Бұршақты көкөністер

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І.Негізгі бөлім
1.1.Бұршақ тұқымдастарының сипаттамасы,сұрыптары ... ... ... ... ... ... ...5
1.2.Асбұршақтың тұқым шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.3.Бұршақ тұқымдастарының халық шаруашылығындағы маңызы ... ..12
1.4.Бұршақ дақылдарының морфологиялық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... 16
1.5.Бұршақ дақылдарының биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
Бұршақты көкөністер, әсіресе асбұршақтың жасыл бұршақшасы мен үрме бұршақтың қалақшасы, аса құнды өсімдіктер.
Бұршақты көкөністер ақуызға өте бай, оның құрамында қанттар, дәрумендер бар. Көкөністік бұршақ пен үрме бұршақты ерте, шілденің басында немесе ортасында жинайды, бұл тұрғындарды жас көкөніспен ерте қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Бұршақты дақылдар, өсімдіктің тамырына орналасқан түйнек бактерияларының көмегімен, ауадағы азотты жинауға қабілетті. Олардан кейін топырақта гектарына, 10-12 т көң немесе 3 ц аммияк селитрасын енгізгенмен пара-пар болатын, 50-ден 100 кг дейін азот қалады. Сондықтан бұршақтылар өзге көкөніс дақылдары үшін жақсы алғы дақыл болып табылады. Өнімді қолмен жинауға байланысты туындайтын үлкен шығындар, олардың егіс көлемін шектейді. ...
1. Матаганов Б.Г., Аяпов К.Д. Плодовые и ягодные культуры. Алматы: Кайнар, 1997.
2. Юсупов М., Петров Е., Ахметова Ф. Овощеводство Казахстана, Учебник. Т. 1-2. Алматы, 2000.
3. Сиривля А. Г. Свежие овощи - круглый год.-Алма-Ата: Кайнар, 1985.
4. Щепетков Н.Г., Өзбеков.Б., Ысқақов М.Ә. және т.б. Көкөніс шаруашылығы. Астана, 1998 ж.
5. Жеміс-көкөніс шаруашылығы: оқулық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Н. Г. Щепетков, а.ш.ғ.д., профессор, М. А. Ысқақов, а.ш.ғ.к., доцент. - Алматы: ЖШС РПБК «Дәуір», 2011.- 536 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.............................................................................................................3
І.Негізгі бөлім
1.1.Бұршақ тұқымдастарының сипаттамасы,сұрыптары...........................5
1.2.Асбұршақтың тұқым шаруашылығы......................................................8
1.3.Бұршақ тұқымдастарының халық шаруашылығындағы маңызы......12
1.4.Бұршақ дақылдарының морфологиялық сипаттамасы........................16
1.5.Бұршақ дақылдарының биологиялық ерекшеліктері........................................19
Қорытынды........................................................................................................23
Қолданылған ... ... ... ... асбұршақтың жасыл бұршақшасы мен үрме бұршақтың қалақшасы, аса ... ... ... ... ... өте бай, оның құрамында қанттар, дәрумендер бар. ... ... пен үрме ... ... ... ... немесе ортасында жинайды, бұл тұрғындарды жас көкөніспен ерте қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Бұршақты дақылдар, ... ... ... ... ... көмегімен, ауадағы азотты жинауға қабілетті. Олардан кейін топырақта гектарына, 10-12 т көң немесе 3 ц аммияк селитрасын енгізгенмен пара-пар болатын, ... 100 кг ... азот ... ... ... өзге ... ... үшін жақсы алғы дақыл болып табылады. Өнімді қолмен жинауға ... ... ... шығындар, олардың егіс көлемін шектейді.
Асбұршақ - Рisum sativum L. Асбұршақ жасыл ... ... ... ... дәні ... піспеген кезінде пайдалану үшін өсіріледі. Жас бұршақтың құрамында 6-7 % ақуыз, 10-14 % ... ... ... 6-7 % ... А, В1, В2, С, Е, К ... ... Тұқымының пісіп-жетілуіне қарай қанттар мен дәрумендердің мөлшері азайып, крахмал мен ақуыз көбейе түседі.
Асбұршақ - бір жылдық өсімдік. ... ... ... ... бір ... дейін бойлайды. Сабағы шөптесін, жіңішке, қуыс, биіктігі 30 см-ден 250 см ... ... жұп ... ... бар. Жоғарғы жапырақтарының қолтығында гүлсидамдары орналасқан. Гүлдері қос жынысты, ... ... ... - ... ... ... ... және қантты болып бөлінеді. Қантты сұрыптарының жемістерінің жармаларында талшықты пергаментті қабат жоқ, олар нәзік және тәтті келеді. ... ... ... ... және ... ... ... Бұлардың бұршағы жарылмайды және нашар бастырылады. Аршымалы сұрыптардың қабырғасының ішкі жағындағы ... ... оны ... ... бұл ... ең ... ... бұршақ алу үшін өсіреді. Тәтті жас дәндерін бөліп алып консервілейді, кептіреді, сондай-ақ тоңазытады. ... ... ... және ... ... Әр бұршаққапта бір қатарға орналасқан 4-10 тұқым болады. ... ... ... 1-2оС, ал әжімді тұқымды ... 4-6оС ... өне ... Тұқымдардың өнуіне оңтайлы температура - 18оС жылылық.
Жас өсімдіктер көктемгі - 4-8оС бозқырауды, ал ... - ... ... көтереді. Алайда күзгі бозқырау (3-5оС) бұршаққап дәндерінің толысуы және жасылданып пісу ... ... ... ... оны ерте ... ... ... Мұндай жағдайда өсімдік қалыпты температурада, ауа мен топырақтың ылғалды жағдайында дамиды, ал ол жоғары өнім ... ... ...
Асбұршақ ылғалды жақсы көретін өсімдік болғанымен, тамыр жүйесінің жақсы жетілуі нәтижесінде қысқа мерзімдік құрғақшылықтарға айтарлықтай төзімділік таныта алады. Суға ... зор ... ... ... және одан ... ... ... құралуы кезінде ылғалдың жетпеуінен алақат дәнділік пайда болады. ... тым көп ... ... ... ... ... ...
Асбұршақ - ұзақ күннің өсімдігі. Оның өсу мерзімі, оңтүстікке қарағанда солтүстікте қысқарақ. Ерте ... ... ұзақ күн ... ... күнде де (10 сағаттық) қалыпты мерзімде жеміс береді. Топырақтардың ішінде бұршаққа қолайлысы, қара топырақ пен сазды қара топырақ, ... ... ... қара ... ... көп өзен аңғары топырағы. Батпақты, ащы топырақтар асбұршаққа жарамсыз. ... ... ... көкөністер, әсіресе асбұршақтың жасыл бұршақшасы мен үрме бұршақтың қалақшасы, аса құнды өсімдіктер. ... ... ... өте бай, оның құрамында қанттар, дәрумендер бар. Көкөністік ... пен үрме ... ... ... басында немесе ортасында жинайды, бұл тұрғындарды жас көкөніспен ерте қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Бұршақты дақылдар, өсімдіктің ... ... ... бактерияларының көмегімен, ауадағы азотты жинауға қабілетті. Олардан кейін топырақта гектарына, 10-12 т көң немесе 3 ц аммияк селитрасын енгізгенмен ... ... ... 100 кг ... азот ... ... бұршақтылар өзге көкөніс дақылдары үшін жақсы алғы дақыл болып табылады. Өнімді қолмен жинауға байланысты ... ... ... ... егіс көлемін шектейді.
Асбұршақ - Рisum sativum L. Асбұршақ жасыл бұршағы (бұршаққап, қалақша) немесе дәні толық ... ... ... үшін ... Жас ... құрамында 6-7 % ақуыз, 10-14 % қанттар немесе крахмал, 6-7 % ... А, В1, В2, С, Е, К ... ... ... пісіп-жетілуіне қарай қанттар мен дәрумендердің мөлшері азайып, крахмал мен ... ... ...
Асбұршақ - бір жылдық өсімдік. Кіндік тамыры тармақталған, ... бір ... ... ... ... ... жіңішке, қуыс, биіктігі 30 см-ден 250 см дейін. Жапырақтары жұп ... ... бар. ... ... ... ... ... Гүлдері қос жынысты, өздігінен тозаңданады.
Жемісі - бұршаққап, құрылымдары бойынша аршымалы және қантты ... ... ... ... ... ... ... пергаментті қабат жоқ, олар нәзік және тәтті келеді. Жемісін тағамға жармасымен пісірілген және консервіленген ... ... ... ... ... және ... ... Аршымалы сұрыптардың қабырғасының ішкі жағындағы пергаментті қабаты оны қатайтады, ... бұл ... ең ... жасыл бұршақ алу үшін өсіреді. Тәтті жас дәндерін бөліп алып консервілейді, кептіреді, сондай-ақ тоңазытады. ... ... ... және ... ... Әр бұршаққапта бір қатарға орналасқан 4-10 тұқым болады. Тегіс тұқымды сұрыптар 1-2оС, ал ... ... ... 4-6оС ... өне ... ... өнуіне оңтайлы температура - 18оС жылылық.
Жас өсімдіктер ... - 4-8оС ... ал ... - ... ... ... ... күзгі бозқырау (3-5оС) бұршаққап дәндерінің толысуы және ... пісу ... ... ... ... оны ерте ... мүмкіндік береді. Мұндай жағдайда өсімдік қалыпты температурада, ауа мен топырақтың ... ... ... ал ол ... өнім алуға мүмкіндік береді.
Асбұршақ ылғалды жақсы көретін өсімдік болғанымен, тамыр жүйесінің ... ... ... ... ... ... айтарлықтай төзімділік таныта алады. Суға деген зор талабы гүлдену алдында және одан кейін байқалады. Тұқымдардың құралуы кезінде ылғалдың жетпеуінен ... ... ... болады. Бірақ тым көп суландырса, асбұршақтың саңырауқұлақ ауруымен зақымдануы мүмкін.
Асбұршақ - ұзақ күннің өсімдігі. Оның өсу ... ... ... ... ... Ерте пісетін сұрыптар ұзақ күн сияқты, қысқа күнде де (10 ... ... ... ... ... Топырақтардың ішінде бұршаққа қолайлысы, қара топырақ пен сазды қара топырақ, сонымен қатар құрамында қара шірінді біршама көп өзен ... ... ... ащы ... асбұршаққа жарамсыз.
Сұрыптары.
Победитель Г-33. БО КДС және ТШ ҒЗИ-да ... ... ... ... ... ... ... кезеңі 75-95 тәулік, бұршаққабын алғашқы жинағанға дейін 64-72 тәулік өтеді. Механизм көмегімен жинауға жарамды. ... ... ... 40-55 см. ... ... ... көкшіл-сұр-жасыл түсті.
Фуга. Аршымалы сұрып. БОӨШ ҒЗИ-ның Қырым тәжірибе селекция стансасында шығарылған. ... ... ... ... ... ... ұшы үшкірленген, қоңыр-жасыл түсті. Консервілеуге және жас күйінде пайдалануға ұсынылады.
Карагандинский 1055. Орталық Қазақстан ауыл шаруашылығы ҒЗИ-да шығарылған. ... ... 60-80 см, ... ұзын. Алғашқы бұршаққапқа дейінгі буындардың саны 8-10. Бұршаққаптары таспиқ тәрізді, сарғылт қызыл түсті.
Адагумский. Бұрынғы БОӨШ ... ... ... ... ... ... әмбебап пайдалануға арналған, ең жоғары өнімді, орташа мерзімде пісетін сұрыптардың ... ... ... болғаннан бұршаққаптарды жинағанға дейін 60-65 күн. Сабағының ұзындығы 70-80 см, ... ... ... түзу ... сәл иіңкі, күңгірт жасыл. Бұршаққабында - 7-9 бұршақ. Тұқымдарының түсі сарғылт жасыл. Дәмдік сапасы өте ... ... ... Ең жақсы алғы дақылдар - асханалық қызылша, ... ... ... ... ... өзге ... сияқты. Асбұршақтың егістігіне органикалық тыңайтқыштар енгізбейді. Бұршақтың дәні көбіне ... ... ... ... ... сауларын бөліп алу үшін оларды ас тұзының ерітіндісіне (10 л суға 3 кг тұз) салады. Ерітіндінің бетіне қалқып шыққан дәндерді алып ... да, ... ... таза ... ... ... 10 ... (ал нитрагинмен өңдегенде 20-30 тәулік) бұрын, тұқымды 10 минут сайын араластыра отырып, ТМТД ... ... 500 г/ц) ... ... тұқымның өнгіштік қабілеті артады. Егер алдында (1-2 сағ. бұрын) ... ... ... ... нитрагинімен өңдейді: ол түйін бактериясының дамуын күшейтеді - 0,5 л ... 10 л таза суға ... ... ... ... тұқымның себілетін гектарлық мөлшеріне бүркеді де мұқият араластырады. Тура түсетін күн сәулесі бактерияларды өлтіретіндіктен, барлық жұмысты көлеңкеде жүргізу керек. ... ерте ... ... дақылдар сепкіштерінің жоғарғы себілгішіне қойып себеді. Ең алдымен тегіс тұқымды сұрыптар, содан соң 8-10 тәуліктен кейін ... ... ... ...
Қантты сұрыптарды - 3-4 ізді, ал аршымалы ... 5-7 ізді ... ... ... арасындағы қашықтық - 50 см, қатарлар арасындағы қашықтық - 15-20 см, ал қатардағы ... ... 4-6 см ... ... ... ... да жай ... қатараралықтарын 7,5-15 см, ал қатардағы өсімдіктердің арасын 6 см ... ... ... Себу мөлшері - 200-250 кг/га.
Көктеу кезінде ақ бұршақ топырақ ... ... ... ... сондықтан тұқым 5-7 см тереңдікке сіңіріледі. Тұқым себілгеннен соң топырақты таптағышпен тығыздайды. Өскін көріне ... ... ... ... немесе көлденең немесе қатардың бағытына бұрыштап тырмалайды; өсімдіктің биіктігі 5-6 см-ге ... ... тағы да ... ... ... тырмалауға болмайды, себебі ондайда өсімдік тез сынғыш келеді. Өсімдік топырақ бетін көлеңкелегеннен бастап, оны күту жұмыстары тоқтатылады.
Көк өскіннің ... мен ... ... ... қосымша суландыру өнімді елеулі арттырмайды, бірақ гүлдену кезінде және одан кейінгі 2-3 суару ... ... және ... ... қантты сұрыптарын гүлдегеннен 17-19 тәулік өткен соң, әдетте шілде айының екінші жартысында бұршаққабымен ... ... ... Жинау құрғақ ауа райында 2-3 тәуліктен кейін және салқын ауа ... 4-5 ... ... ... ... 6-8 рет жиналады, бірақ ең мол өнім алғашқы үш жинауда болады. Қалақша-бұршақ жемісін сағағынан басбармақтың тырнағымен қысып үзіп ... Бір ... ... ... 7 кг бұршақ жинайды.
Асбұршақтың аршымалы сұрыптарын гүлдене бастағаннан 12-15 ... ... ... ... қант ... көбірек болатын, сүттене пісу кезеңінде жинайды. Үлкен алқаптарда жасыл бұршақты жал жасайтын ЖБА-3,5 дестелегішімен орады, ал жинап, бастыру ... ... ... ... ... ... ... едәуір азайтатындығын назарда ұстаған жөн.
Асбұршақтың тұқым ... ... ... ... ... ... ... бүтін сақталады, ал аршымалы сұрыптарынікі қақырап - ашылады. ... ... ... ... ... ... ... бөлігі қамырланып піскенде жинайды. Асбұршақты дестелегіштермен немесе дестеге салғыш құрылғылары бар ... ... шөп ... дестеге салады да, комбайнның барабан айналымын 2 есе азайтып бастырады. Тұқымды ОВС - 10, тұқым тазалағыштарында, ОПС-1 және ... ... ... ... ... ... гектарлық өнімі 15-18 ц. Тұқым өнгіштігін 4-5 жыл сақтайды. МҮҚ бойынша бірінші санаттағы тұқымның сұрыптық тазалығы 99 %, екіншісінікі - 98,8 %, ... - 97 %. ... ... ... ... сұрыптардың және сирек будандардың қоспасы 3 % аспағаны жөн. Әжімді асбұршақтың бірінші класты тұқымының өнгіштігі - 90 %, ... ... ... - 99 %, 1 ... ... өсімдіктер тұқымы - 10 дана, оның ішінде арамшөптер тұқымы - 1-ден аспайды, ал аршымалы асбұршақ үшін ... 95 % және 90%, 10 және 1 дана бір ... ... - ... vulgare. ... шаруашылығында кәдімгі үрме бұршақ кең тараған, кеш пісетін лима үрме ... - ... ... үрме ... тағамға - сорпаға, соусқа немесе ет тағамдарына тұздық ретінде толық пісіп-жетілмеген бұршағы ... ... Шикі үрме ... құрамында улы зат - фазин, азоты бар - ... ... оны ... ... ... улануға әкеп соқтыруы мүмкін. Пісірген кезде ол жойылады.
Қоректілігі жағынан үрме бұршақ көптеген ... ... ... ... Онда ... майлар, қанттар, каротин, минералды тұздар, В1, В2, С, К ... көп. ... ... үрме ... та ... тұқымдастарына жататын, бір жылдық шөптесін өсімдік. Тамыр жүйесі нашар дамыған, топырақтың беткі қабатында орналасады, қолайлы ... 75 ... ... ... ... ... ... шырмалғыш, күшті бұтақтанғыш. Сабағының биіктігі бұтақтанғыштарында - 25-45 см, ... ... 1,5 м ... ал шырмалғыштарында 2-ден 5 метрге дейін. Жапырақтары дара қауырсынды, орталық сағақта үш ... ... ... Үрме ... ... ... барлық мүшелерін түк басқан.
Гүлдері ұсақ, жапырақтарының ... ... ... ... шоқ ... ... ... тозаңданады. Олар ақ, қызғылт, күлгін түсті болады. Жемісі - ұзындығы 12-15 см, 3-10 дәні бар - ... ... ... жылуға жоғары талап қояды: тұқымы топырақ 8-10оС ... ... өне ... ал жас өскін 1оС үсікте опат болады. Сонымен бірге дәні пісіп-жетілген өсімдік 4оС дейінгі қысқа ... ... ... Гүлжару және жемістену кезіндегі суық және жаңбырлы ауа райы ... ... ... және үрме бұршақтың саңырауқұлақ ауруларымен зақымдануын тудырады. Оның дамып, жетілуі үшін оңтайлы температурада - 20-25оС, ал 30оС ... және ... ... ... түсіп қалады және жасыл бұршаққаптың өнімділігі төмендейді.
Үрме бұршақ топырақтың және ауаның дымқылдығына ... ... ... ... ... ылғал тапшы болса қатты, ұсақ, құрғақ бұршаққаптар байлайды. Құрғақшылықта, әсіресе гүлдеу және жеміс байлау кезеңінде, шанақтары, гүлдей және жас ... ... ... ... жасыл бұршаққаптарының жоғары өнімі тек суландырғанда ғана мүмкін.
Бастапқы даму ... үрме ... ... мол ... ... етеді. Одан кейін, әсіресе, гүлдену мен жемістену ... ... ... пен ... ... ... ... артуына және жеміс сапасына жақсы әсер етеді. Ауа мен температураның режимін жақсарту үшін үрме бұршақты ... ... үрме ... ... 10-12 қатарынан кейін басым жел бағытына көлденең ұзын сабақты өсімдіктерден (жүгері және басқалар) 2-3 қатар ықтырмалар егу тәжірибеге ... ... ... топыраққа онша талап қоймайды, бірақ асбұршақ сияқты қышқыл топырақты, жер асты суы ... биік ... ... ... қалған сулы телімдерді жаратпайды. Ол топырақтан қоректік заттарды аз ... ... ... бактерияларының көмегімен азотты ауадан пайдалана бастағанға дейін, дамуының алғашқы кезеңінде ... көп ... ... ... бұршаққабында пергаментті қабаты жоқ қантты; бұршаққаптарында талшықты жіпшелері бар ішінара қантты; пергаментті қабаты дамыған аршымалы сұрыптарын ажыратады.
Грибовская 92 (Широкостручковая 92). БО ... ... ... және ... ... ... шығарылған. Тез пісетін, ішінара қантты, жас күйінде пайдаланылатын сұрып. Пісу барысында шашылуға бейімді. Орташа бұтақтанатын, биіктігі 40 см ... ақ ... ... ... жалпақ, қылыш тәрізді, пісіп жетілмегенде түсі жасыл. Пергаменті кеш қалыптасады, бірақ ... ... ... ... болады. 1000 тұқымның массасы 350-400 г.
Триумф сахарный 764. Воронеж көкөніс тәжірибе ... ... Ерте ... ... ... жақсы қантты түртектес сұрып. Техникалық пісуіне 55-60 тәулік қажет. Антракнозға төзімді. Биіктігі 30-40 см, бұта ... ... ... ... бұршаққабы цилиндрлі, түзу, ұзындығы 12-16 см. Дәндері ірі, сарғылт-қызыл ... 1000 ... ... 400-600 г. ... ... ... Үрме бұршақты көкөніс ауыспалы егісінде танапқа көң енгізгеннен 2-3 жыл ... соң ... Үрме ... үшін ең ... алғы ... - ... қызанақ, қияр, орамжапырақ.
Күзде сүдігер жыртқанда бір гектарға 2,5-3 ц ... ... ... ... ... ... ... 1,5 ц аммиак селитрасын және 1 ц калий тұзы енгізіледі. Егер үлескіде арамшөп көп болса ... ... тым ... онда терең қопсытқышпен 12-15 см өңдеп, кейіннен тырма және тығыздағыш жібереді.
Егуге өнгіштігі 90% кем ... ірі ... ... ... ... ... жою үшін себуге екі апта қалғанда, оларды ТМТД дәрмегімен уландырады, себетін күні, өскіннің пайда болуын жеделдететін және антракноз ауруына шалдықпауға ... ... 60оС ... ... сумен шылайды. Алты сағаттан кейін суды төгіп, ... ... үшін ... ... сосын үрме бұршақтың нитрагинімен (0,5 л/га тұқымға) өңдейді. Тұқымды нитрагинмен өңдейтін болса, ТМТД-мен өңдеуді ... 3-4 апта ... ... (ТМТД түйнек бактерияларына қауіпті).
Үрме бұршақты топырақ 10 см ... ... ... жылығанда (жүгерімен, қиярмен бір мерзімде) себеді.
Қуаңшылықты жағдайда қос ізді ... ... ... ... береді: таспалардың аралары - 70 см, ал таспадағы іздердің арақашықтығы - 35 см, бір ... ... - 10-12 см. ... ... ... гектарына 80-нен 100 кг дейін тұқым себіледі. Тұқымның сіңіру тереңдігі - 5-6 см. ... тез және ... ... үшін ... нығыздайды.
Күтіп-баптау жұмыстары топырақты қопсытудан, суландырудан, үстеп қоректендіруден және арамшөптермен күресуден тұрады. Өсу-даму кезінде үрме бұршақты гектарына 350-400 м3 су ... 3-5 рет ... ... ... ... ... (га): 0,5 ц ... селитрасы, 1,5-2,0 ц суперфосфат, және 1 ц хлорлы калий.
Үрме бұршақтың жасыл бұршаққабын жатыны байланғаннан 8-10 тәулік ... соң, ... өте ... ... ... ал тұқымдарының көлемі бидай дәніндей кезінде жинайды. Бір ... бір ... 8-10 кг ... ... Жинауды 3-6 тәуліктен соң қайталайды (осылай 5-6 рет). Жасыл бұршаққаптарын тез іске асыру керек, ... олар 2-3 ... соң ... және С ... 50 %-на ... ... Гектарынан орташа есеппен 50-80 ц өнім жинайды. Көкөністік үрме бұршақты салқын ... ... күн, ... 3 0С жылылықта және 85% ауа ылғалдылығында 1-2 апта сақтауға болады. ... ... ... ... ... ... ... жеткенде, бірақ әлі де жұмсақ (бармақпен жаншылады) ... ... Үрме ... мынадай талаптарға сай болуы керек: бұршаққаптары жас, бүтін, ластанбаған, зиянкестермен зақымданбаған, ауруға шалдықпаған, жеміс сағағы бар немесе онсыз. Бұршаққап ішкі ... ... ... ... иген ... ... сынғыш, пергаментсіз қабатты және қатты талшықсыз болуы керек.
ҮРМЕ БҰРШАҚТЫҢ ТҰҚЫМ ШАРУАШЫЛЫҒЫ. Тұқымдық егістікке ең жақсы ... ... ... үрме ... жасыл бұршаққапқа өсіргендей. Бірақ жинауға төменгі бұршаққаптары піскенде және олардағы ... ... тән ... ие болғанда кіріседі. Дестелегіштермен дестеге түсіріп, бастыруын астық бастырғыш комбайндардың барабан айналымын азайтып және мұқият реттеп жүргізеді. Егіс көлемі шамалы ... ... ... және ... дөңгелекті тракторлардың дөңгелегімен таптап, үгіп алады. Тұқымдарын ОВС-10 немесе тұқым тазалағыштарында ... ... 12-14 ц ... жиналады. Кептірілген тұқымды ылғалдылығы 16%-дан асырмай сақтайды, олардың ... 4-6 жыл бойы ... ... санатты тұқымның сұрыптық тазалығы - 99,8 %, екіншісінікі - 99 %, үшіншісінікі - 97 %. ... ... ... басқа сұрыптар мен сирек будандардың қоспасы 3 %-дан аспауы керек. Бірінші класты тұқымның өнгіштігі - 95 %, ... ... ... - 99 %, ... ... келісіне 5 данадан артық емес, оның ішінде арамшөптікі - 1 дана.
Көкөністік бұршақ - Vicia faba L. ... ... ... үй ... ... Дәнінде 25% ақуыздар және 55% шамасында көмірсулар болады. Қуаттылығы (калориялығы) өте жоғары. Тамаққа жаңа ... жас ... ... және ... ... ... ... пісірілген бұршақтың үгіндісі және қайнатпасы іш бұзылғанда қолданады. ... ... және ... ... жуу үшін ... ... косметикалық амал.
Бұршақ суыққа төзімді өсімдік. Оны ас ... бір ... ... болады. Бұршақты қызанақ, бұрыш үшін ықтырма өсімдік ретінде қолдануға болады. Мұндайда жиілетіп 3-4 қатар себіледі. Картоп пен қияр егістігін ... ... ... де жиі ... Өзін жеке ... 2-3 ізді таспа тәсілін қолданады: қатарлардың арақашықтығы 25-30 см, қатардағы ... - 15-20 см. Бір ... ... 10-20 г ... себіледі, сіңіру тереңдігі 5-8 см.
Күтіп-баптау өскін пайда болғанша жүргізілген тырмалаудан, жүйелі қопсытудан және арамшөпті отаудан тұрады. Жиі және мол етіп ... ... ... және ... ... үшін ... кейін өркендерінің ұшын шырпиды.
Егер өнім жасыл бұршаққап күйінде пайдаланатын болса, онда ... ... ... ... шырынды, сүттене немесе сүттене - қамырлана піскен кезеңінде жинайды. Тұқымға жармалары қоңыр немесе қара түске ... ... ... жинайды. Кішкентай телімдерде өсімдіктерін жұлып немесе орып алып, бауларға байлайды, кептіреді. Тұқымын үгіп алады және толық кептіреді.
Қазақстанның солтүстігінде ... ... ... ... сұрыптары жиі кездеседі.
Бұршақ тұқымдастарының халық шаруашылығындағы маңызы. ... ... ... ... үш ... мәселелерді шешуге көмектеседі: астық өндірісін арттыруда белгілі бір рөл атқарады, өсімдік белогі мен топырақтың құнарлылығын арттырады.
Барлық дәнді бұршақ дақылдарының тұқымдары мен ... ... ... ... ... ... ... және мал азықтық құндылығымен сипатталады (Кесте 29).
Белоктың барынша көп мөлшерімен майбұршақ пен бөрібұршақ ерекшеленеді. Оның мөлшері әртүрлі ... ғана ... бір ... ... өсіру жағдайларына байланысты өзгереді. Дәнді бұршақ өсімдіктерінің белоктары басқа өсімдік белоктарына қарағанда суда жақсы ериді, сондықтан олар ... ... 29. ... ... ... ... құрамы (%)
Дақыл
Ақуыз (белок)
Азотсыз
экстрактивті
заттар
Май
Клетчатка
Күл
Асбұршақ
28
52
1,5
3,5
2,5
Атбас бұршақ
Гзо
45
1.5
6.0
3,5
Жасымық
30
50
2.0
3.0
3.0
Ноғатық
29
48
2.0
6.0
3.0
Ноқат
25
49
4,5
4,0
3,5
Бадана
24
49
2.0
4,0
3,0
Майбұршақ
39
24
20.0
4.0
5,0
Бөрібұршақ (жіңішке жапырақты)
38
24
5,0
12,5
4,5
Өсімдік белогінің сапасы оның кұрамында айырбаска жатпайтын амин ... ... де ... оның ... ... мөлшері адам мен жануарлардың қажетсінуін канағаттандыруға толық жетеді.
Бұршақ дақылдарының астық белогінің биологиялық құндылығы өте ... Егер сүт ... ... 100% деп есептесек, онда көптеген дәнді бұршақ дақылдарының биологиялық құндылығы 75-85%, ал майбұршақта ол 100%-ға жақындайды.
Біздің ... ... ... ... ... өте ... тұр. Қазіргі кезеңде жануарлар үшін мал азығының бір азықтық өлшемінде 85-86 г-нан ғана сіңімді протеин бар, ал ол 105-110 г-нан кем ... ... ... жетімсіздігі мал азығының айтарлықтай көп шығынына жетелейді және малдың өнімділігін арттыруға басты кедергілердің бірі болып табылады.
ҚР өкіметі мал ... ... ... мен толық қамтамасыз ету қажеттілігін алға тартып отыр. Ол үшін асбұршақ, ноқат, майбұршақ және жоғары ... ... ... ... ... ... ... Д.Н.Прянишников көрсеткендей, белок проблемасы негізінен бұршақ тұқымдас өсімдіктердің есебінен шешілуге тиіс. Мәселе мынада: дәнді бұршақ дақылдары ... ... ... бір ... өлшемде 160-тан 250-г-ға дейін сіңімді протеин қалыптастырады (Кесте 30).
Малды көп мөлшерде ірі сабақты, шырынды мал азықтарымен және ... ... ... мал ... қажеттілігі арта түседі.
Дәнді бұршақтарының астығы - жануарлар үшін құнарландырылған мал азығының құнды құрам бөлігі. Бұршақ дақылдарынан қоректілігі жақсы пішен, сүрлем және ... ... ... ... мен мекені де айтарлықтай мал азықтық құндылығымен ерекшеленеді. Дәнді ... ... ... ... мен ... ... ... дақылдарына қарағанда белок мөлшері 2-3 есе көп. Сондықтан белок теңдестігін жақсарту үшін ... ... ... ... ... ... қолданылады.
Кесте 30. Дәнді бұршақ дақылдарының қоректілігі
Дақыл
100 кг мал ... ... ... ... ... ... ... сіңімді протеин мөлшері, г
Жасыл балауса
Сүрлем
Астық
Жасыл балауса
Сүрлем
Астык
Майбұршақ
20,7
20,2
130,7
21 7
174
223
Асбұршақ
16,0
15,0
114,0
175
133
158
Бөрібұршақ - мал азықтық
14,7
17,7
110,7
184
163
245
Атбас бұршақ
16,0
18,0
155,0
1 63
144
211
Сиыржоңышқа
17,0
13,8
119,2
218
167
189
Ноғатық
21,9
15,0
109,3
201
І67
198
Дәнді бүршақ дақылдарының ... мен ... 8-14% ... ... ал дәнді астық дақылдарының сабанында ол 3-4%-ды ғана құрайды.
Кейбір дәнді бұршақ дақылдары өсімдіктерінің тұқымдарында одан адам және ... ... ... ... амин ... оның ішінде айырбасқа жатпайтындары да (лизин, метионин, триптофан) бар. Олар жеткіліксіз болғанда белоктың бір бөлігі ғана ағзамен ... ал ... ... ... ... ... жұмсалады. Мәселен, бидай құрамындағы 12% белоктың және лизинмен қамтамасыз етілуі 60% ... ... тек қана 7% ... арпадан - 6% ғана. Метионин жеткіліксіз болғанда баданадағы 25% белоктың 11% ғана ... 23%, ... 10% ғана ... ... ... ... ... сіңірілмейді.
Тұқымдардағы амин қышқылдарының мөлшері және олардың теңдестігі бойынша бірінші орынды майбұршақ ... (1 кг ... ... 170 мг), одан ... ... (156 мг), атбас бұршақ (150 мг), олардан айтарлықтай асбұршақ (87 мг) қалысады. Белок мөлшері ... ... ... және ... технологиясының ерекшеліктеріне байланысты қатты өзгереді. Солтүстіктен оңтүстікке және батыстан шығысқа қарай жылжығанда дәнді бұршақ дақылдарының тұқымдарында белок мөлшері арта түседі.
Майбұршақ, ... және ... ... май да ... ... көп, бүл ... өсімдіктердің құндылығын арттыра түседі.
Дәнді бұршақ өсімдіктерінің вегетативтік мүшелерінде және тұқымдарында А, В1, В2, С ... де ... ... дақылдарының өнеркәсіптік-шикізаттық маңызы да айтарлықтай: олардың тұқымдарынан жарма мен ұн, ... ... ... ... және мал ... концентраттар дайындалады. Олардың көпшілігінің шала піскен тұқымдары мен ... ... ... ... ... ... ... майдың тағамдық және техникалық маңызы зор. Ал оның уреаза ферменті ... ... ... ... ... Кейбір дәнді бұршақ тұқымдары (майбұршак, ноғатық) казеин, желім және пластмасса өндірісінде шикізат ретінде пайдаланылады.
Дәнді бұршақ дақылдарының агротехникалық маңызы да зор: олар ... көп ... ... ... ... азот ... ... және олардың кейбіреулері (бөрібұршақ, асбұршақ, атбас бұршақ) қиын еритін фосфаттарды жеңіл сіңірілетін күйге аударады. Осыған байланысты олар топырақ ... ... ... ... мен ... ... түйнек бактерияларының көмегімен атмосферадағы азотты байланыстырып, бұршақ өсімдіктері топырақтың құнарлылығын ... ... ... ... бөрібұршақ әр гектарға есептегенде 400 кг-ға дейің ... ... ... ... - 140, түйежоңышқа - 130, асбұршақ пен ... - 100, ... - 150 кг ... ... ... көп мөлшерде топырақта байланысқан азот қалдырады, топырақ құнарлылығын ... ... ... ... ... ... (майбұршак, атбас бұршақ, ноқат) отамалы дақылдарға жатады. Осы себепті жаздық және күздік дәнді астық дақылдарына алғы дақыл ... ... ... арта түседі.
Белгілі заңдылық қалыптасқан: неғұрлым бұршақты алғы дақылдың өнімі жоғары болса, соғұрлым онда кейінгі дақылдың өнімділігі жоғары. Сонымен қатар ... ... ... ... азот фиксациясын жасау қабілетін де ескеру қажет.
Дәнді бұршақ өсімдіктерін аралық дақылдар ... ... және ... егістер) ретінде өсіргенде топырақ құнарлылығы айтарлықтай жоғарылайды және гектар берекесі ... ... ... ... және ... ... ... дәнді бұршақ дақылдарының егістік аумағы 120 млн гектарға дейін немесе астық дақылдары егістігінің 13% -дан 25%-ға дейін аумағына тең.
дәнді ... және ... ... ... ... кеңейту және астық түсімін молайту міндеттері қойылған. Біздің елімізде орта есеппен 2004-2007 жылдары жыл сайын дәнді ... ... 36,2 ... ... ... ... және ... өнімі 11,0 ц/га болды.
Дәнді бұршақ дақылдарының ішінде барынша кең тарағаны асбұршақ. Далалық аймақтың құрғақшылық аудандарында құрғақшылыққа төзімді ноқат пен ... ... ... ... ... ... ...
Жапырағы. Жапырақтардың құрылысы бойынша дәнді бұршақ дақылдары үш топқа бөлінеді ... 23): ... - ... ... ... ... жасымық, ноғатық, ноқат, атбас бұршақ), екіншісі - үштік жапырақты өсімдіктер (бадана, майбұршак) және үшіншісі - ... ... ... (бөрібұршақ).
Бүл топтардың өсімдіктері бастапқы өсу сипаты бойынша ... ... ... ... ережелерімен де. Бірінші топтың өсімдіктері эпикотил есебінен өнеді де жер бетіне түқым жарнақтарын шығармайды, топырақта қалдырады. Олардың тұқымдарын топыраққа ... ... ... ... және ... ... ... көтереді.
Сурет 23. Дәнді бұршақ дақылдарының егін көктері: 1 - ... ... ... ... 2 - бөрі ... (саусақ-салалы жапырақтар); 3 - ноқат (қауырсын жапырақтылар).
Екінші және үшінші топтың өсімдіктері ... ... ... ... де ... ... ... жарнақтарын алып шығады. Олар тұқымдарын саяз сіңіруді талап етеді, оларды көктегенге ... ... ... және ... ... өте сақ тырмалау қажет.
Дәнді бұршақ дақылдарының тамыр жүйесі кіндікті, топырақта 2 метр ... ... ... ... тамыршалары топырақтың беткі қабатын жайлап кетеді. Тамырларының қуатты ... олар ... және ... ... ... (оңтайлы тығыздық 1,1-1,2 г/см3). Сондықтан дәнді бұршақ дақылдары терең өңдеуді және топырақтың жыртылатын қабатын тереңдетуді ... ... ... ... әр ... механикалық беріктілікте және себу тәсілі осыған тәуелді. Атбас бұршақта, бөрі бұршақта, бадананың ... ... ... және ... ... тік өседі, вертикал жағдайын сақтайды (жиі түрде кең қатарлы тәсіл пайдаланылады). Асбұршақ, сиыржоңышқа, ноғатық, жасымық пен баданада олар пісу ... ... ... (тек жаппай қатардағы себу тәсілі қолданылады). Дәнді бұршақ дақылдарын жиі түрде сабақтары берік басқа дақылдармен аралас себеді, алдыңғылары мұртшаларымен кейінгілеріне ... ... ... ... Күлтеше жапырақтары әртүрлі мөлшерлі және пішіні де әртүрлі (қайықша, желкен және қанатты). 10 аталық пен бір жалғыз ұялы жатыннан және ... ... ... ... Күлтеше жапырақтары ақ түстен қызғылт-қызыл және күлгін түске дейін өзгереді. Көпшілік дәнді бұршақ дақылдарында гүлдері гүл шоғырында негізгі ... және ... ... ұшар ... ... - ... пішіндегі және мөлшердегі бұршаққап. Ол екі жарғақпен ашылады және бірнеше тұқымды біріктіреді. Піскеннен кейін көпшілік өсімдіктерде бұршаққаптар жарылады да, ... ... (бұл ... ... ... ... тән). Ноқатта және бөрібұршақтың кейбір түрлері мен сорттарында ... ... ... ... орылып бастырылады). Селекционерлерге бадананың, майбұршақтың және ноғатықтың бұршаққаптары әлсіз жарылатын сорттарын шығару мүмкін болды.
Тұқымдары әртүрлі пішінді, мөлшерлі және түсті болып ... ... ... ... және ұрықтан тұрады. Тұқымның жеміске бекіген жерінде тұқым жолы (ізі), ал ... - ... ... мен микропиле сақталған. Ұрық екі етті тұқым жарнағынан және олардың арасында орналасқан ұрықтық тамырша мен ... ... ... өсімдіктердің жер үсті бөлігі қалыптасады. Тұқым жарнақтары ұрықтық жапырақ болып табылады, оларда қорлық қоректік заттар жинақталады, кейіннен өсе бастағанда оларды ... ... ... ... дақылдарында келесі өсіп-даму кезеңдері белгіленеді: өну; көктеу; сабақтың бұтақтануы; бүрлену; гүлдену; бұршаққаптардың түзілуі; пісу; толық пісу (Кесте 31).
Дәнді бұршақ ... екі ... - ... өсіп-жетілу кезеңді (асбұршақ, жасымық, ноғатық) және айтарлықтай ұзақ кезеңді (атбас бұршақ, ноқат, бадана, ... - ... ... дақылдың айтарлықтай ерте пісетін және кеш пісетін сорттары болады. Әр кезеңнің сипаттамасы ... ... 31. ... ... ... ... өсіп-даму кезеңдері
Кезең
Кезеңнің сипаттамасы
Өнімділік элементтерінің
қалыпгасүы
Тұқымның өнуі
Тамырша нүктесінің негізінен тұқым жарнақтарындағы қоректік заттар-дың есебінен өсуі
Егін бітіктігінің жиілігі, ... ... ... ... ... ... пайда болады (үштік және саусақ-салалы жапырақты дақылдарда тұқым жарнағы шығады)
Жапырақтар саны мен буын ... ... ... ... ұзара өсуі және оның бұтақтануы
Гүлдер және гүл шоғырының саны
Бүрлену және гүлдену
Бүрлену кезеңі алғашқы үш-бес гүл ... ... ... ... бұтақтарда) сипатталады. Бүрлер жарылып, гүлдердің түсі жақсы байқалғанда гүлдену кезеңі белгіленеді
Гүлдердің бүрлерінің саны
Бұршаққаптар-дың түзілуі (жеміс салуы)
Жемістердің ... ... ... ... Кезеңнің соңында бүршаққаптар оңтайлы мөлшерге ие болады
Жемістер саны
Пісу: пісудің басы
Бұршаққаптардағы тұқымдар үлғаюын тоқтатады, ал ... жолы мен ... ... ... тән ... енеді (дәнді бұршақ дақылдарын осы кезеңде бөлектеп жинауға болады) ... ... ... ... мен ... ... ... толык пісуі, жапырақтар қурап түсе бастайды; бұршаққаптар бұратылып ашыла бастайды
(C)J
Бұршақ дақылдарының биологиялық ерекшеліктері. ... ... ... әртүрлі өсіп-даму кезеңдерінде температураға біркелкі талап қоймайды. В.Н.Степановтың деректеріне қарағанда (Кесте 32), олар төмендегідей көрсеткіштермен сипатталады (алымында биологиялық ... ... - ... ... ... ... ... дәнді бұршақ дақылдарын 3топқа бөледі: шамалы талапты (асбұршақ, жасымық, ноғатық),түқымдарының бастапқы өне бастауына 2°С қажет, егін ... ... ерте себу ... ... орташа талапты (жіңішке жапырақты бөрі бұршақ, атбас бұршақ, ноқат), тұқымдарының бастапқы өну температурасы 3-4°С, көктеуіне 5-6°С қажет, орташа себу ... ... ... ... ... бадана), түқымдарының бастапқы өну температурасы 8-10°С, көктеуі 10-13°С-да, кеш себу мерзімінің дақылдары.
Кесте 32. Дәнді бұршақ дақылдарының ... ... ... ... ... ... мүшелерін қалыптастыру
генеративтік мүшелерін қалыптастыру
жеміс салу
Асбұршақ
4-5
6-12
4-5
12-16
10-12
16-20
12-10
22-16
Жасымық
4-5
6-12
4-5
12-16
12-15
17-21
12-10
22-17
Ноғатық
4-5
6-12
4-5
12-16
10-12
17-21
12-10
23-19
Жіңішке жапырақты бөрібұршақтар
5-6
9-12
5-6
14-16
8-10
16-20
10
20-16
Атбас бұршақ
5-6
9-12
5-6
12-16
8-10
16-20
10
22-16
Ноқат
5-6
9-12
5-6
17-18
12-15
17-21
15-22
24-20
Майбұршақ
10-12
15-18
10-11
15-18
15-18
18-22
12-10
22-18
Бадана
12-13
15-18
12-13
16-26
15-18
18-25
15-12
23-20
Мынадай заңдылық ... ... өну ... ... ... ... соғүрлым егін көгінің үсу темпсратурасы да төмен. Айталық, асбүршақ пен жасымық көктеу кезеңінде - 8°С бозқырауды (аязды, үсікті) ... ... пен ... ... - 6°С дейін, ал майбұршақ - 3-4°С дейін аязды көтереді. Бозқырауға барынша сезімтал дақыл - ... оның егін көгі - 1°С ... үсіп ... ... ... ... өеіп-даму кезеңдеріне байланысты қиын-қыстау температуралары бірдей емес (Кесте 33).
Кесте 33. Дәнді бұршақ дақылдарының әртүрлі өсіп-даму кезеңдеріндегі ауадан ... ... °С (В.Н. ... ... ... барынша төзімді
Асбұршақ
-7, -8
-2.-3
3,-4
Бозқырауға төзімді
Көкшіл бөрібұршақ
-6,-8
-3
-3
Атбас бұршақ
-5,-6
-2,-3
-3
Бозқырауға орташа төзімді
Сары ... ... ... ... өнімінің шығынын азайтудың тиімді тәсілі - суыққа ... ... ... және ... ... дақылдарын жекелеген танаптардың микроклиматын ескеріп орналастыру.
Дәнді бұршақ дақылдары ... ... ... және пісу ... ... температураның маңызы ерекше, ал бұл ерекшелік себу жұмыстарын кешеуілдетуге мүмкіндік бермейді және олардың кейбірін солтүстік аудандарға қарай жылжытуға кедергі келтіреді.
Ылғалға ... ... ... ... ... ... ... карағанда көп мөлшерде ылғал қажет. Мәселен, тұқымның өне бастауы үшін олар өздерінің ... 110-140% ... ... ... ал ... ... 400-ден 800-ге дейін өзгереді. Олар сыз сулары төмен топырақтарды нашар көтереді. Атбас бұршақ, майбұршақ, бөрібұршақ, сонымен бірге асбұршақ та ... ... ... ... ... ... ... аудандарда өсіреді. Құрғақшылыққа төзімді өсімдіктер қатарына ноқат пен ... ... ал ... пен ... ... ... ... талаптары. Күннің үзактығына қатынас деңгейі бойынша дәнді бұршақ дяқылдарын үш топқа ажыратады: ұзақ күннің өсімдіктері (асбұршақ, жасымық, ... ... ... ... ... ... ... жарық күннің ұзаруына байланысты қысқара береді; қысқа күннің өсімдіктері (майбұршақ және бадананың кейбір түрлері - маш), бұлардың ... ... ... қысқаруына карай жеделдетіледі; бейтарап өсімдіктер тобы (бадана мен ноқаттың көптеген сорттары). Алайда дерлік әрбір дәнді бұршақ дақылының күннің ... ... ... ... ... Қысқа күннің өсімдіктерінің өсіп-жетілу (вегетациялық) кезеңі солтүстік ... ... ... ал ұзақ ... өсімдіктерінде бұл құбылыс оңтүстік жағдайында байқалады.
Топыраққа және қоректенуге талаптары. Дәнді бұршақ дақылдарына барынша қолайлысы орташа ... ... ... немесе бейтарап, фосфор, калий және кальцийдің жеткілікті мөлшері бар саздақ және орташа құмдақ топырақтар болып табылады. Олар қышқыл ... ... ... және ... қоректік затын көп шығындайтындықтан ондай топырақты известеуді қажет етеді. Бөрібұршақта ... ол ... және ... ... жақсы өседі, алайда топырақтағы известің артық мөлшерін көтере алмайды. Құмдақ (жеңіл) топырақтарда далалық асбұршақты мал азықтық ... ... ... ... дакылдары үшін фосфор тыңайтқыштарының рөлі зор. Дегенмен топырақ құнарлылығы мен өсімдіктердің фосфаттармен қамтамасыз етілуі жоғарылаған сайын фосфордың маңызы ... ... де, ... ... тыңайтқыштарының рөлі артады.
Азот тыңайтқыштарымен жағдай басқаша. Бұрын дәнді бұршақ дақылдарына оны енгізуге болмайды, өйткені олардың өздері азотты ... ... ал ... ... азот ... әлсіретеді деп есептеген. Соңғы уақытта көптеген зерттеушілер (М.В.Федоров, В.В.Бернард, Г.Шмидт, Л.М.Доросинский, ... ... азот ... ... ... болғанымен тамырларында түйнектер түзілгенше бастапқы өсу кезеңінде ... ... ... азот ... шамалы мөлшеріне (30 кг/га э.е.з) мұқтаждық танытады. Алайда дәнді ... ... ... ... мен топырақ құнарлығына байланысты мүны нақтылаған дұрыс. Бұл дақылдар құнарсыз қышқылдығы жоғары, ылғалдылығы төмен (топырақтың оңтайлы ... ... 40-60% ... ... және ... ... ... (24°С-дан жоғары немесе 4°С-дан төмен) азотты қажетсінеді. Аталған барлық қолайсыз жағдайлар түйнек бактерияларының дамуын әлсіретеді, ... азот ... ... ... ... ... ... дақылдарына айтарлықтай қолайлы жағдай жасай отырып (известеу, аэрация, су және қоректену ережелерін жақсарту, ... ... ж.б.) ... мен ... симбиозының тиімділігін әжептәуір арттыруға және азот тыңайтқыштарын қолданбай-ақ қоюға болады. Мұндай жағдайда азот ... ... ... бактерияларының азот фиксациялау қызметін әлсіретеді.
Түйнек бактериялары мен бұршақ тұқымдас ... ... ... ... ... ... ... оңтайлы даму ылғалдылығы ТЫС-тың (төменгі ылғалсыйымдылыктьң) 70% шамасында. ... ... ... әлі даму ... бар ең ... ылғалдылық мөлшері - шамамен толық ылғалдылықтың 16% деңгейінде. Мұндай шектен төмен ... ... ... ... ... ... өліп те ... тек қана пәрменсіз күйде ұзақ сақталады.
Температура. Бұршақты ... ... ... ... және азот фиксациясы қызметінің оңтайлы температуралары бір-біріне сәйкес келмейді. Түйнектердің түзілуі 0°С-дан біршама ... ... жүре ... ал азот фиксациясы тек 10°С-дан жоғары болғанда басталады. Барынша жоғары (максималды) азот фиксациясы бірқатар бұршақ өсімдіктерінде ... ... ... байқалады.
Топырақ реакциясы түйнек бактерияларының тіршілігі мен түйнектерінің түзілуіне көп әсер ... ... ... үшін әлсіз қышқыл немесе бейтарап орта қажет, рН = 3,5 болганда бактериялардың Rhizobium штаммаларының барлығы опат ... ... Азот ... жасайтын бактериялардың түзілуі мен қызметін күшейту мақсатында дәнді бұршақ дақылдарының түқымдарын таза түйнек бактерияларымен (нитрагинмен) өңдеудің маңызы зор.
Түйнек бактерияларының қызметін ... ... ... ... ... жақсартатын микроэлемент - молибден. Ол азотфиксациясын күшейтетін нитратредуктаза ферментінің құрамына ... Егер ... ... жеткіліксіз болса (1 кг топырақта 0,15 мг-нан кем болғанда), онда оны қолданудың тиімділігі өте жоғары ... ... ... ... ... ... төмендетеді, өйткені бұл агрошара топырақтағы молибденді өсімдікке сіңімді түрге айналдырады. Тұқымды себу алдында өңдеу кезінде молибден мен нитрагинді ... ... оның ... ... ... ... жинау ерекшеліктері. Сабақтары жапырылғыш өсімдіктерді (асбұршак, сиыржоңышқа, ноғатық) екі кезеңді тәсілмен (бөлектеп) ... ... ал ... ... өсімдіктерді (бөрібұршақ, ноқат, атбас бұршақ) тікелей орып және бөлектеп жинауға болады. ... ... ... ... ... ... ... қол жеткізеді. Дәнді бұршақ дақылдарын дәнді астық ... ... ... кесу ... ... ... астыққа бастырғанда барабан айналымын минутына 450-460-тан асырмау керек, ал ... өзі ... ... ... ... ... тұқымдастарына (Leguminosae - Fabaceae) жата отырып дәнді ... ... ... ... ... ... сапасында және өсіру технологияларында көптеген ұқсастықтар бар.
Дәнді бұршақ дақылдарына ақуызға бай кең ауқымды қосжарнақты өсімдіктер тобы біріктіріледі. Дәнді ... ... ... ... жас және формалары бойынша аса көптүрлілігімен ерекшеленеді. Оған малазықтық және дәнді дақылдардың ... ... ... ... ... ... ноғатық, бадана, жасымық ж.б.) жатады.
Екпе (танаптық) дакылдарды жүйелеуде біздің елімізде ... ... ... дәнді астық дақылдарымен бір топқа (дәнді дақылдар) біріктірілген, ал халықаралық ФАО жүйесінде оларды жеке ... ... ... ... -- ... ... ... күн сәулесінің энергиясымен атмосферальқ азотты байланысқан азотқа айналдырады да, көп мөлшерде тұқымдары мен бүкіл өсімдігінде ақуыз ... ... ... ... Б.Г., ... К.Д. ... и ягодные культуры. Алматы: Кайнар, 1997.
* Юсупов М., Петров Е., Ахметова Ф. Овощеводство Казахстана, Учебник. Т. 1-2. Алматы, 2000.
* ... А. Г. ... ... - ... ... Кайнар, 1985.
* Щепетков Н.Г., Өзбеков.Б., Ысқақов М.Ә. және т.б. ... ... ... 1998 ... Жеміс-көкөніс шаруашылығы: оқулық жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған. Н. Г. Щепетков, а.ш.ғ.д., профессор, М. А. ... ... ... - ... ЖШС РПБК , 2011.- 536 бет.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Г. Мендель белгілерінің тұқымқуалаушылық заңдары."7 бет
Алматы, Талдықорған, үлкен Алматы көлі станцияларындағы бұршақтың пайда болуының метеорологиялық жағдайы19 бет
Дәнді-дақылдарды қабылдау5 бет
Үрмебұршақтың сорт үлгілерін белоктық мөлшері, аминқышқылдық құрамына қарай сипаттау және жоғары белсенді антиқоректендіруші компоненттері бар үлгілерді анықтау жолдары58 бет
Қамба кенелері , қойма зиянкестері , колорадо қоңызы, астық тескіш, топырақты қопсыту және майдалау9 бет
Қос жарнақтылар класы20 бет
Айқышгүлді егістік,жемдік,көкеніс дақылдарының зиянкестері жайлы10 бет
Дәнді, дәнді –бұршақты дақылдар,т күріш және көкеніс егуге арналған машиналар көшет отырғызатын машианалар42 бет
Жемістер және көкөністер8 бет
Жемістер мен көкөністер19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь