ... ... бей - мерзім жалға бе - рушілер деп қараған үкімет, соңғыла - рына құқық бе - ре оты - рып ... но - мад - ... ... - лы алап - тардың алып қойылу - ын тез - детті, ол XX ғасыр - дың ба - сын - да сто - ... аг - ... ре - фор - ма - лар - дың ... ... - ды. 1886 ... Ере - ... отар - ... бағыты са - лық жүйесінен де өз көрінісін тап - ты. Ол 1867 жылғы Уақыт - ша ере - женің бап - та - рын қай - та - ... әр ... ... - ... көлемін көбей - тті. Мы - салы, шаңырақ алы - мы 4 ... ... ... Сот құры - ... - дағы өзгерістер Ере - жеде көрсетілген жаңалықтар - дың іске асы - рылу - ын заң ... қам - та - ... ету - ге тиіс бол - ды және ол ры - нок - тық қаты - нас - ... тар - тылған әле - уметтік жіктердің мүдде - лерін қорғауды көздеді. Негізгі үш сот инс - тан - ци - ясы - ... ... об - ... сот және ... Се - нат отар - ... ... енді ғана ор - ныға бас - таған жағдай - лар - да қоғам - ның тіршілігін ... ... қам - та - ... ... рет - те - ген ... заң ере - ... жоққа шығар - ды. 1886 жы - лы Түркістан ге - нерал-гу - бер - на - тор - ... ... - ды ... ере - жесі қабыл - данды. Бұл құжат бойын - ша әрбір ер адамға 10 де - сяти - на жер ... ... - та - нушы - лар 5 ... ... са - ... бо - ... - ды, кейін 5 жыл - да са - лықтың жар - ты - сын ғана ... [7]. ... - лар мен ... - ... ... ауда - руы. Жетісу - да ... да - му - ына XIX ... - дың 70 - 90 жыл - да - рын - да ... ... - нан ... ... ұйғыр - лар мен дүнген - дер ықпал етті. Қоныс - танды - ру екі ке - зеңде бол - ды. ... ке - ... 1877 жы - лы ... ауда - нына ... Қырғызс - тан) шэнь - си дүнген - дерінің бір то - бы ... 1881 - 1883 жыл - да - ры, ... - тер - бург шар - ты - на сәй - кес, Іле ... ... - лар мен дүнген - дердің негізгі көпшілігі ... ... - ... - та - нушы - лар - дың ... 5 бо - лыс: Жар - кент және Кет - пен ... Пан - фи - лов ауда - ... аумағын - да), Ақсу-Ша - рын (Ұйғыр ауда - нын - да), Ма - лыбай (Ше - лек ауда - нын - да), Қара - су ... ауда - нын - да) бо - лыс - та - ры ... - ... - да ең ... жер - лер ка - зак - ... пай - да - сына тар - тып алы - нып ... - ... ұйғыр - лар мен дүнген - дер қол - дан су - лан - ды - рыл - ... - ша ... он - ша жа - рам - ды бол - ... учас - ке - лер ал - ды. Об - ... се - ло ... жер - ге ор - на - лас - ты - ру ... 1882 жы - лы ... об - лыстық басқар - ма - сы белгіле - ген ере - ... ... ... - дер мен ... - лар ... ер - кек ... 10 де - сяти - надан жер алуға тиісті еді. Алай - да 1885 жы - лы ... - та - нушы - ... ... жер бөліп бе - ру қолға алынған кез - де, әрбір ер - кек ... 4 - 5 де - сяти - ... ғана жер ... ... 1892 жыл - дың 1 ... - ... бас - тап об - ... алым - са - лық са - лына - тын бол - ды ... - ... және қала - дағы ... мен ... ха - ... - ры ... әкімшілігі, мешіті және оны басқара - тын дінба - сы бар қауым - ... ... - та - нушы - лар - дың ке - дей - лен - ген ... ... кез - ... өздеріне берілген үлесті жердің шағын учас - ке - лерін ғана иге - ре ал - ды. Со - ның нәти - ... ... - дар ... өзінше бір арен - да - лық қаты - нас - тар ... - та - сып, ... - ның ке - дей мүше - лері ... ... жер - ... не - месе олар - дың ... ... қауым - ның әлді мүше - леріне беріп отыр - ды, ал өздері
күнделікті жұмыс - шы - лар ... - лер) ... ... бір ... ала - тын бо - лып жал - ... Бұл үлесті жер - лер фор - маль - ды ... әлі де ... ... атын - да бо - лып ... - мен, іс ... олар жаңа ... - дардың то - лық иелігіне көшетін.
Сөйтіп, қауым - дардың жоғары бай топ - та - ры, дінба - ... және ... ... ... - да - ... се - ... ... өкілдері қауым - ның көпте - ген мүше - лерінің үлесті жер - ... өз қол - да - рына ... - ... - рып, ірі жер ... ай - нал - ... - дық жер - ... се - ло бай - ла - ... қолы - на шоғыр - ла - ну - ына дүнген - дер мен ұйғыр - лардың шет кәсіпке ке - туі де се - ... бол - ды. ... жер - лері ... - сыз бо - лып, ... ... мен ауыл ша - ру - ашы - лық ... - да - ры бол - маған ке - дей - лер алым-са - лықтар төлеу жөніндегі жеңілдік берілген ... ... - нен ... мүлдем күй - зелді, өздерінің үлесті жер - лерін жап - пай тас - тап, қала - ... жал - да - ма ... - шы және ауыл ша - ру - ашы - лық ба - ... - ры бо - лып та - быс ... ... - дер мен ұйғыр - лар өздерімен бірге Жетісуға жа - сан - ды жол - мен су - лан - ды - рыла - тын ... ... - ... ... ... ... ... - дар ішінде би - дай ба - сым бо - лып, ... жар - ты - ... ас - та - мына би - дай ... - лар сон - ... мақта өсіру - мен және ішіна - ра жібек ... ... - мен де ай - на - лыс - ты. ... - дер мен ... - лар май ... - дау үшін ... мен күнжіт, қыша екті. Кейіннен те - мекі ... оны ... ры - нок - та ... етіп ... бас - та - ды ... - да қоныс ауда - ру қоныс - танды - рушы - ... да әсер ет - пей ... жоқ. Егер ... ... - лар мен ... - дер ша - ру - ашы - ... - да ағаш са - бан - дар мен ... да до - бал ... - ман - дар қол - да - ... кел - се, енді олар ... ... - ды, тыр - ма - лар - ды, се - ял - ка - лар - ды, т. б. пай - да - лана - тын бол - ды, жаңа ауыл ша - ру - ашы - лық ... - да - рын: ... те - ... кар - топ, по - ... және ... - рын егуді игерді. Байырғы ха - лықтар - қазақтар мен қырғыз - ... ... ... - дер мал ша - ру - ашы - ... ай - на - лыса бас - та - ... - лар мен дүнген - дердің та - рихи тағдыр - ла - ры Ре - ... бір ... ... ... ... ха - лықта - рының тағды - рымен тығыз ас - та - сып кетті.
Қоныс ауда - ру са - яса - ты (XIX ғ. 1870 - 1880 жж.) XIX ... - дың ... - да - ры орыс және ук - ра - ин ша - ру - ала - рын ... - ... - ру бас - талса, 80-жыл - да - ры ... - ды ... - ты. ... қара - шек - пен ... - та - ры 1879 жы - лы ... - тау ... пай - да бол - ды.
Жетісу об - лы - ... әске - ри гу - бер - на - торы Кол - па - ковс - ... ұсы - нысы ... - ша 1868 ... ... - да - нып, ол 1883 ... ... қол - да - ныл - ды.
1886 жы - лы Түркістан ге - ... - бер - на - тор - ... ... - ды ... ере - жесі ... - ... Бұл ... бойын - ша әрбір ер адамға 10 де - сяти - на жер ... ... - та - нушы - лар 5 ... ... са - ... бо - ... - ды, ... 5 жыл - да са - лықтың жар - ты - сын ғана төледі [17].
1889 жыл - дың 13 ... ... - да - нып, ... - ... - ру тек ал - дын ала Ішкі ... ми - ... және мем - ле - ... жер иеліктері ми - нистрлігінің рұқса - ты ... іске асы - рыл - ды. ... пат - ша жап - пай ... - ... - ру ... ... ал - ма - ды. Ша - ру - алар - дың ... көшуі жалғаса берді. 1891 - 1892 жыл - да - ры егіннің шықпа - уынан орыс ша - ру - ала - ры еуро - ... Ре - сей - ден ... ... қазақ жер - леріне қоныс - та - нып ал - ... 1891 жыл - дың 25 на - уры - зын - дағы Да - ... об - ... - ды ... ту - ралы ере - ... - уші өнеркәсіптің ұлғаюы, кен өндіретін өнеркәсіптің бірша - ма тез да - муы, жаңа темір жол желілерінің са - ... ур - ба - низа - ция ... ... - шы та - бының қалып - та - суы - осы - ның бәрі жи - ... ... - да әле - ... - номи - ... фак - торлар - дың бүкіл жүйесінің өзге - ... әкеп ... ... - ды отар - лық шет ай - ... ай - нал - ... ... ... нығайып ке - ле жатқан ры - нок - тық ... заң ... қам - та - ... ... - ше Ко - ... ... ... - ша, бар - лық өзгерістері және оны жүзе - ге асы - ру ба - ... - да ала - уыз - дық ата - улы - ны ... ... ... сон - дай-ақ басқару және сот жүйесін да - мытуға, то - лықты - руға тиіс бол - ды. Ұсы - ... ... ка - пита - ... да - му - ына бай - ла - ныс - ты ... ес - ке - ру негізінде Қазақстан - дағы Ре - сей әске - ри-әкімшілік өкіметін ор - нықты - ру ... ... тиіс бол - ды. Со - ... 1891 жыл - дың 25 на - уры - зын - дағы пат - ша жар - ... Қазақстан - ның әр түрлі тілде сөй - лейтін ... ... қай - та ... ны - сана - лы ... жа - салған әре - кет деп қарау ке - рек. Жаңа ре - фор - ма - ны ... - дау ... им - пе - рия ... са - яси бел - ... жан - да - ну - ... азат - тық ... - сының өрістеуімен ерек - ше - ленді. Об - лыстар - ды ... ... ... ... пат - ша - ның қала - уы ... - ша ар - на - улы ... - да - латын және бо - саты - латын, да - лалық ге - нерал-гу - бер - на - торы - на ... - тын Ақмо - ла, Се - мей және ... об - ... - ... Бас ... - ма - лары ... - ды. Ге - нерал-гу - бер - на - тор қай - тыс ... не - месе қыз - ... бо - ... яки ... ... - лар - да, егер бұл орай - да оның ... атқару - ды им - пе - ратор басқа адамға тап - сырма - са, оның ... - ... ... әске - ри гу - бер - на - тор - ... қыз - мет ... - ша дәре - жесі үлкені уақыт - ша атқар - ды [16].
1891 жылғы ере - жеде да - ... об - ... - дағы сот құры - лысы - на еле - улі то - ... - ... мен ... - ла - улар жа - сал - ды. Ең ал - ды - мен он - да ... де, оты - ... - лар - ды да Ре - ... ішкі гу - бер - ни - яла - рының се - лолық тұрғын - да - рына ... ту - ралы ба - бы ... - тыл - ... ... сот ... қат - ты өзгер - туіне се - беп болған негізгі міндет ис - лам ша - ... ... - да - ушы би - ... және ... ... ығыс - ты - рып ... олар он - ... ғасыр - лар бойы пай - да - ланып кел - ген ... жою бол - ды. Жаңа ере - же би - лер со - тын ... ха - лық со - ты де - ген жал - пы ата - умен ... құры - лыс - тың жаңа құры - ... енгізді [9].
1891 жылғы Ере - женің 119-ба - бын - да ел ме - кен - ... де, ме - кен - де - ... де ... жер қоры - ның мем - ле - кеттік меншік деп жа - ри - яла - нуы ... - ты - рыл - ды, ал ... жай - ла - улар ... ... - ша ... пай - да - лану - ын - да қал - ды - рыл - ды; кен ... ар - налған қысқы қыс - та - улар - дағы жер - лер жалға ... Жал - пы ... - да 1886 - 1891 жыл - ... Ере - же XIX ... - дың ... - дағы ... - ның әле - уметтік-эко - номи - калық да - му жағда - ят - та - рын ... - те оты - рып, XIX ... - дың ... - да - ... өзінде-ақ бас - талған жаңалықтар - дың жалғасы және аяқта - ушы ке - зеңі бол - ... - жеде ... - та - нушы - лар - дың ... - да - ры нақты Томск және То - был гу - бер - ни - яла - ры, ... Ақмо - ла және Се - мей об - ... - ры деп ... 1891 - 1892 жыл - да - ры заң ... және Орал об - лыста - рына да та - рады. Ша - ру - алар - дың ... ауда - руы ... ... жер - ... тар - тып алу ... ... Қоныс ауда - рушы ша - ру - алар арқылы отар - лау Сыр - да - рия об - лы - сына да та - ... ... ... және При - ... ... жол ... жалғас - ты - рылуы, Қазақстанға орыс қоныс ауда - рушы - лары - на қолай - лы жол аш - ты. Нәти - ... орыс ша - ру - ала - ры ... - лы жер - ... қоныс - танса, қазақтар су - сыз, на - шар жер - ... ... ... ... де - мог - ра - фи - ялық ... да ... 1897 ... жал - пы са - нақ бойын - ша өз ... ... - дың жал - пы ... ... ... ... ауда - рушы - лар көбіне - се стра - теги - ялық маңыз - ды ... - ... ... мыл - ... қару - лан - ды - рыл - ... ... об - лыста - рын - дағы көтеріліс (1868 - 1869 жж.). енгізілуі Ор - та ... қар - сы - ... кез - ... ... ... негізінен Кіші жүзді қам - ты - ды. Зерт - те - уші Н. А. Се - реда Орал об - лы - сын - дағы ... - ның се - бебі ... ... - ды ... - дар арқылы басқару әдісінде деп білді. Көшпелі ха - лықтың ашу-ыза - сын туғызған фак - торлар - дың бірі ... фис - ... са - яса - ... қатай - ты - луы еді. Оның үстіне қатар - дағы көшпелілер мен ... - ты от - ба - ... ... ... - ... атқар - ды. Мұның өзі пат - ша ... ... ... - ның ар - ... - лықта - ры, топ - та - ры жөніндегі қамқор - шы - лық са - яса - ... ... бол - ды; са - ... мен ... да ... - ... күрт ... Орал, Торғай об - лыста - рын - да ха - лықтық бой көрсе - тулердің бас - та - лу - ына ... бол - ... - ша ... - нан ... ... ... ... жүзе - ге асы - рыла бас - таған са - лық са - яса - тына ... - дың на - разы - лығы 1868 ... қара - ... ... ... қару - лы қар - сы - ... ұлас - ты. На - шар қару - ... ... жер ... та - маша ... ... - ге қар - сы қимыл - даған шағын ка - зак ... - шы - лары олар - дың те - ге - ... ... - те ал - ма - ды.
Жа - зала - ушы - лар - дың неғұрлым ұйым - дасқан ... - да - ры 1869 жыл - дың ... бас - та - ... На - урыз ... ба - сын - да Орын - ... Жем ауда - нына екі ... ка - зак от - ря - ды жіберілді. Бірақ да - лада ке - ле жатқан кезінде от - ряд ... әлі де ре - фор - ма ... - ге ба - тылы бар - май ... Қоб - да және Елек өзен - ... ... - да ... жа - сап ... ша - бу - ылы - на ұшы - ... ... бұл то - бы ... ... Арс - ла - нов ... ... Ықылас До - сов бас - шы - лық ет - кен екі жа - ... ... күші ... ... - ... - лы бой ... - тулер шек - тес екі об - лыстың бірқатар аудан - да - рын - да бір ... ... бо - луы се - ... тұрақты бөлімдер аз болған кез - де ... - дың ... ... ұтым - ды бөлу қиын бол - ды. Оның ... ... ... бы - тыраңқы жа - сақта - рын үкіметтің өзін-өзі қорғай - тын күштерімен жеткілікті қам - та - ... ... ірі әске - ... бе - кет - ... қар - сы ... қай - та ... ауыл - да - рына ка - зак от - ... - рының қорғауымен жа - сыры - нып жүрген жеккөрінішті стар - шындарға, бо - лыс - ... қар - сы ... - та - ... Орал об - лы - ... ... - тыс аудан - да - рын, атап айтқан - да, бұрынғы ха - лық көтерілістері бойын - ша да отар - ... қар - сы ... - ... бел - се - не қатысқаны аңғарылған жа - уын - гер та - бын, шекті ру - лары - ның ... - та - рын кең қам - ... Бұл жо - лы да та - бын - дар ре - фор - ма - дан ... ке - зеңдегі отар - шылдыққа қар - сы күрес - ке еле - улі үлес қос - ... - ... ... орын - да - ры ... шек - тес екі да - ... об - лыс ... қанат жа - юының шын мәніне бой - лап жат - пай, ... се - ... бар - лық ... - та хи - ... - дың ықпа - лы деп ... ғасыр - дың 60-жыл - да - рына дейін Хи - уа үкіметі Ре - сей - ге ба - рын - ша адал - дық ... оны - мен ең ал - ды - мен өза - ра ... са - уда қаты - нас - та - рын жа - сап отыр - ды. Алай - да ... - ның ... Ре - сейдің соғыс қимыл - да - ры, өзбек - тердің бас - ты қала - сы Таш - ... орыс ... - ... ша - бу - ыл жа - сап ба - сып алуы Хи - ... Ре - сей - ге көзқара - сын күрт ... Хи - уа ха - ны өзін Ре - ... ... ... өрше - лен - ген және ашықтан-ашық көрсетті, ... Орал об - лы - ... ... ... - да - рын - да ... ... қазақ ру - ларын осы ай - мақтағы Ре - сейдің ықпа - лына қар - сы ат - та - ... итер - ме - ... Хи - уа ха - ны ре - фор - ма - лар - ды жүзе - ге асы - ру ... кез - де, та - бын, на - зар ру - лары - на өз ... ... олар - ды өз ... - ... ар - на - сын - да ұстауға ты - рыс - ты. Хи - уа би - ле - ... Орал және ... об - ... - рының көтерілісшілерімен тұрақты ын - ты - мағын анық факт деп есеп - тейміз, өй - ткені Ре - сей та - рапы - нан ол ... хан - ... ... - та жеңіп, Қазақстан - ның оңтүстік шегінде им - пе - ри - ялық ... ор - ... - нан ... ... қауіп-қатердің күшейе түскен жағдайын - да оны дер - бес ел ретінде Хи - уа ше - кара - лары - ның ... қам - та - ... ету ... - ... та - лап ет - кен бо - ... Оның ... да - лалық екі об - лыстағы көтерілістің же - ... - ... Арс - ла - нов ... би - лер ... Аса - уылов, Әзбер - ген Мұңай - тпа - сов, Уфа мол - да - сы ... До - сов, мол - да ... және ... Хи - уа ... әр ... дәре - жеде бай - ла - ныс - ты бо - ... оның қол - да - уына сүйеніп, сол ... пат - ша ... Хи - уа хан - дығы ... - да да ... ... - да - рын жан - данды - ру - ына се - ... бол - ... - та - ... ... (1870 ж.) ... - та - уда 1870 жы - лы ... Пат - ша әкімшілігі Маңғыс - та - удың негізгі халқы - адай руы күрессіз қабыл - да - май - ды деп ... және оны жүзе - ге асы - ру үшін ... ... - лы ... - лар - ды ... - тау прис - та - вы под - ... - ник Ру - кин да - ла тұрғын - да - ... қиын ... са - нас - пай, адай - лар - дан 1869 - 1870 жыл - дар үшін ... алы - мын жаңа та - риф - ке сәй - кес де - реу ... та - лап ... ... - ген ... тұрғын - дар, со - ның ішінде Бо - зашы түбегінің ба - лықшы жа - тақта - ры Ру - ... та - ... орын - да - удан бас тарт - ты. Адай - лар - дың жай - ... ... ... ... - туға ты - ... Ру - киннің ой - лан - бай жа - ... әре - кет - тері ... - де ... бас - та - бас - та - лу - ына се - беп бол - ды. ... же - ... Иса ... - ба - ев қалың бұқараға бас - шы - лық ету - де ше - ... және жа - зала - ушы - лар - мен ... - де дип - ло - мати - ялық ... та - ныт - ты. Көтерілісшілер сәуір айының ба - сын - да Ни - кола - ев ста - ница - ... Алек - санд - ... фор - ты - на ша - бу - ыл жа - ... алай - да олар ... ұшы - ... Пат - ша - лық өкімет орын - да - рын ... ба - тыл - дығы ... - ты, ... өзі олар - ды қосым - ша әске - ри көмек сұрауға мәжбүр етті; Кав - ... тың ... ке - луі ... ... - ... өзгертті. Қозғалыс - ты ба - суға бас - шы - лық жа - сау қолы - на ... - ... - ... граф Ку - та - исов ты - ныш - ... - ... өз жос - па - рын ұсын - ды. Граф - тың жос - па - рын - да , сол ... олар - дың ... жо - лына ке - ... жа - сау, ... Орыс от - рядта - рының алуы үшін ... - лы ... ... Ку - та - исов ... - та - удың Кин - дері ... және ... қыра - ... солтүстік бөлігінде, Орын - бор да - ласы - мен жатқан Сағым алқабы - нан жүз шақырым жер - дегі Бе - ... ... ... ал - ды. Алек - санд - ... фор - ты ауда - нын - дағы ... топ - та - ... бас - тығы ге - нерал-майор Ко - маров - тың пікірі бойын - ша, ... ... ... ... құра - ... ... - ... - ру көтерілісшілер - ге қорқыныш - ты әсер ету - ге және 1871 ... 1 ... ... олар - ды отар - шыл өкімет орын - да - ... шар - тын ... - ... ... ету - ге тиіс бол - ды. Граф - тың жос - па - ры ... ұшы - ... ... - да Орын - бор өлкесінің ге - нерал-гу - бер - на - торы Н. А. Кры - ... - кий ... ... - дардың Үстіртке, . Қозғалыс же - текшілерінің Хи - уа хан - ... оның та - рапы - нан сырт - тай қол - да - уды қам - та - ... ету - ге үміт ар - тып де - лега - ция жібе - руі ... ... орын - да - рын тағы да ма - ... - ... - ды. Хи - ... та - рапы - нан та - лай то - на - ушы - ... мен ... - ... - ды бас - тан ... адай - лар олар - дың қол - да - уы ту - ... қаси - етті Ис - лам ... та - за ... ту - ралы уәде - леріне се - не де бер - мейтін еді. Оның үстіне пат - ша ... ... ай - ... ба - сып ... - нан ... Хи - ... Ре - сей ... құдіретті әске - ри дер - жа - вамен жан - жалға ба - руы ... - лай бо - ... 1870 жыл - дың жел - ... - нын - да қозғалыс - тың же - текшілері До - сан Тәжи - ев, Ер - жан, Ертімбет ... - тар, Иса ... - ба - ев және олар - дың ... - ген ... 3 мың шаңырақпен Хи - уа хан - дығының шегіне ... ... ... ... күші - ... ша - ру - ала - ры өз қатар - ла - рын ... ... - ге қол ... ал - ма - ды, ... өзі са - ны жөнінен бол - ма - шы жа - зала - ушы от - ... - дың ха - лық қар - сы - ... ... ... - рын ... - ру - ына ... ... қазақ ша - ру - ала - рының ру - лық тар өрістері мүдде - лері отар - шыл им - пе - ри - яның әске - ри құра - мала - ... ... ұйым - да - суы ... ... кем түскен көтерілісшілер жа - сақта - рын - дағы ... - ма - ушы - ... ... - ды. Көтеріліс шағын си - пат - та болғаны - мен, оның ге - ог - ра - фи - ялық ... тым ... - ды бол - ды - ... ... Ба - тыс Қазақстан, Солтүстік Қазақстан - ның бір бөлігі қазақ ша - ру - ала - ... бой ... - ... қам - ты - лып, жүзе - ге асы - рылу - ын қиын - ... - та - нушы - лар - дың ке - дей - лен - ген ... ... кез - ... өздеріне берілген үлесті жердің шағын учас - ке - лерін ғана иге - ре ал - ды. Со - ның нәти - ... ... - дар ... ... бір арен - да - лық қаты - нас - тар ... - та - сып, ... - ның ке - дей мүше - лері ... ... жер - ... не - месе олар - дың ... бөлігін қауым - ның әлді мүше - леріне беріп отыр - ды, ал өздері ... ... - шы - лар ... - лер) ... ... бір бөлігін ала - тын бо - лып жал - данды. Бұл үлесті жер - лер фор - маль - ды ... әлі де ... ... атын - да бо - лып қалғаны - мен, іс ... олар жаңа ... - ... то - лық ... ... 1889 жыл - дың 13 шілдесінде қабыл - да - нып, қоныс - ... - ру тек ал - дын ала Ішкі ... ми - ... және мем - ле - ... жер ... ми - ... ... - ты арқылы іске асы - рыл - ды. Бірақ пат - ша жап - пай қоныс - танды - ру ... ... ал - ма - ды. Ша - ру - алар - дың ... ... ... ... 1891 - 1892 жыл - да - ры ... шықпа - уынан орыс ша - ру - ала - ры еуро - ... Ре - сей - ден ... ... ... жер - ... қоныс - та - нып ал - ды.
Ере - жеде қоныс - та - нушы - лар - дың аудан - да - ры ... ... және То - был гу - бер - ни - яла - ры, ... Ақмо - ла және Се - мей об - ... - ры деп көрсетілді. 1891 - 1892 жыл - да - ры заң ... және Орал об - ... - рына да та - ... Ша - ру - алар - дың қоныс ауда - руы ... ... жер - ... тар - тып алу ... ... ... ауда - рушы ша - ру - алар ... отар - лау Сыр - да - рия об - лы - сына да та - рады.
Қазақ жерінің ... және При - ... ... жол ... ... - ты - рылуы, Қазақстанға орыс қоныс ауда - рушы - лары - на ... - лы жол аш - ты. Нәти - ... орыс ша - ру - ала - ры ... - лы жер - лерге қоныс - танса, қазақтар су - сыз, на - шар жер - ... ... ... ... де - мог - ра - фи - ялық жағдайы да өзгерді. 1897 ... жал - пы са - нақ ... - ша өз ... ... - дың жал - пы ... 87,1%-ға кеміді. Қоныс ауда - рушы - лар көбіне - се стра - теги - ялық маңыз - ды ... - ... ... мыл - тықпен қару - лан - ды - рыл - ды.
Жетісу - да ең жақсы жер - лер ка - зак - ... пай - да - сына тар - тып алы - нып ... - ... ... - лар мен ... - дер қол - дан су - лан - ды - рыл - майын - ша егіншілікке он - ша жа - рам - ды бол - ... учас - ке - лер ал - ды. Об - ... се - ло ... жер - ге ор - на - лас - ты - ру ... 1882 жы - лы ... об - ... ... - ма - сы белгіле - ген ере - желер негізінде дүнген - дер мен ұйғыр - лар әрбір ер - кек ... 10 де - сяти - ... жер ... ... еді. Алай - да 1885 жы - лы қоныс - та - нушы - ... ... жер ... бе - ру қолға алынған кез - де, ... ер - кек ... 4 - 5 де - сяти - ... ғана жер бөлініп беріліп, 1892 жыл - дың 1 қаңта - рынан бас - тап об - ... алым - са - лық са - лына - тын бол - ... - ... және қала - дағы ... мен ... ха - ... - ры ... әкімшілігі, мешіті және оны басқара - тын дінба - сы бар қауым - дарға ... - та - нушы - лар - дың ке - дей - лен - ген ... ... кез - ... ... ... үлесті жердің шағын учас - ке - ... ғана иге - ре ал - ды. Со - ның нәти - ... ... - дар ... өзінше бір арен - да - лық қаты - нас - тар ... - та - сып, ... - ның ке - дей мүше - лері ... ... жер - ... не - месе олар - дың ... бөлігін қауым - ның әлді мүше - леріне беріп отыр - ды, ал өздері
күнделікті ... - шы - лар ... - лер) ... ... бір бөлігін ала - тын бо - лып жал - данды. Бұл үлесті жер - лер фор - маль - ды ... әлі де ... ... атын - да бо - лып ... - мен, іс ... олар жаңа ... - ... то - лық иелігіне көшетін.
Үкіметтің бұрынғы сот жүйесін қат - ты ... - ... се - беп ... ... ... ис - лам ша - риғатын уағыз - да - ушы би - ... және ... ... ығыс - ты - рып ... олар он - ... ... - лар бойы пай - да - ... кел - ген жеңілдіктерді жою бол - ды. Жаңа ере - же би - лер со - тын ... ха - лық со - ты де - ген жал - пы ата - умен ... құры - лыс - тың жаңа құры - ... ... ...
* ... М. Опыт военного обозрения русских границ в Азии. СПб., 1873;Шахматов Г. Замечание о ... ... ... Орды ... ... 1832, № 8.
* ... Т. О развитии хлебопашества по бассейну реки Тургая //Записки Оренбургского отдела РГО. 1870, вып. ... А. ... у ... ... ... 1888, № ... Оседлые киргизы-земледельцы на р. Чу//Записки Западно-Сибирского отдела РГО, кн. XVII. ... 1900.
* ... А. Ф. ... лет ... за ... ... киргизского народа1797-1838 гг. Оренбург, 1926; Восстание Исатая Тайманова. Ташкент, 1927.
* Якунин А. Ф. Революция 1905 -- 1907 гг. в ... ... ... М., 1949.
* ... ... 1951, № 4.
* Кар.: Приймак Н. И. ... ... ... ... ... 1905-1907 гг. (середина 30-х -- 60-е годы) // Советская историография классовой борьбы и ... ... в ... Л., 1967, ч. 2, 39-6.
* ... ССР ... А., 1957, 1-т., ...
* Асылбеков М. X. Железнодорожники Казахстана в первой русской революции (1905 -- 1907 гг.) А., ... ... ... ... в Казахстане (1905-1907гг.), А., 1966;Турсунбаев А. Б. Казахский аул в трех революциях. А., 1967.
* ... Т. Ю. ... ... ... ... в ... ... РСДРП (1890-1903 гг.). М„ 1962, 5-6.
* К социализму, минуя капитализм. М., 1974, 18-23-6.
* ... Р. Ф. ... ... трудящихся Семиречья в 1905-1907 гг. // Уч. зап. Казгосун-та. Сер. историч., 1962, т. 53, вып.9, 139-140-6.
* Пахмурный П. М. ... ... в ... ... гг. А., 1976.
* ... Б. С. ... ... в Казахстане в 1905-1907 гг. А., 1977.
* Брайнин С., Шафиро Ш. Очерки по истории Алаш-Орды. М., 1935, Приложение № 1 ... ... 94-96-6.
* ... 1916 год. Сб. ... и материалов. А., 1998, том I, II; Козыбаев М. К. Казахстан на рубеже веков. А., 2000;Бисенбаев А. К. К ... об ... ... движений XIX - начала XX вв. в Казахстане // Казахстан в начале XX века. Сб. ... А., 1993; ... К. Алаш һәм ... А., 1995; ... М. Алаш ... А., 1995; ... в ... XX века: методология, историография, источнико-ведение. Сб. статей, вып. 1, 2. А., 1993, 1994 және б.
* ... Н. ... ... А., 1999, 170-6.
* ... Советской власти в Средней Азии и Казахстане. Ташкент, 1967; Октябрь в Казахстане. А., 1930 және б.
* Победа Советской ... в ... Азии и ... ... 1967, 205-6
* Қар.; ... ... партии Узбекистана. Ташкент, 1974, 58-6.
* Заки Bлади Тоган. Воспоминания, кн. I. Уфа, 1994, 264-266-6.
* Назарбаев Н. ... ... А., 1999, 173-6.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сурет тарихы65 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет
1922 – 1924 жж. Ақша реформалары6 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1990 жылдан бастап Қазақстанның әкімшілік-аймақтық даму тарихы5 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары33 бет
XIX ғасырдың екінші жартысы XX ғасырдың басында Қазақстандағы әкімшілік құрылыс пен құқық5 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь