Инфляция және оның экономикалық мәні

Кiрiспе

І. Инфляция және оның экономикалық мәні.
1.1 Инфляцияның мәнi және түсiнiгi.
1.2 Инфляцияның даму механизмi және түрлері.
1.3 Инфляцияның факторы және оның себептері.

ІІ. Инфляцияға қарсы саясат және Қазақстан Республикасындағы инфляция.
2.1 Инфляцияның әлеуметтік . экономикалық салдарлары.
2.2 Инфляцияға қарсы саясат.
2.3 Қазақстан Республикасындағы инфляция, оның ерекшеліктері.

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
КIРIСПЕ
Жер бетінде ХХ ғасырдың екінші жартысында болмаған елдер дерлік жоқ. Инфляция бұрынғы нарықтық экономика дертінің орнына келгендей болды, бұл дерт әлсіздене бастады. Инфляция ақша айналымына тән болды: Ресейде – 1769 жылдан 1895 жылға дейін (1843-1853 жылдарды есептемегенде); АҚШ – тәуелсіздік үшін соғыстың кезеңінде 1775-1783 жж. және 1861-1865 жылдардағы Англияның азамат соғысы жылдарында және ХІХ ғасырдың басында Наполеонмен соғысында, 1789-1791 жылдардағы Франциядағы француз революциясы кезеңінде, әсіресе инфляция жоғары қарқынға Германиядағы бірінші дүние жүзілік соғыстан кейін жетті. Бұл кезде 1923 жылды күзінде айналындағы ақша массасы 496 квинтиллион маркаға жетті, ал ақша бірлігі триллион рет қонсызданды.
Осы жоғарыда келтірілген тарихи мысалдар инфляцияның осы заманның баламасы болмағанын дәлелдейді, яғни ол бұрынғы кезде де орын алды.
Ақша ежелгi заманда пайда болды. Олар тауар болады. Тауар – бұл сату немесе айырбастау үшiн жасалынған еңбек өнiмi. Адам еңбегiнiң өнiмi (зат), оны өндiрушiлердiң белгiлi қоғамдық қатынастар тудыра отырып, тауар формасын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объктивтi алғышарттарды құрайды. Бiрақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер (нақты еңбекпен белгiленген) тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, өйткенi оның қоғамға қажетi шамалы. Сондықтан да әрбiр тауар қажеттi тұтыну құнын алу құрала бола отырып, өзiнiң өндiрушiсiне қатынасы бойынша айырбас құны ретiнде көрiнедi. «Айырбас құн тауарларды өзiнен бөлiнiп шыққан және олармен бiрге өз бетiнше өмiр сүретiн тауар, ол ақша”.
Әрбiр ерекше тауар мiндеттi түрде тұтыну құны ретiнде көрiнедi. Оның құны жасырын түрде болады және тек қана ақшаға теңестiру жолымен табылады. Тауарлар және ақшалар бiр және осы тауар формасының нақты қарама-қарсы жақтары бола отырып, айырбас процесiнде бiр-бiрiн табады және өзара бiр–бiрiне ауысады.
Ақша – қазiргi экономикалық өмiрiнде мемлекеттiк субъектiнiң басты феноменi болып табылады. Сондықтан көптеген ғалымдар осы мәселеге көп көңiл бөлген. Осы курстық жұмыстың басты мақсаты - сол мәселенi жан-жақтан қарастыру. Бiрiншiден, инфляцияның мәнi және түсiнiгi ашып көрсіетіледі. Инфляция – ғасыр бойы қалыптасқан мәселе. Көптеген мемлекеттер инфляция кезiнде экономикалық дағдарысқа ұшырайды. Батыстағы инфляция ол құнның өсуi деген мағынаны бiлдiредi.
Экономикалық құбылыс ретiнде инфляция көптен берi өмiр сүрiп келедi. Оны тiптi ақшаның шығуымен бiрге пайда болды әрi ақшаның қызметiмен тығыз байланысты деп саналады.
Қазіргі инфляцияға келесі тән ерекшеліктерін атап өтуге болады: яғни егер бұрын инфляцияның жергілікті сипаты болса, ал қазір – жаппай, жалпы қамтылған; егер бұрын үлкен және кіші кезеңдерді қамтыған болса, яғни оның кезеңдік сипаты болса, онда қазір ол созылмалы; қазіргі инфляция тек ақшаның ғана емес, сонымен бірге ақша әсерінің ықпалында тұр.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптеген бері өмір сүріп келеді. Оны тіпті ақшаның шығуымен бірге пайда болды әрі ақшаның қызметімен тығыз байланысты деп саналады.
Демек, қазіргі инфляция көптеген әсерлердің ықпалын бастан кешіреді. Осы курстық жұмыста көптеген сұрақтарға жауап алып, қазіргі инфляцияның және оған қарсы қандай шаралар жүргізілетіндігі туралы білуге болады. Сондай-ақ Қазақстандық инфляцияның ерекшеліктері туралы, Ұлттық Банктің және үкіметтің инфляцияға қарсы саясатын көруге болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1.Әкiмбеков С.А. «Экономикалық теория», 2004ж.
2. Ө.Нұрғалиев. «Экономикалық теория», 2003ж.
3. Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А.,
«Жалпы экономикалық теория»,2004ж.
4. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. «Қаржы», Алматы, 2003ж.
5. Сейiтқасымов С. «Ақша, несие, банктер», Алматы, 2001ж.
6. Ломакин В.К. Мировая экономика, Москва, 1998г.
7. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы, 2004ж
8. Мадишев Б. «Экономикалық теория», Алматы
9. «Ақша, несие, қаржы», Алматы

Журналдар:
10. Банки Казахстана №6 (72), 2003 ж.
11. Банки Казахстана №2, 2005 ж.
12. Банки Казахстана №1, 2005 ж.
13. «Мир финансов», 2005 ж., ақпан
Газеттер:
14. Егемен Қазақстан 2004 ж. 6 сәуiр.
        
        Кiрiспе
І. Инфляция және оның экономикалық мәні.
1.1 Инфляцияның мәнi және ... ... даму ... және ... ... ... және оның ... Инфляцияға қарсы саясат және Қазақстан Республикасындағы инфляция.
2.1 Инфляцияның әлеуметтік – экономикалық салдарлары.
2.2 ... ... ... ... ... инфляция, оның ерекшеліктері.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
КIРIСПЕ
Жер бетінде ХХ ғасырдың екінші жартысында болмаған елдер дерлік жоқ.
Инфляция бұрынғы ... ... ... ... келгендей болды, бұл
дерт әлсіздене бастады. Инфляция ақша айналымына тән болды: Ресейде – ... 1895 ... ... ... ... есептемегенде); АҚШ ... үшін ... ... 1775-1783 жж. және 1861-1865 жылдардағы
Англияның азамат соғысы жылдарында және ХІХ ... ... ... ... ... ... ... революциясы кезеңінде,
әсіресе инфляция жоғары қарқынға Германиядағы бірінші дүние ... ... ... Бұл ... 1923 ... күзінде айналындағы ақша массасы
496 квинтиллион маркаға жетті, ал ақша ... ... рет ... ... ... тарихи мысалдар инфляцияның осы заманның
баламасы болмағанын дәлелдейді, яғни ол бұрынғы кезде де орын алды.
Ақша ежелгi ... ... ... Олар ... болады. Тауар – бұл сату немесе
айырбастау үшiн ... ... ... Адам ... өнiмi (зат), оны
өндiрушiлердiң белгiлi қоғамдық қатынастар ... ... ... ... ... тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объктивтi
алғышарттарды құрайды. Бiрақ кез келген зат ... бола ... Егер ... белгiленген) тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса немесе қоғам
тарапынан мойындалмаса, онда оны ... ... ... рәсуә болғаны;
мұндай бұйым тауарлық формаға ие емес, ... оның ... ... ... да әрбiр тауар қажеттi тұтыну құнын алу құрала бола отырып,
өзiнiң ... ... ... айырбас құны ретiнде көрiнедi.
«Айырбас құн тауарларды өзiнен бөлiнiп шыққан және олармен ... өз ... ... ... ол ... ... тауар мiндеттi түрде тұтыну құны ретiнде көрiнедi. Оның
құны жасырын түрде болады және тек қана ... ... ... ... және ... бiр және осы ... ... нақты қарама-қарсы
жақтары бола отырып, айырбас процесiнде бiр-бiрiн табады және ... ...... ... ... ... субъектiнiң басты
феноменi болып табылады. Сондықтан көптеген ғалымдар осы мәселеге көп көңiл
бөлген. Осы курстық ... ... ... - сол ... ... ... инфляцияның мәнi және түсiнiгi ашып көрсіетіледі.
Инфляция – ғасыр бойы қалыптасқан мәселе. ... ... ... ... ... ұшырайды. Батыстағы инфляция ол құнның өсуi
деген ... ... ... ретiнде инфляция көптен берi өмiр сүрiп келедi.
Оны тiптi ақшаның шығуымен бiрге пайда болды әрi ақшаның қызметiмен ... деп ... ... ... тән ... атап ... болады: яғни
егер бұрын инфляцияның жергілікті сипаты болса, ал ...... ... егер ... үлкен және кіші кезеңдерді қамтыған болса, яғни оның
кезеңдік сипаты болса, онда ... ол ... ... ... ... ғана ... сонымен бірге ақша әсерінің ықпалында тұр.
Экономикалық құбылыс ретінде инфляция көптеген бері өмір ... Оны ... ... ... ... пайда болды әрі ақшаның қызметімен
тығыз байланысты деп саналады.
Демек, қазіргі ... ... ... ықпалын бастан кешіреді.
Осы курстық жұмыста көптеген сұрақтарға жауап ... ... ... оған ... ... шаралар жүргізілетіндігі туралы білуге болады.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... Банктің
және үкіметтің инфляцияға қарсы саясатын көруге болады.
І. Инфляция және оның экономикалық мәні
Инфляцияның мәнi және түсiнiгi
«Инфляция» терминi (латынның inflatio ... ...... ... ... ... XIX ғасырдың орта шенiнде пайдаболды және АҚШ-тың
Азамат соғысы жылдары (1861-1865жж.) XIX ... ... ... көп шығарылуымен байланысты болды. XIX ғасырды бұл термин сондай-ақ
Англия мен Францияда қолданылды. Экономикалық ... ... ... ... бiрiншi дүние жүзiлiк соғыстан кейiн кеңiнен таралды, ал ... ... ... ол ... ... ... ... дәстүрлi ең жалпы анықтамасы – ... ... ... ... ... ... ... ақша массасымен
салыққа толып кетуi, олардың құнсыздануы және соның ... ... ... мен ... көрсетуге бағаның өсуi; ақшаның ... ... ... ... Инфляция кезiнде қоғамдық өндiрiс процесiнiң
алшақтықтарына және артық көп ... ... ... ақша
айналысының заңы бұзылады.
Инфляция – ақша жүйесiнiң ... ... ... мына ... себепшi болады:
айналысқа артық ақшаның шығарылуы;
қолайсыз төлем балансы;
Үкiметке сенiмнiң жоғалуы.
Ұзақ уақыт бойы инфляцияны монетарлық құбылыс деп ... ... ... ... мен ... ... өсуi ... түсiндiрiлiп
келдi. Әлi де бiрқатар шетелдiк авторлар ... ... ... ... ... ... ... Алайда ифляцияның тауар бағасының
өсуiнде көрiнгенiмен оны тек таза ақша ... ... ... ... ... ... түрлi күрделi әлеуметтiк-экономикалық құбылыс.
Инфляция әлемнiң көптеген елдерiндегi экономиканық қазiргi ... ... ... бiрi болып есептеледi.
Инфляциясының көрiну нысандары:
Тауарлар мен қызметтерге бағаның өсуi, оның үстiне бiрқалыпты емес
өсуi, ... өзi ... ... оның сатып алу жарамдылығының
төмендеуiне ұрындырады;
Ұлттық ақша бiрлiгiнiң шетелдiк ақша бiрлiгiне қатысты ... ... ақша ... көрiнетiн алтынның бағасының көтерiлуi.
Бүгiндегi инфляция бағаның өсуi ... ... ... ... ... ғана ... сонымен бiрге елдiң экономикалық
дамуының жалпы қолайсыз ахуалымен де ... ... ... пен
өткiзу сферасындағы әр түрлi факторлар тудырған өндiрiс процесiнiң қарама-
қайшылықтары себепшi болады. ... әуел ... ...... ... сфераларындағы жинақтау мен тұтыну, сұраным мен ұсыным,
мемлекеттiң кiрiстерi мен шығыстары, ... ақша ... ... ... ... ... алшақтықтар. [1, 141]
1.2 Инфляцияның даму механизмi
Инфляция – көп ... ... ол ... ... дәрежесiнің өсуi арқылы
және нақты активтерге карағанда ақша белгiлерiнiң құнсыздануы ... Жеке ... ... ... болмасын өзгеруi мiндеттi түрде
инфляция болып табылмайды. ... ... ... баға ... жалпы төмендеуi болып табылады. Бағаның өсуiнiң ... деп ... ғ. ... ... ... ... ерекшеелiгi, оның үзiлмей
жүрiп отыруымен, жалпыламалығымен, бiр ... ... ... ... ... мынадай түрлерi аталады:
1. Экономиканы мемлекеттiк реттеудiң «тереңдiгiне», инфляцияға қарсы
саясаттың инструментарийлерiне байланысты, инфляция айқын немесе ... ... ... ... мүмкiн.
Инфляция процесiнiң айқын немесе ашық формада болып отырғаны бағаның өсуi,
ұлттық валюта курсының ... ... ... ... бүркеме, жасырын формада жүреде және ол өнiм сапасының
төмендеуi, ассортимент құрылымының ... ... ... ... ... байланысты, инфляция ұлттық, аймақтық және
әлемдiк болып бөлiнедi. Ұлттық және аймақтық масштабта талдау ... және ... ... бағаларының динамикасы, кейбiр елдердегi, ... ... ... ... ... ... Iшкi және ... факторлар тудыратын жүйеге ықпал ететiн
инфляциялың ... ... ... және ... ... ... ... курсы қатаң сақталып тұрған ... ... ... ... ... да өсуi, елге ... ... өсу қарқынына байланысты, инфляцияның мынадай түрлерi
болады: жылына 10%–ке ... ... ... ... ... инфляция,
жылына 200% болғанда-секiрмелi, немесе, «латындық», 200% артқанда
гиперинфляция ... ... ... бойынша – айына 50%–тен артық
болса).
5. ... ... өсу ... ... бейiмделуiне байланысты,
инфляция баланстанған (теңдестiрiлген) және ... ... ... ... ... ... және тұрақты
өсiп отырады. Екiншiде тарлардың баЈасы секiрiп өседi және бұл мезгiлде
жүрмейдi, ал экономика ... ... ... үлгере алмайды.
6. Мемлекеттiң инфляциялық процеске әсер ету қабiлетiне байланысты,
инфляция бақылаудан шықпаған және бақылауға көнбейтiн ... ... ... ... өсуi ақша ... жылдамдығының жиынтық сұраныстың
қисық сызығын, жиынтық ұсыныстың қисық ... ... ... ... жаңа ... жеткенше, жылжытады. өндiрiс көлемiнiң
кеңеюi, ... ... ... ... ... ... жүредi. Сонымен бiрге, өсiп келе жатқан сұраныс бағаның жалпы
дәрежесiн жоғарыға итередi. Белгiлi уақыт ... ... ... ... ... ... субъектер сезедi. Еңбектiң бағасы өседi, ... ... өсуi де ... ... өсiредi. Нәтежисiнде
жиынтық ұсыныстың қисық сызығы бағаның өсу шамасына солға қарай жоғары 2
жылжиды. ... ... ... ... ... ... өсiмiнің
шамасының көлемiнде тағы жоғары көтерiледi. ... ... ... пен ... ... сызықтарының жылжулары болып тұрады: ... ... ... ... өсiмi ... өсiмiмен өтелiп отырады,
ал өндiрiс көлемi өзiнiң табиғи деңгейiне оралады.
Инфляциялық ... ... ... түрi ... ... болған
инфляция деп аталады.
Осындай сұраныс инфляциясының дәрежесiн мынадай факторлар белгiлейдi:
экономикалық өсудiң орташа жылдық қарқыны;
еңбек нарығының болмысы және ... ... ... дәрежесi;
жиынтық ұсыныс компоненттерiнiң динамикасы және өсiм қарқыны;
шаруашылық агенттерiнiң ... ... ... ... ... ... ... импульстi жиынтық ұсыныстағы өзгерiстер тудыруы
мүмкiн. Мұнда өндiрiстiң ... ... ... ал баға ... ... осы процестiң нәтижесi экономикадағы сұраныстың ... ... ... инфляциялық процестiң жүруi шығындар тұрақты болған
инффляция немесе ... ... деп ... ... баға ... ... ... өсуi нәтижесiнде және ағымды шығындар өсуiн күту
нәтижесiнде көтерiлеуi мүмкiн.
Шығындар қысқа ... ... ... ... сұраныстың қысқа
мерзiмде өсуi) қызметi әсерiнiң нәтижесiнде ғана емес, ол ұзақ ... ... ... нәтижесiнде өседi:
өндiрiстергi диспропорциялар мен жекеленген қолайсыз ... ... ... ... ... нарық құрылымын өзгерту;
ұсынысты бұзу немесе жою;
еңбек өнiмдiлiгiнiң өсу қарқынынан ... ... ... ... ... ... және ... өсе отырып бiр-бiрiн жалақы-баға
инфляциялық спиральға тартады. Осының көрiнiсi-бағаның ... ... ... ... ... жұмыскерлер номиналдық жалақының одан ... ... бұл ... оралып жүрiп отырады. Осындай спиральды жою
оңайға ... ... ... ... өсiп ... және экономикада
жұмыспен толық қамтылу орын алып отыр.
Инфляцияның түрлерi
Әдетте, экономикада сұраныстың өсуi бағаның, жалақының, жұмыспен ... ... ... ... Осы процесс шығындар инфляциясы түрін алуы
мүмкiн, ал шынында, шығындардың өсуi ... ... ... ... ... ... инфляцияның бейнесi екi түрi де бiр мезгiлде жүрiп отырады
және бiр-бiрiне әсер ... ... ... ақша ұсыныс қарқынының өзгеруi мынадай
жағдайларға әкелiп соғады:
ұзақ мерзiмдiк аспектiде - өндiрiлген өнiмдердiң саны ... ... және ... ... ... ... көлемi және инфляцияның қарқыны ақшаның ұсынысымен
белгiленедi. Статистикалық талдау ақша мен ... ... ... ... ... ... заманғы инфляция – бұл ұсыныс пен сұраныс арасындағы дисбаланс және
бағаның өсуiне байланысты өсуiне ... ... да ... ... бұзылуы нәтижесi.
Инфляция ашық және басынқы деп ажыратылады. Бiрiншiсi – бағаның өсуi,
екiншiсi – тауардың ... ... ... ... ... ... бұл ... алған. Сондықтан тауарға сұраныстың өсуiнде баға көтерiлмейдi бұл
рынок шартына сәйкес және тепе-теңдiктен төмен ... ... ... ... Дефицит көлеңкелi экономиканы тудырады.
Қажет тауарды iздеуде сатып алушы ... ... көп ... ... ... айналып өтiп, саудада шоғырланады. Сосын өндiрушiлерде тауар
өндiруге ынта болмайды. ... ... пен ... ... ... инфляцияны жiктеу үшiн бiрнеше белгi қажет:
Бағаның өсу қарқыны (баға индексi).
Әр түрлi тауар топтары бойынша бағаның өсу деңгейiнiң алшақтауды.
Инфляцияның күтiлуi және ... ала ... ... ... баяу ... ажыратады, мұнда баға баяу
өзгередi, әдетте жылына 10%, ... ... ... өсуi ... ... ... Гиперинфляция, мұнда бағаның өсуi 1000%–н ... ақша ... ... ... ... тұрғысынан инфляцияның екi түрiн ажыратады: тең және тең емес.
Тең инфляцияда әр тауардың бағасы бiр-бiрiне қатысты ... ал ... ... –әр ... ... ... қатысты үнемi өзгерiп
тұрады.
Үшiншi белгiден күтiлетiн және күтiлейтiн инфляцияны бөледi. Күтiлу
факторы инфляцияның салдарынан бiлiнедi. Егер ... мен ... ... баға 5 есе ... ... онда ... ... жағдайында олар келесi
жылы өздерiнiң тауар бағасын 5 есе көтередi және ... ... ... ... Ал ... ... жағдайында бағаның 10%-
ке өсуi экономикалық жағдайды күрт нашарлатады.
Инфляцияны сұраныс және ... ... деп екi ... ... инфляциясында сұраныс пен ұсыныс тепе-тендiгi сұраныс бағынан
бұзылады. Мұндай жағдай толық ... ... ... ... пайда
болады, бұдан жинақталған сұраныс артық болады, ал бұл бағаның өсуiне
итермелейдi.
Ұсыныс инфляциясын ... ... ... инфляциясы деп те атайды, демек
өндiрiс шығынының өсуiне ... ... өсуi. ... ... ... және ... мен шикiзатқа бағаны көтередi. [9, 64]
Шығынның өсу қайнар көздерi және экономика дисбалансының факторлары:
1. Мемлекет. Ол ... ... ... ... шығынды өсiредi, бұл фирманың
қызмет ... ... ... ... және несие-қаржылық механизм
жолымен жүргiзiледi.
2. Кәсiподақтар. Олар жалақының өсуiн талап етедi, бұдан шығын да ... ... баға ... ...... ... жаңа өсiмi ... «инфляциялық серiппе» пайда болады.
3. Iрi фирмалар. Олардың монополиялық жоғары баға қоюға мүмкiндiктерi бар
және ... ... ... туғызады. Әлемдiк экономикалық
әдебиетте осы үш факторды инфляциның басты себептерi деп атайды. [2, 101]
1.3. ... ... және оның ... iшкi және сыртқы факторын себептерiн айыра бiлу ... ... ... ... ... және ... - ... бөлуге болады. Ақшаға жатпайтындары – бұл ... ... ... ... дамуы, ... ... ... Әлеуметтiк – саяси
сипаттағы ерекше жағдайлар және басқалары. Ақшалай факторларға мемлекеттiк
қаржының дағдырысы – бюджет ... ... ... өсуi, ақша
эмиссиясы, сондай-ақ кредит жүйесiнiң кеңеюi, ақша ... ... ... ... ... өсуi және ... жатады.
Дүние жүзiлiк құрылымдық дағдырыстар шикiзат, энергетика, валюта
дағдырыстары, ... ... ... эксопртқа шығаруға бағытталған
мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... шығаруға
инфляцияның сыртқы факторлары болып табылады.
Сөйтiп, көп факторлы процесс ретiндегi инфляция – бұл ақша ... ... ... ... қоғамдық ұдайы өндiрiс дамуындағы алшақтықтың
көрiнiсi.
Инфляцияның iс – әрекетiн қаржы проблемаларын байланыстырып отыру ... ... ... ... ... ... ... болып
келедi:
. белгiлi бiр салық нысандары мен әдiстерiн қолдану;
. инфляциялық сипаттағы шаралары мемлекеттiк бюджет арқылы ... ... ... ... ... әдiстерi;
. мемлекеттiк берешектiң көлемi.
Нарықтық экономика кезiнде қаржы инфляциялық процеске ... ... ... әсер ... инфляциялық тенденцияларды күшейте түседi.
Бiрiншi фактор – мемлемкет шығыстарының өсуi, бұл ерекше төлей ... ... ... ... тiкелей баға белгiлеуге әсер
етедi.Тауарлар мен ... ... ... ... ... бюджет шығыстарының көбеюiне соқтырады, ал оның кiрiстерi, ең
алдымен, салық түсiмдерi қажеттiлiктен артта ... ... Бұл ... ұзақ ... ... ... ... фактор – табысқа, пайдаға салынатын салықтың көбеюi. Салықтың едәуiр
бөлiгi баға ... ... ... ... және ... ... ... себебi болады.
Үшiншi фактор – бюджеттердiң ұзақ уақытты тапшылықтары өндiрiстiк емес
шығындарыдың неғұрлым өсуiмен байланысты.
Инфляция ... ... да ... ... ... ... ресурстарын құнсыздандырады және салық
түсiмдерiн арттырудың қажеттiгiн ... ... ... ... құнсыздандырады және салық түсiмдерiн
арттырудың қажеттiгiн тудырады.
Үшiншiден, инфляциялық процесс мемлекеттiң ... ... ... мен ... өзара тәуелдi болып келедi. Қаржы инфляциялық
процесстердiң тездеткiшi бола алатыны ... ... да ... әсер ... [4, ... ... құнсыздануы және бағаның көтерiлуi мемлекеттiң шынайы кiрiстерiн
төмендетуге, бюджеттiң шығыстарын ... ... ... ... ... бюджет тапшылығынан ... ... ... ... ... жоғарғы қарқыны
мемлекеттiң қаржы ресурстарын құнсыздандырады, өйткенi салықтық кiрiстер
мен ... ... ... кейiн уақыттың белгiлi бiр межелдемелерi
арқылы түседi, ... ... алу ... олар ... ... ... берешектiң проблемасы шиеленеседi, өйткенi қарыздарды
тарту үшiн мемлекет өзiнiң бағалы ... ... ... пайыз
деңгейiнен жоғары көтеруге мәжбүр болады,бұл мемлекеттiк борыштың атулы
өсуiн тудырады. Қаржы қатынастары мен ... ... бiр ... ... ... ... ... отырып, экономикалық жүйедегi
келеңсiз нәтижелерге апарады.
Мәселен, инфляция бiрқатар әлеуметтiк-экономикалық проблемаларды
тудырады: ақшалай табыстардын ... ұзақ ... ... ... ... ... ... жинақтардың құнсыздануы, нақтылы
пайыздың төмендеуi, экономикалық байланыстардың бұзылуы және т.т.
Инфляцияны бағалау және өлшеу үшiн бағалар ... ... ... ... ... ... мен қызметтердiң белгiлi
бiр жиынтығының ... алу ... мен ... ... бағасы арасындағы
арақатынасты өлшейдi.
Қазақстанда тұтыну ... ... мен ... ... ... ... ... былайша өсiп отырды: 1990 – 1; 1992 – 2,5;
1993 – 30,6; 1994 – 22,7; 1995 – 1,60; 1996 – 1,39; 1997 – 1,17; 1998 ... 1999 – 1,18; 2000 – ... ... егер ... қарқыны жарты жыл iшiнде және одан
көбiрек жағдайда айына 50 пайыз немесе аптасына 11,5 ... ... ... ... ... ... сәйкес келедi. Сөйтiп, Қазақстанда бұл
деңгей 1992 – 1995 жж. ... ... асып ... ... ... ... және ... түрлерiн
мынандай критерийлер бойынша ажыратады:
Бағалар өсуiнiң қарқыны бойынша:
Баяу – баға жылына 10 пайыз өскенде; бұл кезде ... ... ... ... ... ... – баға 100 ... шегiнде өскенде; баға мен табыстардың
арасындағы алшақтық ұлғая бастайды;
бағалар өсуiнiң ... ... ... және ... ... ... кезiнде әр түрлi тауарлардың бағасы бiр-бiрiне қатысты өзгерусiз
қалады, теңдесттiрiлмеген ... ...... ... ... бойы ... отырады, оның үстiне әр түрлi үйлесiмде;
болжаулық (болжап айтушылық) дәрежесiне қарай:
- ... ... және ... шығу ... ... болу ... қарай;
- импортталынған және экспортталынған;
сондай-ақ дамудың әр келкiлiгiмен сипатталатын ... баға ... ... өзгерусiз қалған, бiрақ тауар ... ... ... ... ... инфляцияның екi типiн бөледi: сұраным инфляциясы
(тұтынушылар инфляциясы) және ... ... ... инфляциясы).
Бiрiншi жағдайда ол заңды және жеке ... ақша ... ... өнiмге, тауарларға және қызметтерге сұранымның өсуiнiң
салдары болып табылады.
Екiншi жағдайда кәсiпоррындардың еңбекке ақы ... ... ... ... ... тұтынатын шикiзатқа,
материалдарға бағаның, қызметтер көрсетуге ... ... ... және т.т.) ... ... ... шығындардың көбеюi
инфляцияны тудырады.
Нақты экономикалық өмiрде инфляцияның бұл ... және ... ... ... ... өзiн өзара ... ... ... деп ... ... бұл ... өндiрiстiң
тұтынылатын компононттерi баға мен еңбекке ақы ... өсуi ... ... ... өнiм ... ... ... мұндай өнiмдi
тұтыну жалақының және экономиканың шектес секторларында ... ... ... ... ... және ... шексiздiкке кете
бередi.
Нарықтық экономиканың механизмi – бәсеке мен тиiмсiз ... ... ... ал ... жеке ... ... болғанда инфляция дамиды. Еркiн бәсеке жағдайында, мемлекет шығыстарын
немесе ... ... ... ... ... сұранымның
төмендеуi кезiнде кәсiпорын не ... ... ... не ... ... ... ... Макроэкономикалық деңгейде мұнымен
қатар не iскерлiк белсендiлiктiң құлдырауы, не бағалардың төмендеуi болады.
Алайда фирмалар, компаниялар жағдайдың жақсаруына ... ... ... ... ... және ... мен ... шығындарын төмендетуге мәжбүр
болады. Процестiң жаппай ауқымдағы әрекетi инфляцияның ... ... ... бұл ... әрекет етпейдi, өйткенi
өндiрушi - кәсiпорынның шикiзатты, материалдарды, шала фабрикаттарды,
жинақтау бұйымдарын, жабдықты, ... ... ... ... ... ... белгiленген бағалармен келiсуге ... ... ... ... ... ... тұтынушылар өз
кезегiнде ары қарай технологиялық өзгертiп жасау ... ...... аударып салады. Мұндай жағдайда бюджет шығыстары мен
кредиттердi шектеу жөнiндегi ... ... ... жеткiзедi.
Инфляция сыртқы экономикалық қызмет тарапынан арандатылуы мүмкiн, бұл
– импортталатын және экспортталатын инфляция. Бiрiншi жағдайда ол ... ... тыс ... және ... бағалардың жоғарылауынан
туады. Түскен шетелдiк валютаны коммерциялық банктер орталық ... ... ... ... ... сома ... банк ... мұның өзi оларға несие операцияларын және кредиттiк ... ... ... ... ... ... ақша ... кетуiне қозғау салады. [7, 82]
Инфляцияның басты себептерi
Экспортталатын инфляция тауарлар мен қызметтер көрсетуге экспорттық бағаның
көтерiлуiнен туады, бұл ... ... ... ... келе ... бағаның өсуiне соқтырады. Инфляциялар халықаралық корпорациялардың
– рыноктердегi үстемдiк жағдайды пайдаланатын монополялардың ... ... ... ... ... олар болған елдерде
несие капиталының ... ... ... ... ... ... ... айналысқа түседi және коммерциялық және орталық ... ... ақша ... ... ... себептерi базистiк қатынастардың қарама-
қайшылықтарынан, экономикадағы ... мен ... ... ... ... ... қоғамдық өндiрiстiң төмен
тиiмдiлiгiнен болады.
Инфляцияның табиғаты ... ... ... ... ... ... Ақшаның жұмыс iстеу негiзi болып
табылатын оның бұл қасиетi оған өзiнiң арналымын – ... ... ... ... ... тиiмдi орындауға, қорланым мен құнды сақтаудың
құралы болуға мүмкiндiк бередi.
Инфляцияға өндiрiстiк сфераға, ... ... ... материалдық
жағдайына, инвестициялық қызметке қауiптi әсер етедi.
Инфляцияның классикалық көзi – мемлекеттiк бюджет тапшылығы Қазақстан
үшiн де сипатты. ... ... ... ... ... болып
табылады, өйткенi ол шығындардың инфляциясынан және осыған ... ... ... ... ... тапшылығы Қазақстанның
егемендiгi жағдайында да сақталып отыр: ол 1991ж. Бюджеттiң шығыс ... - 20,4%, 1992 – 8,6%, 1993 – 11,9%, 1994 – 10,2%, 1995 – 17,4%, 1996 ... 1997 – 17,7%, 1998 – 18%, 1999 – 14,3%, 2000 – 9,8%, 2001 – ... 2002 жылы ... ... ... 1,453 миллиард теңгенi
(ЖIО-ге 0,11%) құрады. [15, 6]
Инфляцияның дамуына инфляциялық нәтиженi тудырған жаңа салықтарды – ... 28 ... ... ... ... экспорттық және
импорттық кеден баждарын енгiзу,өнiмнiң ... ... ... ... ... ... қорына бұрын – инвестициялық қор, халықты
жұмыспен қамтуға жәрдемдесудiң мемлекеттiк ... ... ... ... аударымдарды бiрден көбейту сияқты қаржыны және
әлеуметтiк шараларды асығыс жүргiзу мүмкiндiгiн туғызды.
Инфляцияның дамуының ... ... ... ... бойынша
пайыздарды жатқызудың тәртiбi болып табылады; кредит үшiн төлем ақының өсуi
жағдайында бұл ... ... ... оның iзiн шала ... да өсуiне
соқтырады.
Айтылған факторлар өндiрiс шығындарын - өндiрушiлер инфляциясын
арандатушы факторларға жатады.
I. ... ... ... және ... ... Инфляцияның әлеуметтік – экономикалық салдарлары.
Инфляцияның салдарлары әр алуан,өзара қайшылықты болады және ... әкеп ... ... ол ұлттық табыс пен байлықты қоғамның
әр түрлi топтарымен, экономикалық және әлеуметтiк институттар ... ... ... және ... қайта мәжбүр етедi.
Қаражаттар жеке сектордан (фирмалардан, үй ... ... ... ... Инфляция факторының бiреуi болып табылатын
мемлекет бюджетiнiң тапшылығы, инфляциялық ... ... ... нақты
ақша қалдықтарының барлық ұстаушылары төлейдi. Ол өзiмен - өзi, автоматты
түрде ... ... ... кезiнде ақша капиталы құнсызданады.
Инфляциялық салық нақты ақша қалдығы құнының төмендегенiн ... ... ... ... бөлудiң келесi жолы, ол – ақша басып
шығаруға монополиялық ... ... ... ... ... басылып
шыққан банкноттар номиналдарының сомасы мен оларды басып шығаруға ... ... ... деп ... Ол ... ... шығарған
ақша үшiн алатын нақты ресурстарының санына тең болады.Сеньораж халықтың
өздерiнiң ақша қалдықтарының ... ... ... тұрған жағдайына инфляциялық
салыққа тең болады.
Белгiлеген табыстары бар адамдар инфляция нәтижесiнде ... ... ... ... Индексацияланған табыс ... ... ... ... ... ... ... сақтап қалуға мүмкiндiк
бергенше инфляциядан қорғана алады. Нарықта монополияның жағдайға ие
болушылар ... ... ... ... алады.
Нақты активтер иелерiнiң қозғалмайтын мүлiктiң, антиквариаттың, өнер
туындыларының, асыл ... ... ... молырақ болады, өйткенi
осы тауарлар бағасының өсуi елдегi инфляцияның ... ... ... ... ... өзгермеген тұрақты болса, күтпеген инфляция нәтижесiнде
кредитторлар ұтылысқа ұшырайды, қарыз алушылар ұтады. ... ... ... қарыз проценттiнiң ставкасын жоғарылатады.Осы жағдай
өндiрiске жасалатын ... ... ... Бұл ... ... ... ЖҰӨ нақты көлемiн азайтады және инфляцияны жандандыра
түседi.
Салық салудың прогрессивтiк жүйесi үй шарушылықтарынан қаражаттар ... ... ... ақша ... жинақталған қаражаттың
құнының төмендеуiне байланысты, жинақталған табыстар ... ... ... ... бөлiнедi.
Екiншiден, инфляцияның жоғары қарқыны және баға құрылымының күрт ... үй ... ... ... ұзақ ... түседi. Нәтижесiнде бизнес жүргiзуде болжамсыздық пен ... ... өсе ... ... ... ... ... ставкасы мен пайда өседi.
Инфляциялар қысқа мерзiмдiлiк сипат ала бастайды, ... ... ... ... ... төмендейдi және спекулятивтiк
операциялардың үлес ... өсе ... ... бұ؀
л жағдай ұлттық тұрмысын, әл –ауқатын және ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк шиеленiс
өседi. Жоғары дәрежелi инфляция ... жаңа ... ... жол ... ... ашық ... ... өсуiнiң шамамен жоғары
қарқындылығы ұлттық тауарлардың бәсекелiк қабiлетiн төмендетедi. ... ... ... ... ... ... ... және
тауар өндiрушiлер ойсырайды.
Бесiншiден, тұрақтылығы жоғары шетел валютасына сұраныс өседi. ... ... ... ... нарығында спекуляция үдей түседi. Осылар
бағаның ... ... ақша ... ... ... ... құны төмендейдi, нақты
активтерге сұраныс ... ... ... осы ... ... жалпы дәрежесiнiң өзгеруiнен шапшаң өсiп отырады. Инфляцияның
жылдам жүруi ... ... ... дем ... ақшадан қашуға жол
ашады. Фирмалар мен үй шаруашылықтары нақты активтер сатып алу үшiн ... ... ... ... ... ... ... өзгередi және оның нақты
табыстары төмендейдi. ... ... ... және ... ... ... шектеледi. Бюджеттiк тапшылық және мемлекеттiк
борыш өседi. Осыларды ұдайы өндiру механизмi iске кiрiседi.
Сегiншiден, жұмыспен ... ... ... ... ... ететiн
экономикадағы орташа инфляция, халықтың нақты табысын ... ... ... ... және бұрынғыдан да жақсы еңбек етуiн талап етедi.
Нәтижесiнде жылжымалы инфляция бiр ... ... ... ... ... ... болып табылады. Дефляция, керiсiнше, жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның жоғары дәрежесi үлкен
жұмыссыздықпен ұштасады. ... ... ... ... ... ... Бiрақ, инфляциямен, бiр ... ... ... ... ... жақтан, арасында тiкелей өзара байланыс болмайды.
Оныншыдан, әр түрлi тауарлардың салыстырмалы ... және ... ... ұқсас емес бағытта жылжып отырады.
Ұзақ мерзiмдi уақыт интервалында, инфляцияның шапшаң дауы теориясы бойынша,
жылдан – жылға инфляцияның ... өсуi, ... ... ... ... ... ... жоғары ұстап отыруға көмек бередi.
Инфляцияға қарсы саясат
Инфляцияның өрiстеп, күшеюi экономикалық және ... ... ... ... ... ... жою және ақша
айналысын тура қиындыруға арналған шаралар қолдана бастайды.
Инфляция кезiнде мемлекет iс-қимылының екi нұсқасы ... ... ... ... ... ... ... бұл кезде
табыстарды, жалақыны, пайыздық мөлшерлемелердi, ... ... ... қолданылады; компаниялар мен фирмалар қысқа мерзiмде
жобаларды өткiзедi, жеке ... ... ... ... ... т.с.с.
2) инфляцияны төмендету немесе басу жөнiнде инфляцияға қарсы
шаралардың кешенiн жүргiзу.
Инфляцияны жою ... ... ... ... ... ... ... институционалдық, моралдық-адамгершiлiк
сфераларының әр түрлi жақтарына әрекет етудi қамтиды десек те олардың
шешушiсi ... ... ... ... ... ... ... ақша және фискалдық саясат пайдаланудың
бiршама қатардағы макроэкономикалық ... ... ... ... ...... ... бағыталған экономиканы
мемлекеттiк реттеу жөнiндегi шаралар кешенi. Мұндай ... екi ... ... ... ... және ... ... саясат – мемлекеттiң шығындарың азайту, кредит үшiн
пайыздық ... ... ... ... ... ақша массасын
шектеу жолымен ақша-кредит және салық механизмi ... ақша ... ... Бұл саясат экономиканың өсуiн тежейдi.
Кiрiстер саясаты – бағаға және ... ... ... матау немесе
олардың өсу шегiн белгiлеу жолымен параллелдi бақылау жүргiзудi қажет
етедi. Оны ... ... ... ... ... ... ... саясат ақшалай ұсынымды шектеудiң әр түрлi әдiстерiн
қамтиды:
1. Орталық ... ... ақша ... ... ... ... массасының ауқымын азайту.
2. Барлық кредит ресурстарын қымбаттату және оларға қол жететiндiгiн
азайту мақсатында орталықтандырылған кредиттер үшiн қайта ... ... ... ... ... қысу және ... банктердiң кредит
экспансиясын шектеуге жету үшiн Орталық банктiң коммерциялық ... ... ... Сондай мақсаттарда Орталық банктiң кредиттерiн тiкелей қысқарту.
Инфляцияға қарсы фискалдық ... ... ... ... ... және ... ... мемлекеттiк бюджеттiң тапшылығын
төмендету арқылы жүргiзiледi.
Салық саясаты инфляция жағдайында екi ... ... ... мiндеттердi шешуi тиiс:
бiрiншiден, мемлекеттiк бюджеттiң тендестiгiне жету және ... үшiн оның ... ... ... ... ... бастапқы буындарында - өндiрiс пен айырбас
сферасында экономикалық белсендiлiктi жандандыру қажет.
Инфляцияға қарсы салық саясатты жанама салық ... ... ... ... салықтардығ инфляциялық сипаты болады, өйткенi олар ... ... ... ... салықтардың iс-әрекетiнiң екiншi
аспектiсi өндiрiске олардың қысымы болып табылады, бұл ... ... ... салық ауыртпалығы, әдеттегiдей, салық жүйесiн
күрделiлендiретiн күптеген салықтардың ... ... өзi ... ... әкеп соқтырады.
Сондықтан инфляция кезiнде тұтынуға салық ... ... ... ауыртпалық түсiретiн қарапайым және сенiмдi
салық ... ... ... Бұл ... ... ... табысқа
салынатын салық пен мүлiк құнына қарай мөлшерлемелердi ... ... бар ... ... сай ... ... ... бұл процестi бюджет сферасына ... ... ... ... ... ... өндiрiс
сферасына да таратуды қажет етедi. Бұл жерде мынаны ойда ұстаған жөн: ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлiгiне –
шығындар немесе өндiрушiлер инфляциясына қатысты болып отыр, сондықтан
олардың ықпалы ... ... ... Бұл ... ... ... мен ... әрекеттiң кешендi әдiстерi себептерiнiң өзара ... ... және ... ... ... ... басты бағыт барлық мүмкiн болатын баптар ... ... ... ... табылады. Әлбетте, зейнеткерлердi, оқушыларды, тiркелген
кiрiстерi бар қызметкерлердi қорғау жөнiндегi өмiршендiк маңызды ... ... ... ... ... ... мыналар арқылы жетуге болады:
А. тура әдiстермен – барлық шығыстарды әр ... ... ... ... ... ... сәйкес пропорционалды
төмендетумен;
Ә. секвестрлеу әдiсiмен – барлық шығыстарды әр түрлi факторлармен
анықталатын төмендетудiң берiлген ... ... ... пропорционалды
төмендетумен;
Б. қолда бар кiрiстердiң деңгейiн бақылаумен;
В. мемлекеттiк бюджет тапшылығының деңгейiн шектеумен.
Кез келген жағдайда шығыстарды қысқарту ... ... ... ... тез ... ... әр ... лайықты
жобалардан, шаралардан бас тартуды және т.с.с. шалады.
Мыналардың нәтижесiнде ... ... ... – шығындардың
(өндiрушiлер инфляциясының) өсуiнен ... ... жою ... ... ... ... ... жалақаны көбейту;
2) ұйымдық сипаттағы себептер бойынша шаруашылық механизмiнң бұзылуына
байланысты ... ... ... ... және ... ресурстар иелерiнiң инфляциялық тосулары,
осыған қарай олар өндiрiстiң бастапқы өнiмдерiне бағаны көтередi.
Өндiрiс шығындарымен ... ... ... жою ... ... ... ... блоктарын шешудi қажет етедi.
Инфляцияны төмендету проблемаларының бiрiншi блогi ... ... ... орталық буыны ретiндегi ... ... ... ... Өз ... ол мына ... ... ыдырайды.
Бiрiншiден, еңбек өнiмдiлiгiнiң уәждемелiк ынталандырмаларын, оның
тиiмдi нәтижелерiне ... ... ... ... ... өндiрiстiк еңбек қызметiн қалпына келтiру. ... ... ... оның ... ... ... ... болатын жекеше өндiрiстiк
секторды дамыту негiзiнде қол жетедi.
Сауда-делдаллдық сфераға қарағанда ... ... ... ету ... өндiрiстiк сфераның дамуын көтермелеуге салықтардың
жеңiлдiк жүйесiмен, кредиттi кедергiсiз алумен және кредиттер ... ... ... ... ... ... ақы төлеу
қорларына даму үшiн қолайлы экономикалық нормативтердi, ... және ... ... ... ... жағдайда өндiрiстiк сектор
қызметiнiң басым түрлерiн ... ... ... ... ... ... шығу жөнiндегi шаралар жүйесiндегi қажеттi элемент
нарықтық бәсеке механизмi мен ... ... ... ... ... ... ... механизмi жасау болып
табылады; аталған механизмдердiң iс-қимылы мына сызбаға сияды: ...... ... - ... өсуi ... таза ... ... – ұсынымның көбеюi – сұранымның қанағаттандырылуы.
Бәсеке механизмiн ... ... ... ... ... ... ... дамытумен, шаруашылық-қаржы қызметiндегi олардың теңдiгiн
заңнамалық түрде ... ... ... ... ... етудiң ең түбегейлi экономиканы мемлекеттiк ... баға мен ... ... қою ... ... Баға мен ... ауқымдарын таңдау қысқа мерзiмдi саясат бағдарламаларында
айқындалады және кеңiнен ... ... ... ... ... ... ... қарай түрленiп отырады. Базалық
технологиялық шекте – шикiзат, ... ... ... ... ... ... ... маңызы зор.Тап олардың құны келесi ... өнiмi ... ... ... ... ... ... бастапқы (қол жеткен )деңгейден еңбек өнiмдiлiгiнiң нақтылы
артуына қатаң байланыста жүзеге асыралады, өйткенi ... ... ... өнiмдiлiгi өсуiнiң қарқынынына тең өсiмi өзiнiң
сипаты бойынша инфляциялық емес болып табылады.
Сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... шаралары оның құрылымын байланысты ... ... ... ... ... қатысты болады.
Төлем балансының ағымдағы тапшылығын қысқартуға жалпы импортталатын
тауарлар мен ... iшкi ... ... ... мен ... ... сондай-ақ сыртқы сұранымға қарағанда экспорттық
өндiрiстiң ... ... ... жету ... Бұған реалистiк
деңгейде валюта бағамын ... ... ... ... ... сауда және валюталық шектеулердiң ұтымды ұштасуы және инфляция
қарқыны төмендеген кезде ... ... ... ... ... ... күрестiң негiзгi нысандары ақша ... ... ... ... ... ... ... – ақша айналысын ретке келтiру және нығайту ... ... ... ақша ... ... немесе iшiнара өзгерту .
Ақша реформасы елдiң ... ... ... құнсыздандану
дәрежесiне, мемлекет саясатына қарай түрлi әдiстермен (нөлдендiру, қалпына
келтiру, девальвациялау мен деноминациялау) жүзеге асырылады.
Өршiмелi инфляциямен күрестiң айрықша ...... ... ... мәнi – ... қатынастарды дамытуды көтермелеуде, еркiн бағаларды
белгiлеуде. Бағаларды реттеуден бас тартуда және осылардың нәтижесi ретiнде
– халықтың тұрмыс ... ... ... [3, ... қисық сызығы және стагфляция.
Ағылшын экономисi Филлипс XX ғ. 50-шi жылдары жұмыссыздықтың нормасы мен
жалақының өсiмi ... ... бар ... назар аударған. Оның
қорытындысы бойынша, ... ... ... (6-7%) жалақаның
дәрежесi тұрақты және оның өсiмi нөлге тең болады. Жұмыссыздық осы табиғи
керiсiнше. ... ... мен ... ... ... қатал байланысы өсу
қарқынының инфляцияның өзара байланысы ... ... ... ... ... тыс ... 19.1 суретте көрсетiлген.
P
4
3
2
1 2 3 ... ... ... ... – номиналдық жалақының өсу қарқыны;
P – инфляция дәрежесi;
U – жұмыссыздық дәрежесi, %.
Филлипстiң қисық сызығы жұмыссыздық пен инфляцияның арасында ... ... ... ... байланыс бар екенiн ... ... ... тек ... шамалы ғана дәрежесiнде жоғары
болуы ... және ... ... тезисi де дәлелдейдi. Экономикада
практика жүзiнде бағаларды өсiрмейтiн жұмыспен қамту дәрежесi ... ... ... ... ... ... ... қорытындысы Филлипс қисық сызығын толық растады.
Сол жылдары күптеген елдердiң экономикасында жұмыспен қамту толық жүзеге
асырылды. ... одан әрi ... және ... ... ... ... бағаның өсуiн шапшаңдатты және керiсiнше
– инфляцияның қарқыны төмендеген сайын ... өсе ... мен ... арасындағы керiсiнше байланыс әр түрлi
дәленденiп отыр. Жартылай бұл жағдай еңбек ... ... ... ... ... ... ... квалификациялары,
орналасқан орны т.б. ... ... ... бар, ... ... ... ... Осы жағдай мынаған әкеледi: еңбек
нарығының кейбiр сегментiнде ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық практика жүзiнде сақталады, ал сонымен қатар,
еңбек нарығының басқа ... ... ... ... ... ... және бағаның өсуiне ... өсуi ... ... Осы ... ... ...
инфляцияның қарқынының өсуi.
Филлипс қисық сызығының басқа дәлелi бойынша, өндiрушiлер ... ... ... экономиканың өсу кезеңдерiне баға мен
жалақының өсуiн талап ету жеңiл түседi. ... ... ... ... ... төмен жалақыға келiсуге мәжбүр етедi, бұл
инфляцияның «жалақы баға» спиралiн бұзады. Бұдан басқа, ... ... ... ... ... кедергi келтiредi. Керiсiнше
ситуацияда, толық қамтуға таянған сайын, ... ... ... өсе ... ... ... жалақы өседi және бұның өсуi ... ... ... ... «Жалақы-баға» инфляциялық спиралi
жандана түседi. Осыдан басқа, ... ... ... ... ... бағаны көтеру жеңiлге түседi. Осы ... ... ... шапшандайды.
Филлипс қисық сызығын ... ... пен ... қисық
сызықтарының талдауы айқын дәлелдейдi. Экономикада ... ... ... ... ... және жаңа ... тудырады,
психологиялық тұрғыдан ресурстардың шектелуiн арттыра түседi. Мұның
нәтижесiнде ... ... ... ... ... ... ... өсiмi көбейген сайын және экономика толық ... ... ... ... ... өсуi ... түседi.
Филлипс қисық сызығына көзқарастың екi бағыты бар деуге болады.
Бiрiншi бағытта ... ... ... ... заң деп қаралады. Бұл
күштi инфляция мен жоғары жұмыссыздық бiр ... ... ... ... ... әр ... қолданудың көмегiмен,
қисық сызығтың әр қилы нүктелерiне сай келетiн, инфляция мен жұмыссыздықтың
ұштасуының қандайына болмасын жетуге болады. ... ... ... ... және ... ... ... Нүктенiң қандайын тандап алу керектiгi,
болып тұрған экономикалық ... және ... ... ... ... ... ... екiншi бағыт инфляция мен
жұмыссыздықтың өзара ... ... және ... ... ... орынды темпi берiлген инфляция жағдайында,
жұмыспен қамтылудың ең жоғары деңгейiне жетуге болады.
XXғ. ... ... ... мен ... динамикасын
талдау бұлардың арасындағы байланыстың өте ... ... ... ... ... баға және ... ... қосарласып
өстi. Осындай экономикалық ситуация деп (инфляциямен бiр ... ... ... ... ... ... мен кенеттен келген
экономикалық құлдыраудың ұштасуы) деп аталды. Осы кезеңдегi ... ... ... ... туралы деректер екi қорытынды жасауға
мүмкiндiк бередi: Филлипстiң қисық сызығы оңға ... ... ... ... инфляция дәрежесiнiң әрқайсысына жұмысыздықтың өскен дәрежесi сәйкес
келедi немесе осы құбылыстардың арасында байланыс болмайды.
Стагфляцияның пайда ... ... ... экономистерi бiрiнен
соң бiрi келiп отырған ұсыныстың болмай қалуымен, ... ... мен ... ... ... байланыстарының бұдан бұрынғы талдауы,
өзгермейтiн тұрақты ұсыныс жағдайында, жиынтық сұраныстың дәрежесi өзгерiп
тұратындығына негiзделген ... ... ... төмендеуi (қисық
сызықтан солға жылжуы) инфляция мен ... ... ... бiр
мерзiмде өсуiне әкелетiн. Нәтижесiнде стагфляция пайда болады және
Филлипстiң қисық ... ... ... ... стагфляцияны басқаша, адаптивтiк
және рационалдық күтiмдер теорияларымен дәлелдейдi. Осы екi ... ... ... деңгейi болады деп есептейдi. Осыған
жетiп ол тұрақтылыққа ие болады. Осыдан қандай болмасын ауытқу пайда ... ... ... ... ... ... ... теориясы бойынша,
шаруашылық субъектерi күтiлiп отырған инфляция туралы пiкiрлерiн, бұдан
бұрын ... оның ... ... орын ... ... ... тұрақтылығы жетiмдi деуге болады.
XXғ. 70-80-шi жылдардағы инфляция мен жұмыссыдықтың талдауы осылардың
арасындағы ... өте ... ... ... Экономикалық
дағдарыс кезiнде бiр мезгiлде бағалар да, жұмыссыздық та өсiп отырған.
Осындай ... ... ... (бiр мезгiлде болатын экономикалық
тоқырау және инфляция), ... ... ... ... ... ... ... деп аталды. Осы кезеңдегi инфляция ... ... ... екi қорытынды жасауға мүмкiндiк бередi:
инфляцияның әрбiр дәрежесiне жұмыссыздықтың өскен ... ... ... осы ... арасында байланыс жоқ болады.
Инфляцияның темпi мен жұмыссыздық дәрежесiнiң өзара тәуелдiлiгiн мына
теңдеу арқылы көрсетуге болады:
P=Pe-b(U+U*)+(AS,
Мұнда Р – инфляцияның қарқыны;
Pe – ... ... ...... ... ... - ... жұмыссыздықтың дәрежесі;
U* - табиғи жұмыссыздықтың дәрежесi;
b – О-ден 2,5 дейнгi шамадағы коэфицент, Оукен заңы бойынша;
(AS – ұсыныстың күрт өзгерiстерi.
Инфляцияға ... ... ... бұл ... төмендетуге бағытталған
мемлекеттiк реттеу құралдарының жиынтығы. XXғ. 60-шы ... ... ... және жанама түрде реттеу мақсатымен барлық экономикаға ортақ
шаралар қолданыла бастады.
Тiкелей реттеу табыстар ... ... ... Табыстар
саясатын шартпен екi бағытқа бөлуге болады: ... мен ... ... ... және ... ... бақылау жүргiзу. Осыларды
қолданып нақты табыстар мен бағаның өсуiн төмендетуге тырысқан жағдайлар
болған. Нысаналарға ... ... ... ... жиынтығы жатады.
Бақылауға заң актiлерiнiң күшi тән ... ... ... баға ... ... ... ... шегi пайдаланылған. ... ... ... ... ... ... ... қарқынымен байланыста болады; бағалардың өзгерiстерi еңбекақыға
жұмсалған шығындардың өзгерiстерiн өтеу үшiн жүргiзiледi. Осы ... ... ... жұмыскерлердiң табыстары тiкелей реттеледi, ал пайда –
жанама түрде баға ... ... ... ... үшiн ... мен жалақыны белгiлi уақыт
мерзiмi бойынша ... етiп ... ... ... заң ... ... үшiн ... саясатының дискриминациялық дәрежесi жоғары
болады, ... ... ... және ... ... түрi ... ... ұнатады. Практика жағынан келсек, жалақыдан ... ... ... ... ... ... ... топтарының саны
көп болады. Бұдан басқа, экономикада еңбек ... өсуi ... ... ... ... ... салыстырмалы және абсолюттi
төмендетедi.
Табыстар саясатының бiр вариантына ... ... ... өсуi мен жалақының арасында тұрақты компросисс орнату үшiн үкiмет
iрi кәспорындар мен ... ... ... ұйымдастырады.
Табыстар саясаты қашан болмасын дискуссия тудыратын. Осы ... ... ... ... мен ... ... ... қызметтерiнен – барынша көп ... табу – бас ... ... олар ... ... ... өз еркiмен
орындамайды.
Заң жүзiнде бағаның өсуiне шектеудiң қойылуы, бағаларын ... ... ... ... ... ... мүмкiн. [5, 113]
2.3 Қазақстан Республикасындағы инфляция, оның ерекшеліктері.
Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агентігнің ресми ... ... 2004 ... ... ... ... ... қалды және
0,9%-ды құрады (2003 жылғы ... 0,9%). ... ... 1,2 ... азық-түлікке жатпайтын тауарлар 0,3 %-ға, ақылы қызметтер 0,7%-ға
қымбаттады. Тұтастай ... 2004 жылы (2004 ... ... 2003 жылғы
желтоқсанға) инфляция 6,7 % деңгейінде қалыптасты. ... ... ... жыл ... ... 6-7 %-ы ... ... түрде торақты
төменгі деңгейде болды (2001 жылы – 6,4 %, 2002 жылы – 6,6 %, 2003 жылы ... ... ... ... ... не ... жоғары деңгейде азық-түлік
тауарлары – 7,7 %-ға қымбаттады, азық-түлікке жатпайтын ... ... ... ... ... мен тарифтер тиісінше 6,2 %-ға және 5,9 %-
ға көтерілді.
2004 жылы инфляция динамикасына тән ерекшеліктердің ... ... ... және ... ... ... өткен жылдардағыдай
ерекшелінген «лидерлерсіз» іс жүзінде біркелкі өсуін атап ... ... ... ... енгізілген сәттен бастап барлық ... ... ... ... төмендеуінің орнына есептік жылдың жазғы
айларында оның көтерілгендігі байқалды. 2004 жылы инфляция ... ... %-ды ... (2003 жылы – 6,4 %). Оның ... Ақша-кредит саясатының
2004 – 2006 жылдарға арналған негізгі бағыттарында (2004 жылы ... 5-7 %) және ... ... әлеуметтік – экономикалық
дамуының 2005-2007 жылдарға арналған орта мерзімді жоспарында (2004 ... ... 5,6 – 7,0 %) ... ... ... ... қалды.
2004 жылдан бастап Ұлттық Банк Ақша-кредит саясатын жүргізу кезінде базалық
инфляцияның көрсеткіштерін бағдарға ... ... ... ... ... ... ... базалық есебі екі әдістеме бойынша
жүргізіледі және оны ... ... ... ... жүзеге асырады. Базалық инфляция есебінің ... ... ... бағалары индексіне (ТБИ) ... ... және ... ... алып тастап, ал екінші әдістеме бойынша ... ... ең ... ... ... 5 ... және бағаның
неғұрлым төмендеуін көрсеткен 5 компонентті алып тастау көзделеді. ... 11 ... ... ... базалық инфляция екі әдістеме бойынша
5,8 %-ды және 5,4 %-ды, ал 2004 ... ... 2003 ... тиісті
көрсеткіштерінен салыстырғанда – тиісінше 6,5 %-ды және 5,9 %-ды ... ... ... ... арналған негізгі бағыттарында
негізі қаланған 2004 жылға ... ... ... ... бір ... ... 4-6 %-ды ... ескере отырып, өткен жылдың
қорытындылары бойынша тұтастай ... ... ... ... ... ғана ... болды.[12, 2-3]
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қаржы нарығындағы ағымдағы жағдай
туралы.
Қазақстан Республикасының ... ... ... деректерінде
2005 жылдың қаңтар айында инфляция 0,8 %-ды құрды (2004 ... ... % ... ... тауарлары 1,0 %-ға қымбаттады, ақылы қызмет 1,0 %-
ға, ал азық-түлік емес тауарларына баға сол қалпында қалды, яғни өзгермеді.
Қаңтар ... ... ... ... ең үлкен баға жоғарылауы
жеміс-жидек пен ... ... яғни 5,1 %. ... ... бағаларының жоғарылауы 1,7 % болды, сүтке және сүт ... %-ға, етке және ет ... 0,7 %-ға ... ... ... ... жолаушы тасымалдау қызметінің бағасы едәуір өсті – 2,3
%, соның ішінде темір жол ... – 7,8 %. ... ... ... 1 ... ... газбен жабдықтаудың 2 %-ға қымбаттауымен ... ... ... 6,1 %-ға ... 2005 ... ... инфляция деңгейі
жылдық толғалау бойынша 6,8 %-ын ... ал 2004 ... ... 6,7 ... [13, ... ... ... курс жұмысымның басты мақсаты инфляцияның толық
мағынасын ашу. ... ... ... үлкен орын алады. Экономикалық
құбылыс ретiнде инфляция көптен берi өмiр ... ... ... ... өсуi ... ақшаның сатып алу жарамдалығының құлдырауымен
ғана емес, сонымен бiрге елдiң экономикалық ... ... ... де ... ... өндiрiспен өткiзу сферадағы әр түрлi
факторлар ... ... ... қарама – қайшылықтары себепшi болады.
Бұрынғы заманда, КСРО халық шаруашылығындағы инфляцияның барлығын көптеген
жылдар бойы мойындамай келген. Инфляция бұл тек ... ғана тән, ... ... ... ... ... ол ... тиiс емес деген
фактiрлер оған себеп болды.
Бұрынғы заманда, КСРО халық шаруашылығындағы инфляцияның барлығын көптеген
жылдар бойы мойындамай келген. ... бұл тек ... ғана тән, ... ... жоспарлы экономика тұсында, ол болуға тиiс емес ... оған ... ... ... да, ... ... баға белгiлеу
барысы, халықтың күнделiктi қажеттiлiгiндегi тұтыну ... ... ... ... ... ... ... Бiрақ тұтыну бағаларының
деңгейi бiр өзi ғана инфляцияны өлшейтiн құрал болып табылмайды. Инфляция,
сондай-ақ өнеркәсiптегi және ауыл ... ... ... ... ЖIӨ ... де сипатталуы мүмкiн.
Өнiмнiң көтерме бағасы, оларды дайындауға кететiн ... ... өсiп ... ... әр ... секторларындағы табыстарды
мемлекет тарапына қайта бөлу есебiнен кейбiр тауарлар ... ... ... ... болып отырды. Сонымен қатар тауарлардың тапшылығына
байланысты арзан тауарларды шығару орын алды. ... ... ... ... қарамай, төменгi бағалары сақталып қалды. Мұның ... ... ... туралы айтуға мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Қазақстандағы және басқа да ТМД елдерiндегi ... ... ... ... өндiрiс құралдары мен тұтыну заттары
өндiрiстiнiң дамуындағы аяқ асты орын ... ... ... ... ... ... ... өндiру салалары мен
ауыл шаруашылығының дамуына салынған капитал жұмсалымдарының тиiмсiздiгi;
баға ... ... ... ... ырықтандырмайынша нарықтық
қатынастарға өту ... ... ... бағаның бiрден өсуiне,
инфляцияға жол берiлдi.
Экономикадағы инфляцияның деңгейiн сипаттайтын басты көрсеткiшке тұтыну
бағаларының ... ТБИ ... Ол үй ... тұтыну қоржынына
жататын жекелеген тауарларға, қызметтерге оның үлес салмағын ескере отырып,
бағаның өсуi индексi негiзiнде анықталады. ТБИ Қазақстанда 1991 ж. ... ... ... 275 ... мен ... ... қамтиды.
Бағаның құрылымы мен тұтыну тауарларының өзгеруiне байланысты ТБИ ... ... ... 1996 ж. ... ... 1995 ... әрбiр жанұя
бюджетiн зертеу нәтижесiнен келiп «тұтыну қоржынындағы» тауарлар мен
қызметтер үлесi ... ... ... ... – 62,6% ...... ... емес тауарлар – 23,2% (30%); ... ...... ... ...... ... түрлi сфераларындағы
жинақтау мен тұтыну, сұраным мен ұсыным, мемлекеттiң кiрiстерi ... ... ақша ... мен ... ... ... алшақтықтар.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1.Әкiмбеков С.А. «Экономикалық теория», 2004ж.
2. Ө.Нұрғалиев. «Экономикалық теория», 2003ж.
3. Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., ... ... ... ... ... Қ.Қ., ... С. «Қаржы», Алматы, 2003ж.
5. Сейiтқасымов С. «Ақша, несие, банктер», Алматы, 2001ж.
6. Ломакин В.К. Мировая экономика, Москва, 1998г.
7. ... С.Б. ... ... және несие», Алматы, 2004ж
8. Мадишев Б. «Экономикалық теория», Алматы
9. «Ақша, несие, қаржы», Алматы
Журналдар:
10. Банки Казахстана №6 (72), 2003 ... ... ... №2, 2005 ... ... Казахстана №1, 2005 ж.
13. «Мир финансов», 2005 ж., ... ... ... 2004 ж. 6 ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Инфляцияның теориялық негіздері."37 бет
Ақша және инфляция31 бет
Ақша теориялары және инфляция27 бет
Бағаның инфляциядағы рөлі37 бет
Бюджет тапшылығы мен инфляция3 бет
Жұмыссыздық пен инфляция экономикалық тұрақсыздықтың көрінісі ретінде3 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы, Филипс қисығы24 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Жұмыссыздық, инфляция18 бет
Инфляция9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь