Нәрестелік шақтағы бала психикасының даму ерекшеліктері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4
1 Нәрестелік кезеңдегі баланың психикалық дамуы
1.1 Нәрестелік кезеңдегі баланың психикалық дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.11
1.2 Отбасындағы нәресте тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11.17

2 Нәрестелік шақта баланың өсу, даму процесі

2.1 Нәрестенің алғашқы айларда дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.21
2.2 Бала күтімі және бір жасқа дейінгі жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21.23

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
Кіріспе

Жұмыстың мақсаты. Нәрестелік шақ бала психологиясының даму ерекшеліктеріе қарастыру маңызды рөл атқарады.
Өйткені нәрестелік шақ психологиясында бұл кезеңде жаңа-құрылымдар мен саналы ерекшеліктер пайда болады. Бала психикасының дамуындағы дағдарыстын пайда болуын оның жақын арадағы даму аймяғына қатысгы қасиеттерді өзгеру заңдылығымен ұштасты түрде іздестіру керек болады.
Біз іс жүзіндегі тиісті материалдарды талдаудан баста уымыз керек, мұндай материалдарды түсіктіруде ұсынылған теорияға сүйену қажет. Бұл мәселенін түйінді жері бяланың үш жаста дағдарысқа ұшырау себептері нендей жағдайларға байланысты болады және оның қалыпты жағдайдан ауытқуына әсер етуші фактор қандай? деген мәселенің мәнін айқындап көрсетуді талап етеді.
Жұмыстың міндеті. Осы мәселенің мәнін ашып көрсетуде біріншіден, дағдарыс баланың бойындағы мұндай жағымсыз қылықтарын оның тіл алмай, қасарысуынан айыра білу қажет. Нәрестенің жағымсыз қылықтары ересектердіц қойған талаптары мен айткандарының бәріне қарсы шығады. Алайда баланың бір нәрсені істеуге зауқы болмаса мұның бәрі жағымсыз қылықтары мен қарсылық керсетуін (мысалы, ол ойнап жүргеңде оған жатып ұйықта десе, ол бірден тесегіне жатып ұйықтамайды), мұның бәрін дағдарыс кезенінің көріністері деп санауға болмайды. Бала барынша өзінің ойындағысын істегісі келеді. Бірақ оған тыйым салынады. Бұл жайттардың бәрін қисық-қынырлық қылық, жағымсыз мінез деуге болмайды. Осыкдай жағдайда баланың ересектер талабына қарсы әрекеті оның өзі ұнатқан іспен шғылданғысы келетінін көрсетеді.
Осы орада нәрестенің қаз-қаз басып жүруі туралы жоғары даму заңдлықтарының жеке кезеңдеріндегі сапалы өзгерістер жайын да сөз қозғап отырмыз. нәресте бірден тәй-тәй басып жүріп кете алмайды, дегенмен, бірен-сараң болса да ондай балалар бар. Бірден жүрш кететін нәрестені мұқият зертгеу нәтижелері оның бойында әлі де анықтала қоймаған жасырын ерекшеліктері бола-болатындығын көрсетеді. Алайда құпия сыр сәби жүре бастағаннан жоғалатынын байқаймыз. Нәресте тым жас кезінде-ақ жүре алады, бірақ ол әлі нәзік қозғалып, кеңісікте өз бойын билей алмайды. Нәрестенің бойындары мұндай қасиет оның алғашқы дағдарысының мәнін анық байқатады.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Аймауытов Ж. Психология.- Алматы, 1995.
2. Алдамұратов Ә. Қызықты психология.- Алматы, “Қазақ университеті”, 1992.
3. Алдамұратов Ә. Жалпы психология.- Алматы, “Білім” 1996.
4. Әбдірахманов А.,Жарықбаев Қ. Психологиялық орысша- қазақша сөздік.- Алматы, “Мектеп”, 1976.
5. Елеусізова С. Қарым- қатынас психологиясы.- Алматы, 1995.
6. Жарықбаев Қ., Озғанбаев О. Жантануға кіріспе.- Алматы, 2000.
7. Жарықбаев Қ. Жүсіпбек Аймауытұлының психологиялық көзқарастары.- Алматы, 2000.
8. Жарықбаев Қ.Қазақ психологиясының тарихы.- Алматы, 1996.
9. Мұқанов М. Ақыл- ой өрісі.- Алматы, 1980.
10. Тәжібаев Т. Жалпы психология.- 2000.
11. Қазақ ұлттық энциклопедиясы
12. Әуезов М., Әдебиет тарихы, Қызылорда, 1927
13.Сейфоллаұлы С., Қазақтың ескі әдебиет нұсқалары, Қызылорда, 1931
14.Практикум по возрастной и педагогической психологии // Под. ред. А.И. Щербакова М. 1989
15.Ньюкомб Н. Развитие личности ребенка – 8-е междунар. Изд. – Спб: Питер 2002. – 640 . (Серия «Мастера психологии»).
16. Кулагина И.Ю. Колюцкий В.Н. Возрастная психология М., 2002.
17. Оден Е.Е. Возражденные роды. М., 1997.
18. Кон. И.С. Психолгия ранней юности. М., 1989
19.Выготский Л.С. Развитие высших психических функций М., 1960
20. Эриксон Э. Детство и общество. СПб.: ИТД «Летний сад», 2000
21. Хрестоматия по детской психологии // Под. ред. Г.В. Бурменской. М., 1996
22. Волков В.С., Волкова Н.В. Балалар психоолгиясынана жаттығулар жинағы // Аударма: Бусурманова С.Т., Бердібаева С.Қ. Алматы, 1993.
23. Практикум по возрастной и педагогической психологии // Под. ред. А.И. Щербакова М. 1989
24. Ньюкомб Н. Развитие личности ребенка – 8-е междунар. Изд. – Спб: Питер 2002. – 640 . (Серия «Мастера психологии»).
25. Кулагина И.Ю. Колюцкий В.Н. Возрастная психология М., 2002.
Оден Е.Е. Возражденные роды. М., 1997.
26. Кон. И.С. Психолгия ранней юности. М., 1989
27. Выготский Л.С. Развитие высших психических функций М., 1960
28. Эриксон Э. Детство и общество. СПб.: ИТД «Летний сад», 2000
        
        Кіріспе
Жұмыстың мақсаты. Нәрестелік шақ бала психологиясының даму ерекшеліктеріе ... ... рөл ... ... ... шақ ... бұл ... жаңа-құрылымдар мен саналы ерекшеліктер пайда болады. Бала психикасының ... ... ... ... оның ... ... даму аймяғына қатысгы қасиеттерді өзгеру заңдылығымен ұштасты түрде іздестіру керек болады.
Біз іс жүзіндегі тиісті материалдарды талдаудан ... ... ... ... ... түсіктіруде ұсынылған теорияға сүйену қажет. Бұл мәселенін түйінді жері бяланың үш ... ... ... ... ... жағдайларға байланысты болады және оның қалыпты жағдайдан ауытқуына әсер етуші фактор ... ... ... ... айқындап көрсетуді талап етеді.
Жұмыстың міндеті. Осы мәселенің мәнін ашып ... ... ... ... бойындағы мұндай жағымсыз қылықтарын оның тіл алмай, қасарысуынан айыра білу қажет. Нәрестенің жағымсыз қылықтары ересектердіц ... ... мен ... ... ... ... ... баланың бір нәрсені істеуге зауқы болмаса мұның бәрі жағымсыз қылықтары мен қарсылық керсетуін (мысалы, ол ойнап ... оған ... ... десе, ол бірден тесегіне жатып ұйықтамайды), мұның бәрін дағдарыс кезенінің көріністері деп санауға болмайды. Бала ... ... ... ... келеді. Бірақ оған тыйым салынады. Бұл жайттардың бәрін қисық-қынырлық қылық, жағымсыз ... ... ... ... ... баланың ересектер талабына қарсы әрекеті оның өзі ұнатқан іспен ... ... ... ... ... ... ... жүруі туралы жоғары даму заңдлықтарының жеке кезеңдеріндегі сапалы өзгерістер жайын да сөз қозғап ... ... ... ... ... ... кете ... дегенмен, бірен-сараң болса да ондай балалар бар. Бірден жүрш кететін нәрестені мұқият зертгеу нәтижелері оның бойында әлі де анықтала қоймаған ... ... ... ... ... ... сыр сәби жүре бастағаннан жоғалатынын байқаймыз. Нәресте тым жас кезінде-ақ жүре ... ... ол әлі ... ... кеңісікте өз бойын билей алмайды. Нәрестенің бойындары мұндай қасиет оның ... ... ... анық байқатады.
Нәрестенің дүниеге келген күнінен бастап, 28-күнге дейінгі уақыт аралығы осылай аталады. Бұл кезде жаңа ... ... ... мүшелері және мүшелер жүйесі өз алдына (анасының ағзасына байланыссыз) қызмет атқарып, өзара іс-әрекет жасайды. Мысалы, ... ... ... ... ему, көзін жыпылықтату және басқа рефлекстерді өздігінен . ... бұл ... ... ... кезең деп жеке карастырылады.
Мұнда нәресте анасынан нәрлі уыз сүтін емеді. Уыз ... ... ... ... ... заттар өте мол. Сондықтан да деген ... ... ... ... бар. Ана ... ... тағаммен теңестіруге болмайды. Ана сүті жетіспеген жағдайда ғана, 6-7 айдан бастап, қосымша тамақтандыруға болады. Бұл кезеңде сәбидің көп уакыты ұйқымен ... ... ... болғанда, оянады. Емшектік кезеңде тамақ беру уақытын және тазалықты мұқият сақтау қажет. Олай ... ... ... ... ... болады, асқорытуы ауытқиды. Емшектік кезеңде нәресте қарқынды өседі. Қозғалыс әрекеттері дамиды: мойыны бекиді, отырады, еңбектейді, ... ... Бұл ... сүт ... шыға ... жеке ... тілі ... Омыртқа бағанында иілімдер пайда болады. Қол-аяқ бұлшыкеттері де дами бастайды. Нәресте денесін шынықтыруға жүйелі түрде шомылдырудың және таза ... ... ... зор. ... ... де, мінез-құлығын да дамытуда қайталау және жүйелілік ережелерін есте сақтау қажет. Мұның бәрі де ... ... және т. б. ... ... рефлекстердің дұрыс қалыптасуына септігін тигізеді. Бұл кезеңде жаңадан көптеген қозғалысқа ... ... ... Сәби ... ... ... Айналасындағы заттарға әуестігі артады, әр нәрсені білгісі келеді. Ойлау кабілеті дамиды. Жаңадан шартты рефлекстер калыптасады. Сүт ... (20) ... ... үлгіреді.
Өсу және даму - әрбір жеке ағзаға тән қасиеттердің ... Өсу мен даму ... ... мен мүшелерде сандық және сапалық күрделі өзгерістер байқалады.
1 Нәрестелік кезеңдегі баланың психикалық дамуы
1.1 Нәрестелік кезеңдегі баланың психикалық ... ... ... алғашқы дағдарыс. Оның мәні: тұрақты ортада өісмдік тәрізді тіршіліктен бөлек автономды өмірге өту. ... 2 айға ... ... ... ... Бұл адам ... жалғыз ғана биологиялық кезең, осы кезеңде бала әлі де болса әлеуметтік пенде емес, ... ... ... жоқ. Бала ... шартсыз рефлекстермен дүниеге келеді:
1) ағзаның ішкі ортасын реттеуші (демалу, қанайналым);
2) тамақтану (сору, ... ... ... (көзді жыпылықтату, түшкіру, жөтелу);
4) бағдарланушы (басын күшті тітіркендіргішке бұру);
5) қозғалыстық ... ... ... ... ... ... өмір сүру үшін қажетті, себебі олар ортаға бейімделуді қамтамасыз етеді. Шартты рефлекстердің алғашқыларының бірі бала өмірінің 10 күнінде ... ... - бұл ... деген рефлекс.
Танымдық дүниенің дамуы. Дүниеге келген кезде көру және есту анализаторлары толыққанды қалыптаспаған, ... ... даму ... болады. 2-3 - ші аптада есту, 3-4-ші айда көру ... ... ... дамуы. Үштен жеті аптаға дейінгі жаста балада пайда болады: ... ... ... ... ... көргенде күлу, қозғалыс реакциялары, вокализация.
балада алғашқы қарым-қатынасқа деген ... ... ... ... ... Берілген сапа - бұл баланың қалыпты психикалық дамуының алғашқы белгісі.
Сәбилік кезең (2-айдан 1 жасқа ... ... ... ... ... ... және манипуляциялау. Қамту - бұл заттарды қармап ұстап алу, манипуляциялау - бұл өз ыңғайына ... ... ... жасау. Қамты мен манипуляцияның рөлі - бұл жаңа ... ... - ... ... ...
* ... - бұл баланың алғашқы өз бетінше қозғалу түрі; оның рөлі- жаңа әсерлерді қамтамасыз ету. ... ... ... - ... толықтай тәуелділік, ол баланың органикалық қажеттіліктері мен жаңа әсерлерге деген ... ... ... жаңа құрылымы- қарым-қатынасқа деге қажеттілік.
Жетекші іс-әрекет - эмоциялар, мимика көмегімен эмоционалды, тікелей қарым-қатынас.
Эмоционалды қарым-қатынастың тапшылығы ... ... яғни ... және ... дамудың тежелуіне.
Танымдық дүниенің дамуы. Көру және есту түйсіктері қарқынды қалыптасады (3-тен 4 айға дейін). Көру ... ... 11 айда ... ... Ес ... және келесі түрлері басым болады: эмоционалды және ... ... ... 1 жылдың аяғына таман көркем-әрекеттік ойлаудың алғашқы белгілері байқалады.
Сөйлеу пассивті. 7-8 айда тілді түсіне ... 1 ... оның ... сөз қоры 50 ... тұрады. 8 айда, көбінесе 1 жаста сөйлей бастайды, сөз қоры 2-15 сөзден тұрады.
Эмоционалдық дүниенің ... 1 жас ... ... ... ... ... ... жаңа жетекші іс-әрекетке - заттық-қарулық іс-әрекетке өтуі. Дағдарыстың көріністері: баланың теріс эмоционалдық реакциялары.
Физикалық ... ... ...
* ... ... яғни бала ... мағынасына сай пайдаланады;
* тік жүру, өз бетіншелік артады және қолдары босайды.
Дамудың әлеуметтік жағдайы. ... ... ... олар ... ... қолдану тәсілдерін ашады.
Осы жастағы жаңа құрылым. Сөйлеу. Көркем-әрекеттік ойлау. Сөйлеу- активті және пассивті. Активті ... ... ... ... ... 1,5 ... ... тіл баяу дамиды. Бала 30-40- тан 100 сөзге дейін игереді. Оларды сирек пайдаланады. 1,5 жастан кейін бала бастамашыл бола ... 2 ... ... оның сөз қоры 300 сөзге дейін ұлғаяды. 3 жасқа келгенде 300-ден 1,5 мың сөзге ... ... ... ... ... - ... іс-әрекет, осы іс-әрекет процесінде заттарды қолданудың қоғамдық өндірілген тәсілдерін игеру жүзеге асады.
Танымдық дүниенің дамуы. ... ... 1 ... ... ... қалыптасады, бірақ тым шала түрде. Екі жасқа көшкен бала әлі де болса заттардың қасиеттерін анықтай алмйды, ал заттардың өзі ... ... ... ... ... бала форманы, көлемді, түсті анықтай алады, үлгі бойынша көзше таңдау ... ... ... ... негізгі түстермен, формалармен, көлемі бойынша заттардың арақатынастарымен таныстыру қажет. 3 жастағы бала 5-6 форма мен 8 түс ... ... ... ... ... қарқынды дамиды. Зейін ырықсыз. Зейіннің көлемі аз. Ес ырықсыз. Негізгі рөлді қайталау ойнайды. Қозғалыстық ес басым. 1 - ден 3 ... ... ... ақыл-ойын тәрбиелеу, баланы заттармен әрекетті ұйымдастыру арқылы қоршаған дүниемен таныстыру болып табылады.
Эмоционалдық дүниенің дамуы. Тұлға қалыптасуының алғышарттарының, балада өзі ... ... ... - ... сана, өз саналы ұғыну.
Мінез-құлық жағдайға байланысты болып табылады, яғни бала дәл қазіргі сәтте пайда болған сезімдер мен ... ... ... ... 3 ... ... ... сезімдердің алғашқы нышандары қалыптаса бастайды: симпатия, эмпатия.
3 жас дағдарысы. Мәні: баланың өз бетіншелігін танытуы. Дағдарыстың ... ... ... ... және даму - ... жеке ... тән ... бірі. Өсу мен даму кезінде ұлпалар мен мүшелерде сандық және сапалық күрделі өзгерістер байқалады. Адам ... өсуі мен ... ... 2 ... ажыратады. Бірінші ұрықтық даму (эмбриональдық). Бұл ағзаның ұрықтанған жұмыртқа жасушасынан бастап, туғанға дейінгі уақытты ... ... даму ... ... яғни ... ... ... - туғаннан бастап, өз тіршілігін жойғанға (өлгенге) дейінгі кезең. ... ... жеке ... ... ... ... (гр. ontos -- жекелей, genes - шығу тегі) дейді. Адамның туғаннан кейінгі жеке дамуында бірнеше ... ... ... ... күнінен бастап, 28-күнге дейінгі уақыт аралығы осылай аталады. Бұл кезде жаңа туған ... ... ... және мүшелер жүйесі өз алдына (анасының ағзасына байланыссыз) қызмет атқарып, өзара іс-әрекет жасайды. Мысалы, жылуды ... ... ... ему, көзін жыпылықтату және басқа рефлекстерді өздігінен . ... бұл ... ... нәрестелік кезең деп жеке карастырылады.
Мұнда нәресте анасынан нәрлі уыз сүтін емеді. Уыз ... ... ... ... тағамдық заттар өте мол. Сондықтан да деген халық нақылында терең тұжырым бар. Ана ... ... ... ... ... Ана сүті ... ... ғана, 6-7 айдан бастап, қосымша тамақтандыруға болады. Бұл кезеңде сәбидің көп ... ... ... Тамақ қажет болғанда, оянады. Емшектік кезеңде тамақ беру уақытын және тазалықты мұқият сақтау қажет. Олай ... ... ... ... ... ... асқорытуы ауытқиды. Емшектік кезеңде нәресте қарқынды өседі. Қозғалыс әрекеттері ... ... ... отырады, еңбектейді, жүруге талпынады. Бұл кезеңде сүт тістері шыға бастайды, жеке сөздерге тілі келеді. Омыртқа бағанында иілімдер ... ... ... ... де дами ... ... ... шынықтыруға жүйелі түрде шомылдырудың және таза ауада серуендеудің маңызы зор. Нәресте денесін де, мінез-құлығын да ... ... және ... ... есте ... ... Мұның бәрі де тамақтануға, ұйкыға және т. б. байланысты шартты рефлекстердің дұрыс ... ... ... Бұл ... жаңадан көптеген қозғалысқа байланысты дағдылар қалыптасады. Сәби еркін жүреді, сөйлейді. Айналасындағы заттарға әуестігі ... әр ... ... келеді. Ойлау кабілеті дамиды. Жаңадан шартты рефлекстер калыптасады. Сүт тістері (20) толық шығып үлгіреді.
Перинаталды кезеңдегі бала ... ... ... ... ... ... ... психикалық дамуы. Нәрестелік кезеңнің негізгі жаңа құрылымдары. Сәби дамуының ... ... ... ... ... ... Бірінші жыл барысында психикалық функциялар мен процестердің дамуы. Сәбилік кезеңнің негізгі психологиялық жаңа құрылымы. Бір жас дағдарысы. Ерте жастағы ... ... ... ... ... іс-әрекеттің дамуы. Ерте шақтағы баланың таным саласының қалыптасуы. Ерте балалық шақтағы тұлғалық ... ... ... ... Үш жас ... ... алдындағы бала дамуының әлеуметтік жағдайы. Осы жастағы баланың жетекші ... ... ... Ойынның баланың жалпы психикалық дамуына әсері. Тынам саласының дамуы. Мектеп ... ... ... Эмоционалдық сала. Еріктің мінез-құлықты бақылауға қабілеттілік ертінде дамуы. Мектепке дейінгі жастағы бала тұлғасының қалыптасуы. Мектепке дейінгі жастағы негізгі психологиялық жаңа ... Жеті жас ... ... ... ... ... ...
Адамның ең айқай-шулы, ұшқалақ, көз жасы көл ... толы ... ... тек бір ғана жыл ... ... бұл -- ... ең интенсивті науқанды кезі. Бала сәби кезінде (1 ... ... өте тез ... Оған ... ... ... ... жатыр кезеңін қосқанымызда, осы қысқа мерзім өзінің маңызы жағынан келесі бір мүшел -- 12 ... ... Бір ... дейінгі кезеңге барлық халықтар ерекше назар аударады. Мысалы, қазақ ... бір ... ... ... ... ... ... бір жасқа толмаған баланы санға да қоспайды (корей, т.б. ұлттар адамға өмірде екі рет ... ... ... 1 ... ... ... Сәби ... үлкендерден ерекшелігі, оның барынша эмоциялығында. Өмірдің алдау-арбау, қайғы-қасірет, дос-қас, ... ... ... ... ... да уайымсыз, кіршіксіз таза сәбилік кезеңіне Сұлтанмахмұт: деген еді.
Бала тәрбиелеу қоғамды адам ... ... ... табиғи және әлеуметтік мазмұнымен тығыз байланысты көптеген құрам ... ... ... зерттеп отырған Оңтүстік Қазақстан тұрғындары ортасында этникалық ділдің қалыптасуы және бала ... әр ... ... ... ... ... мәдениетінің бай тәжірибесіне сүйенеді. Жылдар бойы жиналып ... бұл ... ... ... балаларының жастық және жыныстық ерекшеліктері мен айырмашылықтарын есепке алу негізінде қалыптасқан.
Егер нәрестенің, балалардың, жас өспірімдердің жас бойынша жіктелуін қарастыратын болсақ, онда ... ... ... жалпы қабылданған бірыңғай жіктеудің жоқтығын көруге болады. Психологиялық және физиологиялық ... ... ... ... ... этнопедагог К.Ж. Қожахметова келесі жастық кезеңдерді қолданған:
- туғаннан бастап 1 жасқа дейін - ;
-1 жастан 7 жасқа ... - ... біз, ... алып ... ... онда ... диссертациялық жұмысынан келесі ұқсас жіктелуін ... - ... ... зиянды әсерлерден қорғалмаған жаңа туған балалар;
- , , - бесікке бөленетін емшек жасындағы балалар;
- - еңбек ету міңдеті ... 2-3 ... ... ... білдіретін термин;
- - айтқанды түсінетін, 3-4 жастағы ... осы ... ... ... мәдениеттанушы Н.Ж. Шаханова жастық топ ерекшеліктерін арнайы қарастыра ... ... үш ... бөле ... ... ... нұсқасын ұсынды:
1. Сәбилік кез және ерте балалық шақ, туғаннан бастап шамамен 3 жасқа ... (, , , ... ... ... ... ... топтар жүйесін жалпы түрде келесі нақыл сөзбен қамтуға ... ... ... негізгі жас сатыларын олардың ұсақ кезеңдерімен салыстырмалы түрде үш сатыға бөлуге болады: нәресте немесе сәби кезең, балалық шақ және ... ... Бір жас ... ... жас сатысына өту белгілі бір салт-жоралғылармен байланысты болған. Әр бір жас сатысының киім киюінен, шаш ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар. Бір жастан екінші жасқа өту ертерек пайда ... жас ... ... және ... заманымызға дейін тұрмыста қолданылып келе жатқан салт-дәстүр ретінде қалыптасқан салт-дәстүрлер мен ... ... ... ... ... әр бір жас ... және бір жас ... екіншісіне өту, жоғарыда бізбен айтылып кеткендей, түп тамырын ерте заманнан және орта ғасырдан алып жатқан, ислам рәсімдері мен тұжырымдарының бір ... ... ... ... ... мен ... ... жүреді. Олар келесі бірізділікпен қалыптасқан:
1. Әдетте, бала туғаннан ... бір ... ... ... ... рәсімдер мен жоралғыларға толы болады. Осы уақытта ата-аналары жаңа ... ... ... ... ... ... ... шілдехананы бала дүниеге келген күні немесе үшінші күні тойласа, қазіргі кезде - бала мен ана перзентханадан шыққан соң тойлайды және оған тек ... ... ... ... ... ғана қатысқан. Осы жралғылар барысында жаңа туған нәрестенің ата-анасы кімді ретінде сайлайтындығын жариялаған. Осы ... ... ... ... ... дейін күн сайын жуындырып, рәсімін жасаған. Жуындырудың бір ерекшелігі - баланы бір күні ... ... ... күні ... ерітіндісі қосылған сумен шомылдырып отырған. Суда тұз көп болған сайын (тұзға пісіру) болашақта баланың денесіндегі жаралары мен ... ... ... деп ... Ал ... ерітіндісінің әсері емдеу-дезинфекциялау сипатында болған. Баланың денесін күн сайын ... ... ... маймен сылаған [9].
Кіндігі түскеннен кейін арнайы рәсімі жасалады. , әдетте, бала ... ... ... ... орта және үлкен буын әйелдері қатысуымен жасалады. ... ... , , ... ... ... ... ... жоралғыларымен қатар жүреді. Қалалық ... ... ауыл ... ... бөлеу барлығына таныс құбылыс болып табылады. ... ... және ... ... жасалған бесік туылған балаға арналып тума-ананың ата-анасымен сыйға тартылады. Сонымен ... ... ... ... ... жастық қаптарына дейін барлық қосалқы заттармен жабдықталады. Кейбір отбасыларда, екінші-үшінші бала ... ... огсы ... аға-әпкелерінен немесе туыстарынан қалған бесік (бұрын қолданылған) қолданыла береді [10].
және ... ... ... ... ... ... соңғы рәсімді өткізгеннен кейін дәстүрі жалғасады. Бұл міндетті, көбінесе, моллаларға немес ақсақалдарға жүктейді. Бұл үшін олар ... ... ... ... тандап алып, азан шақырып, нәрестенің екі құлағына да есімін үш рет қайталап айтады. Бірақ, бүгінгі күні, көп ... ... ... ... немесе атасы қояды. Ізінше. басқа балалар туған кезде бұл ... ... ... ... ... ... ... ата-анасының ата-анансына, ағаларына, әпкелеріне жүктейді. Кейбір кездерде бұл міндетті, ... ... ... сыйлы тұлғаларға (ұстаздарға, ауылда, ауданда немесе облыста аты әйгілі адамдарға) жүктейді.
Егер ұлдар мен ... ... ... ... ... ... ... онда олардың шығуы бойынша, сондай-ақ, мазмұны және мәні бойынша ерекшеленетіндігін ... ... ... ... ... көбі ... түрік-қазақ тілінен алынған немесе жергілікті тұрғындармен ұлттық есім ретінде қабылданып кеткен, басқа халықтардан алынған.
Алғашқы жас кезеңінің рәсімдері мен жоралғыларына, сондай-ақ, ... үшін ... ... ... 40 күндік мерзімнің аяқталуын білдіретін рәсімі жатады. Халықтар арасында аталған уақыт аралығында босанған әйел мен нәресте ... ... ... ... ... ... болып келеді деп саналған. Қазақстанның басқа облыстары сияқты, бізбен зерттеліп ... ... бұл ... ұл ... үшін 40-шы ... ал қыз ... үшін 41-ші күні ... Біздің уақыт аралығындағы мұндай айырмашылықтың болуы неліктен екенін білу ... ... ... ... ... ... келе жатқан салт-дәстүр бойынша қалың малды аз төлеу үшін ұл балаларды қырқынан 40-ші күні, қалың ... көп алу үшін қыз ... ... 41-ші күні ... деп ... ... күні ... қатысу әйелдер баланың қарын шашын, сондай-ақ, нәрестенің аяғы мен қолындағы алғашқы тырнақтарын ... ... ... арты ашық жейдесін - күнбе-күнгі жейдесіне ауыс-тырған. ... ... ... ... ... құйылған, сондай-ақ, қырық ақ теңгелер салынған арнайы шылапшында шомылдырады. Баланы шомылдыру барысында жасы үлкен әйелдердің біреуі деп ... ... ... ... соң, ... әр бір әйел ... балаларымен немесе немерелерімен осындай жоралғыларды орыңдау үмітімен шылапшындағы немесе тегенедегі теңгелерді бөлісіп алады. ... ... ... рәсімге қатысушылардың барлығына той иелері атынан әр түрлі сыйлықтар, соның ішіңде ... ... және ... ... ... ... аяқталуы бала бір жасқа толар кезде алғашқы қадамдарын жасайтын уақыт ... ... ... Бұл ... ... ... үшін ... өмірдің қиыңдықтары мен жетістіктерін білдіретін, қой жүнінің ақ-қара түрінен өрілген бау қолданылады. Бір қатар ... ... жас ... ... ... ... ретінде алуан түрлі баулар қолданады. Негізінен, бала қыр-сыры көп болашақ өмірдің қиындықтарына шыдамды болсын деген үмітпен бұғауды қиюды ... ... көп, ... және ... ... ... Аталған рәсім де оған қатысу үшін жиналған қонақтарға арнайы ас берумен ... [17]. Бір ... ... шашын бірінші рет алғанда, бір бөлігін қалдырып ... ... буын ... бар бір ... отбасыларда баланың , самайында , сондай-ақ, қыз балаларда қалдырып отырған. Қиылған шашты, ... ... ... ... ... жерге тығып қоятын болған.
Екінші жағынан, әйгілі отандық этнолог Ә.Т. ... ... ... ... ... ... барлық рәсімдік-жоралғылық әрекеттерде исламдық сенімдердің, исламға дейінгі және магиялық сенімдерің белгілері байқалады. Соңғысына ғалым имитациялиялық, елестеутішілік және ... ... және ... ... әрекеттерді жатқызады [2. Екінші кезең немесе рәсімдер мен жоралғылар санының аздығымен сипатталады. Бұл кезеңнің ортасында немес ... ұл ... мен қыз ... ... ... жынысы бойынша бөліну үрдісі жүреді, ал осы уақытқа дейін олар ... ... ... бала ... ... ... ... Осындай жыныстық бөліністің көрінуін қыз балалар үшін басқа топқа өтуді білдіретін рәсімінен байқауға болады. Бұл рәсім жақын туыстарының арасыңдағы әйел ... ... қыз ... құлағы бірінші рет тесіліп, оған алтын немес күміс сырға тағылады.
1.2 Отбасындағы нәресте тәрбиесі
Жанұяға қосылған нәресте - қай ата-ананың да ең ... ... Сол ... ... ... ... көңіл бөліп, оның тәрбиесімен айналысу - әке-шешенің негізгі міндеті. Ол үшін жас ... ... ... ... ... жөн. Мәселен, туылғаннан үш жасқа дейінгі аралыққа тоқталайық.
Жаңа туған нәресте алғашқы жылы өте жылдам өседі. Бұл кездің ең ... ... - ... ... өмір ... толықтай қауқарсыздығы. Бұл жаста сәби үшін тамақтану, тазалық, ұйқы қаншалықты ... ... оны ... өбектеу де соншалықты маңызды.
Жүргізілген зерттеулер нәресте кезінде ата-анасынан жылылық көрмей өскендердің есейгенде рухани жағынан кемшін тартатындығын дәлелдеген. Осы ... ... ... оқымыстысы, ойшылы Блез Паскальдің өмірін тілге тиек ете кетсек. Әкесі оны өте қатал тәрбиеледі. Баласының болашағына үлкен үміт ... ... оған ... көңіл бөлу үшін мемлекеттік қызметін де тастады. Балаға жағрапия, тарих, пәлсапа, шет тілі мен математиканы да өзі үйреткен әкесі оның ... ... ... ... ... ... әке үмітін ақтады. Атақты математик, физик тіпті, ірі діни ойшыл дәрежесіне ... ... ... деп ... ... біле бермейді. Өйткені, үш жасында шешесінен айырылды. ... ... 39-ақ (1623 - 1662) жыл өмір ... Бала ... өз ... ... оған мұң болды. Есесіне дікеңдеп етіп үнемі қасынан бір елі қалмайтын қатал әкесін ғана көрді. Бұл әрине, оның ... мен ... да кері әсер ... ... Әке баланы ғалым етіп, тәрбиелеп шығаруы мүмкін. Алайда, баланы рухани әрі физикалық жағынан кемелденген жақсы ... етіп ... ... шешеге байланысты. Баланың ерте жаста ана махаббатына қатты зәру болатын себептерінің бірі міне осы.
Нәрестелердің қимыл-қозғалыстары дамыған сайын ... ... ... ... ... да арта ... ... нәтижесінде олардың қоршаған ортамен араласу мүмкіндіктері көбейеді. Әсіресе, жүре ... 1 жас ... ... зияны тиетін нәрселерден қорғану мақсатында қимыл жасауына, айналаны ... ... беру оның ... ... ... ... Бұл ... баланы не болса содан қақпайлап, заттарды ұстап-көруіне, бойындағы өз қабілетін байқауына ... ... - ... ... ... ... пен бар қабілетін шектеуіне әкеліп, содан өз бетінше әрекет ете алмайтындай күйге түсіреді.
Бала екі ... аяқ ... ... ... ... түседі. Көп нәрсені өздігінен жасап көруге құмартады. Бұл кезеңде ... ... ... ... ... білдіру керек. Өз қолымен ұстап көру арқылы үйренуі - баланың ... ... әрі ... ... ... ... Бұл ... балаға үйдегі заттарды, айналасындағы нәрселерді тану аса қажет. Ойын ойнауда әлі де басқалардың қолдауына зәру кезі. Көбіне қимылдайтын ойыншықтарды қалайды.
Әлеуметтік ... әлі де ... ... ... өз қатарластарымен бірге ойнай алмайды. Сол себепті, ата-ананың баламен ойнауы тек қана ... ойын ... ... ... Ол ... ... ... қарым-қатынасты дамыту, баланы анағұрлым жақыннан тани түсу, оның ... ... даму ... ... ... отыру тұрғысынан керек. Оған қоса, баланы ойын кезінде бақылау әрі онымен бірге ойнау - ... тану үшін ең оңай әрі ең ... ... кезеңде баланың қалыпты өсу үстінде екендігін, үлкендерге ... ... әрі ... тартыншақтамай дереу ойнап кетуінен көруге болады. Екі жасар бала ... ... ... бұртиып немесе т.б. қарсы реакция көрсетуі мүмкін. Алайда, ... ... ... ... ... бұра алуы тиіс. Мысалы, ыдыстағы ыстық шайды ішем деп ... ... бір ... суық шай ... ... сусын құйып ұсыну секілді т.с.с. Бұл баланың табандап тұрып алуына қарсы жасалады. Бір ... ... ... ... баланы жазалай беру немесе барлық айтқандарын істей беру кейінгі жылдарда да жалғасын табатын оның қырсықтығы мен табандап тұрып ... ... ... әкеп соғуы мүмкін.
Әр баланың өзіне тән әркелкі мінезі болады. деген мақал да балаға туа бітетін мінезді толықтай ... ... ... ... ... ... ... қырсық мінездерін жақсы әрекеттерге барынша бұру - ... ... ... тиіс ... ... қырсығу мінезін достары арасында жаман сөз айтпау мен жаман қылыққа бармауға бұру ... ... ... бала мінезінің қалыптасуында ата-ана тәрбиесінің, ортаның, мәдениет пен қоғамның да елеулі әсер ететіндігі сөзсіз.
Бұл жас аралығындағы балалар үшін ... ... ... ... мәні зор. Екі ... ... ... емуі қаншалықты маңызды болса, бала кезде ата-ана сүйіспеншілігін көру ондағы адамгершілік пен ... ... ... рөл ойнайды. Баламен бірге уақыт өткізу, ата-ананың оған көңіл бөлуі ... ... да ... ... ... ... сыйласа білуіне, өзгені бағалай алуына әсері тиетінін ұмытпаған жөн.
Бұл жас өздеріне айтылған ескертпелерді тыңдай алатын әрі ... ... ... ... ... ойнай алатындай сабырлы әрі ынтымақтаса әрекет жасай алатын яғни, әлеуметтік топтың бір ... ... ... ... 1 жасқа аяқ басқанда бойдағы біраз қабілеттері жетіледі. Егер мүмкіндік берілсе тамақ жеу, киіну, шешіну ... ... ... жеке ... ... Өз қалауын басқаларға жеткізе алатындай, әлеуметтік қарым-қатынас жасай алатындай тілі шығады. Бірте-бірте өз-өзіне деген сенім ... ... Әлі де ... ... ажырай қоймаса да қажет жағдайда алғаш рет анасынан ажырап, ұзақ уақыт бойы басқа бір ортада бола алатын ... жас ... ... ... Бұл ... бала ... ... арылып, басқалар да бар деген түсінік қалыптаса бастайды. Бір нәрсені ... ... ... ... топ ... ... әрі ... ережелерге бағынуды үйренеді. Бұл кезеңде үй ішіндегі іс-әрекеттерге көңіл бөлмей болмайды. Мысалы, өтірік айтпау, алдамау, ... ... ... ... ... ... тудыратын қылықтарға бармау, оны тым еркіне жібермеу, қатты жазаламау әрі қатты қорқытпау, үй ішіндегі кейбір ... ... ... пен ... ... сенім арту секілді т.б.
Баланы алдамау тұрғысынан пайғамбарымыз Мұхаммедтің (с.ғ.с.) мына бір ісінің өнегесі мол: , - деп ... ... ... ... ата-ана арасындағы өзара сыйластық, ұрыс-керіске бармау, бәсең дауыспен тілдесу, жұмсақ сөйлеу, ымдау, ишарат ету әрекеттері де бала психологиясына айтарлықтай әсер ... ... деп аса ... бұл жас ... ... ... алмаса да, көргендері баланың зердесінде сақталып қалатыны ... ... ... ... ... айтқан тілді алып, ережеге бағынғанда арқадан қағып, тәтті-пәтті ұсынып, көтермелеп отыру баланы өзімшілдіктен арылтады. Бойындағы сабыры бірнеше ... мен ... ... ғана ... 3 ... бала әлі де көп жауапкершілікті соңына дейін тиянақты атқара алмайды. Қорыта ... жас ... ... ... ... ... ата-ана болуға дайындалулары керек. Бала өмірге келгеннен бастап оны әдепті, арлы, адамгершілігі мен кісілігі мол, жақындарына, еліне жанашыр азамат етіп ... ғана ... ... биік ... көбейері анық.
Жүсіпбек Аймауытов ағамыздың мына сөзімен бастасам

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 000 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Жас ерекшелік және әлеуметтік психология" пәні бойынша студенттерге арналған лекция жинағы28 бет
Балалардың психологиялық даму сатыларын анықтау36 бет
Баланың мектепке дейінгі және кіші мектеп жасындағы психологиялық кезеңдері25 бет
Нәрестенің психикалық дамуы4 бет
Нәрестелік шақтағы психикалық дамудың алғы шарттары мен ерекшеліктері3 бет
Баланың психикалық дамуына ойыншықтың әсерi5 бет
Психикалық даму9 бет
Сәбилік кезеңнің психологиясына сипаттама6 бет
"Дағдарыс жағдайларындағы психикалық өзгерістер."8 бет
Ерте психикалық жас3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь