“Экология есептерін компьютерлік модельдеу ”

МАЗМҰНЫ

Кіріспе
Негізгі бөлім
І Бөлім: Оқушылардың экологиялық білім мазмұнының әдіснамалық. теориялық негіздері.
1.1. Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері.
1.2. Оқушылардың экологиялық білім мазмұны . психологиялық.
педагогикалық проблема.
2 бөлім: Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру.
2.1. Экологиялық білім берудің ұтымды жолдары.
2.2. Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық тәрбие
берудің мазмұны.
2.3. Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің кейбір технологиясы мен
Әдістемесі
3 бөлім: Экология есептерін компьютерлік модельдеу
3.1 экологиялық информатиканы оқытуда ақпараттық жүйенің тиімділігі

Практикалық бөлім
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

Зерттеудің өзектілігі. Адам мен табиғаттың, қоғам мен ортаның өзара әрекеттестігі, оның өнеркәсіпті өндірістің қазіргі таңдағы көптеген жарамсыз технологиялармен қарқынды өсу жағдайында өмір сүруі, қиындықтың шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің өзіне қауіп төнді: табиғат қорлары үзіліссіз сарқылысқа түсті, ортаның ластануынан адам өміріне қауіп төнді. Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ұлғая түсуде. Мұндай апатты зардаптар Қазақстанның Семей, Қызылорда, Батыс Қазақстан (Нарын, Азғыр, Тайсойған), Орталық Қазақстан (Сарышаған, Байқоңыр, Балқаш), Оңтүстік Қазақстан (Созақ) аймақтарында көрініс тапты, олар табиғи экологиялық жүйе тұрғысында, экологиялық жағдайы өте нашар жерге айналды, ал экологиялық әлеуметтік тұрғыда экологиялық зардапты ауданның бірі болып саналады. Экологиялық апаттар биоортадағы жағдайларға еткен әсері арқылы дүние жүзінің әрбір аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ықпал жасауда.
Рио-де-Жанейрода (1992, маусым) БҰҰ – ның қоршаған орта бойынша өткізген конференциясында қарастырылған мәселелер (дүние жүзіндегі бүгінгі экологиялық жағдай; әлемдік қауымдастардың экологияны тұрақты дамытуға талпынысы т.б.) бойынша қабылданған шешімдер білім мен тәрбиені экологияландыруға жаңа көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Жеткіншектердің экологиялық білімі мен тәрбиесі міндеттерінің маңыздылығы арта түседі [1;2].
Өркениетті елдермен қатар Егеменді Қазақстан Республикасы да Рио-92 қабылдаған шешімге парасаттылық көрсетіп, біздің қоғамның приоритетті дамуының стратегиялық бағыттағы “2030” тұрақты дамуының сара жолын көрсетті [3].
Одан кейін де Елбасының мемлекеттік экосаясаты мен экономикалық саясаты табиғат ресурстарын тиімді пайдалану әлемдік деңгейдегі үрдістеріне үн қосып “адам – қоғам – табиғат” арасындағы гармониялық үйлесімділіктің теориялық аспектілерін тұжырымдады. Бүгінгі таңда “Білім туралы” Заңдарды жетілдіру және білім сапасын әлем кеңістігінің білім деңгейіне көтеру көзделіп отыр. Яғни нәтижеге бағытталған білім сапасын өміршең ету жоспарлануда.
Елбасының қолдауымен Қазақстанда қоршаған ортаны қорғау және қалыптасқан экологиялық ахуалды жақсартуға бағытталған бірнеше маңызды заңдар мен құжаттар қабылданды [4;5;6;]. Соның ең маңыздысы “Қазақстан Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық қауіпсіздігі тұжырымдамасы” (2003 ж.) көпшілікке экологиялық білім мен тәрбие берудің өміршең бағдарламасын нақтылап берді [7]. Елбасының №1241 (2003) Жарлығымен мақұлданған бұл тұжырымдама ҚР “Қазақстан Республикасының конституциясы’, “Білім туралы” заңына сәйкестендірілген бірден-бір мемлекеттік білім мен экологиялық саясатына қолдау көрсеткен шешуші құжаттардың бірі болды [8;9].
Пайдаланылған әдебиеттер

1. “Қазақстан - 2030” дейінгі “Қазақстанның даму шараларын іске асыру стратегиялары туралы” Президент жарлығы 28.01.04 1998
2. Доклад Конференции организации обьединенных нации по окружающей среде и развитии. ООН, Нью-Йорк, 1993.
3. Международная Конференция ООн по окружающей среде РИО -1982
4. Қазақстан Республикасында 2004-2015 жылдарға арнаған экологиялық қауіпсіздікті сақтау туралы тұжырымдамасы. Астана. 2003.
5. “Қоршаған орта туралы заңдарды қолдану” Алматы 2000, 7 б.
6. Қазақстан Республикасында үздіксіз кәсіби педагогикалық білімді дамыту тұжырымдамасы. Астана, 2004.
7. Мұқанова Б.Ы. Тәрбие мақсатының әлеуметтік негіздері. Педагогика оқулығы. Алматы, 2003, 8-9 Б.
8. Шілдебаев Ж.Б. Экологияны мектепте оқыту әдістерін өзекті мәселелері “География және Табиғат”, Алматы №1,2004, 25-30 Б.
9. Шыңғысбаева Ш. Экологиялық білім беру жолдары. Қазақстан географиясы және экология. 10-11 Б.
10. Аймағамбетова Қ. Педагогикалық үрдісті экологиялық білім мен тәрбие беру негізінде ұйымдастыру. “Бастауыш мектеп” №10, 2003 ж, 16-17 Б.
11. Маткаликова Т. Экология және біз. “биология және сауаттылық негізі” №2, 2006 ж. 70-73 Б.
12. Тамабаева Т. “Өсімдіктер тіршілік модулі” Бастауыш мектеп журналы №3 2004 ж 43-46 б.
13. Экологиялық білім бағдарламасы. Алматы 1999 ж. 65 Б.
14. Шілдебаев Ж. Экологиялық білім берудің негізгі педагогикалық принциптері “Үздіксіз білім берудің қазіргі жағдай мәселелері немесе болашағы” Сборник РИК, №3 2000 60-70 Б.
15. Шілдебаев Ж.Б. Экологиялық білім қалыптастырудың пәндік жүйесі. Бастауыш мектеп, Алматы, №4, 2004, 15-24 Б.
16. Көпшілікке экологиялық білім мен тәрбие жақсарту жолдары. Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. Алматы, 1992, 87 Б.
17. Орынбаева Г. Сағымбаев Т. “Оқушыларға экологиялық тәрбие беру”. Экология негіздері, алматы, 1995
18. Жангельдина Д.І. Оқушыларға экологиялық тәрбие беру.
19. Қараев Ж.А. Таубаева Ш.Т. Аганина Қ.Ж. және т.б. Қазақстанда орта білім жүйесін дамытудың кейбір бағыттары. Қазақстан мектебі. Алматы, №7,8 1999 17-18Б, 24-25Б.
20. Сәбденалива Г.М. Этноэкология (Факультативті бағдарлама) Алматы, 1998, 22 Б.

Қосымша әдебиеттер:

1. Могилев, Пак и др “Информатика” уч/пр – 230 с
2. Экоинформатика. Теория, практика. Методы и системы Под ред. В. Е. Соколова. Санк – Петербург 1992 -235 с
3. Лютый А. А, Сдасюк Г. В “Системы информации и глобальные экологические проблемы” Москва. 1993 -94 с
4. К. Ж. Бұзаубақова «Мектептік экология негіздері» 1994 -32 б
5. А. М. Берлянт Геоинформатика:наука, технология, уч дисциплина. 1992 -16 с
6. Е.Қ.Балапанов, Б.Б.Бөрібаев, А.Б.Дәулетқұлов Жаңа информациялық технологиялар: Информатикадан, Алматы, 2004.

7. Магилев, Пак и др “Информатика” уч/пр – 230 с
8. Қ. С. Әбдиев, К. М. Беркінбаев “Экологиялық информатика мен есептеу техникасы” курсының бағдарламасы –12 б Кентау 1994.
9. Экоинформатика. Теория, практика. Методы и системы Под ред. В. Е. Соколова. Санк – Петербург 1992 -235 с
10. Лютый А. А, Сдасюк Г. В “Системы информации и глобальные экологические проблемы” Москва. 1993 -94 с
        
        
Тақырыбы:
“Экология есептерін компьютерлік модельдеу ”
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
Негізгі бөлім
І Бөлім: Оқушылардың экологиялық білім мазмұнының ... ... ... ... ... берудің теориялық негіздері.
1.2. Оқушылардың экологиялық білім мазмұны – психологиялық-
педагогикалық проблема.
2 бөлім: Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық ... ... ... Экологиялық білім берудің ұтымды жолдары.
2.2. Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға ... ... ... ... ... ... берудің кейбір технологиясы мен
Әдістемесі
3 бөлім: Экология есептерін компьютерлік модельдеу
3.1 ... ... ... ... ... ... ... өзектілігі. Адам мен табиғаттың, қоғам мен ортаның өзара
әрекеттестігі, оның өнеркәсіпті ... ... ... ... ... ... өсу ... өмір сүруі, қиындықтың
шама-шегіне жетті. Адамзат тіршілігінің өзіне қауіп төнді: табиғат қорлары
үзіліссіз сарқылысқа түсті, ... ... адам ... қауіп төнді.
Бүкіл әлемде экологиялық дағдарыстар мен апаттар ... ... ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан (Нарын,
Азғыр, Тайсойған), Орталық Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... тапты, олар табиғи
экологиялық жүйе тұрғысында, экологиялық ... өте ... ... ... ... ... ... экологиялық зардапты ауданның бірі болып
саналады. Экологиялық апаттар ... ... ... ... ... жүзінің әрбір аймағындағы құбылыстардың дамуына айтарлықтай ... (1992, ... БҰҰ – ның ... орта ... конференциясында қарастырылған мәселелер (дүние жүзіндегі бүгінгі
экологиялық жағдай; әлемдік қауымдастардың экологияны тұрақты дамытуға
талпынысы т.б.) ... ... ... білім мен тәрбиені
экологияландыруға жаңа ... ... ... ... ... ... мен тәрбиесі міндеттерінің маңыздылығы
арта түседі [1;2].
Өркениетті елдермен қатар Егеменді Қазақстан Республикасы да ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық бағыттағы “2030” тұрақты дамуының сара жолын көрсетті
[3].
Одан кейін де Елбасының мемлекеттік экосаясаты мен ... ... ... ... ... ... ... үрдістеріне
үн қосып “адам – қоғам – табиғат” арасындағы гармониялық үйлесімділіктің
теориялық аспектілерін тұжырымдады. Бүгінгі таңда ... ... ... және ... ... әлем ... білім деңгейіне көтеру
көзделіп отыр. Яғни ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда қоршаған ортаны қорғау және
қалыптасқан экологиялық ахуалды ... ... ... ... мен ... қабылданды [4;5;6;]. Соның ең маңыздысы ... ... ... ... экологиялық қауіпсіздігі
тұжырымдамасы” (2003 ж.) көпшілікке экологиялық білім мен ... ... ... нақтылап берді [7]. Елбасының №1241 (2003) Жарлығымен
мақұлданған бұл тұжырымдама ҚР “Қазақстан Республикасының конституциясы’,
“Білім туралы” ... ... ... ... білім мен
экологиялық саясатына қолдау көрсеткен шешуші құжаттардың бірі ... ... ... ... ең ... әлеуметтік-экономикалық
факторларға байланысты және бұл проблемаларды техникалық құралдармен де,
жеке адамның топтасқан қауымның қоршаған ортаға көзқарасын, қатынасын ... ... де ... ... ... ... ... қоғамды
дамытудағы көзқараспен байланыстағы жаңа менталитетті қалыптастыру
қажеттігін ... ... ... ... ... қоғамдық
экологиялық таным әлеуметтік бақылаудың барлық ... ... ... ... ... ... халық қоршаған ортаны жақсарту
мәселесіне, сонымен бірге ... ... ... мен ... беру
мәселелеріне аса назар аударғаны жөн.
Осы тұрғыда жеткіншектердің экологиялық ой-өрісін дамыту, экологиялық
мәдениетін қалыптастыру проблемасының көкейкестілігі күннен – ... ... ... ... ... ... мен тәрбие барлық
тіршілікке қатысты ішкі ... ... мен ... дамытуы қажет,
өйткені тіршілікті ортаны сақтау мен адамның денсаулығы қоғамның құндылық
жүйесінде ең маңызды категорияның бірі ... ... ... ... ... ... проблемасы ретінде
философиялық - әлеуметтік зерттеулердің ... ... ... ... ... ... жалпы адами тұрғыда қарастырылады
(Э.В.Гирусов, А.С.Ахизер, И.П. Герасимов, ... ... ... дамытуда бірқатар тұжырымдамалардың (Рио-де-Жанейрода
(1992) БҰҰ –ның өткізген конференциясында қабылданған; ЮНЕСКО – ... ... ... 1977) ... [14]; “Қазақстан
Республикасының 2004-2015 жылдарға арналған экологиялық ... 2003 ж. ... ... ... ... болды [7].
Бүгінгі Республикамыздың Білім және ... ... ... оқу жүйесін және білім ... жаңа ... ... ... ... ... алынып отыр. Осы өзекті
мәселенің бірі – ол бала ... ... орта және ... ... экологиялық білім жүйесін қалыптастыру.
Баланың жеке тұлға болып қалыптасуына ... ... ... ... ... ... ... бүгінде ғылыми педагогикалық
зерттеулер дәлелдеп отыр. Табиғатпен қарым – қатынас ... ... ... ... ... сана – ... жылдам өсіп жетілуіне,
түйсігіне т.б. оңды әсер ету мүмкіндігі шексіз. Себебі, Адам ... ... ... Адам ... ... мен игерген білім жүйесі нәтижесінде өзін
кейінгі өмір ... ... ... тура және ... ... қатысында еліміздің
экологиялық жағдайының асқындап, оның дүниежүзілік қауіпті ... ... ... ... ... да қоғамның қазіргі талабы - ... ... ... ... ... Осы ... ... саласының
барлық буынына экологиялық мазмұнның берілу қажеттігі туындайды. Қажеттілік
экологиялық білім беру мәселесін ... ... ... ... оны жеке ... ... ... ұштастыра және тәжірибе
жүзіне дамыта оқыту барысында, ... ... ... пайдаланумен
байланыстырады. Сонда бесіктен бастап, ата анаға дейін экологиялық тәрбие,
мәдениет дағдысын қалыптасу қажеттігі ... ... ... ... шығарылып жатқан жаңа оқулықтарда
экологиялық түсініктер беріліп жүр. ... ... ... өзінің іргетасы
саналып жүрген орта мектептерден сапалық өзгерісті талап етеді. Кез–келген
пәнді оқытуда, ... ... ... ... ... ... оған табиғатты қорғау және көркейту шараларын
үйретуді көздейтін, табиғат байлықтарына ... ... ... орнықтырудың мүмкіндіктерін арттыратын педагогикалық іс-
әрекет қажеттігі туындайды. Осы қажеттілік қанағаттандырылса ғана ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды
деуімізге болады.
Оқу үрдісі тәрбие үрдісінің құрамдас бөлігі ретінде ... ... ... ... ... бір ... жүгінетіні белгілі. Сондықтан да
мектеп қабырғасында жас ұрпаққа экологиялық білім мен тәрбие ...... мен ... ... ғана емес,ол тұлғаның дүниетанымын
дамытып, жан-жақты етіп тәрбиелеу. Осы қайшылықтарды зерттеу ... және ... ... ... ... мен ... берудің
кейбір мәселелері” деп таңдауымызға негіз болды.
Зерттеу объектісі: жалпы білім беретін №53 орта ... ... ... ... беру мен ... ... тәрбиелеу.
Зерттеу мақсаты: Оқушыларға экологиялық тәрбие беруді теориялық
жағынан негіздеу, ... мен ... ... ... ... ... нәтижесінде оқушылардың өзі тұратын өлкелердің
табиғатын қызғыштай қорғайтын адамзат етіп тәрбиелеу.
Зерттеудің міндеттері:
Оқушылардың экологиялық ... ... ... – теориялық негіздерін
анықтау.
Оқушылардың экологиялық білімділігін қалыптастырудың ұтымды ... ... ... ... ... ... жаңа ... бойынша экология пәнін оқыту әдістемесін
негіздеу және оның ... ... - ... жүзінде
тексерістен өткізу.
Зертеудің болжамы: ... ... ... ... мазмұны
теориялық -әдіснамалық тұрғыдан дәлелденіп, арнайы тұжырымдама негізінде
жасалған тиімді әдістеме ... ... ... және оқу - ... ... оқушылардың экологиядан білімі артып,
практикалық іскерлігі мен ... ... ... ... -
эстетикалық көзқарасы қалыптасады, өйткені, бірегей табиғатты сақтау әр
оқушының ... ... ... ... ... ... байланысты.
Жетекші идея: оқушылардың экологиялық саналығы мен оның мектепте
меңгерген жүйелі білім мазмұнының сапасына байланысты.
Зерттеудің ...... ... Адам мен қоршаған
табиғи ортаның өзара ... ... ... таным теориясы, жеке тұлғалық
іс - ... ... ... пен ... ... ... туралы
танымдық пікірлер, тұжырымдамалар философиялық көзқарастар, педагогикалық,
психологиялық ой – пікірлер, ғылыми – зерттеулер мен болжамдар.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... мен ... еңбектері; ҚР Білім және
Ғылым министрлігінің жоғары және көпсатылы оқу орындарының оқу – тәрбие
процесіне ... ... ... (тұжырымдамалары, кешенді
бағдарламалары, ... мен оқу - ... ... электронды оқу –
құралдары); педагогиканың ғылыми ... мен озық ... ... (ҚР ... “Білім туралы”Заңы, ҚР “Қазақстан 2030”
даму ... ҚР ... ... ... “ҚР ... мен ... ... ұлттық стратегиясы”; “ҚР экологиялық қауіпсіздікті
сақтау’; “Экологиялық білім бағдарламасы”; “Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... “Айнала қоршаған
ортаны қорғау туралы” Заң және т.б. қаулы қаралар, баяндамалар және ... ... және ... ... әдістері. Зерттеу жұмыстарын жүзеге асыруда ... ...... ... ... ... педагогикалық, эксперимент, педагогикалық іс – ... ... ... ... ... ... ... мынадай қағидалар ұсынылады:
1. Экологиялық білім–барлық халықтың, ... ... ... мен ... ... ... ... қажет ететін
адамгершілік құндылықтарының проблемасы. Бұл ... ... ... ... ... ... аялы ... табиғатты қорғау
қажеттілігіне деген ішкі ... ... ... ... білім мазмұны нақты шарттар ... ... ... ... ... мазмұндық –
тұжырымдама негізінде жасалған бағдарламалар, оқулықтар мен ... ... ... - ... ... ... формаларын, әдіс–тәсілдерді, амал– жолдарды пайдаланумен айқындалады;
әдістемелік – ғылыми тұрғыда ... ... ... ... ... ... ... беру тұжырымдамасы экологиялық білім
мазмұнын дұрыс жүзеге асыруға бағдарлайды.
4. Экологиялық ... ... жаңа ... ... оқыту әдістемесі
оқушылардың экологиялық білім, іскерлік, дағды, әдеп ... ... ... ... ... ... ... бағыттайды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәні.
1. Орта білім беретін оқу орындарында сыныптарда және ... ... ... ... ... ... ... берудің
ерекшелігі, мәні ашылды.
2. Оқушыларға сыныптан тыс факультативті ... ... ... ... беру ... ... Оқушыларға экологиялық тәрбие беруде қазақ этнопедагогикасы
материалдарын пайдалану әдістемесінің мазмұны айқындалды.
4. Экологиялық ... ... ... және ... тыс ... формалары
тәжірибе – эксперимент жүзінде тексеріліп, ... және ... ... ... ... ... құрылымы. Бітіру жұмысы кіріспеден, 3 теориялық,
практикалық бөлімнен, ... ... ... ... бөлімінде зерттеудің көкейкестілігі негізделеді, ғылыми
аппаратқа (зерттеудің ... ... ... ... міндеттері,
жетекші идеясы, әдіснамалық негіздері, әдістері, ғылыми жаңалығы,
теориялық, ... ... ... ... ... ... мен ... нәтижелерді сынақтан өткізу мен ендіру) сипаттама
беріледі.
Этноэкологиялық тәрбие берудің және оқушылардың экологиялық білім
мазмұнының әдіснамалық – ... ... – атты ... ... ... ... – теориялық негіздері айқындалды, республиканың
бүгінгі таңдағы әлеуметтік – экологиялық жағдайы оның білім саласына ... ... ... ... ... ... ... кезеңге мазмұндық түсінік беріледі. Шет мемлекеттердегі экологиялық
білім жүйесінің, ... ... мән ... ... ... сөздерін сабақтың тақырыбына сәйкес пайдалану.
“Жаратылыстану пәндері арқылы оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие
беру” - атты екінші ... ... ... пәні ... ... мен тәрбие беріп оқытудың принциптері, тиімді әдіс –
тәсілдері беріледі. Оқушылардың экологиялық ... ... ... ... тыс ... ... ... формалары арқылы жетілдіру жолдары
қарастырылады. Тәжірибелі – эксперимент ... ... ... ... ... ... атты ... бөлімде
экологиялық білімді компьютерлендіру мәселелері ... ... ... ... ... ... технологиядан
пайдалану тәсілдері және оны оқу үрдісінде пайдалану жолдары қарастырылған.
«Практикалық бөлімде»
Қорытындыда зерттеудің нәтижелері, тұжырымдар мен ... ... - ... ... ... ... ... өткізу және практикаға ендіру
Зерттеу нәтижелерін жоғары және арнайы оқу орындарының, лицейлер мен
гимназиялардың оқу ... ... ... – ақ ... мен
тәрбиешілер біліктілігін жетілдіретін салаларда пайдалануға болады.
Зерттеудің ... ... мен ... ... ... қыздар
педагогикалық институтының “Экология” кафедрасында баяндамалар жасалынып,
мақұлданды.
Зерттеу жұмысымыз 2 жыл бойы қарастырылды 1-кезеңде зерттеу тақырыбы
алынып, осы ... ... ... педагогикалық, оқу - әдістемелік
әдебиеттерге талдау жасалынды. Білім беретін мектептерде табиғат қорғауға
бағыттай жүргізілген ... және ... ... ... ... Бұл кезеңде экологиялық білім берудің теориялық
негіздері зерттелді және оларды шешу әдістері анықталынды.
2–кезеңде ... ... ... негіздері №53 қазақ орта
мектебінде практикалық ... ... ... ... ... ... ... білім мазмұнының әдіснамалық
теориялық негіздері.
І.І Оқушыларға экологиялық тәрбие берудің теориялық негіздері
Қазіргі уақытта қоғамның алдында экологиялық тәрбие мен ... ... тұр. Жер ... ... заңдарын бұзуға күш салатын бірден –
бір зоологиялық түр – адам. Адамдардың күш ... бар, және де сол ... ... ... экология туралы білім деңгейі төмендей түспек. Егер
қазір жер бетінде адамдардың басым көпшілігінде ... мен ... ... ... ... ... едік.
Сауаттылықтың (экологиялық) жайылуы халықтың мәдениетіне кері әсерін
тигізеді. Оны тек тәрбиемен, ... ... ... ... ... жол ... ... аз, табиғи комплекстердің бұзылуы күннен күнге
өршіп барады.
Россияның ірі ғалымы А. Яблоков ... ... беру ... ... ... ... алуының жаңа сатысы керек. Адамның
білім мен тәрбие алудың өн ... оқ ... ... оқу ... - экологиялық білім беру мәселесі бірінші орынға ... ... ... ... ... адамды тек осылай ғана тәрбиелеп
шығаруға болады. ... ... ... ... ... ... ортақ
және үздіксіз жүйесінің құрылуы педагогтар алдына міндет етіп қойылды. ... ... беру ... ... Жаңа ... ой – пікірлерінің
қалыптасу ерекшелігі мынада: ТМД елдерінде және біздің ... ... ... ... ... ... кем емес.
Қоршаған табиғи ортаға деген жауапкершілік қарым – қатынас ... ... ... оқушылардан бастап студенттерге дейін бастауыш сынып
оқушыларынан бастап, оқу жұмысы методистерінің назарын ... ... ... мәні ... ... сынып оқушыларының
қабылдауына қандай экологиялық ұғымдар тән? Оқушы ... ... ... ... ... ... ... қамқор сезімді
тәрбиелеудің ерекшелігі неде? Қандай методикалық шарттар қолданғанда, ... ең ... ... ... ... экологиялық білімнің бағыт – бағдарын белгілеуді елеулі пікір
талас туғызып отыр. Басты назарда “Табиғат аясы”, “Қоршаған ... ... ... ... тұру ... ... ... ие болды.
Көптеген шет елдердегі оқу жүйесінде экологиялық білім беру әр ... ... ... ... ... деңгейлеріне, жас
ерекшеліктеріне, өмір тәжірибелеріне ... ... ... негізінде беру жағына назар аударады. Мысалы, АҚШ–та жалпы білім
беретін ... ... ... ... ... орай ... оқытылатын бес түрлі экологиялық кіріккен пәндер оқытылады.
Біздің ТМД елдерінде алғашқы кездерде барлық пәндерді экологияландыру
бағыты басым болғандықтан және барлық оқу ... ... тыс ... енгізгендіктен бірінші үлгі тиімді болмай шықты. Сонда ... ... ... оқу ... бағдарламаларында экологиялық
бағыттағы енген тақырыптар бір – ... ... ... ... ... ... кейбір оқу орындарында экологиялық бағдардағы пәндердің
берген білімі мен тәрбиесін жинақтайтын пән “экологиялық” арнайы курс 8 ... ... ... Біз оны ... бір жүйеге келтіріп және
“Этноэкология” факультативін қосып, сыныптан тыс ... ... ... ... ... беруге талпыныс жасадық.
Ендігі кезекте, бізде оқушы жастарға экологиялық білім мен тәрбие
беруде бірінші тарауында ғылыми ... ... ... ... оның ... жасауда қандай талаптарға, ұстамдарға
негізделетініне назар ... ... оқу ... іске асырылып жатқан
экологиялық тәрбие беру жұмыстарына негіздеме ... ... ... қай ... алып қарасаңыз да, оның биология ғылымының құрамды
бөлігі екені ... ... тұр. Ал ... ... ... ... ... зиялы азаматтардың барлығына түсінікті. Бірақ экология ғылымы
биология ғылымының, ... ... ... ... ... ... кез – ... адамға түсінікті жағдай.
Экология ғылымы-табиғат қорғау ғылымының ... ... ... қорғау ғылымын, оның қағидаларын, заңдарын табиғатты өмірлік
қажеттілікте пайдалануда міндетті түрде ... ... ... өмір ... ... жан–жақты білуге ұмтылу, оның қорларын қажетіне
пайдалану, адам ... ... ... ... . Бұл ... адамның
өмір сүруі мүмкін емес. Ендігі мақсат– осы қасиеттің барлығын жер ... ... ... ... түрде өмірге пайдалануға көмектесу. Бұл
мақсаттың орындалуы әрбір адамзаттың табиғат қорғау ... ... ... Осы ... ... ... міндеті.
Демек, жоғары оқу орны қабырғасында студенттерге табиғат, экология
жайында тиянақты білім ... ... ... ... тәжірибесінен
өткізсек, мақсат түбегейлі орындалады, оқушы жастардың саналы түрде, ... ... ... ... ... ... ... ұрпақты экологиялық апаттан сақтап, қоршаған ортаға деген
сүйіспеншілік сезімін ... ... ... ... белсене араласатын
ұрпақ тәрбиелеуде профессор Н.С. Сарыбековтің жетекшілік етуімен “Табиғат
қорғау орталығы” ... онда ... ... ... ... жатыр. Н.С. Сарыбеков алты кезеңнен
тұратын отбасы бала – ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін, мазмұндарын ұсынады. Мәселен, әр сәбиді табиғат
қорғауға әр ... ... алуы ... ... табиғатты түсініп табиғатты аялау идеясын өндіру қажет. Былайша
айтқанда, мектепке дейінгі әр ... ... ... ... ... “көгілдір аспан”, “торпалы топырақ”, “гүл”, “денсаулық”, “сұлулық”,
“әдемілік”, “сайраған ... ... аң”, ... ... ... отаным,
республикам” ұғымдарының мән – мағынасын, мазмұнын білуі тиіс. ... ол ... және ... ... 9-10 ... ... табиғатты қорғау” пәнін оқытуды ұсынады.
Қоғам мен табиғат арасындағы өзара қарым – қатынастың ғылыми негіздері
мен мүмкіндіктері, ... ... ... ... ғалымдар А.Н.
Жиров, И.В. Игнатенко, А.Н. ... В.П. ... ... ... өзіндік ерекшеліктері бар. Шынын айту ... ... ... әлі де қарастырылмаған. ... ... ... ... ... оқу ... ... оның жалпы білім берудегі алатын орындары мен ... ... ... экологиялық білім беруде шетелдегі әріптестердің озат
тәжірибелеріне ұқыптылықпен қарау. Жоғары оқу орын ... ... ... ... ... ... – қатынастардың мән – мағынасын, мазмұнын,
адам өмір ... ... ... өз ... сақтау, айналасын
қоршаған өлі және тірі табиғатқа өз бауырындай ілтипаттылықпен қарау сияқты
адамзаттың құнды бағдарлары ... ... ... жоғарғы білім алғанға
дейін жоспарлы тәрбиелене білген. ... ... ... және өз
денсаулығына деген көзқарсы адам өмір сүруіне тікелей және қосымша ... ... мен ... ... түсіну негізінде олардың оқу
үлгерімі өсіп, танымдық қызығушылық қасиеттері өрбіп отырады ... ... ... жүйелеуге және жалпылауға, сонымен бірге адамның
ролі мен орнын түсіну үшін ... ... ... мен ... ... ... құралдарында әртүрлі типтегі сабақтарды, яғни лабораториялық
жұмыстарды, ... ... ... ... ... нұсқаулар
келтірген.
Білімді терең меңгеруге студенттердің практикалық қалыптастыру әртүрлі
танымдық міндеттерді ... және ... ... ... ... ... сабақта, әртүрлі оқу әдістерін пайдалану қажет. Мысалы, лекциялар,
әңгімелесу, семинарлар, ... ... ... жұмыстары,
олардың рефераттар немесе ... ... ... ... конференциялар және т.с.с. ұйымдастыру студенттердің танымдық
қызығушылықтарын арттырып, оқу белсенділіктерін дамытады.
Жалпы, қорыта келгенде студенттерге экологиялық ... ... ... ... ... ...... гуманитарлық –
эстетикалық, еңбек циклді оқу пәндерінің барлығында белгілі ... ... ... ... ғалымдар оның осы ерекшелігін
негізге ала отырып, экологиялық ... ... ... ... ... құқықтық, еңбек және т.б. тәрбие элементтерінен
тұратын, өзара тығыз, байланысқан жүйе ... ... ... ... мен тәрбие беру мәселесін қандай да болмасын бір ғана ... ... ... мүмкін емес. Былайша айтқанда ... ... кең ... ... ... пән жоқ. ... оқу орнындағы
экологиялық тәрбие беру мәселесінің жеке пәндерде біріктірілген мазмұнның
болуы, оны әрбір ... өз ... ... және ... ... ескере отырып, бағдарламаға сәйкес басқа пәндермен де,
пәнаралық байланыс негізінде зерттеуді қажет етеді.
Жоғарғы оқу ... ... ... беру ... ... мен ... оқу орны тәжірибесінде жаңа сала ретінде ... ... келе ... ... Бұл ... ... мен
практиканы дамытудың қажеттілігі жалпы теориялық және жеке әдістемелік
бағыттағы ... ... және ... қажеттілігін дәлелдейді.
Бірақ қазіргі жоғарғы оқу ... ... шын ... ... ... қалып, ол экологиялық сауатты, тәрбиелі студенттерді
дайындауды қамтамасыз ете алмай ... ... ... пікірінше
мұндай жағдайдың туындауында басты себептердің бірі – экология идеясын
ұғындырудың жеткіліксіздігі, ... ... ... ... ... ... ... мазмұндағы білімдердің
өзара тығыз бірлігінің болмауы деп санайды.
1.2. Оқушылардың экологиялық білім мазмұны - ... ... ... ... қорғау мәселесі, биосфера ресурстарын тиімді
пайдалану, ... ... ... ... ... ... ... – Техникалық прогресс қоғамдағы әлеуметтік және
экономикалық өзгерістер табиғат тепе – ... ... ... пайда болуына себепкер болып отыр.
Экологиялық дағдарыстың ... ... ... ... ... ... су ресурстарының тартылуы,
атмосфераның ластануы, ... ... тірі ... ... ... ... ... төндіретін дүлей табиғи
құбылыстар мен өнеркәсіп ... ... ... әрі улы ... айналаны қоршаған ортаға терең зиянын тигізуде.
Кейбір аймақтарда жағдайлардың ауырлағаны соншалық ... ... ... ... ... болмайтын құбылыстар қаупі өсіп келеді.
Еліміздің қолайсыз экологиялық ахуалы қазіргі кезде ... ... ... ... одан әрі ... әлеуметтік шиеленістің
ұшығуына итермелеп отыр. Ал, экологиялық жағдайлармен қатар ... ... ... ... ... ... келтіріп
отыр. Экологиялық ахуалды жақсарту үшін оң ... ... ... ... ... тигізумен қатар, әлеуметтік
жанжалдар туғызып, халық шаруашылығы ... ... ... ... ... әкеліп соғуы ықтимал. Осыған орай, ... ... ... “Қазақстан Республикасының
азаматтары табиғатты сақтауға және табиғат байлықтарын ... ... - ... ... ... негізделіп жасалған ҚР “Білім туралы” Заң мен 2004 жылы
қабылданған ... ... ... көрсетілген талаптарды іс
жүзіне асыру жоғары, орта және ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беруді дұрыс ұйымдастыруға
байланысты екендігі ... аян ... ... тамыз айынан бастап Республикада табиғатты қорғау туралы
жаңа заң қабылданып ... енді [4]. Заң әр ... ... мен ... ... ... барынша қолайлы болуын қамтамасыз етіп, табиғатты
қорғаудың экономикалық, практикалық және әлеуметтік негіздерін белгілеп
берді.
Ол ... ... ... Республикада халыққа білім беру орындары табиғат қорғау жөнінен
халықтың барлық топтарын қамтитын тәрбие және ... беру ... ... жалпыға бірдей кешенді түрде және үздіксіз экологиялық тәрбие мен
білім берудің жоғары және арнаулы оқу ... ... ... ... даярлау, олардың біліктілігін арттырудың, барлық мүмкіндіктерін
жасау;
- құжаттың 64-бабында айтылғандай барлық оқу ... ... ... ... ... ... ... ол бойынша азаматтардың
экологиялық мәдениетін қалыптастыруға қажетті экологиялық білім мазмұнынын
алу үшін, оқу ... ... ... ... ... жоғары және арнаулы оқу мекемелерде экологиялық білім негіздерін
міндетті ... ... ... оқу ... ... сәйкес айналадағы ортаны ... ... ... ... ... ... курстар оқыту көзделеді.
Қазіргі кезде білім беру ошақтарының алдында тұрған міндеттерінің бірі
- жас ұрпақтың экологиялық ... мен ... ... ... қорғау, табиғи қорларды тиімді пайдалану және өзінің өмір ... мен ... ... ... саналы, экологиялық білімді
пайдалана ... ... ... ... ... әрбір адамның
экологиялық білім дәрежесі мен тәрбиесі орта және ... ... ... ... ... ... ... көзқарасын анықтайды.
Әлемдік ғылымдар саласында ғылыми –техникалық үрдісі ... ... ... ... ... ... ... орын
алуда. Ғылымдар тарихында “Экология” терминін тұңғыш 1866 жылы ... ... ... енгізген. Ол “Экология” - деп тіршіліктің
әрбір түрінің немесе организм оны қоршаған ... ... ... ... ... ... дәлелдеді.
Соңғы кезде, экологияны биология ғылымының саласы ретінде емес, жеке
ғылым тұрғысынан қарастырып жүр. Сондықтан, әртүрлі экологиялық ... ... ... ... ... да ... да, ... өз ілімі салаларынан зерттеп ... ... ... ... тірі организм, организмдердің әртүрлілігі, өсіп-көбеюі, жер
бетінде таралуы, организмдердің шығу ... ... ... ... ал ... ... ... қабатты тиімді пайдалану мен
қорғау, геологиялық орта және геожүйе, табиғи кешенге адамдардың ... ... ... ... экология ғылымы табиғатты барлық ... ... ... ... және ... іс-әрекеттерімен байланыстырып зерттейтін
кешенді ғылымдарға айналды. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... айналды. Ал, бүгінгі ғылым
кеңістігінде жеке ғылымдар ... ... ... сын ... ... ғылым проблемалары кешенді түрде зерттеулер жүргізу
арқылы ... ... ... ... ... ... іргелі
ғылыми зерттеулердің қорғаушы күшіне ... ... ... Заңына
байланысты елімізде жалпы білім ... ... ... және ... пәндер мазмұнын экологиялық және әлеуметтік
маңызы бар фактілермен толықтыру арқылы жас ұрпақтарға экологиялық ... ... беру ... жетілдіріп жүзеге асыру керек” -деп көрсетеді.
Осыған байланысты республикаларды үздіксіз білім беру ... яғни ... ... ... оқу ... ... жан-жақты экологиялық білім
беруді саналы және мақсатты түрде ұйымдастыруды міндеттейді.
Міндетті іске асыру мақсатында мектеп ... мен ... ... ... ... ... курсы оқытыла бастады. Адам
мен табиғаттың өзара қатынасындағы ... ... ... ... шешу ... ... ... бүкіл прогресшіл адамзатты
байыпты ойлануға итермелейді. Бұл әлемдік проблеманы ... үлес қосу ... ... міндеттері ғана болып қоймай, сонымен ... ... мен ... де ... және ... ... ... бойы өзін табиғаттың қожасы, әміршісі ретінде сезініп келген
адам, ... оған ... ... пайдакүнемдік қатынасын
психологиялық ... ... құру ... туып ... Бұл ... ... бір ... экологиялық білім беру. Экологиялық білім мен
тәрбие берудің теориялық зерттелуінің өзіндік даму және ... ... ... мен ... өзара бір-біріне әсер ететіндігі туралы
халыққа білім беру, ... ... ... басшылыққа алатын
табиғатты қорғау дағдыларын қалыптастырады. Жас ұрпаққа экологиялық ... ... ... мектептің алатын орны ерекше. Экологиялық білім ... ... ... ... бір ... ... шәкіртті жан-жақты
дамытуға, оның азамат ретінде қалыптасуына ... ... ... ... ... және практикалық маңыз алған ... тез дами ... ... біріне айналды. Экология ғылымы –
табиғатты тиімді пайдаланудың ғылыми – ... ... ... ... білім мен тәрбие беру ісін жаңа жолға салғанда ғана өз ... ... ... ... адамның табиғаттағы және әлеуметтік ортадағы
болмысында кездескен ... ... еді. ... ... ... ... ... пайымдаушыларымыз ежелгі замандардан
бергі қоғамдық сананың ... ... ... және олардың байлығын
молайта түсуге білімді ... ... ... ... ... ... мәдениетін қалаптастыру, ол үшін арнайы мамандар
дайындау – жалпы білім беру жүйелерінің алдыңғы шарты.
Экология проблемасы ғасырлар бойы ... ... ... ... жанама болсын да түскен емес.
Кезінде орта ғасыр ғұламалары табиғатқа қатысты өз ... - ... ... ... ... ... ғұламалар Әль-Фараби, Ж.Баласағұн,
Қ.А.Иассауи, М.Қашқаридің тіл ... ... ... ... этика
т.б. ғылымдар жайлы жазған еңбектерінің мәні ерекше. Соның ішінде Әль-
Фараби медицина, ... ... ... ... ... негіздеуге көп күш жұмсаған энциклопедист ғалым. ... ... ... ... организмдері жайлы”, “Темпераменттер
туралы” т.б. еңбектер жазған. Онда “... адам ... ... ... ... ... биік шоқтығы, сондықтан оны құрметтеу, қастерлеу керек”,
деп түсіндірді [74].
Ал М.Қашқаридің қайсы бір ... ... ... ...
этикалық, ой – тұжырымдар, парасат, табиғат көріністерін, ... етіп ... ... ... ... бұлардан басқа көптеген,
философиялық және натурафилософиялық, әлеуметтік этикалық тұжырымдарына ... ... ... ... ... мен ... ... ғасырдың демократ–ағартушылары: В.Г.Белинский, А.Н.Герцен,
Н.А.Добролюбов, Д.И.Писарев мектепте ... ... және ... ... ... ... шықты. Орыс ағартушылары табиғат
туралы саналы білім беру және адамның ... ... ... ... ... әсер етуіне ерекше мән береді. Бұл
пікірлер, олардан ... ... ... құбылыстар мен объектілерді
түсінудегі білім мен сезім ... ... ... негіздеуге үлгі болды.
Сонымен қатар, қазақ халқының мәдениеті мен ағарту тарихынан көрнекті
орын алатын ұлы қайраткерлері, халқымыздың ұлы ... ... ... ... ... табиғатқа деген сүйіспеншілік
көзқарастың негізі деп түсініп, көшпенді ... ... ... ... егін ... шөп ... жайлауға шығу, қыстауға
қайту, аң аулау кездесетінін еске ұстап, табиғаттың тепе-теңдігін ... ... ... ... ... ғалым туған халқының табиғатпен қарым-
қатынастары, әдет-ғұрып, дәстүрін зерттей отырып, өз ... ...... ... ізгілікке баулитын халық педагогикасының тәрбиелік
мәнін жоғары бағалайды. Ол: “Табиғат! ... ... ... ... одан ... не бар ... - дей келе, қазақтар киеліге үлкен мән
берді. Табиғаттағы... кейбір ... мен ... ... ... ... ... деп ... Осы алғандарды құрметтеу, ырым
жасап тұру адам баласына бақыт пен байлық, құт әкеледі деп көрсетті.
Ш.Уәлихановтың табиғат ... ... бай ... ... ... ... табиғатты қорғауға тәрбиелеуде бірден-бір таптырмайтын көмекші
қатынастары әдет-ғұрпын, дәстүрін, этикасын, зерттеп, ... ... ... ... ... ... ... туған” деген ой
түйіндейді. Ұлы ғұлама ... ... ... ... ... ... мен көзқарастарының көкейкестілігі бұрынғыдан артпаса
кеміген жоқ.
Экологиялық білім беруде барлық жаратылыстану және қоғамдық ғылымдар
білімдері ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен бірге арнайы ортада адам тіршіліктің
сапасының жақсаруына да үлес қосу ... ... ... білім қоршаған
ортаның сақталуына, оның табиғи және қоғамдық компоненттерінің жақсаруына,
адамдардың шығармашылық еркін және ... тірі ... ... тіршілік
жағдайларын жасауына мүмкіндік тудыруы қажет. Адам қызметтерінің қажетті
шарты ретінде табиғат пен ... ... ... ... ... ... ... тек табиғи және қоғамдық ортада ғана адам өзінің
күрделі адамдық қасиетін білдіре ... ... ... ... ... мен ... ... негізін, мақсаттары мен міндеттерін, принциптерін толық, әрі тұтас
анықтауға ... ... ... теорияда экологиялық білім
мен тәрбие ... ... ... және оны орта ... ... қай сыныптан бастап және оқушыларға экологиялық білім мен
тәрбие беруге болашақ ... ... ... материалдарды
басымырақ беру керектігі жайлы ғылыми нұсқаулар мен озат тәжірибелер әлі де
болса дәлелдене ... ... ... ... оқушыларының экологиялық білім мазмұнын
тұжырымдауда педагогикалық теориялар басшылыққа алынып, ... ... ... ... және ... ... ... берудің мақсаты жастарды айналадағы табиғи ортаға
жауапкершілікпен қарауға үйрету екенін анықтадық.
Педагогикалық ... ... ... ... ұғымына
жататындар:
а) табиғи ортада адам өзін қалай ұстауы керектігін түсіну;
ә) ... ... ... ... ... ... ... өз әрекетінің салаларын көре білу;
в) табиғат пен қарым-қатынасын ... ... ... тұрғысынан негіздеп алатындығын ... ... ... ... және тәрбие берудің әдіснамалық және теориялық жағынан
зертелу жайын ... ... ... ... ... мен тәрбие
беруде мынадай басты ұстанымдарды ескеру қажет.
Олар:
Экологиялық оқу материалдарын оқытуды бір жүйелілікпен ... ... ... ... мен ... беруде пәнаралық
байланыстың болуы.
Экологиялық оқу материалдары әлемдік, ұлттың және өлкелік өзіндік
мәселелерін айқындап, оны ... ... ... ... ... қоршаған ортаны танып білуде және оны ... ... ... және ...... ... ... мен қызметтері біртұтастықпен бір-бірімен ұштасуы тиіс.
Қазіргі кездегі экологиялық ... ... ... адамдардың
экологиялық сауатсыздықтарының нәтижесі деп ... ... ... мен ... мәселелері жалпы білім берудің элементі ретінде
оқушыларға айналадағы орта мен ... ... ... және ... ... өзара байланысты ғылыми негізде
меңгерумен сабақтас қаралады. Күннен күнге ... келе ... ... ... баршаға мәлім. Экологиялық білім
берудің өмір талабынан ... ... жеке ... тәрбие беру
істерімен ғана шектеліп қоймай, табиғатты ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының бір бөлігі, экологиялық
оқу-ағарту қажетті білім, тұжырым түсінік, сенімдер ... ... ... академигі, профессор
А.С.Бейсенова өзінің оқушыларға экологиялық білім беру тұжырымдамасында:
“Экологиялық ... ... ... ... ... ... философиялық
көзқарастарын білдіреді. Одан әрі ... ... ... ... мен ... берудің құрылымын, әдістемелік-педагогикалық
негіздерін, оқу тәсілдерін ұсынып ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, ал экологиялық,
тәрбиенің мақсаты, ... ... ... және сенім жүйелерін
қалыптастыру болып есептеледі. Экологиялық ... ... ... ... ... мен ... үш ... қалыптасып келеді.
Біріншісі көп пәнді үлгі. Мұнда дәстүрлі пәндердің мазмұнына жеке
бөлім, тақырып ... және ... бар ... мазмұны
экологиялық мәліметтермен байытылады.
Екіншісі бір пәнді үлгі, орта мектептердің оқу жоспарына арнайы
экология ... ... ... ... ... аралас үлгі. Мұнда экологиялық білімнің жеке ... ... ... ... сол пәндерді біріктіріп, қорытатын
арнайы пән бойынша оқытылады.
Сурет 1. Оқушыларға үздіксіз экологиялық білім мен ... ... ... ... беру оқушыларға педагогикалық тұтастық тұрғыда әсер
етеді. Осылайша ... беру ... олар ... мәселелерінің
тұтастығын ғылыми негізде қабылдайды, табиғатпен қайта түлеген ортаға
тиімді ... ету ... ... ... мен сарамандық тәжірибені, дағдыны
меңгереді.
Табиғат пен қоғамның ... ... ... ... аша
түсу әлеуметтік шындықтың тұтастығы мен дамуына ... ... ... ... ... ... себеп-салдары туралы
экологиялық білім, құрылымдық талдаудың жүйесі мен түсініктерді қорыту
оқушылардың ақыл-ойын дамытуға ... ... ... ... ... Оқушылардың сезімі мен ... ... ... ... ... ... келудің де
маңызы зор. Балалардың мейірімділік, қайырымдылық ... және ... ... ... ... ... сырласуы
жеткіліксіздеу болса, олар парасаттылық тәрбие алуда белгілі бір мөлшерде
қысым көру мен ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беру дегеніміз мынаған саяды:
а) қазіргі кездегі ... мен ... ... ... ... ... келешегін болжай білетін экологиялық сауатты адам тәрбиелеу.
Ол үшін оқушыларды экологиялық ұғымдар ... ... ... ... ... ... ... сәйкес табиғи орта туралы жауапкершілік
сезім, туған табиғатқа жалпы халықтық қазына деп ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың табиғаттағы жеке
мінез-құлық мәдениетін қалыптастыру;
б) экологиялық мәселелердің ... ... ... ... ... ... ... ету жөніндегі іс-әрекетті, дағдыны меңгеруі
қажет. Л.С. Высотскиидің ... ... ... ... ... ... ... тиіс, ал тәрбиешінің барлық өнері сол аталған ... ... ... ... Психологиялық тұрғыдан мұғалім тәрбиелеуші
ортада тәрбиеленушімен ... ... ... оның ұйымдастырушысы,
реттеушісі және бақтаушысы. Әлеуметтік орта – тәрбие процесінің ... ... ... сол ... ... болып табылады. Айтылған
ойдан шығатын психологиялық қорытынды: баланы қандай да бір ... үшін оны ... ... осы қызметке дайындай білу ... ... ... ... бар ... ... орындайды да, қажет болған
жағдайда ғана мұғалімнен ... ... ... ... экологиялық білім
мен тәрбие берудің басты ... және ... ... ... ... жаңа формаларын қолдана білу, яғни олардың
экологиялық санасының дамуын жоспарлы түрде дамыту б.т.
ІІ Бөлім. ... ... ... ... ... білім
мен тәрбие беру.
2.1. Экологиялық білім берудің ... ... ... ...... мен индустрияның заманы. Техника өзінің дамуымен
бірге жер шарына түрлі экологиялық зиян да ... Одан ... ... ... ... Ал кез келген экологиялық жағдайға адамның өздері
алдын ала дайын тұрғаны абзал. Экологиялық ... мен ... ... ... бағытталып, жалпы халыққа табиғатты қорғау және көркейту шарасын
үйретуді көздейді, мұның ... ...... байлықтарына
жауапкершілікпен қарайтын, экологиялық тұрғыда ... жеке ... Ол үшін ... ... ... ... ... негізге ала отырып, экологиялық білім беру керек,
екіншіден, осы білімін табиғатты қорғау, көркейту ... ... ... ... ... білім берудің ең жүйелі де, ұтымды жолы ... ... ... ... ... мәселелерді
түсіндіруді үйлесімді жүргізу, сонымен бірге арнайы экологиялық ... ... ... ... ... білім мен тәрбие жас жеткіншектердің экологиялық санасының
дамуын қамтамасыз етіп, жеке ... ... ... ... бұл ... ... ... білім – экологиялық тәрбие – экологиялық сана ... ...... ... ... ... ... білім беру білім ... ... ... ... пән ... ... бағдарламасы жасалуы
қажет. Сабақта экологиялық білім берудің ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаның әдістерін
байқау, бақылау, өлкетану жұмыстары арқылы зерттеу, зерделеу; қоршаған
ортаның ... ... ... ... ... ... ... пайдалану.
География курсын экологияландырудың басты жолдары:
-экологияның білім жүйесін үздіксіз ... ... ... ... ... түрде беру;
-оқушылардың ойлай білу жүйесін ... және ... ... ... ... ... мен ғылыми-зерттеу жұмыстарының элементтерін меңгерту,
экологиялық проблемаларды шешуде дұрыс шешім қабылдау;
-жергілікті экологиялық проблемаларды ... ... ... ... (Экологиялық ұйым мен үйірмелер құру,
экологиялық соқпақ ұйымдастыру, экологиялық үгіт–насихат жұмыстары; дәріс,
пікірсайыс т.б.) Ол ... ... емес ... формалары арқылы әртүрлі экологиялық мазмұндағы
танымдық ойын (КВН, сайыс сабақ, жәрмеңке сабақ, ... ... ... ... ... ... арналған ғылыми мазмұндағы экологиялық
конференциялар өткізу.
3. Экологиялық мазмұндағы ... ... ... ... ... ... ... орындарына экскурсия жасау және оны қорытындылау.
6. Өлкетану бағытында аймақтық экологиялық ... оқып ... оны ... оқу ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие беру
жүйесінде аймақтық компоненттерді пайдалану.
Мектептерде экологиялық мәселелерді ... ... әдіс түрі ... ... ортаға салып талқылау арқылы пікір ... ... Бұл ... ... ... ... ... жақты беріп қана қоймай, осыдан туындайтын әртүрлі көзқарастарды бір
жүйеге келтіруге және бірыңғай ой-пікірдің қалыптасуына ... ... ... ... экологиялық мәселелер жөнінде,
мысалы Семей полигоны, Арал аймағының ... ... ... мен ... өндіріс орындарында қалыптасып отырған экологиялық
мәселелер мен экологиялық проблемаларды шешуде атқарылып жатқан ... 9-10 ... ... ... ... ... сараптама жасау оқушылардың экологиялық білмдерін жетілдіре түсері
сөзсіз. География сабақтарында экологиялық ... беру ... ... мен ... ... ... өте зор. ... кез келген обьектінің ... ... ... ... ... ... құрамдас
бөлігі, ол оқушылардың табиғат пен ... ... ... география курсын оқыту барысында туған өлкені танып ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасқа түсуіне мүмкіндік береді.
Қазіргі мектептердегі ... ... бірі – ... білімін көтеру, табиғи қорларды тиімді, саналы ... ... жас ... ... ... экологиялық тәрбиеге баулу. Экологиялық
мәдениет көпшілік жағдайда экологиялық білім беру мен ... ... ... ... ... ... ... қазіргі
экологиялық мәселелерді шешу мен тәрбие ... ... ... ... қарастырылмаған.
Қазіргі мектептердегі география сабақтарындағы экологиялық білім беру
барысында төмендегі міндеттер жүзеге асырылуы керек.
1.Қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ... және оны ... жөнінде оқушыларды ғылыми-танымдық білім
негізімен қаруландыру.
2.Табиғи ортаға антропогендік іс-әрекеттердің тигізетін кері ... оның ... ... және ... ... ... ... қалыптастыру.
Жаратылыстану ғылымның негізгі саласы болып есептелетін география
пәнін оқытуда аса назар аударылмай, әлі де ... ... ... ... жиі ... ... сараптама жасай отырып, тиімді шешу
жолдарын қарастыратын, білім мазмұнын ... ... ... ... ... түсінікті. Сондықтан 12 жылдық білім беруге көшуді қуана
қуаттай отырып, ондағы жеке ... ... ... ... жүзеге
асыруға тәжірибелі педагогтардың жаңа технологиялық ... ... ... пәні ... бірнеше ғылым негіздерімен
байланыстылығы, оқыту жүйесінің басқа ... ... ... жеке ... ... ... ... әлемдік
тәжірибеге негізделген 12 жылдық білім беру ... ... ғана ... Оқушылардың ой-өрісін жан-жақты, жеке басын үйлесімді дамытуда
экологиялық мәдениет комплексті ... ... ... ... мектепте жүзеге асыруына мүмкіндік те мол ... әр ... ... ... ... экологиялық тәрбие нәтижесінде
адамдардың табиғи ортаға орнықты ... болу ... ... ... ... ... ... ілтипатпен қарау негізгі қоғам
байлығы болып есептелетін ... ... ... ... ... көз ... ... да қазіргі уақытта ... ... ... орта ... ... сезіммен қарап, жануарлар
мен өсімдіктерді қорғауға тәрбиелеу көзделіп отыр. Оқушылардың экологиялық
мәдениетін тек ... ғана ... ... көтеруге болады.
Қазіргі қоғам талаптарының өзгеруіне байланысты орта білім беру жүйесі
реформалануы ... ... ... ... ие ... ... табиғи ортаға саналы, ұқыпты түрде қарап, оның
байлықтарын пайдаланатын, ... ... ... түсудің қажеттігін
түсінетін, табиғатты ... ... ... оның ... ... ...... іс-шараларымыздың басты мақсаты.
Осы тұрғыда жасөспірімдердің келешек өмірлері қайнар ... ... үшін ... ... мен ... ... ... пәнінің мұғаліміне
түсетін салмақ та ауыр. ... ... ... ... ... география пәнінен экологиялық білім берілуі бүгінгі таңда
аса маңызды.
2.2. Жаратылыстану ... ... ... ... ... ... ұрпақтың еңбегімен жасалатын табиғи мұраларды ... ... ... бұл игі істі ... ... ... үлес қосу әрбір адамның азаматтық қасиеті екендігі ... ... ... ... жас ... ерте ... ... сіңсе, ол
соғұрлым қымбат түседі. Табиғи қорларды молайтуға араласып, оның ... ... ... ... кез ... шыбықты сындырмайды, құстарды
зәбірлемейді, барлық игілікті еңбекпен келетінін біледі.
Оқушылардың табиғатты қорғауға тәрбиелегенде оның адам ... ... және ... ... әсері бөлекше. Көптеген мәтін
адам денсаулығының қайнар көзі таза су, ауа, күн ... ... ... орман бақтарындағы, мектеп учаскесінде дене еңбегі, практикалық
жұмыстар организмді шыңдаушы екендігін, әрі ... ... ... ... қорғау керек екендігін танытсын, 2-ші бір мәтіндер
табиғаттың әсем көріністеріне сүйсіну, ... ... ... ... ... күш ... ... нығайтуға көмектеседі. Бұндай мазмұндағы
тақырыптардың тәрбиелік мәнін аша отырып оқыту – ... адам ... ... қамтамасыз етуші ұлы емші екендігін білдіреді.
Жаратылыстану өзіне тән пәндік қасиеті мен ... жағы ... ... ... ... ... отырып, болмысты, қоршаған
дүниені адамгершілік – эстетикалық тұрғыдан танытуы. Сондықтан балаларға
экологиялық тәрбие ... ... пәні ... ... ... ... жауапкершілік, ізгілік қатынасын қалыптастырудағы ең басты
жетекші ... бірі ... ... ... ... және ... оқу орындарында білім беру заңының
негізгі бағыттарына сәйкес 1993 жылғы оқу ... ... ... мәселесі біртіндеп іске асырылып білім беретін жалпы, орта
және кәсіптік білім беретін оқу орындарының ... ... ... мен ... беру ... отыр.
Экологиялық білім мен тәрбие беру жүйесінің міндеттерін шешуде орта
білім ... ... ... ішінде жаратылыстану пәндерінің алатын орны
ерекше.
1.Оқушыларды өзінің ... ... ... ... ... ... ... жанашырлық сезіммен қарауға үйрету, оларды ... ... ... ... ... ... Оқушыларды экологиялық саналыққа тәрбиелеу, оларды табиғи
ортада өзін-өзі ... ... ... Оқу ... оқушыларға экологиялық түсініктер мен ұғымдарды
оқып, үйрету, қоршаған ортаның өзгеру себептері, оның тіршілік ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға табиғи орта – ... ... ... ... ... оның ... мен денсаулығының ... ... ... ... ... ... ... Бұл
заңдылықтар адамзат ұрпағының рухани дамуына бағыт-бағдар сілтейтін басты
факторларының ... ... ... ... ... ... ... ортамен қарым-қатынас жағдайында ғана жүзеге асатындығын
оқушыларға түсіндірудің маңызы зор.
Экологиялық білім беру жүйесінің міндеттерін шешуде орта ... ... ... орны зор. ... бойында мектептен бастап
экологиялық тәрбиенің негіздері, экологиялық мәдениет, табиғи ортаға деген
жауапкершілік, адамгершілік сезімдері ... ... ... мен ... ... ... жеке ... орны ерекше. Солардың
ішінде экологиялық білім мен ... ... ... ... бірі ... ... экологиялық тәрбие беру – дүниетануды оқытуда маңызды
міндеттердің бірі болуы тиіс. Сабақтар мен сыныптан тыс ... үшін ... ... қорғау жөнінде нақтылы шаралар белгілеп, әрбір
тақырыпты оқытуда оқушылардың ... ... ... отыру
қажет.
Оқушыларға тәрбие беруге ықпал етумен бірге, олардың қоршаған
ортаға деген жауапкершілік ... ... ... ... ... балаларды қоршаған ортамен, табиғаттағы адамдардың еңбек әрекетімен
таныстыра отырып, оқушылардың ... адам ... ... ... ... ... оның ... пайдасы мен зияны болатынына
көздерін жеткізеді.
Табиғат пен адам қашанда ... ... ... ... бір-бірінен бөліп қарауға болмайды. Адамның тіршілік әрекеті
табиғатқа әсер етеді. ... ... ... өзгерістердің көбі адам
қолымен жасалады. Соның ішінде табиғатқа зиян ... ... ... баршылық. Олар ауаның, судың ластануы, өсімдіктер санының азаюы, топырақ
құрамының өзгеруі, т.б. Осы ... ... адам ... әсер етеді. Табиғат пен өзара ... ... ... ... оқушыны жан-жақты дамыту және тәрбиелеу ісінде сабақтан тыс
жұмыстарды дұрыс ұйымдастырудың маңызы зор, тек осы ... ... ... ... мен сыныптан тыс жұмыстар ... ... ... ... ... қажет. Белгіленген жоспар ... ... әр ... ... ... ... проблемаларды жан-жақты ашып көрсете алмайды. Сондықтан сабақта
өтілген материалдарды ... ... үшін ... тыс ... ... ... тыс жұмыстарды өткізу және оған дайындық барысы.
Оқушылардың бақылау жүргізуіне, қарапайым тәжірибелер жасай білуіне,
белгіленген әдебиеттерді оқуына ... ... ... ... ... да ... өлкенің экологиялық жағдайы туралы ғылыми ... ... ... ... кезде үкімет тарапынан, ғалымдар мен білім
саласы қызметкерлерінің экологиялық білім мен тәрбие ... ... ... оның ғаламдық проблемалар қатарынан орын алып тұрғанын дәлелдейді.
Себебі, қазіргі ... адам мен оны ... ... қарым-қатынасы
күрделене түскені бәрімізге мәлім. Жер шарындағы халық санының жедел ... ... ... күрт ... ... ... ... күшейтті.
Әсіресе, ХХ ғасырдың екінші жартысынан бастап адам мен ... ... ... қалыптасты. Адамзат қажетіне ... ... ... ... ... ... қойнауы мен мұхит байлығы
жедел игеріле бастады. “Табиғатқа бағынбаймыз, оны өз ... ... ... ... ... ... ... Мұның
барлығының жер бетіндегі тіршілікке тигізген ... ... ... ... ... өзгерістер мен жел, су тасқыны, жер сілкінісі ... асып ... ... ... ... ... ... мен тәрбие
беру мәселесін мемлекеттік деңгейде кең көтерудің қажеттігі осыдан туып
отыр. ... ... беру ...... ... ... және ... ортаның үйлестігін және оны тиімді пайдаланудың
жолдарын халыққа түсіндіру. Экологиялық және ... ... ... ... ... ... табиғи ресурстарды тиімді пайдалануда
жауапкершілікті ... ... ... табиғаты мен адам денсаулығының
үйлестігін арттыру, экологиялық ... ... ... ... ... ету. ... ... білім берудің негіздері қазақ
халқының табиғатпен қарым-қатынас үстінде туған тарихи көзқарасы мен ... ... ... ... ... ... ... өзінің бүкіл тыныс-
тіршілігін табиғатпен байланыстырған. Оны аялап, ... ... ... ... су бойын таза ұстаған.
2.3. Оқушыларға экологиялық тәрбие ... ... және ... ... беретін оқу орындарының аса маңызды
міндеттерінің бірі – болашақ жас ұрпақтарға экологиялық ... ... ... ... беру, оларды практикада қолдана білуге
дағдыландыру, ... ... ... ... болып
табылады.
Білімді игерудің жан-жақты тәрбиелік астарын жоғары бағалаған
орыстың ... ... ... ... мен мәліметтер – игеру үшін
ғана емес, онда аса маңызды элемент – тәрбиеленушілік жасырынып жатады, ... өз ... ... ... онда ол ... барлық қасиетін
білмегені және үлкен жүктерді көтере алатын ... өз ... ... - ... Сондықтан әрбір ұстаз өз ... ... ... осы тұтасқан дәл тауып, оны қоғам қажетіне сай пайдалана ... ... беру ... ... – педагогикалық жұмыс
тәрбие теориясы мен дидактикасының соңғы ... ... ... ... зерттеушілер Ю.Н.Бабанский, Р.Г.Лемберг,
И.Ф.Харламов, И.П.Подласый, А.И.Ильина, А.Д.Хмель, Б.Р. Айтмамбетова, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... ерекше кең тәрбиелеушілік, дамытушылық өрістермен астасып, және
адамды ... ... ... шешуі тиіс деген теориялық
пікірлерін басшылыққа алдық.
Оқу орындарында студенттердің ... ... ... ... ... пәндердің ішінен бастапқы курс жаратылыстану екеніне көз
жеткіздік.
Жаратылыстану ... ... ... ... ... кетеміз.
1.Студенттердің оқушыларға экологиялық проблемаларға байланысты
сұрақтарды, табиғи ресурстарды қорғау, қоршаған ... ... ... ... ... ... ... мәнін ашып көрсету.
2.Оқу материалдарының экологиялық мазмұнға, экологиялық талапқа
сай келуі.
3.Оқу материалдарының оқып үйренуге оқушы жастардың практикалық ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктермен
сипатталады.
1.Экологиялық түсініктерді тереңірек оқып үйрену.
2.Оны қолданудың тәсілдері және оларды сипаттау.
3.Экологиялық түсініктерді қалыптастыруда ... ... ... ... арқылы экологиялық тәрбие берудің түрлі жолдары
бар.
Олар: 1. Оқу ... пән ... ... арқылы тәрбие беру
әдістері.
2. Сыныптан тыс ... ... ... ... беру ... № 53 ... орта мектебінде жүргізген “Тіршілік тыныс өсімдік”
атты сыныптан тыс (7 сынып оқушыларынан жинақталған ) топ ... ... ... ... ... ... ... ұсынып отырмыз:
“Тіршілік тынысы өсімдік” - атты факультативтік сабақ модулі. ... ... ... жалпы білімділігі: Өсімдіктің тіршілік тынысы
екенін дәлелдеу, өсімдік мүшелері, өсімдікке қажетті орта ... ... ... ... ... түсінік беру.
Дамытушылығы: Оқушылардың өсімдіктер әлемі туралы білімін тереңдету.
Тәрбиелілігі: “Өсімдіксіз тіршілік жоқ” өсімдіктерді ... ... ... бұл ... ... 5- ... ... ізденемін” ойыны арқылы жүзеге асады.
Сабақтың тақырыбы: “Өсімдік - өндіруші”
Сабақтың ... ... ... О2 өндіретінін дәлелдеу,
оның да онтогенез ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметімен таныстыру. Өсімдік көп түрлілігімен таныстыру.
Оқушылардың өсімдіктер туралы ... ... ... оларды қорғауға
тәрбиелеу.
Қажетті құрал жабдықтар мен көрнекіліктер. Оқушылардың өзіндік
эмблемалары, және ... ... ... ... ... ... ... жұмбақтары. 4 топқа берілетін
ойлан тап сұрақтары.
Сабақтың әдіс – тәсілі “Өз ... ... ... ... жұмыс жүргізу.
Сабақ барысы: 1. Ұйымдастыру кезеңі.
1.Кіріспе
2.Өткен сабақпен байланыс
3.Жаңа сабақ сыныпты 5 топқа бөлу. Ойын ... ... Әр ... ... ... ... Әр топ өз тапсырмаларына 5-10
минут дайындалады. Топтар парталарын ауыстырады. ... және әр ... ... ... ... 1-ші нәтижесі жарияланады.
Жаңа партада әр топ ретімен өз тақырыбын әңгімелейді. Ал қалған
топтар сыншы, талдаушы рөлін ... ... ... ... ... ... оралады. Әр топтан бір
оқушы шығып, ... өз ... ... Әр топтың тірек-
сызбалары, суреттер тақтада ілініп тұрады.А ... ... ... ... ... ... тірек-сызбасы
Д тобының тірек сызбасы
Әр топ жетекшілері сөйлеген кезде, ... ... ... сұрағына жауап беріп қорытындылайды.
ІІІ. 1. Ойын “Мен сұраймын, сен ... топ ... ... ... береді, жауап қайтарады.
А-Б, Б-В,В-Г, Г-Д, А-Д, А-В,А-Г, А-Д.
2. Мақал – мәтелдер айту. “Өсімдік туралы”
Сабақты қорытындылау.
1.Сұрақ-жауап.
2.Жұмбақтарды шешу.
3.Мақал-мәтелдер айту.
Оқушыларды оқытушы басшылығымен әр топ ... ... ... ... ... ... барысында табиғатты қорғауға
арналған ... ... ... ... ... Бірақ
эксперимент жүргізбей тұрып оқушылар өсімдіктердің оттегі лабороториясы
екенін біле тұра, өсімдіктерді ... жұла ... ... ... ... ... № 53 ... орта мектебінде 7 Б сынып ... ... - ... атты ... тыс топ ... ... клубы өткізілді. Сабақтың қысқаша көрінісін ұсынып отырмыз:
Көңілді тапқырлар клубының тақырыбы: “Табиғатым - ... ... ... ... ... еш ... алмастыруға болмайтын
мәңгілік тірегі бар. Ол - Табиғат!
Табиғат – арайлап атқан таң. ... ... күн. ... ... түн. ... жел, ... ыстық, бет қарыған аяз. Жұтатын ауа, ішетін
су. Біз басып ... ... Жер, ... көзі топырақ, өндіріс Жер
қойнауындағы байлық. Жайқалған ... ... ... құс, ... аң,
жорғалаған жәндіктер т.б.
Бір қызығы жер басып жүрген адамның ... ... ... ... оған мән ... Ал, ... ... адамзаттың
баянды, қайғы қасіретсіз өмірінің тірегі тек қана табиғат. Табиғат –
адамды ... ... адам ... ... деп ... ... ... мінез-құлқы қалыптасып, бірте-бірте
ондай қасиеттер атадан –балаға, ұрпақтан-ұрпаққа асыл мұра ... ... ... ала ... секілді,
Дарқандықты қазаққа дала берген секілді.
Еркелікті ерікті желден алған секілді,
Мөлдірлікті ... ... ... ... ... ... “Табиғатым тағдырым” деп өткізудеміз.
Өздерінің білімділігін, табиғатқа деген ... жан ... ... ... ... ... жарысымыздың басты мақсаты:
он бір турдан тұрады. Екі командадан тұрады. Командалар аты.
1. ... ... ... командасы.
1. Таныстыру. “Табиғат” командасы:
Мектептегі біз боламыз 7 ... 7 Ә ... ... ... сіздерді
Биологияны оқығаның рас болса
2. Эмблеманы таныстыру.
Табиғат – күллі тіршілік атаулының құтты қонысы. Адам – ... Жер – ... ... ... өзіне қажетті нәрсенің бәрін табиғаттан
алады. Табиғат арқылы адамзат өзін рухани және материалды қамтамасыз ... да ... пен Жер ... сүйе білу ... адамзаттың борышы,
парасатты парызы. Біз командамыздың атын сол себепті Табиғат деп атадық.
Бәрі: 2030 – дың біз ... әр ... ... ... ... ... Мақал-мәтел, жұмбақтар сайысы.
1. Тау бұлағымен сәнді,
Көл құрағымен сәнді
2. Білімі жоқ ұл – жұпары жоқ гүл
3. Шөлді ... ағаш ... ... ... ...... патшасы – арыстан
5.Жел дауылды шақырады,
Бұлт жауынды шақырады.
6.Кімнің жерін жерлесең соның суын сула.
1. Үй ішінде - ... ... жиі ... ... ... биік ... ... түскенде.
Өңі кірер даланың (жаңбыр)
3. Көлігі жоқ көшеді,
Өзін кезбе деседі (бұлт)
4. Салынған көпір керемет,
Қызығушы өте көп
Ал бірақ та не ... ... жолы жоқ. ... Сұм ... ... ... ... секірген,
Бура санды, жолбарыс тонды. (құрбақа)
6. Бір сөз бар баспана болатын. Ол ... “К” ... “Б” мен ... ... ... қаныңды соратын. (күрке, бүрге)
7. Тағы бір сөз шахмат ойынында айтылады. “Ж”
әріпін “К”-ге, “Ш”-ға өзгертсе астық ... бірі ... ... ... ... ырым ... ... жұлма.
2. Жалғыз ағашты кеспе
3. Ауылға атпен шауып келме
4.Жерді сабалама, жерді теппе.
5. Жұмбақ сұрақтарды шешу.
1. Неліктен ... ... ... ... деп аталады?
Жапырақтың ең қажетті мүше деп аталатын себебі, оларда барлық тірі
ағзаларға қажетті ... ... ... ... құрылысы қандай бөліктерден тұрады?
Жапырақтың сыртқы құрылысы –сағақшадан және тақшадан тұрады.
3.Органикалық зат жапырақтың қай жерінде түзіледі?
Органипкалық зат ... ... ... ...... ағзаларды асыраушы” деп неліктен атаған? Себебі
фотосинтез кезінде органикалық заттар түзіп, оттек бөледі.
5. Адамдағы сұйықтық ... ... ... (бүйрек)
6. Сөзжұмбақ шешу.
7. Қызыл кітап туралы.
Қызыл кітап сирек кездесетін және жойылып кету қаупі ... мен ... ... ... ... жазылған. Қазақстанда
Қызыл кітап тұңғыш рет 1978 жылы шықты. Онда ... ... ... ... ... ... ... басылым 1991 жылы, үшінші басылым 1996
жылы шықты. Мұнда балықтардың -16, ... -3, ... ... -56, ... -40 түрі ... ... ... кітап 1981 жылы жарық ... Бұл ... 303 ... Ол ... Владимирович Мичурин (1855-1935)
Өмір бойы бақта жұмыс істеді, өсімдіктерді зерттеп, ... ... ... ... ... ... жүзім, өрік, шабдалы,
алмұрт ... ... ... жемістерді едәуір солтүстікке қарай
жылжытып өсіруге мүмкіндік ... ... ... ол ... қаруланған
адам аянбай күш жұмсап, еңбек етсе, нағыз жасампаз, өсімдік табиғатын қайта
өзгертуші бола алатынын іс жүзінде ... И.В. ... ... ... Жас күнінен бастап бағбандық пен әуестеніп, есейген ... ... ... ... бақ ... ... ... туралы өлең оқу.
1. Ей табиғат, шеберсің –ау, шеберсің,
Көрмегенді көрсетесің, бересің.
Ұлан-ғайыр байлығыңды місе етпей,
Аш көзденген адамдарға не дерсің
2. О, ... ... ... болған мекенім,
Құшағымнан нәр алып, мұратыма жетемін .
Алақанмен аялаймын ұл-қызымдай үйдегі,
Азаматтық борышым қорғаушы боп өтемін.
3. Табиғаттың тарылтпайық, мөлдір ... ... оның асыл бар ... ... ... ғана ... ... – Анаң, ал сен оның аялаған ұлысың!
10. ... ... кім не ... Ең ... құс – ... Ең ірі, ұша алмайтын құс – нанду
3. Ең әдемі құс – көгілдір жұмсақ құсы - ... ... ... ... ... ... сырына қанық
едік,
Меңгереміз жануарлар әлемін де
Меңгереміз жануарлар әлемін де
Меңгереміз өсімдіктер әлемінде
Сынассақ білімменен сынасайық,
Жеңіліп тіземізді бүкпеп едік!
3. Эмблема, командаларының ... ... ... алақандағы өсімдік суреті бейнеленген. Тірі табиғат
ішіндегі өсімдікке тоқталатын ... ... ... бір шеті ... тиіп тұр. ... саны ... ... кітапқа тіркелуде.
Табиғат көркі – тал, жайқалған жасыл өсімдік. Ендеше осы ... ... ... өтейік деген мақсатта эмблемамызға “Өсімдік” тақырыбын
қойдық.
Өсімдік –азық көзі,
Өсімдік – дәрі –дәрмек қоймасы,
Өсімдік адамға көрік беретін киім,
Өсімдік-адамға ... ... ... ... ... ... ... – мәтелдер айтудан, сондай-ақ әр түрлі
жұмбақтар шешуден сайысқа қатысу.
Аққу көлін аңсайды,
Адам туған жерін аңсайды.
Қыс салтанатын құрмаса, егін болып жарытпас,
Қыз ... ... ... ... ... ... жауғанмен,
Қар көктемге қалмайды.
Түйнектен ағаш өседі
Түйір дәннен қомба талады.
Жаздың бір күні ... мың ... ... ... жаз ... Жаздың қамын қыс ойла.
Сәуір болмай тәуір болмас.
Қыстағы – суық, жаздағы – ыстық.
Ат басты, арқар мүйізді, Құс ... ... ... ... ... санды, Бота тірсекті. ( ... ... ... таң ... ... ... ... көркін тыстайды. ... ... ... ... тұр ... ... тірексіз күмбез,
Ешбір сүйексіз күмбез.
Ешкім көтере алмайтын күмбез
Ешкім төңкере алмайтын күмбез. ... ... ... ... Құстың ұясын, құмырсқаның ұясын бұзба.
2. Жәндікті жәбірлеме
3. Егінді, шалғынды ... ... ... Обал ... ... шешу ... ... жапырақты өсімдіктер қандай жерлерде өседі? Бөлмеде өсетін
түрлері болса, атын атаңдар.
Шырынды жапырақты өсімдіктер ... өте аз ... ... ... ... ... ... алоэ, агава т.б.
2. Етпен (жәндіктермен) қоректенетін өсімдіктер қандай жерлерде өседі?
Етпен қоректену себебін түсіндіріңдер. Етпен ... ... аз, ... ... ... ... ... қоректенетін өсімдіктердің Қазақстанда өсетін түрлерін
атаңыздар.
Жәндіктермен қоректенетін өсімдіктердің Қазақстанда өсетін ... ... ... ... ... ... ... заттар жиналады, ол заттар қай
кезде, қалай сыртқа шығарылады әлде өсімдікте қалып қоя ма?
Өсімдік ... ... ... ... да, олар ... ... ... сыртқа шығарылады.
5. Ішектің ұзындығы? (5,5-6 м)
6. Ағзаның жұқпалы ауруға қарсы тұра алуды? (Имунитет)
7. Қанның ... ... әсер ... дәрумен? (К)
6.Сөз жұмбақ шешу:
7. Қазақстанның қорықтары туралы:
Қорық – сұлу жаратылыстың, тамаша табиғатын ... Ал ... ... ете ... Табиғат адамды қайырымды, сұлу жанды етіп
тәрбиелейді. ... ... ... ... қатаң қорғалатын арнайы
белгіленген аймақ. Қазақстан жеріндегі қорықтарды ұйымдастыру тарихы өте
ерте кездерден ... ... ... ... ... ірі табиғи
мемлекеттік қорық бар. Олар: Ақсу Жабағылы, Алматы қорығы, ... ... ... Үстірт, Батыс Алтай мен Алакөл қорықтары.
Қорықтар – табиғат этолоны. Мұндағы орман – тоғай, жайқалған шабандық,
аң-құс, айдын ... ... сол ... әсем ... ... ... ... мен жануарлар арнайы қорғалатын тұтас табиғи аймақтар-
қорықтар ... ... ... -1927 ... қорығы -1931 ж.
Барсакелмес қорығы – 1939 ж.
Наурызым қорығы -1956 ... ... - 1968 ... ... - 1976 ... қорығы – 1984 ж.
Батыс Алтай қорығы -1992 ж.
Алакөл қорығы – 1998 ж.
8. Ол кім?
Антони Ван Левенгук (1632-1723)
Антони Ван ... ... ... ... өмір ... ... дүниесін сол уақытқа дейін адам баласына белгісіз ... ... бір ... – табиғат пен адам өмірінде орсан зор рол ... ... ... аса көрнекті зерттеуші және тұңғыш
жаңалық ... ... Ол ... мен ... ... мен химия саласында
да көптеген жаңалықтар ... ... ... (1855-1935)
Өмір бойы бақта жұмыс істеді, өсімдіктерді зерттеп олардың тамаша жаңа
іріктемелерін шығарады. ... ... ол ... қаруланған адам күш
жұмсап, еңбек етсе, наныңыз жасампаз, өсімдік табиғатын қайта өзгеруші бола
алатындығын іс жүзінде дәлелдеді.
9. Табиғат ... ... оқу ... ... ... ... бас ... мал қалғанша , тал қалсын деп,
Халық айтқан орынды өсиетін.
Табиғат, сен – тіршілігін, тұрып ...... ... ... ... ... сен-ормансың, сен –бұлбылсың
Адамдарға сұлулықты шын ұқтырған.
Табиғаттан нәр алған ғой жанымыз,
Жер ... ... ол - ... өлке табиғатым аялап,
Ұсынайық жүрек нұрын бәріміз.
10. Құстар ... кім не ... Ең ірі алып құс – ... Көгершін атаулысының ең ірісі –тәжді көгершін
3. Ең суыққа төзімді құс - пингвиндер.
11. Көріністер.
Табиғат қоғам байлығы ол ... да жер ... ... ... Қай елде ... өзі ... жерінің табиғатын қорғау
басты парыз. Ал жеке адам ретінде шығар тауының биік, жұтар ... ... ... ... ... болғанын кім қаламайды.
Таза ауа мен самал ... ... ... ... ... сылаң қаққан сұлу су ағыстарын қызықтап, табиғат саясында дем
алайық.
Табиғаттан нәр ... ғой ... ... ... ол – ... өлке ... аялап,
Ұсынайық жүрек нұрын бәріміз.
III бөлім. Экология есептерін ... ... ... білімді компьютерлік модельдеу
Қазіргі уақыттағы білім беру қызметкерлерінің алдында тұрған басты
мақсат, еліміздегі білім беруді халықаралық деңгейге көтеру, оны ... ... ... ... Ал бұл ... ... жүйесін
реформалаусыз жүзеге асыру мүмкін емес. Алайда, білімді реформалауда бүкіл
дүниежүзілік тәжрибені пайдалана отырып ұлттық білім беру үрдісінің озық
үлгілерін соған сәйкестендіру, білім ... ... ... ... ... мен ... жаңа ... салу үнемі естен шығарылмауы қажет.
Біздегі оқу формалары мен іріктелген педагогтар қауымы дәстүрлі қағидаларды
сақтай отырып, студенттердің интеллектуальды ... өсуі мен ... ... шәкірттің жеке қасиеттерін байқап бағалауға баса
назар аударып отыр.
Қазіргі таңда Қазақстанды дамытудың индустриялық кезеңінен ақпараттық
кезеңіне бет бұрды. Адам өмірінде ... ... орын алуы ... ... ... ... үрдісті зерттеуді
еске түсіріп және көз алдына елестетіп, ... ... ... ... және ... қорытылған ақпаратты алу орнына ... ... ... үрдіс уақытын «созуға» немесе
«қысқартуға» әрекеттің жүйелілігін, ... ... ... ... ... ... ... қатармен
толықтыруға мүмкіндік береді.
Компьютердің графикалық режимінде болуы ... ... ... ... ... оларға шығармашылық есептердің
мазмұнынын терең түсінуі мен есте ... ... ... ... ... сабақ барысында білімгерлер өздері компьютердің көмегімен
шығармашылық есептің нәтижесінде ... ... , ... ... ... ол қандай құбылыстарды түсіндіретін, онда
қандай сыр ... ... ... көтеріле алады. Компьютердің
экранында тек сурет берілген ... ... ғана ... сондай-ақ
білімгерлердің оқу ақпаратымен өз ... ... ... ... берілген құралы ретінде пайдаланылған тиімді. Егер ... ... ... ... компьютер экранында қозғалып тұрған кескінді
немесе графиктерді, сызбаларды құра алса және оның ... ... ... онда ... оқу орны курсындағы оқытылатын экологияның
құбылыс, іс-әрекет ... ... ... әрі ... ... ... ... шешу арқылы білімгерлердің сабаққа қызығуын
арттыруға, өз бетімен ізденуге дағдыландыруға ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Экология мәселелерін шешуде компьютерді ... ... ... ... артыруға ықпалын тигізеді. Компьютер
әдеттегі экологиялық есептерді жаңа ... ... ... ... ... ... ... моделдеу технологияның дамуына байланысты жеке бағыт
ретінде дамып, компьютерді пайдалану саласында ерекше облыс болып отыр.
Ғылымда және ... әр ... ... өз ... тауып, компьютерлік
моделдеу мектептік білім беру саласына да ... ... ... ... ... ... бір ... оқу құралы,әрі оқытудың
обьектісі болып табылады.
Компьютерлік моделдеуді физика, ... ... ... кең
пайдаланудың бірінші себебі техникалық жағдайларға байланысты болса, ... ... ... ... Сонымен қатар, компьютерлік ... ... ... ... ... қарағанда үлкен икемділік
қамтамасыз етуге, уақыт жүрісін ... ... ... ... ... ... ... қайталап немесе өзгертіп, процеске кездейсоқ
оқиғалар ендіруге мүмкіндік ... ... ... ... ... шама ... көп ... есептеуiш формулалар көмегi арқылы сипатталады.
Жүйенiң жағдайы компьютерлiк моделде элементтер сипаттамасының жиыны,
байланыстар және ... ... ... ... ... ... ... жағдайдан тәуелдi емес және ... ... ... ... ... бiр параметрден функционалды тәуелдi
болса, онда процесс деп параметрдiң реттелген өзгерiсiне сәйкес ... ... ... ... ... моделденетiн обьект
туралы есептi шешу үшiн пайдаланады. Модель мен ... ... ... ... есеп мақсат түрiнде, яғни моделдiң ойымыздағы жағдайын алу
есебi түрiнде ... ... ... ... ... жұмыс жасауы үшiн
моделдi басқаруды араластыруға алып келуi мүмкiн. Компьютерлiк моделдi
басқару адамның компьютермен ... ... ... ... ... компьютердің көмегі арқылы
бейнеленген (имитация) есептің моделін ... ... ... ... ... модель – моделденетін жүйе ... ... ... құру үшін ... ... оқып үйрену керек. Оқып
үйрену ... ... және оны ... ... ... Бұл ... ... болатын жауапты беру мүмкін емес. Адам ... шешу үшін ... ... ... ... өз ... да бір элементтер жиынтығы мен олардың ... ... ... моделдерді жүйелік деп атау қабылданған, ал жалпы
жүйелік моделдерді құру ... ... ... деп ... ... ... ... – оқып үйренетін обьектіні жүйе
ретінде көрсету. Яғни ... ... ... ... қажет
екендігін және элементтер бір – ... ... ... ... Күн ... ... ретінде Күнді және ... ... ... Күн ... басқа жағынанда қарауға
болады, оның элементтері деп ... ... ... ... ... ... ... элемент толығымен ... ... оның ішкі ... ... ... ... және ... сипаттамалары зерттеуді қандай
мақсатта жүргізіп жатырмыз және ... ... ... соған
тәуелді. Күн жүйесі жағдайында біз ... тек ...... мен ... ... қарап элемент ретінде
қарастырамыз. Егер арақашықтықты астрономиялық бірлікте ... ... ... ... орта қашықтық) өлшесек мынадай сипаттама
аламыз.
№1 сурет
№1 суретте күн жүйесінің ақпараттық моделі суреттелген. ... ... ... ... ... түрде беруге болады. Мысалы,
олардың өзара орналасуын сурет түрінде бейнелеуге болады. ... ... ... ... ... ... ... әрбір планета үшін Күнді айналу периодын көрсету ... ... ... ... ... моделдің өзі де элементтері де және қатнастарымен жүйені
көрсетеді. Моделді құру кезінде ... ... ... мен
қатынастары және модель арасындағы сәйкестік №2 суретте ... ... ... ... ... ... ... жолдары
сәйкес келеді. Күннен аз не көп ... ... ... ... аз не көп қашықтық сандық қатынастар көмегімен өрнектеледі.
Мысалы, Плутон Меркурийге қарағанда алшақ орналасқан. Моделге ... 39. 44
> 0. 387. Егер ... ... ... ... жауап беру
керек болса, бізде ақпарат ... ... Біз Жер мен Марс ... ... ... туралы ештеңе айта ... ... ... орналасуының екі жағдайын қарастыруымыз керек. Біріншісінде
–планеталар арасындағы қашықтық ең аз, ал екіншісінде ең көп. ... ... ... орналасуын ескермейді. Моделге жүйенің қарапайымдылығы
үшін шектелген Күн, Жер және Марс ... ... ... ... - Күн – Марс ... ... ... орналасудың бұрыштық
шамасын – 0, ал 2 - ші орналасудың ... ... деп ... ... статистикалық, динамикалық жүйе және ... ... айту ... ... ... ... ... өзгермеуіне байланысты
жүйені динамикалық не статистикалық ... ... ... ... ... бойынша статистикалық модельдер құрылады. Статистикалық моделдер
динамикалық моделдер үшін құрылады.
Компьютерлік моделдеуде моделді құрудың индуктивті және ... ... ... ... ... ... нақты модель қандайда
бір жалпы модель негізінде ғылыми фактілердің ... ... ... кезінде модель жеткілікті ғылыми бастамасы жоқ,
қандайда бір болжамның негізінде құралады. Бұл болжамдар ... ... ... барысында бекітіледі. №3 суретті қараңыз.
№3 сурет
Мысалы: «Өмір» атты атпен өсуі таныс тірі организмдер популяциясының
өсуі, ... ... ... ретінде Д. Конвейд ұсынған модельді
қарастырайық. Ойынның алгаритімін құру үшін (п+1) бағанынан және 0 – ден
n – ге ... ... ... ... ... қарастырамыз. өрістің әрбір
(i, j ) координатасы клеткасы үшін 8 көршісін ... ... ... ... ... ... ... болса бос қалдырамыз. Ойынның
шартын ұсынайық. Егер (i, j ) - тірі болса онда ... 3 тірі ... онда ол ... Тірі ... ... 3 тірі клетка болса, онда ол
тіріледі. Ықшамдылық үшін 2 өлшемді А[0..n, 0..n] егер ... ... ... 0 – ді қабылдайды, клетка тірі болса 1 – ді қабылдайтын ... Онда (i, j ) ... ... күйін анықтау үшін алгаритм
төмендегідей: S:= A[I-1, J–1] + A[I – 1, J] + А[I – 1, J + 1] + A[I + 1, ... 1] + A[I + 1, J] + A[I + 1, J + 1] + A[I, J + 1] + A[I, J – ... 0..n] ... ... ... ... координаталарын
анықтайды.
I = 1- ден n – 1 – ге дейінгі барлық ішкі ... ... ... ... ... қайталау керек.
Foz:= 1 TO N – 1 DO A[I, J]:= B[I, J];
Дисплей экранында өмірдің күйін матрица емес ... ... ... ... мұны ... ... алады. Енді тек ойын
өрісінің бастапқы конфигурациялары анықтау ғана ... ... ... ... ... үшін мына ... анықтауға болады.
FOR I:= 1 TO K DO
BEGIN
K1:= RANDOM (N - 1);
K2:= RANDOM (N – 1) + 1; A[K1, K2]:= ... ... біз ... ... ... өте ... қызықты.
Компьютерлік моделдермен жұмыс істеу бір жағынан балаларға таңдау
еркіндігін беріп, өз жаңалығын ашу ... ... ... ... ... зерттеу компоненті болады. Екінші жағынан білімгерлерге өз
теориялық білімдерін практикада қолдануға ... ... ... орындауға тиіс ең басты шарт- ол құралдың ... ... ... ... ... оқытуда
ақпараттық жүйенің тиімділігі.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев: «Болашақта еңбек етіп, өмір сүретіндер –
бүгінгі мектеп оқушылары, мұғалім оларды қалай ... ... ... ... ... ... жүктелетін міндет ауыр» деген болатын.
Қазіргі заман мұғалімінен тек өз пәнінің терең білгірі болу ... ... ... ... ... және ... ... талап етілуде. Ол заман талабына сай
білім беруде жаңалыққа жаны құмар, шығармашылықпен жұмыс істеп, оқу ... ... ... ... жаңа ... ... ... жан болғанда
ғана білігі мен білімі жоғары жетекші тұлға ретінде ... ... өсіп - ... ... біз оны басқа ғылым
салаларымен де біртұтас байланыстыра алатын болдық. Атап ... ... ... ... математика т. б.
Экологиялық информатика – тірі организмдердің өмір сүру жағдайларын,
олардың өзара қатынастарын, табиғи ортамен ... ... ... ... ... ақпаратты тіркеу, сақтау, беру, өңдеу және
түрлендірудің ... мен ... ... информатиканың
түйісуіндегі ғылым саласы.
Экологиялық информатикадағы түйінді мәселелердің бірі қоғам дамуының
экологиялық болашағының компьютерлік ... ... ... экологиялық
даму болашағын моделдеусіз қоғам мен табиғаттың өзара әрекеттесуінің тиімді
жолын ... ... ... ... ... ғалымдар арасында өркениет
дамуының үш түрлі ... ... сөз ... ...... Жердің экологиялық апатқа ұшырауы. Екіншісі – ... ... ... ... ... ... адамзаттың бір
бөлігі тірі қалуы мүмкін. Үшіншісі – утопиялық сценарий, бүкіл адамзат
саяси, әскери ...... ... экологиялық кризистен шығудың
жолдарын табады. Дамуға сәйкес келетін компьютерлік ... ... ... ... ... даму ... анықтауға болады. Алайда ол
болашақтың ісі. Қазіргі ... ... ... – ақпараттық және
экологиялық қоғамда өмір сүретін ... ... ... ... ... ... анықтау оның компьютерлік моделін жасауға мүмкіндік
береді. Модель «экологиялық дағдарысты ... ... ... қауіпсіз
дамуын қамтамасыз етуге бола ма?» деген сұрақтың жауабын табуға септігін
тигізеді. Яки экологиялық информатикадағы ... ... ... де міне, осында.
Осыған байланысты экология факультетінің студенттері және
информатиканы ... ... ... ... ... қалыптастыру,
ақпаратты технологияларды оқыту мен білім беруді басқаруда пайдалану туралы
білімді қалыптастыру, ақпараттық қоғамда өмір сүру мен еңбек етуге ... ... ... мен ... ... ... енуінің үш
деңгейін атауға болады: ЭЕМ - мен бастапқы танысу, компьютерлік сауаттылық
және ақпараттық ... ... ... – ең ... ... өңдеу
процестерінің мәнін түсіну, сауатты адам еркін жазып және оны ... ... ... ... ... компьютерде жеңіл әрі жылдам
шеше алатын деңгейде түсіну. Ақпаратты өңдеу процесінің мәнін түсіну ... ... ... қабылдау біліктілігі, ақпаратты ... ... ... ... ... мен ... зерттеу үшін
математикалық және ақпаратты моделдеуді кеңінен ... ... ... ... ... ... орындау, алынған нәтижелерді
талдау, құрастырылған моделдің дұрыстығын тексеру үшін ... ... ... ... ... маңызды бір бөлігі электронды техника
мен ... ... ... ... ... ... ... Олардың дамуы мен ... ... ... ... сипатына қатты әсер етеді.
Экологиялық информатикадағы мұндай ақпараттық жүйенің ең ... ... ... ... ... ... тағы бір ... құрамдас бөлігі алгаритмдеу
негіздерін меңгеру ... ... Атап ... ... ... негізгі алгаритмдік құрылымдар. Болашақ кәсіби қызметте қажет
болатын бағдарламалау деңгейі де осы ... ... ... ... моделінің параметрі жаңа ақпараттық технологиялар
құралдарын тиімді пайдалануға қажетті деңгейде ... ... ... ең ... ... бөлігіне айналады.
Бүгінгі күні ақпараттық технология кең көлемде оқыту мен педагогикалық
ұйымдастыру қызметінде барлық республикалық ... оқу ... ... ... ... құралдар, компьютерлік
тапсырмалар, лабораториялық жұмыстар, ... ... ... ... өздері құрады және пайдаланады. Қазіргі кезде білім
беруді ақпараттандыру ... ... ... осы процесті
жүзеге асырудағы өзекті мәселелердің бірі( электронды оқулықтар дайындау
болып ... Ал ... ... ... ... ... ... берудің бірден
бір құралы болып табылады. ... тек ... ... ... ... қазіргі заман талабын қанағаттандырмайды. Осыған
байланысты, оқытудың бұрынғы жүйесін ... ... ең ... ... жатқызуға болады.
Презентациялар технологиясы. Бұл технология,жаңа материалды жаңа
түрде көрсету құралы болса, екінші жағынан мұғалімдерге осы ... және ... ... ... ала ... ... ... пайдалану балалардың оқуға деген ынталылығын
арттырып, сабақтың қызғылықты өтуін ... етіп оған ... ... ең бастысы- мұғалімдерді жаңа ақпараттық
технологияларды ... ... ... қоса ... ... ... ... және бұл желінің интернет жүйесіне
қосылуы мұғалімдер жұмысын біріктіре ... ... бере ... ... ... ісін ... өздеріне де өте қызықты етіп
көрсете алады.
Үлгерімді ... және ... ... ... ... осы ... ... біріншіден, оқытушының жұмыс
өнімділігін арттырып, оқу нәтижелерін тексеруге ... ... ... ... ... түрде қадағалай отырып, балалардың
алған білімін бағалауды жүзеге асырады, ... ... ... технологияларды енгізіп, оны кейіннен де пайдалануға болатындай етіп
білім мекемелерінен алынатын білімді ... ... ... негіз бола алады.
Бұл процестің негізі мынада – мұғалім тексеру нәтижесі ... ... ала ... ... ... олардың қатесіне байланысты
қағазға жазылған қосымша тапсырма береді. Оларды орындау нәтижесін тағы ... тест ... ... өзі ... шығады. Мұндағы бір айта
кететін жайт, сонғы бақылау баға қою мақсатында емес, ... ... ... менгергені жайлы мәлімет беретін дидактикалық тест алу
мақсатында ... ... ... ... ... ... көрсетті. Мұндағы негізгі мәселе объективтілік, сенімділік
және дұрыстылық талаптарына сай ... ... ... ... ... ... ... екендігі белгілі.
Компьютерлік моделдермен жұмыс істеу. Модельдермен жұмыс істеу бір
жағынан ... ... ... ... өз ... ашу ... ... беретін оқу ісінің ... ... ... ... оқушыларға өз теориялық білімдерін ... ... ... ... ... ... тиіс ең ... шарт- ол
құралдың оқыту есептеріне сәйкес келуі.
Қашықтан ... ... ... ... құралдар
және ғылыми негізделген тәсілдер арқылы білім алу ... ... ... ... өте кең ... ол ... оқу ... балама, нақтырақ
айтқанда, қосымша роль атқарып келеді.
Қашықтан оқыту жүйесіндегі негізгі формаларға мыналар енеді:
• бекітілген ... ... ... ... ... ... білім деректерімен тыңдаушылардың жұмыс
жасайтын ... ... ... ... ... ... сабақтар , іскерлік
ойындар, жобалар мен рефераттарды қорғау нақтылықтың виртуалдық
моделімен білімдер ... ... ... формалар жеке тұлғаның өзіндік білім алуын жүзеге асырады.
Жоғарыдағы аталаған ұйымдастыру формалары мамандардың ... ... ... ... ... оқыту принципiнiң жоғарғы деңгейiн
ұсынады.
Қашықтан оқытудың ... ... ... оқу ... ... жеткізеді;
• телеконференциялар арқылы нақты ... ... ... ... ... ... виртуальды класс жасау
мүмкіндігі туды;
• ақпараттық коммуникациялық технологиялардың барлық қуатын оқытуға да,
әрі оқушылармен кері байланыс жасауға да ... ... ... ... елімізде кең таралуы жайлы айту әзір ертерек,
өйткені толыққанды ... ... ... айту үшін оқу ... ... ... де ... техникалық және программалық құралдар болуы тиіс.
Оның үстіне, байланыс арналарының да ... ... ... ... бізде ол
жағы әлсіздеу. Дегенмен осы оқыту түрінің элементтері көбейіп, ... саны ... ... көбеюде. Бұл технологияны жүзеге асырушылар
білім сапасына байланысты оның көптеген проблемалары бар екендігін айтуда.
Компьютерлік класты басқа ... ... ... ... де
болып жатады. Ондайда сол пәнді оқытуға ... ... ... және ... ... ... ... сәттер туындайды.
Көбінесе мұндай мәселе былай шешіледі: осы пәнге ... ... де, оның ... оқушыларға ұсынылады.
Экология ғылымының құрамында басқа ғылым салалары бар ... ... ... ... саласындағы ақпаратпен салыстырғанда
ерекшелік белгілері көп болмайды. Экологиялық ақпараттың ең негізгі мазмұны
... оны ... орта мен ... ... ғылымдардағы
ақпаратпен байланыстыру яғни, экологиялық қатынастар туралы ақпарат. Екінші
ерекшелігі экологиялық ... ... ... ... ... ... ... мақсат анық, ол адамның қоршаған ортаның шарттарының өзгеруіне
байланысты орнықтырылған арттыруға ... ... ... ... ... зат және ... ... түр ретінде қарастырылған адам болып
табылады. Барлық ... ... осы ... ... қатынас арқылы
қарастырылады. Қатынастар туралы ақпарат қарапайым немесе күрделі логикалық
тұжырым ретінде беріледі. Қарапайым жағдайда ... ... ... ... ... ... Жоғарыда айтылған қатынастарды
анықтайтын ақпарат әр түрлі бақылаулар кезінде алынады. Бір мезгілде, ортақ
кеңістікте жүргізілетін ... ... ... ... түрін
экологиялық – географиялық деп атауға болады.
Қазіргі кезде негізгі ...... және ... ... ... қоғам мүшелерін даярлау. Қоғамның қазіргі экологиялық жағдайын
анықтау оның компьютерлік моделін жасауға ... ... ... ... жеңіп, болашақ ұрпақтың қауіпсіз дамуын ... бола ма?" ... ... ... ... ... тигізеді. Яки
экологиялық информатикадағы компьютерлік моделдеудің ... ... ... осында.
Қорыта айтқанда, жоғарыда айтылған ойлар информатика ғылымының ілгері
ұғымдарымен экологиялық информатикадағы ... ... ... ... ... ... ... информатиканы оқытудың
әдістемелік жүйесін жасауда осы сабақтастықты ескерген жөн.
Информатика ғылымының іргелі ұғымдары мен ... ... ... бөлім
MacromediaFlash және HTML
бағдарламаларында дайындалған
Дипломдық жұмыстың бөлімдері
Тестілеуді бастау беті
Тестілеу нәтижесі
Қорытынды
Қазір, өзіміздің айқын көріп отырғанымыздай тек ядролық ... ... ... ... мен ... мол кез ... зат ... апат
әкелетіндей соққы болып тиіп табиғаттағы ... ... ... ... етуі ... қауіп-қатерді түсіну және ... ... ... ... ... ... ... дамыту мектеп
оқушыларын табиғатты сақтап қалу шараларына қатыстыру, ... ... ... ... ... мен байлығын қорғауға атсалысуға
жұмылдыру ғылыми-техникалық прогрестің ... ... даму ... пәні мұғалімдерінің азаматтық борышы болып саналады.
Қоршаған ортаны қорғау – бұл ... ... ... Ол тек ... ... ... мемлекеттерде ғана емес, барлық
материктерді тұщы сулы бассейіндерді, теңіздерді, ... мен ... ... ауа қабатын да қамтиды. ... ... ... болып барады, бұл бізге өзіміздің прогресске деген ... ... ... ... кесірінен осынша қысқа уақытта істеген қате
әрекеттерімізді толығынан түсінуге ... ... Біз ... сол ақылсыз
іс-әрекетімізбен табиғатқа зор зардап әкелдік, тек жануарлар мен өсімдіктер
әлеміне ғана емес ... де ... ... ХХ ... ... табиғат қорғау мәселелері әңгіме
болғанмен оған жете мән ... Тек 1913 жылы ... ... табиғат
қорғау мәселесіне І Халықаралық съезден ... ғана оған ... ... ... ... жаңа экологиялық ойды, қоршаған
ортаға жауапкершілік сезімін тек ... ... және бұны ... ... түрде жүргізу қажет. Адамдар неғұрлым табиғат үшін
өзі жауапты екенін түсінсе, соғұрлым оны ... ісі ... ... оқыту, тәрбиелеу үстінде біз оларды тәуелділік (иелік)
сезімін ояту керекпіз. Біздің өз жерімізден басқа жер жоқ. Әркімнің міндеті-
сол жердің ... ... және ... ... ... ... байлығын, туған өлкенің әсемдігін сақтау-барлық адамдардың
патриоттық парызы.
Сөйтіп, ... ... ... дамыту мұғалім мен
оқушылардың бірігіп әрекет жасауына сүйену керек, экология мен ... ... ... және практикалық талдау жасағанда оқушылардың
өзіндік ... ... ... керек. Оқушылардың өмірлік
тәжірибесін нақты экологиялық жағдайларды кеңірек ... ... зор деп ... қоршаған ортаны қорғаудағы ғылыми және практикалық,
әсіресе қоғамдық мәні зор, пайдалы іс-әрекеті мен әдістерін ... ... ... қызығушылығы мен жеке ерекшеліктерін, жұмыстағы
дағдысын, қабілетін және қоршаған ... ... ... ... ... ... проблемаларды шешудегі оқушылардың шығармашылық
ізденісінің маңызын, ... ... мен ... қорғаудың заңдылықтарын
ғылыми тұрғыда қабылдауы мен түсінуін дамытудың да маңызы ерекше.
Сондықтан да әр жас адамның экологиялық жауапкершілік оның ... бір ... ... ... Ол ... ... ... өзіне
материалдық, табиғи және рухани байлықтарға қарым-қатынасқа бағытталуы
қажет екендігін көрсетеді.
Адамның дағдысы, ... ... ... ... біз ... ... ... мінезін қалыптастыра алмаймыз. Ал
адамның мінез-құлығына табиғат тағдыры, ... сол ... өз ... ... ... ... бұрын айтылғандай, табиғаттың ажырамас
бөлігі “Баланы жастан” дейді. Бұны біз ұмытпау керекпіз.
Табиғат пен адамның болашақтары ... Осы ... ... адам
табиғатқа қожалық етіп келді. Енді сол дана ... ... бас ... ... Ақылды ұл мен қыз өмірдің объективті заңдарын ауырсына қоймас.
Экологиялық білім мен ... беру ... ... іс-әрекеттің
әртүрлі формаларын қолданып, оларды саналы түрде жүйелендіре, байланыстыра
түсуге байланысты. Тиімділік сонымен қатар оқушылардың ... ... ... ... ... болады.
Мектеп сабағы, экскурсия, сабақтан тыс жұмыс, кластан тыс ... ... ... ... бәрі ... ... білім беруді
дамытады.
Атап өту керек, экологиялық оқу-тәрбие ісі ... ... ... ... табиғатты дұрыс пайдаланудың,
адамның ... ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастырудың ... ... ... мен ... негізгі элементтерін іске асыру
мүмкіндіктерімен қалай байланысады?
Экологиялық білім берудің маңызды ... ... ... табиғаттағы іс-әрекеті, экологиялық проблемалар туралы
теориялық білімді игеруі. Бұл ... ең ... оқу ... ... ... білім алу процесі кезінде, табиғатты қорғау клубтарының
сабақтары кезінде шешіледі. Бұл ... ... ... алу ... ... ... жасау үшін қажетті жағдайлар жасалған.
Экологиялық білім алудың ... ... ... . Бұл ... ... ... жағдайын зерттеудегі, адамның іс-
әрекетінің мақсаты мен мінез-құлығын оның нәтижесін бағалаудағы ... ... ... ... ... ... Кейбір белгілі
тапсырмаларды орындай отырып, оқушылар бағалау ... мен ... ... ... ие болады. Мектепте бұл іс-әрекет рефераттар
қорғау ... ... ... ... ... ... ... отырады. Ойындық ситуациялар барлық жастағы оқушылардың
экологиялық білім және тәрбие алу процесінде сергіту сәттерін енгізеді, бұл
оқу мазмұнның тәрбиелік мақсаттылығына ... ... ... ... алдында таңдау жасау,
қабылданған шешімді азаматтық саналық позициядан түсіндіру мәселесін қояды.
Факультативті сабақтар жүргізу ... Ұлы ақын ... ... ... ... сабақ мазмұнына сәйкес пайдаланып отыру. Сондай
–ақ іскерлік ойынның ерекше құрылуының ... ... ... ... ... екіге бөлінеді. Бір топ
жиналғандардың ... ... ... ... ... қояды, ал
екінші топ-оны шешу жолдары мен ... ... Ал енді бір ... ... ... оны ... ... ізденіп дайындық
кезеңінде оның шешімінің варианттарымен барлық оқушылар танысады. Бұл ... ... ... пікірталасты жүргізу үшін қажет.
Оқушыларды бағалау тәжірибесі даму мен ойын ... ... Бұл ... әсіресе көрмелерде оқушылардың шығармашылық
жұмыстар жүргізу, өз бетімен ізденіп зерттеулер жүргізуде (мысалы, қоршаған
ортаға ... ... ... ... не ... экологиялық қорықтарда
жолбастаушы болып жүрген балаларда анық ... ... ... міндетті шарты балалардың іс-әрекетке
таңдау жасай білу қабілеті болып табылады. Бұл шарт балалардың ситуациялық
тапсырмаларды орындау ... ... ... және ... нормаларға
өзіндік қарым-қатынасты сақтауын, белгілі жағдайларда шұғыл шешім жасауын
талап ететін ситуацияларға құрылады. Бұл ... ... ... ... ... ... туғызады, өйткені бұл жерде балалардың алдында
өмірдегі ... ... ... ... ... жиі ... Шешім қабылдаудағы тәжірибенің жинақталуы сонымен
қатар балалар еңбекке ... ... ... жүзеге асады.
Балалардың ... ... ... олардың табиғатпен қарым-
қатынасқа түсуі процесінің барлық формасында экскурсияда, ... ... ... ... практикум жағдайында қалыптасқаны
қажет.
Экологиялық білім, экологиялық сабақ барысында жолдары берудің
тағы бір ... ... ... ... ... жақсарту күту барысында
еңбек дағдыларына үйренуі, табиғатты қорғау туралы идеяларды таратуы.Бұл іс-
әрекет оқушылардың сабақ кезінде, өзіндік жұмыс кезінде іске асады.
Оқушыларға ... ... және ... беру ... ... жүргізілетін жұмыстар да елеулі орын алады. Әсірісе арнайы ... ... ... ... ... ... тақырыптық кештер
оқушыларға ерекше әсер етеді, олардың ... ... ... ... ... Экологиялық тәрбие жұмыстарында көркем ... ... ... ... ... ... ... сезімі
де арта түседі.
Халқымыздың зерделі перзентінің бірі ақиық ақын М.Жұмабаев бала
тәрбиесіндегі табиғат сұлулығының алатын орнына өзінің ... ... ... ... Бала ... былдырын, судың сылдырын, орманның
күңіренгенін, теңіздің көк шатырлы ... ... ... ... көк ... ... ... кемпірқосағын, буыны
жоқ бұрандаған қайыңды көрсін, жаратылыс сұлу. Бала сол сұлу ... ... ... бәрі де баланың сұлулық сезімдерін оятады деп ... ... ... ... мағлұматтар жалпы білім беретін
мектептерде оқытылатын жаратылыстану пәндерінің аса ... ... ... ... ... ... ... физикалық-географиялық
көзқарастық табиғат компоненттерінің тепе-теңдігін қорғау туралы білім
жүйесін меңгерудегі экологиялық мәдениеті қалыптасады.
Қазір адамзат баласының тірі ... Жер ... ... ... жалпы тіршілік атаулыға қолайлы етіп сақтауға қатысты болып отыр.
Экологиялық бағытталған еңбектік іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... және орта ... мынадай қарапайым практикалық іс-әрекет қызықты және
мүмкіншіліктеріне сай: құстарға ... ... ілу, ... ... ... ... ... өсімдіктер отырғызып, оларды күтімге алу.
Ал енді экологиялық білім алуда ... ... ... ... ... ... Бұл ... дамуы ұйымдастырушылық
жұмысының тәжірибесін қалыптастырумен ... ... ... ... өздері жоспарлап, ұйымдастырғанда, экологиялық идеяларды тарату
жұмысына қатыссқанда педагогиканың тиімділігі байқалады. (Бұл іс-әрекетте
мұғалім ... ... ... ... ... дайындалған немесе біршама қабілетті оқушылар
үгіттеуші не ... ... ал ... ... ... жоспарлап,
болжап, бағалауға қатысады.
Экологиялық білім және ... ... ... ... ... ... қолданылады. Ал ол өз тарапынан ... ... ... ... ... жаңа ... мен ... Бұл кезде жасалынып жатқан ... ... ... ... оның ... жақсы баяндай білуіне байланысты
болады.
Эколог ғалымдар әлеуметтік проблемаларды адам баласының болашағына
деген қатынасы бар ... ... ... ... шөп, ... жоқ
бұрынғыдай жапырағынан айрылған ағаш қурай”- Абай атамыз жырлағандай
(1,2,3,4) ... ... ... табиғи ресурстарын:
-Жер бетіндегі адамның санының артуы мен экологиялық апараттардың
шексіз көбеюін.
-Минералды ... ... ... су және құнарлы жерлердің азаюын.
-Табиғи ортаның адам әсерінен өзгеруін ескермеске болмайды. Ал бұл
мәселе адамзат қауымының санасында болып отыр, баланы ... деп ... ... ... мен ... беру ... ... табылады.
- Табиғи орта ... деп ... ... ... арттыру.
- Экологиялық жұмыстарға тарту.
- Экологиялық хабарларды жариялауға қатысу.
- Экологиялық проблемаларды жергілікті жер жағдайында қарастыру
Өзіміздің зерттеу жүргізе ... ... ымға ... ... ... ... мәдениетін, танымдық
белсенділігін, арттыруға мұғалімнің білімі мен педагогикалық ... ... ... ... ... берудің негізгі мақсаттарының бірі –
оқушылардың экологиялық санасын көтеру, ақыл-ой қабілетін дамыту, теориялық
білімдерін іс ... ... ... ... ... жүргізу, өз
бетімен ізденіп зерттеулер жүргізуге баулу қажет.
3) Экологиялық ... мен ... беру ... ажыратуға
болмайтын егіз дүние. Ол:
Осы схеманы пайдалана отырып әр оқытушы тақырыпқа сәйкес сабақтан
тыс іс-шаралар міндетті түрде өткізуі ... Біз ... ... тыс
жұмыстарда балалардың білім деңгейі 95%-ға көтерілді.
4. Оқушыларға жаңа технология бойынша жасалған ... ... Бұл ... ... ... сыныптар арасында жүргізілген сабақтардан алынған нәтижені біз 3
рет тестілеу арқылы ... ... ... 1-эксперимент жүргізгенде тексерілген сыныптардың экологиялық
білім деңгейі.
|Сыныптар |қаңтар ... ... |∑ ... |54% |70% |88% |70,6% ... |52% |85% |95% |77,3% ... | | | | ... |50% |90% |99% |79,6% ... | | | | ... | | | | ... ... ... ... алынды. 7ә сыныбы тек модулдік сабақпен
шектелді. Ал 7б сыныбына модульдік сабақпен қатар көңілді тапқырлар ... Олар КТК –ға өз ... ... ... жұмыстарын жүргізді.
Соңғы тест қорытындыларынан сыныптар арасындағы жүргізілген экологиялық
білім мен ... беру ... ... ... ... ... ... -1
Әрине бұл графикте көрсетілген нәтижелерден неғұрлым ... ... ... мен бағытты қызықтыра берсең соғұрлым
жақсы нәтиже алады екенбіз. Әрине бұл ұлы ... ... ... ... жаңа ... ... ... қызықтыра білуі бүгінгі
күннің талабы.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. “Қазақстан - 2030” дейінгі “Қазақстанның даму шараларын іске ... ... ... жарлығы 28.01.04 1998
2. Доклад Конференции организации обьединенных нации по ... и ... ООН, ... ... ... ... ООн по окружающей среде РИО -1982
4. Қазақстан Республикасында 2004-2015 жылдарға арнаған ... ... ... ... ... ... ... орта туралы заңдарды қолдану” Алматы 2000, 7 б.
6. Қазақстан Республикасында үздіксіз ... ... ... ... ... ... Мұқанова Б.Ы. Тәрбие мақсатының әлеуметтік негіздері. Педагогика
оқулығы. ... 2003, 8-9 ... ... Ж.Б. ... мектепте оқыту әдістерін өзекті
мәселелері ... және ... ... ... 25-30 ... ... Ш. Экологиялық білім беру жолдары. Қазақстан
географиясы және экология. 10-11 ... ... Қ. ... ... ... ... мен
тәрбие беру негізінде ұйымдастыру. “Бастауыш мектеп” №10, 2003 ж, 16-17 Б.
11. Маткаликова Т. ... және біз. ... және ... №2, 2006 ж. 70-73 ... ... Т. ... ... модулі” Бастауыш мектеп журналы
№3 2004 ж 43-46 б.
13. Экологиялық білім бағдарламасы. Алматы 1999 ж. 65 ... ... Ж. ... ... берудің негізгі педагогикалық
принциптері “Үздіксіз білім берудің қазіргі жағдай мәселелері ... ... РИК, №3 2000 60-70 ... ... Ж.Б. ... білім қалыптастырудың пәндік жүйесі.
Бастауыш мектеп, Алматы, №4, 2004, 15-24 ... ... ... білім мен тәрбие жақсарту жолдары.
Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. Алматы, 1992, ... ... Г. ... Т. ... ... тәрбие беру”.
Экология негіздері, алматы, 1995
18. Жангельдина Д.І. ... ... ... ... ... Ж.А. Таубаева Ш.Т. Аганина Қ.Ж. және т.б. Қазақстанда орта
білім жүйесін дамытудың кейбір бағыттары. Қазақстан мектебі. ... ... 17-18Б, ... ... Г.М. ... (Факультативті бағдарлама) Алматы,
1998, 22 Б.
Қосымша әдебиеттер:
1. Могилев, Пак и др “Информатика” уч/пр – 230 ... ... ... ... ... и системы Под ред. В. Е.
Соколова. Санк – ... 1992 -235 ... ... А. А, ... Г. В ... информации и глобальные
экологические проблемы” Москва. 1993 -94 с
4. К. Ж. ... ... ... ... 1994 -32 ... А. М. ... Геоинформатика:наука, технология, уч дисциплина. 1992
-16 с
6. Е.Қ.Балапанов, Б.Б.Бөрібаев, А.Б.Дәулетқұлов Жаңа информациялық
технологиялар: Информатикадан, ... ... ... Пак и др ... ... – 230 ... Қ. С. ... К. М. Беркінбаев “Экологиялық информатика мен есептеу
техникасы” курсының бағдарламасы –12 б Кентау 1994.
9. Экоинформатика. Теория, ... ... и ... Под ред. В. ... Санк – ... 1992 -235 с
10. Лютый А. А, Сдасюк Г. В ... ... и ... ... ... 1993 -94 с
-----------------------
Модуль құрылымы
Сыныптан тыс белсенділік
Белсенді тапқырлар
Қорытынды
1 сабақ Модульге ... ... ... ... (тірек-сызбамен жұмыс) 45 минут
2 сабақ Өсімдік мүшелері
Өсімдікке қажетті орта жағдайлары (гербарилер жинау, күнделікке орта
жағдайын ... ... ... Қазымыр оқушы ойыны
4 сабақ 45 минут
Өз бетімен ізденемін ойыны. (5 сабақ 45 минут)
6 ... ... ... – тірі ... өледі
Көбейеді
өсіп - өнеді
жайқалады
Өсімдіктер
Ағаштар
Емен
Қарағай
Қайың
Тал
Терек
Шырша
Бұталар
Тобылғы
Итмұрын
Жыңғыл
Қарағай
Шөптер
Жусан
Селеу
Бидайық
Жоңышқа
Шоңайна
Бақбақ
Бетеге
Өсімдік мүшелері
жеміс
тамыр
тұқым
сабақ
гүл
жапырақ
Тамыр
Шашақ тамыр
Негізгі тамыр (кіндік тамыр)
Топырақтан түрлі қоректік заттар тартады
Өсімдікті ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі
Өткізгіш
Өсімдік мүшелерін байланыстырады
Өсімдік мүшелері орналасады
Өрмелегіш сабақ
Төсемелі
Өсімдік сәні
Хлорофилл бар
Қант пен ... ... ... суды ... ... сыйы
Тұқым
Жемісте болады
Өсімдікті таратады
Қорек, тамақ
Плутон 19.18
Нептун 30.07
Уран 19.18
Сатурн 9.539
Юпитер 5.203
Марс 1.524
Жер 1.000
Венера ... ... ... ... ... ... білім мен тәрбие беру
Сабақта. Негізгі принцип пән аралық байланыс
Сабақтан тыс . ... ... ... ... күй
география
Дүниетану
Тәнтану
тіршіліктану
Экскурсия
апталық
үйірме
Факультативті сабақ
Тәрбие сағаттары
Шығармашылық конкурстар, диспуттар

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 5 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дифференциалдық теңдеулер көмегімен физика есептерін шешу және оны компьютерлік модельдеуде пайдалану25 бет
Бейсызық физиканың жаңа әдістері және компьютерлік модельдеудің көмегімен айнымалы жұлдыздар мен галактикалардың фракталдық қасиеттері мен заңдылықтарын анықтау59 бет
Болашақ мұғалімдерді ақпараттық-компьютерлік және математикалық модельдеу негізінде кәсіби дайындау жүйесі46 бет
Болашақ мұғалімдерді ақпараттық–компьютерлік және математикалық модельдеу негізі8 бет
Модель және компьютерлік модельдеу негіздері50 бет
Түстік палитра. Компьютерлік түстік модельдер. Аддативтік түстер жүйесі8 бет
Өмірді сақтандыруда компанияның стохастикалық моделін құрудың ерекшеліктері76 бет
Өнеркәсіптік компанияның қаржы ресурстарын басқару75 бет
Бастауыш мектептің математика сабақтарында ұлттық және дидактикалық мазмұнды ойын есептерін қолдану арқылы оқушылардың ой-өрісін дамыту27 бет
Салу есептері25 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь