Мектеп жасына дейінгі балалардың ес процесінің даму ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4

1 Балалар психологиясында ес процесінің даму ерекшеліктері

1.1 Ес процесінің физиологиялық сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.10
1.2 Ес күрделі психикалық процесс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10.14

2 Ес және оның балалық кезеңде дамуы

2.1 Балалық кезенде ес процесінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15.19
2.2 Балалалық кезеңде есте сақтау қабілетінің дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.25

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Кіріспе

Жұмыстың мақсаты. Адам өзінің өмірде көріп, естіп білгендерін, басынан кешіргендерін, түрлі ойлары мен сезімдерін, әрқилы іс-әрекеттерін ұмыта бермейді. Олар баста сақталады, қажет кезінде қайта жаңғыртылады.
Біздің әрбір толғанысымыз, әсерленуіміз бен әрекет қылығымыз санамызда біршама уақыт сақталып, қажетті жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін іздер салатыны баршаға мәлім.
Адамның бұрын қабылдаған нәрселері мен құбылыс бейнелерінің, көңіл-күйлерінің ойда сақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы ес процесі болып табылады. Жүйке процесінің уақытша байланыстары негізінде бұрынғы қабылданғандар еске түседі. Естің бұл күйін қайта жаңғыру делінеді. Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесті ес деп атауға болады.
Естің физиологиялық негіздерін И. П. Павловтың жүйке жүйесінің пластикалық қасиеті туралы ілімімен түсіндіруге болады. Жүйке жүйесінің пластикалылығы түрлі қозулардан қалған әсерлердің қайтадан уақытша байланысқа түсе алу қабілеті. Уақытша байланыстардың тікелей тітіркендіргіштер әсер етпеген жағдайда да мида жасалынуы ойда бұрынғы байланыстардан із қалып отыратындығын көрсетеді. Өйткені адам есінің мимен қалайша байланысты екендігі жөнінде ғылымда әлі нақтылы деректер жоқ. Мәселен, ес құбылысының табиғатын зерттеуші ғалымдардың бір тобы оны мидағы электр құбылыстарымен байланыстырса енді бір зерттеушілер есті мидың нейро - химиясына қарай түсіндіргісі келеді. Соңғы бағыттың өкілдері мидың кейбір клеткаларын бір сыдырғы зерттегенмен естің бүкіл ми массасынан алатын орнын әлі анықтай алмай келеді.
Бір нәрсені еске сақтау-оны байланыстыру деген сөз.
Ес процестерінсіз адам баласы мәдениеттің қандай саласы болмасын қалағанынша меңгере де, жан-жақты жетіле де алмас еді. Ес адамның басқа жан құбылыстарымен де тығыз байланысып жатады.
Жұмыстың міндеті. Ал арнайы есте қалдыру үшін мынадай шарттар қажет:
• 1) арнайы мақсат қою, оны меңгеруге ұмтылу;
• 2) Есте қалдырудың қоғамдық, тәжірибелік мәнінің адам қажетіне байланысты болуы;
• 3) Есте қалдыруды жоспарлап, оқыған материалдардың ішінен еске түсерлік түйінді мәселелердің мәнін білу;
• 4) сол мән-мағыналарды түсіну үшін оларды ойлау процесімен тығыз ұштастыру;
• 5) қабылдаған нәрселерді өз сөзімен құрастыру, сөйтіп, қажетті материалдарды есте қалдыруды жеңілдету.
Ес— адамның бұрын көрген, естіген, білген нәрселері мен бейнелерін ойында ұзақ уақыт сақтап, қажет кезінде қайта жаңғырту қабілеті, жүйке жүйесінің негізгі қызметтерінің бірі. Адамның есте сақтау қабілеті үнемі дамып, жетіліп отырады. Ертедегі грек философы Аристотель әр түрлі нәрселер мен бейнелердің есте әсерлену (яғни сақталу) сипаттарын үш топқа бөледі:
Қолданылған әдебиеттер

1. Аймауытов Ж. Психология.- Алматы, 1995.
2. Алдамұратов Ә. Қызықты психология.- Алматы, “Қазақ университеті”, 1992.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.- Алматы, “Білім” 1996.
4. Әбдірахманов А.,Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша- қазақша сөздік.- Алматы, “Мектеп”, 1976.
5. Елеусізова С. Қарым- қатынас психологиясы.- Алматы, 1995.
6. Жарықбаев Қ., Озғанбаев О. Жантануға кіріспе.- Алматы, 2000.
7. Жарықбаев Қ. Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары.- Алматы, 2000.
8. Жарықбаев Қ.Қазақ психологиясының тарихы.- Алматы, 1996.
9. Мұқанов М. Ақыл- ой өрісі.- Алматы, 1980.
10. Тәжібаев Т. Жалпы психология.- 2000.
11. Ақжанова, А.Т.
Қазіргі психология тарихының дамуы, жағдайы, беталысы [Мәтін] / А.Т. Ақжанова.- Алматы: НҰР-ПРЕСС, 2011.- 126б.
12. Арнайы педагогика және психология негіздері [Мәтін]: Типтік оқу бағдарламасы. Жоғарғы кәсіптік білім. 5В012300 - "Әлеуметтік педагогика және өзін-өзі тану" мамандығы үшін = Основы специальной педагогики и психологии.- Алматы, 2010.- 10б. .
13. Атыманова, К.Ж.
Мектепке дейінгі ересек жастағы балалардың коммуникативтік біліктерін қалыптастырудың педагогикалық шарттары [Мәтін]: П.ғ.к.... автореф.- Жалпы педагогика, педагогика және білім тарихы, этнопедагогика: 13.00.01 / Каргаш Жолжаксиновна Атыманова; Ғыл.жет. П.ғ.д. Игібаева А.Қ.- Алматы, 2010.- 26б.
14. Ауренова, М.Д.
Балалар үйінде тәрбиеленуші жеткіншектердің қарым-қатынасындағы ерекшеліктер [Мәтін]: П.ғ.к.... автореф. педагогикалық психология: 19.00.07 / Мадина Даулеткановна Ауренова; Ғыл.жет. Х.Т.Шерьязданова.- Алматы, 2010.- 20б.
15. Возрастная и педагогическая психология // Под. ред. А.В. Петровского. М., 1986
16.Возрастная и педагогическая психология // Под. ред. М.В. Гамезо, М.В. Матюхиной, Т.С. Михальник. М. 1984
17.Возрастная психология // Под. ред. Л.Ф. Обуховой. М., 1996
18.Детская психология // Под. ред. Л.Л. Коломинского, Е.Н. Панько, Минск, 1988
        
        Кіріспе
Жұмыстың мақсаты. Адам өзінің өмірде көріп, естіп білгендерін, басынан кешіргендерін, түрлі ойлары мен сезімдерін, әрқилы іс-әрекеттерін ұмыта бермейді. Олар ... ... ... кезінде қайта жаңғыртылады.
Біздің әрбір толғанысымыз, әсерленуіміз бен әрекет қылығымыз ... ... ... ... қажетті жағдайларда қайта жаңғыртуға келетін іздер салатыны баршаға мәлім.
Адамның ... ... ... мен ... ... ... ойда сақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы ес процесі болып табылады. Жүйке процесінің уақытша байланыстары негізінде бұрынғы ... еске ... ... бұл ... ... ... ... Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының адам миында сақталып, қайтадан жаңғыртылып, танылып, ұмытылуын бейнелейтін процесті ес деп ... ... ... негіздерін И. П. Павловтың жүйке жүйесінің пластикалық қасиеті туралы ілімімен түсіндіруге болады. Жүйке жүйесінің пластикалылығы түрлі ... ... ... ... ... ... түсе алу ... Уақытша байланыстардың тікелей тітіркендіргіштер әсер етпеген жағдайда да мида жасалынуы ойда ... ... із ... ... ... ... адам ... мимен қалайша байланысты екендігі жөнінде ғылымда әлі нақтылы деректер жоқ. Мәселен, ес құбылысының табиғатын зерттеуші ғалымдардың бір тобы оны ... ... ... ... енді бір ... есті мидың нейро - химиясына қарай түсіндіргісі келеді. Соңғы бағыттың ... ... ... клеткаларын бір сыдырғы зерттегенмен естің бүкіл ми массасынан ... ... әлі ... алмай келеді.
Бір нәрсені еске сақтау-оны байланыстыру деген сөз.
Ес процестерінсіз адам баласы ... ... ... ... ... меңгере де, жан-жақты жетіле де алмас еді. Ес адамның басқа жан құбылыстарымен де тығыз байланысып жатады.
Жұмыстың ... Ал ... есте ... үшін ... ... ... 1) арнайы мақсат қою, оны меңгеруге ұмтылу;
* 2) Есте қалдырудың қоғамдық, тәжірибелік мәнінің адам қажетіне байланысты ...
* 3) Есте ... ... ... ... ... еске түсерлік түйінді мәселелердің мәнін білу;
* 4) сол мән-мағыналарды түсіну үшін оларды ойлау ... ... ...
* 5) қабылдаған нәрселерді өз сөзімен құрастыру, сөйтіп, қажетті материалдарды есте ... ... ... -- адамның бұрын көрген, естіген, білген нәрселері мен бейнелерін ойында ұзақ уақыт сақтап, қажет кезінде қайта жаңғырту қабілеті, ... ... ... ... ... ... есте сақтау қабілеті үнемі дамып, жетіліп отырады. Ертедегі грек философы Аристотель әр түрлі ... мен ... есте ... (яғни сақталу) сипаттарын үш топқа бөледі:
* а) әсерленген ... ... бір ... пен ... ұштаса қабылдануы;
* ә) әсерленген нысанның басқа бір нысанға өзара ұқсастығы;
* б) олардың бір-бірінен айырмашылығы мен ... ... орай ол ... мен ... есте ... ... алғаш зерттеп тұжырымдады:
* 1) аралас не іргелес ассоциациялар (мысалы, түс -- ...
* 2) ... ... ... қарындаш, дәптер);
3) қарама-қарсы ассоциациялар (мысалы, ақ -- қара; ұзын -- қысқа).
Ес психологиясын зерттеудің біршама ... ... ... ... ... механизмдері мен өзіндік табиғаты көпке дейін сыр болып, философтар мен психологтар есті "материяның жалпы қасиеті" ... ... ... күнде ес процесін тану психологиялық, физиологиялық және биохимиялық негіздердегі ізденістерге сүйенуде. ... адам есі - ... ... ... құралмайтыны белгілі болып отыр. Оның құрамы сан алуан. П. Линдсей мен Д. ... ... бір - ... ... 3 типі ... алға ...
* ... әсердің тікелей, нақты ізі.
* Қысқа мерзімді ес.
* Ұзақ мерзімді ... есті ... ... ... ... деп ... ... дами бастады. Ес жайында психология мамандарының бұдан басқа да тыңнан көтерген теориялардың мақсаты ... ес ... ... ... етіп толық түсіндіре алмайтын болғандықтан, оны мидың қызметімен байланыстырып зертгеу және оның материалдык субстратымен ұштастырып ... ... ... ес жайындағы ілім тығырыққа барып тірелгенде витализм мен механицизм мәселелерін өздігінен шешуге әрекеттеніп, табиғат зертгеуші ғалымдардъщ ой-пікірлерін дамытуға ашықтан-ашық кедергі ... ... ... ... ... ... және ... тырырықтан шығарып аяу мақсатына арналған идея екеңдігі алда ... ... ең ... ... ... материаддарға негізделіп құрылды. Семон да Бергеон сияқты, есті екі жағынан қарастырды. Бірінші жағынан келгенде ес - сананың ... бір ... ... ... үшін ... ... ... нәрселердің бағыт-бағдарын есте сақтау.
1 Балалар психологиясында ес процесінің даму ерекшеліктері
1.1 Ес процесінің физиологиялық сипаты
Естің физиологиялық сипатын орыс ... И.П. ... ... Ол ... шартты рефлекс теориясымен түсіндіріп, ми қабығындағы екі қозу процесінің қабаттасып келуінен пайда болып, сан рет ... ... ... отыратын уақытша байланыстар деп атады. Қазақ ғұламасы Абай ес ... ... ... ... ... ... ұмытпастыққа төрт түрлі себеп бар: бірінші -- көкірегі байлаулы берік ... ... ... -- сол ... ... иә ... ... керек, көңілденіп, ынтамен ұғу керек; үшінші -- сол ... ... ... ... ... ... ... керек; төртінші -- ой кеселді нәрселерден қашық болу ... -- ... Ес ... әр ... ... ... ... тіршілікте аса маңызды қызмет атқаратын болғандықтан, оның түрлері мен көріністері де әр ... ... ... ... ... ол ... есі, эмоциялық-сезімдік ес, бейнелі-көрнекілік ес және сөздік-мағыналық (логикалық) ес болып бөлінеді. Іс-әрекеттің мақсат ... ... ... ес, ... ес болып бөлінеді. Адамның ақпаратты қанша уақытқа дейін есте сақтай ... ... ... ес және ұзақ ... ... ес, ... ... ес болып бөлінеді. Естің кейбір түрлері арнайы аспап -- мнемометр арқылы өлшенеді. Қимыл-қозғалыс есі ... -- ... ... ... оқу ... байланысты әр түрлі қимыл-қозғалыстар мен әрекеттерді есте қалдырып, оларды қайта жаңғыртып отыру. Эмоциялық ес бойынша адам басынан кешіргендерін еске түсіргенде ... не ... ... оның ... ... әр алуан жағдайлар оған күшті әсер етіп, эмоциялық күйге ұшыратады. Бейнелі-көрнекілік ес заттар мен құбылыстардың қасиеттерін, ... ... ойда ... ... ... ... көрініс береді. Естің бұл түрі арқылы табиғат көрінісі, бастан кешкен оқиғалар, ... иіс, дәм ... Егер ... дамыған адамдар үшін есту есі мен көру есінің маңызы зор ... ал ... ... ... ... ... сипау, иіс, дәм естері өте жақсы дамып, басқа естердің кемістіктерін толықтырады. Бейнелі ес, ... ... ... ... ... жоғары әрі өте нәзік түрде дамыған. Сөздік-мағыналық (логикалық) ес ұғым, пікір, ой қорытындылары сияқты түрлі пішімдер арқылы із ... ... ... ... ... ... да тілмен, сөзбен байланысты. Естің бұл түрінің сөздік-мағыналық (логикалық) деп аталуы да сондықтан. Сөздік-мағыналық ес оқушылардың білім ... мен оқу ... есте ... ... ... ие. Естерді ерікті ес және еріксіз ес деп бөлу орындалуға тиісті әрекеттердің маңыздылығы мен қажеттілігіне байланысты. Белгілі ... ... ... есте ... есте ... мен ... еске ... еріксіз ес деп аталады. Егер мақсат қоятын болсақ, онда бұл ерікті ес болады. Қажетті материалдар мен нәрселерді есте ... үшін адам ... ... ... оны қалай да жадында қалдыруды мақсат етеді. Бұл сол әсер еткен нәрселер ізінің есте ... ... деп ... ... ... осыдан біршама уақыт бұрын қабылдаған нәрселердің бейнесі адамның көз алдына елестеп, құлағына дауысы естіледі. Естің бұл түрі қысқа ... ес деп ... ... ... ... мерзімді ес "шұғыл" ес (түрлі амал-тәсілдер есі) деп аталады. Ал түпкілікті ес қабылдаған нәрселерді, құбылыстарды олардың белгі-қасиеттерін ұзақ уақыт бойы есте ... ... есте ... тағы бір ... -- әсер ... нәрселердің ұзақ мерзімге созылуына және адамның арнайы мақсатына да қатысты болуы. Ес түрлері бір-бірімен өзара байланысты. Мысалы, сөздік-мағыналық ес ... ... ... ... не ... де болады. Сондай-ақ, ол қысқа мерзімді не түпкілікті ... да ... Ес ... дара ... ... ... ... есте қалдыру, қайта жаңғырту, ұмыту. Есте қалдыру дегеніміз жаңадан қабылданған бейнелер мен материалдарды, олардың мәнін есте бұрынғы ... ... ... Есте ... арнайы есте қалдыру, еріксіз есте қалдыру болып екіге бөлінеді. Еріксіз есте қалдыруда адам ... ... ... қоймайды
Есте сақтаудың тиімді әдісі қажетті материалдарды жаттап алу. Ғылымда есті дамытуға ... ... ... мнемоника (жаттап алу амалы) деп атайды. Қайта жаңғырту еріксіз және арнайы болып екіге бөлінеді. Еріксіз қайта ... -- ... ... ... ... музыканттың белгілі ән-күйлерді күнде орындауы. Арнайы қайта жаңғыртуда белгілі мақсат болады. Адам оған ... ... ... ... ... ... ... қабылдағандарын қайта жаңғыртады. Ұмыту дегеніміз -- қабылдағанды, есте қалдырғанды қажет болған ... еске ... ... ... ... ... қызметінің күйіне байланысты. Жүйке жүйесі әбден шаршағанда не ауруға ұшырағанда адамда ... ... ... ... ... психологияда амнезия деп аталады. Бұл құбылыстар мидағы тежелу, өшу заңдылықтарына байланысты. Бірақ ұмытылған нәрсе бір ... ... еске ... Бұл ес ... ... делінеді. Есті дамытып, жетілдіріп отырудың басты шарты -- адамның әр түрлі ... ... ... ... ... қорымен үнемі байытып отыруға ұмтылу естің мән-мазмұнын тереңдете түспек. Қазіргі кезде ес туралы түрлі анықтамалар мен теориялық болжамдар бар. Осы ... ... ... механизмі мен оның заңдылықтары жайында қалыптасқан психология және ... ... ... ... бағыт -- биохимиялық тұрғыдан зерттеу қосылып отыр. Сондай-ақ, есті ... ... ... ... ... ... де едәуір қалыптасқан жүйелер бар. Соңғы жылдары ес психологиядан басқа ғылым салалары арқылы да қарастырылуда.
Ес адамға өте қажет жан ... Оның ... ... жеке ... ... ... ... сақтап, соңғы пайдасына жаратады.
Алғашқы кездегі ес зерттеулері көбіне саналы іс-әрекетпен байланыстырылды, ал ХІХ ғасырдың аяғы мен ХХ ... ... ... ... ... ... ... енді талдау аймағына есте сақтаудың жалпы табиғи, адамға да, жануарға да ... ... ... Бұл ... ... ... ... психологы Торндайк жанауарлардағы дағдылардың қалыптасу заңдылықтарын ашып берді.
ХХ ғасырдың алғашқы он жылдығында ес ... ... жаңа ... ... ... ол И. П. ... ашқан шартты рефлекстер әдісімен байланысты болды. Есте қалдыруға ықпал жасаушы жаңа шартты байланыстардың пайда болуы мен олардың сақталу ... осы И. П. ... ... орай ... Бұл ... ... психологиялық зерттеулер естің ең қарапайым процестерімен ғана шектелген еді.
Ал естің ең жоғары, адамға өз өмірінің қалаған кезеңін жадқа түсіріп, оны ... ... ... ... және ... ... тек ... тарапынан қарастырылып, олар естің табиғи формаларына қарсы қойылды да, жоғары сананың туындысы деп ... ... ... ... ... орыс ... Л. С. Выготский есімімен байланысты. Ол 20 - жылдар аяғында өз шәкірттерімен бірлікте естің ... ... ... ... ... ... ... олардың әлеуметтік негізге ие психологиялық іс-әрекеттің күрделі түрі екенін алғашқы рет дәлелдеді. Ұлы ғалымның ізбасарлары А. А. ... және П. И. ... ... саналы іс - әрекетпен быйланыстылығы жөніндегі жаңа, әрі мәнді заңдарын ашып, есте қалдырудың алға қойылған мақсатқа тәуелді болатынын дәлелдеп - әрі ... ... есте ... тәсілдерін белгілеп, ұстаз тағлиматын одан әрі толықтырды.
Сезімдік ... ... ... ізі ... ес ... ... сезім мүшеміз қабылдаған дүние көріністерін толық әрі дәл сақтауға жәрдем ... ... ... еске ... қоршаған орта ақпараты есімізде өте қысқа мерзімге ғана орнығып, 0,1-0,5 сек. ішінде ... ... ... ... есте ... қарағанда материал басқаша тұрақтайды. Бұл жағдайда есте қалған бейне сезімдік деңгейдегі толық көріністей болмай, оқиғаның қандай да бір ... ... ... келеді.
Ұзақ мерзімді ес. Баршаға белгілідей осы мезетте болған оқиға мен атам заманда жүз берген тарихи жағдайларды есте сақтаудың ... ... ... бар. ... ұзақ ... ес - жадта сақтау жүйесінің маңызды да әрі күрделі түрі. Ұзақ мерзімді естің уақыты да, қамту ... де ... ... еске ... ... - бұл санадағы ақпаратты іздестіріп, таңдап, қажеттісін таба білу.
Қайта жаңғыртуда тану мен еске түсіру ... ... ... ... ... ... есте қалғаны естің материалы делінсе, ал есте сақталып, қайта жаңғырғаны естің мазмұны болып саналады. Адам өзінің, басқалардың ойы мен ... ... ... ... сөз ... қайта жаңғыртады.
Есте қалдыру, қайта жаңғырту, тану ес процестері болып саналады. Ес адам ... ... орын ... Есте ... адамның өмір тәжірибесін байытады. Адамның есі үнемі дамып, жетіліп отырмаса, онда ол жаңа туған ... ... ... қояр еді. Олар ... ... нәрселердің бәрінің ес процесінсіз болуы мүмкін емес. Ес осы ... ... ... даму ... ... ... бірі ... саналуымен қатар, техникалық ғылымдар саласында да ерекше маңызды. Есті осы ... ... ... ... зерттеуде негізгі әрі жанды болып отырған есте қалдырудың механизімі туралы ... ... ... ес ... ... ... мен теориялық болжамдар бар. Естің психологиялық теориясы ес механизмін зерттеудің ең бастапқы бағыты болып есептеледі де, осы тұрғыдағы ... мен ... ... ... және теорияларға тарамдалады.
Естің биохимиялық теориясы
Ес механимін ... - ... ... зерттеу мәселелері осы кездегі биохимиямен ұштасады. Осы бағыттағы зерттеу нәтижелері, есте сақтау екі ... ... ... ... саты тек ... ... ... Ол естің қысқа мерзімді физиологиялық механизмі.
Ал екінші сатыда клеткаларда химиялық өзгерістерге ұшырайтын заттар ұзақ мерзімді есте сақтаудың механизмі ... ... ... ... ... ... есте ... физиологиялық негізі клеткалардағы нуклеин дейтін қышқыл молекулаларының бөлінуімен байланысты деп санап, бұл ... ... ... ... ... ... отырады деп есептеледі.
Биохимиялық зерттеулер арқылы табылған жаңа мағлұматтар болашақта адамның ес процесін басқаруда үлкен жетістіктерге жеткізуі мүмкін. Адамның ес ... - өте ... және ... ... орай ... ... қарай дамып, бүтіннен бөлшекке - организмнен мүшеге ауысып отыратын процесс.
1.2. Ойда ... не ... ... ... ... ... ес төртке бөлінеді.
Олар: қозғалыс, образдық, сөз - логикалық және эмоциялық естер.
* Қозғалыс есі деп - ... ... ... ... туып ... ... еске қалдыру мен қайта жаңғыртып отыруды айтады. Естің осы түрі қозғалыс дағдыларын (мәселен, коньки тебу, жазу, оқу, машинада ... ... ... ... турникте ойнау) қалыптастырудың негізі болып табылады.
* Заттар мен құбылыстардың қасиеттерінің нақтылы бейнесін ойда қалдыруда, қайта жаңғыртуда көрініп отыруын образдық ес деп ... ... мен ... ... пен ... есі ... ... көрнекті болып келеді.
* Адам ойының түрлі формаларын (ұғым, ... ой) еске ... алу ... сөз - ... ес деп ... Сөз жүйесін есте сақтау - ойлау ... ... ... осы түрі көбінесе философтар мен математиктерде жиі кездеседі. Сөз - логикалық естің оқу ... ... аса ... ... еске қалдырып отыруды эмоциялық ес дейді. Мәселен, жас кезімізде тұрған жерге келсек, сол кезде бізге ерекше әсер ... ... бәрі ... ... ... ... оқиға бір қуанышқа байланысты болса, ол өмір бойы естен кетпейді.
Естің осы аталған түрлері екі сигнал ... ... ... түсіндіріледі. Мәселен, бірінші сигнал жүйесінің қызметі есте қалдыруда басыңқы роль атқаратын болса, онда естің ... түрі ... ал ес ... ... ... ... ... асырылса, онда сөз - логикалық ес түрі болып ... ... - ... ... байланысты ес - ырықты, ырықсыз болып бөлінеді. Арнайы есте қалдыру не еске ... ... ... ... процесс - ырықсыз көрініс беріп, ал егер бұл процесс ... ... ... ... сипатқа ие. Кейінгі жағдайда есте қалдыру мен қайта жаңғырту арнайы мнемикалық әркеттерге орай жүзеге келеді.
Ырықсыз не ... ... ес ... бірізді, кезекпен келетін екі деңгейі құралады. Адам өмір ... көбі ... ес ... жинақталып соның арқасында арнайы дайындықсыз-ақ қажетті болған тұрмыстық біліктеріміздің қоры қалыптасады. Бірақ іс - әрекет ... ... өз ... ... алу қажеттігі де туындап қалады. Бұл жағдайда іске ... ес ... да, ... ... ... ... материалды алға ниет қып белгілеумен жаттаймыз немесе еске түсіреміз.
Кейінгі жылдары зерттеушілер назары есте қалдырудың бастапқы кезеңіне, сыртқы әсерлер іздері ... ... ... ... ... ... ... ес адамның іс-әрекет мезеті мен қажетіне орай қозғалыстар және қимылдарды орындауына ... іске ... Екі ... ... сол мезеттегі қажеттігімен есімізде тұрады, ал ақырғы көзделген ... ... ... ... ... ... нәтижелері әрқайсысы өз кезегімен ұмытылып естен шығып, келесі әрекет ... ... орын ... ... ... естің жоғары деңгейде, нәтижелі болуы адамның ниетті жаттығуларына байланысты.
Ес түрлерінің ... ... ... ... ... ... адамдардың іс-әрекет сипатына орай жүргізіледі де, олар өзара тығыз ұштасып, бірін - бірі толықтырып отырады. Мысалы, сөздік - мағыналық ес ... ... ... ... не ... де ... ... ол қысқа мерзімді не түпкілікті болуы да мүмкін. Осы қысқа мерзімді ес пен түпкілікті ес жалпы есте қалдырудың екі түрлі ... ... ... ... мерзімді ес сыртқы мағлұматтарды өткізуші көпір тәрізді. Онсыз түпкілікті еске ... ... ... еді. ... ес қысқа мерзімді ес процесінен басталады. Естің ... әрі адам ... ... ... ... ... мына схемадан да көруге болады.
1.2 Ес күрделі психикалық процесс
Ес бірнеше дара ... ... ... негізгілері: есте қалдыру, қайта жаңғырту, ұмыту.
а) Есте қалдыру - жаңадан қабылданған бейнелер мен ... ... ... есте ... сақтағандармен байланыстырып отыру. Есте қалдыру процесі талғамалы. Есте ... ... есте ... ... есте қалдыру болып екіге бөлінеді.
Еріксіз есте ... адам ... ... ... қоймайды. Ал арнайы есте қалдыру үшін мынадай шарттар қажет:
* арнайы мақсат қою, оны ... ...
* Есте ... ... тәжірибелік мәнінің адам қажетіне байланысты болуы.
* Есте қалдыруды жоспарлап, оқылған материалдардың жемісі мен оның ... еске ... ... ... ... ... ...
* Сол мән - мағыналарды түсіну үшін оларды ойлау процесімен тығыз ұштастыру.
* ... ... ... ... тірек боларлық жемісін табу.
* Қабылдаған нәрселерді өз ... ... ... қажетті материалдарды есте қалдыруды жеңілдету.
* Өз еңбегін, оқуын дұрыс ұйымдастыра білу.
* Сапалы түрде қайталап, пысықтап отыру.
Мұндай ... ... ... ... кені ... саналатын ес пен жадында сақтауын дамытып отыруға ... ... ... ... ... ... әдісі мен жемісті болуы қажетті материалдарды жаттап алуға байланысты. Бұл тәсілдің де өзіндік амал - әрекеті, жүйесі бар. Кез - ... ... ... бола ... Ғылымда есті дамытуға арналған жаттау тәсілін-мнемотика деп атайды. Бұл латын сөзінен шыққан. Мәнісі - жаттап алу амалы, есті ... ... ... ... ... ... болуы
Естің жемісті дамуы
Көлемі
Тездігі
Дәлдігі
Ұзақтығы
Даярлығы
.
б) ... ... ... ... еріксіз және арнайы болып жаңғырту -мақсатсыз. Мысалы, музыканттың белгілі ән - күйлерді күнде орындауы. Арнайы қайта жаңғыртуда белгілі ... ... Оған адам ... ерік - ... ... ... әдіс - ... Қолданып, бұрыңғы қабылдағандарын қайта жаңғыртып, жүзеге асырады. ... - ... ... қабылдағандарға кезіккенде көрінетін қайта жаңғыртудағы қарапайым түрі. Тану қабылдау дәрежесіне орай түрліше болады. Мәселен, ... ... ... бірден айнытпай таниды, енді біруелері тіптен тани алмай ... Тану ... де ... Мысалы, адам бір жерге келгенде, бұрын көрген сондай бір жерді есіне түсіріп, айналадағы нәрселерді соған ... ... ... ... ... түрінде де болады. Бұрын қабылданған нәрселер мен қазір жоқ көріністің бейнесі еске түседі. Соған орай көрген нәрсенің ... ... ... ал ... ... ... ... келеді. Қабылдау процесіне бірнеше талдағыштар қатысады. Елестеулер жалпы және жалқы сипатта да болады. Бір ғана нәрсені елестету - жалқы, ал ... ... ... ... ... жеке - жеке қабылдау нәтижесінде пайда болатын бейнелер.
Адамның тікелей ... ... ... мен ... ойлау арқылы танымы арасындағы жалғастырушы көпір-елес деуге болады. Өйткені елес ойлау әрекетінде нәрселер мен ... ... ... ... ... ... қасиет - ерекшеліктерін ғана жалыплап тануға бейімдеп отырады.
в) Ұмыту. Бұрын қабылдаған материалдарды есте сақтамайынша, тани ... ... ... - қабылдағанды, есте қалдырғандарды қажет болған кезде еске түсере алмау, танымау немесе еске ... мен ... ... ... ... жүйке қызметінің күйіне байланысты. Жүйке жүйесі әбден шаршағанда не ... ... ... ... ... ... Ұмыту қабылдаған материалдардың нашарлығына да байланысты. Жүйке жүйесінің нашарлауына орай ұмытшақтық қартайған адамдарда жиі кездесе береді. ... ... ... сақтық тежелу деп атайды. Ұмыту - жүйке клеткаларындағы тежелу процестернің дамуы.
2.2.Естің дәлдігі - ... ... ... ... ... ... ... айта білу қабілеті. Есі дәл адамдар материалды игеріп алудың жылдамдығы ... ... қара ... Жұрт ... зейінді, зерек адам дейді. Ал басқа біреулер , керісінше, қайта-қайта оқыса да есіне ... ... әуре ... ... еске ... ... де ажыратылады. Мұны кейде естің беріктігі деп те ... ... бір ... ... ... оны ұзақ ... ... ұмытпайтын болады. Екінші біреу оны тез ұмытады. ... ... ... бірі ... ... қорынан кез-келген уақытта қажет нәрсені тауып ала білуді естің даярлығы дейді.
Осы ерекшеліктер балалар арасында да жиі кездеседі. Оларды мынадай ... ...
* Есте ... ... қайта жаңғыртуы жақсы, еске қалдырғанын көпке дейін ұмытпайтын оқушылар.
* Есте баяу ... ... ...
* Есіңде қалдыруы тез болғанымен ұмытатын оқушылар.
* Есіне қиналып түсіретін және тез ұмытып қалатын оқушылар.
Бала есінің сапасы төмен ... ... ... ... Есте ... ... балалар сабақтан көп қалады үй, тапсырмаларын жүйелі орындап отырмайды. Бала ... ... - ... жұмыс әдісіне, әсіресе психологиялық дайындығына байланысты.
Естің даралық ерекшеліктері.
Әр адам есінің ... ... ... ... ... есінде тез сақтап, анық жаңғыртады. Кейбіреулер белгілі бір нәрсені, суретті, ал ... ... енді ... ән күйде, сөз ырғағын есінде жақсы қалдырады. Ес осындай ерекшеліктеріне орай типтерге бөлінеді. Мәселен көру есі, есту есі, ... есі, ... ес. Көру ... ... адам көргенін ұзақ уақыт бөліп есінде сақтай алады. Ұлы ақын А. С. Пушкиннің есту есі өте ... ... ... Есту ... ... мен нәзіктігі-қазақ ақындары мен дырауларына да тәе қасиет.
Ес процесі есте қалдыру мен ... ... ... ... орай ... төрт типке бөлінеді:
Есте қалдыру: Ұмыту:
1. Шапшаң 1. Баяу
2. ... ... ... ... ... Шапшаң
1-типтегі есі басым шәкірттер мен студенттер материалдарды бір-ақ рет оқыса да, тыңдаса да есінде жақсы ... Есті ... ... отырудың басты шарты-адамның әр қилы іс-әрекеттері. Адам өміріндегі аса маңызды ... ... - ес ... есі. Ақыл - ойды ... ... білім қорымен үнемі байытып, өрістетіп отыруға ұмтылу естің мән-мазмұнын тереңдете түспек. ... ... деп - ... ... ... нәрселері мен кү-былыс бейнелерінің, көңіл - күйлерінің ойда сақталып кажет кезінде кайта жаңғыруы ... ... ... ... мен жалпы сипаттамасы. Есте цалдыру - психикалық эрекет. Ол жаңа ... ... ... білімдермен байланыстыру арқылы есте бекітуге бағытталған.
Ойда сақтау мен жаттап алу - есте калдыру түрлері. Нұсқау мен есте ... ролі ... ... бойынша).
* Информацияны қайта жаңғырту процестері. Тану - қайта жаңғырту ... ... ... ... ... ... -қабылдау мен ойлау - байланысы. Тану формалары: эрекетгегі автоматгы тану, таныстык сезімі, баска затпен салыстыру. Қайта жаңғыртуда информацияның қайта кү-рылуы. ... ... ... еске ... - қайта жаңғыртудың түрі. Естелік - адамның тарихи есі. Қайта жаңғыртуда ес пен ойлаудың бірлігі. Қайта жаңғырту ерекшеліктерінің жас ... ... ... ... есте ... меи ұмыту процсстері. Есте сақтау процесінің ойлау жэне сөйлеу процестерімен байланысы. Г.Эббингауздың ұмытуды эксперименттік зсрттеуі мен ... ... ... ... есте ... мен ... ... мағынасыз буындар материалындағы информацияны үмыту зандылықтарының шектеулілігі.
* Yenмытудың негізгі ... - ес ... өшу ... мен ... ... ... ... ұмыту теориясы. Ремиписцепция (латын сөзі, қазакша мағынасы көп жылдан кейін еске ... ... мен оның ... Есті ... ... ... есте ... заңдылыкгарының түсіндірілуі.
* Ес процестерінің өзара байланысы, бірлігі. Ес процестерін зерттеудегі эксперимснттік мүмкіндіктер.
Ес деген проблемамен адамзат өте ерте заманда айналысқан. Мысалы: ... ... дағы ... ... ... ес проблемасымен айналысып, адам баласы пассивтік жағдайдан активтік ... ... ес ... ... ... дегеніміз - бұрын қабылдыған заттар мен құбылыстарды есте сақтап , есте қалдырып, еске түсіріп және қайта жаңғыртуды айтамыз.2. Ес ... ... ... ... ... негізінде назар не объектіге немесе субъектіге аударылады. Психологиялық ... жеке ... ... Ал ... олар ... ... ... байланысты қайтадан бірігеді.Ассоциацияның 3 түрі бар:1)Іргелестік - бір-біріне іргелес жатқан заттар мен құбылыстардың біреуін қабылдаса екіншісі өзінен-өзі еске ... ... - бұл ... ... екі ... ... - бұл ... екі құбылысты байланыстырады.II. Физиологиялық теория. Естің физиологиялық теориясы Павловтың жоғарғы нерв қызметінің заңдылықтарымен байланысты. Есте сақтау бұл нерв системасының мидың ... ... ... ... ... өзгермейтін бірқалыпты қасиет емес. Ол түрлі жағдайларға байланысты не жақсару не нашарлауы мүмкін. Ми иілімділігінің көрсеткіші бұл ми ... ... ... нерв байланысының құрылуы, олардың көп уақыт сақталуы және тез ... ... ... болып табылады.III. Физикалық теория . Бұл теория бойынша нерв импульстері , нерв ... ... ... ... кейін физикалық із қалдырады. Адамның ми қабығында қозулар тізбек ... ... ... Іздердің сақталуы қозудың бір нерв клеткасы екіншісіне өткенде оның ұзақ уақыт сақталуымен ... Осы ... ... ... жағдай қозудың шеңбер арқылы өтуін бұзады. Ол іздің жоғалуына әкеледі. Ал іздер тек қозудың ... ... ... ... теория . Іздердің сақталуы биологиялық өзгерістермен байланысты. Есте сақтау процессі екі сатылы болады: 1.Нерв системасында қысқа мерзімді электрохимиялық реакция ... ... ... ол нерв ... ... физиологиялық өзгерістерді көрсетпейді .2.Бірінші сатының негізінде биологиялық реакция пайда болады. Ол РНК - ... ... ... саты ... ... ... бірнеше минудқа созылады. Ол қысқа мерзімді есте сақтаудың негізі болып табылады.Екінші саты бұл ұзақ мерзімд есте сақтаудың ... ... ... түрлері.Естің түрлері үш негізгі белгіге байланысты бөлінеді:1.Психикалық белсенділікке қарай 4-ке бөлінеді: 1)қозғалыс есі 2)сезімдік ... ес 4)сөз ... ... қарай 2ге бөлінеді: ырықты және ырықсыз.3.Материалды есте сақтау қзақтығына қарай 3-ке бөлінеді: 1)қысқа мерзімді ес ... ... ес ... ес.I. ... ... ... есі деп - еңбек әрекетіне байланысты қимыл-қозғалыстарды есте қалдырып оны қайта ... ес - бұл ... ... ... сезімдерін есте қалдыру. в)Бейнелі ес - заттар мен құбылыстардың қасиеттерінің нақты бейнесін есте қалдырып және қайта жаңғырту.г)Сөз логикалық ес - бұл ... ... ... есте ... ... II. ... ... ес - түрлі мәліметтерді есте сақтауға саналы мақсаттың қойылуы.Ырықсыз ес - адамның ... ... ... есте ... Ес және оның ... ... ... Балалық кезенде ес процесінің дамуы
Қазіргі психологияның кез келген тарауын алып қарасақ идеалистік және ... ... ес ... қатысты талас-тартысын, көзқарастардың әрқилы жағдайларьш жиі кездестіреміз. Сондықтан психологиянық бұл тарауын ... ... ... бойы келе ... ... ... ара-жігін ажыратып зерттеу ес процесіне қатысты мәселелердің мән-жайын кеңінен ашып ... ... ... ... ... ... екі бөлімнен тұратын жеке ғылымдар ретінде іздестіру керек деп санаған бағыттарды да білетін ... Оның бір ... ... ... ... деп ... ... дейтіндер, әдетте, осы ес тарауын ерекше атайды. Мұндай пікірді қолдаушылар материалистік ... ... еді. ... пен оның ... және ... идеясын жақтаушылар ес психологиясының дамуын себепті ойлау ... ... ... оның адам миымен байланысты екендігін анықтауды мақсат етіп қойды.
Шынында да, ес туралы ілім мұндай стихиялық сипаттағы көзқарастан әлі ... ... ... ... ... ... ... психика мен мидың ара-қатынасы жайында пікірлердін бәрі идеалистік түсініктермен ұштастырылады. Осы бағыттағы авторлардың бәрі де ес ... ... ... ... жорамал жасап, өз түсініктерін тиянақты шешім деп білді. Дегенмені олардың ес жайындағы түсініктері психофизиологиялық жарыспалы тіректерге сүйеніп, материалистік көзқарастарын тиянақтай ... Ес ... ... ... ... сипатта естін физиологиялық негізін мидың бөлшектеріндегі тапталған сүрлеумен байланысты ... және ... жеке ... ... отырып түсіндіріледі. Щеңбері тар оеындай көзқарастар психология мамандарының бірде-біріне ес процесін бірыңғай материалистік ілім тұрғысынан іздестіріп, оны философиялық ойлау жүйесіне ... ... ... ... ... ... сыңар жақты көзқарас Э.Герингінің ес психологиясын арнайы іздестіріп, тәжірибе арқылы ... ... ... ... ... Ол бұл ... ес ... тиянақты анықтама беріп, оны барлық күрделі ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... анықтамасы бойынша адамның есі табиғаттағы жанды және жансыз нәрселермен тығыз байланысты құбылыс деп саналады. Осындай түсініктер енді есті жаратылыстық - ... ... ... жол ... ... ... есті ... өрісі кенейгенмен ғылыми негізден ауытқыған екі түрлі бағыттың ... ... ... ... Онын бірі - ес жайындағы ... ... ... ... ... - адам ... ... жарыспалы көзқарас.
XX ғасырдьщ басында төбесін көрсетіп дами бастаған идеалистік психология ес жайындағы ... ... ... ... . Осы бағьптың мәні материя мен рух арасындағы шынайы қатынасты түсіндіру арқылы анықталады деді. .
Бергсонның ... ... ... мен рух ... қатынасты зерттеуді негізгі' мәселе етіп койды. Сөйтіп ес процесінің мәселесі ... мен ... ... ... ... құралына айналды. Бұл жүмысында Бергоон жан дүниесінің күйзеліске үшырау себептерін, амнезия мен афазияға, ұмьпу мен адам сөйлеуінін ... ... ... ... себептерімен байлйнысты түрде баяндаған көптеген фактілерге тіректелген материалдарды жинақтады.
Бергеонның ес ... ... ... бір ... ... соңынан ертіп алып, өзара қисынсыз естін екі түрі болады деген пікірін ұсынды. Естің бұл түрі, өзге процестер сияқты, адамның ... ... оны ... ... деп тану ... Ал ... осы ... түрімен жарыса дамитын рухани ес те бар деп көрсетеді. Бергсонның одан әрі қарай ойының ... ... ... таза түрі мен ... ... ... ... Оны білгіміз келетін болсақ біз Платонның жалпы идеясына иек ... ес пен ... ... ... ... болар еді. Осы мысалды естеріңізге әдейі түсіре кетейін.
Сіздер өлең жаттап отырғандарыңызды көа ... ... ... ... ... Осы ... ... біздер белгілі материалдарды жаттап алдық. Мұңдай әрекет құрылымы жағынан алғанда қимыл-қозғалыс арқылы қалыптасқан ... сол ... есте ... ... үшін ... ... ... пысықтап, қайталаймыз, бұрынғы біле алмаған әрекетгерді енді білетін боламыз. Бұл Бергсонның айтуынша қимыл-қозғалыс есі. ... мен ... сан рет ... ... ... ... ... сол оқыған өлеңдерімді көз алдыма келтіріп елестететін болсам онда мен ... ... ... ... Бүл ... екшші түрі бұрынғы әсер еткен нәрселерді жаңғыртумен байланысты, бірақ оның жаттығуға қатысы жок, бұл ... ... ... қажет етпейді, нағыз рухани әрекет осы. Бергсонның ... ... бұл түрі ... ... ... - дейді ол, - дене мен ми таза ... ... ... ... ... зақымдалу себептерін талдай отырып, Бергсон қимыл-қозғалыс әрекеттеріне негізделген ес ең алдымен жойылады да, ал екінші сипаттағы ес дәл ... ... да адам миды қару етіп ... ... ... ... билеуден қалады деп жазады. Басқаша айтқанда ми ес түрлерінде ... ... ... ... Ми ... бірінші түрінде қызмет атқарушы құрал делінсе, ал екінші түрінде таза рухани әрекет етуші қару. Сондықтан ми зақымдалса адам сөз айтып, ... не ойын ... ... қабілетінен айырылып, бірқалыпты қимыл-қозғалыс та жасай алмайды. Шындығында, мидың естің таза ... ... ... ... ... ... біз ... дейінгі ес жайында кемелденген таянақсыз көзқарастардың ңақтылы ғылыми мағлұматтар деп ... оған ... тек иек ... ... Ес сияқты күрделі психикалық процестерді зерттеуде ол идеалистік>> көзқарастарда ірге тепкен естің ... өзге ... ... ... қате ... қолдады. Жалпы алғанда ес мидың қызметі емес деген бұрынғы пікірлеріне қайшы ойын білдіреді. Сол кездерде үстем болған ес пен ми ... ... ... ... ... ес ... ... теория құрды, ес құбылысы жеке оқиғалар жайында ... ... ... байытады деп білді. Оның айтуынша адамның саналық қабілеті біздердің өткен кездерде көрген-білгеи шындықтарымыздың. бейнесін қайта жаңғыртып отырады. Ол адамның жаң ... ... ... басты тірек оның тәніне тәуелдігі деген ой түйді.
Ес туралы ... оның ... және ... көзқарастар арасындағы талас-тартыстың, екінші жағы идеалиетік бағытты құрды. Алайда, бұл бағытта ее жөніндегі теориялық көзқарастар мен ... ... бір ізге ... ... Істің шындығына келсек, соңғы жылдарда жарыққа шығып бой көтерген материалистік көзкарастар ес ... ... ... ... оның дамуына қатысты ілімді өріс-тетуге өзіндік бағдар тудырды деуге болады. Бергсонның орнын биологтар, лабораторияларда зертгеу жүргізуші мамандар және ... ... ... ... ... ... шұғылданатын зертгеушілер толықтыра түсті. Бұл мамавдарды ес жайында диуалистік көзқарас пен ... ... ... ... қанағаттандырмады. Олардың жасаған тәжірибелері мен шығарған қорытындьшары арасындағы айырмашьшықтар біріне-бірі ... ... бұл ... ... ... ... Естің екі түрін біріктіріп біртұтас процесс деп қарастыру қажет ... ... ... ... ... ... екі ... біріктіріп, ес туралы бірыңғай көзқарас пайда болғанымен, ондай көзқарас ... ... ... ... ... Ес жайында жаңаша көзқарас жасап белгілі болған ілім А.Семонның мнеме (ес) туралы ... еді. Бұл ... ... ес адамдар мен хайуанаттарға, өсімдіктер дениесіне де тән қасиет деп саналды.
Бір ... ... бұл ілім ... ізін ... екінші жағынан қарағаңда нағыз идеалистік көзқараска әкеп тіректелген-ді. Мүндай теорияның шарықтау шегі ... ... ... ... Бұл ... ... ... мен механизмнің өзара жігін пайдалана отырып, үшінші бір ... жол табу еді. ... орай ... өзінің еске арнаған деген енбегін жазды.
Блейлердің идеясы ... ... ... ... сана мен ... аралығына көпір салу. Жансыз материяға. тән қасиет оның созымдылығы, оған әрқилы әсер еткен нәрселер із ... ... ... ... жинақтаған мол мате-риалды пайдалана отырып, жансыз материаға бұрын әсер еткен ... ... ... ... ... ... ... жансыз нәрселерде сахталған іздер үздіксіз саты құрастырады, сол сатылар арқылы біздер материя мен рух ара-сындағы байланыстарды табатын дәрежеге көтерілетін көрінеміз.
Міне, ... ... ... ... ... ... ес ... қатысты философиялык талас-тар-тыстың басты ерекшеліктері осындай. Сонымен ... ... ... бір ... жайында дағдарыстың пайда болуы бір ғана көзқарас шенберімен шектелмейді, мұндай мәселенің түйінін ... ... ... ... отыруға жол ашамыз. Ондай талас-тартыстар тек әр алуан көзқарастар мен ... ... ... ... ... ... ... бағыттағы түрлі көзқарастады, тиісті мәселелерді жете зерттеп, теориялық қорытындылар жасауды да ... ... ... ... ең ... ... және құрылымды көзқарастар арасындағы жігі меи байланысты қатынасының мәнін анықтауға арналған. Ассоциация психо-логиясының негізі түгел дерлік ес процесіне тіректелген. Сон- ... ес ... ... ... психологаясында қабыл-дау, ерік процестерін зерттеуге де жете мән ... Бұл ... еске ... ... ... ... психологиялық кұбылыстармен ұштастырылған. Сөйтіп, ес туралы ілім бүкіл психологиясы ес туралы. ассоциация психологиясының прин-циптеріне ... ... ... ... құрылым психологиясы мен атомистік бағыттар негізінен қабылдаура байланысты мәселелерді барынша терең іздестірумен шұғылдаңды да, тек соңғы ... ғана ... ... ее жөніндегі ассоциация психологаясының көзқарастарын одан әрі дамытуды ойластырып, практикалық және теориялык мәні бар ... ... ... ... алға ... ... мақсаты - есте сақтау мен естің атқаратын қызметін де, ... ... ... ... заңдарына жатқызуды көздейді.
Көптеген тыңдаушылар К.Готтшальдтің Москвада Психология институтында жасаған баяндамасынан ... ... ... ... ... ... жұмысының арнаулы бөлімін жариялады. Зерттеуші әрқилы тұлғалардың аралае қосындыларын түрлендіріп сыналушыларға ұзақ уакыт бойы көрсетіп отырды. ... ... ... ... ... ... қатесіз меңгеріи адды. Алайда сыналушылар өздері бұрын көрген тұлғалардың құрылымын өзгертіп, оларды сыналушыларға көрсеткеңде, олар өздері бұрын көрген тұлғалардың ... ... ... рет ... оны есінде қалдыруға тырысты. Бұл тұлғаның бөліктерін бұрын 500 ретке дейін көрген-ді. Ал енді сол ... жаңа ... етіп ... ... жүздеп көрген бөлшектерді тани алмады, ал сыналушы өзіне бұрыннан белгілі болған бөлшектерді ажырата алмады. Келердің ізін ... ... бұл ... ... деп ... ... ... жиынтығын тану не оларды есте сақтау психикалық әрекеттері мен құрылым зандарына тәуелді, немесе сол заттарды ... ... ... ... ... ... бөліктері не бөлшекгеріне жете назар салып, оларды біріктіре білу ... ... ... дейді. Мен Келердің, біздерге өзге тақырыптардан белгілі, хайуанаттармен жүргізген тәжірибесін еске байланыстырып баяндаудың қажеті бола ... деп ... ... К.Левиннің мағынасыз буындары есте сақтауға арңалған зерттеулері. Мағынасыз ... есте ... ... ... арасында құрылым жасау мүмкін емес. Алайда, есте сактау үщін ... ... адам ... ес ... белгілі жүйеге келтіріліп, оларды бөлшектерге бөліп жаттап алғанда ғана есінде сақтай алады.
Өзге бір зерттеулер естің қызметін басқа ... ... ... Бұл аталған зерттеулерден кейбір мәселелердін жай-жапсарын шешуге қолдану үшін тек екі ... атап ... ... ... аяқталған және аяқталмаған іс-әрекеттерді есте сақтауға қатысты, соған байланысты аяқталған және аяқталмаған тұлғаларды қамтиды. Бұл ... ... ... ... бірнеше әректтермен шұғылдану талабы қойылды да, олардың бірнешеуін аяғына дейін орындауға мүмкіншілік беріледі, ал кейбіреулерін бітірт-пей-ақ кідіртеді. Аяғына дейін бітірген ... ... ... ... істер есте екі есе артық сақталатыны анықталған; мұндай әрекет қабылдауға байланысты жүргізілген тәжірибелерде, керісінше, аяқталмаған істерге қарағанда аяқталып ... ... ... есте ... сақталған. Басқаша айтатын болсак, адамнын өзі аткарған іс-әрекетгері мен көру ... ... ... есте ... ... ... ... көрсетеді. Мұндай тәжірибелер ес процесіне қатысты құрылым психологиясының зертгеулеріңдегі ниеітін ұмытылуы туралы мәселені анықтауға мүмкіндік тудырады. Кез келген ниеттін пайда ... ... ес ... ... ... Егер мен бүгін кешке бір жұмыст істеуім керек болса, онда мен сол ... ... есте ... ... ... ... ... сөзде былай депті:

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мектеп жасына дейінгі балалардың есте сақтау процесінің ерекшеліктері24 бет
«Мектеп жасына дейінгі балалардың қабылдауды дамытуға арналған психологиялық әдістеме қолдану мүмкіндіктері»32 бет
Ағылшын тілін оқытудың мақсаты мен міндеттері, мазмұны21 бет
Балабақша балаларының ауытқуын коррекциялауды дамыту әдіс-тәсілдері36 бет
Балалар бақшасындағы дене шынықтыру10 бет
Балалар тәрбиесін ұйымдастыру6 бет
Балалардың дамуы мен тәрбиеленуі21 бет
Балалардың ойындар арқылы табиғатпен таныстыру ерекшелігі32 бет
Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау36 бет
Балалардың тіршілік әрекеті мен тәрбиесін ұйымдастыруға бағытталған жұмыстарда қамтылған мәселелерді көрсетіңіз9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь