Пластикалық карточкамен есеп айырысудың жалпы түсінігі

Мазмұны

Кіріспе 3

1 Пластикалық карточкамен есеп айырысудың жалпы түсінігі 5

1.1 Пластикалық карточкалар және оның түрлері 5

1.2 Қазақстанда пластикалық карточкаларды айналымға енгізу және оның дамуы 8

1.3 Пластикалық карточкаларды айналымға енгізудің шетелдік тәжірбиесі 10

2 Қазақстанда пластикалық карточкалармен есеп айырысудағы ерекшеліктері 14

2.1 Қазақстанда пластикалық карточканы қолдану негізінде электрондық банктік қызметті дамыту тәжірбиесі 14

2.2 Пластикалық карточканың халықаралық есеп айырысу жүйелерімен қарым . қатынас жасауы 16

2.3 2010 . 2012 жылдардағы Қазақстан банктерінің пластикалық карточкалармен есеп айырысуын талдау 21

3 Қазақстанда пластикалық каточкалармен есеп айырысудағы келеңсіздіктер мен оны жетілдіру жолдары 22

3.1 Карточкаларды пайдаланудағы қиындықтардың орны 22

3.2 Карточкаларды пайдалануды жетілдіру жолдары 23

Қорытынды 26

Пайдаланған әдебиеттер тізімі 27

Қосымша
деңгейдегi банктердiң ақпараттық инфрақұрылымы осы кезең iшiнде белгiлi бiр дамуға қол жеткiздi. Екiншiден, Қазақстан Республикасында ТМД елдерiнiң арасында неғұрлым дамыған, банкаралық есеп айырысуларды қамтамасыз ететiн төлем жүйесi қалыптасты.
Электрондық қолма-қол ақшаны енгiзу жолындағы алғашқы қадам электрондық әмияндар тұжырымдамасы негiзiнде микропроцессорлық дебеттiк және кредиттiк карточкаларды пайдалана отырып Төлем карточкаларының Ұлттық банкаралық жүйесiн құру болып табылады. Электрондық әмияндар тұжырымдамасын "таза" күйiнде iске асыру көзделмейдi, яәни есеп айырысу жүзеге асырылғанға дейiн клиенттердiң микропроцессорлық карточкаларына енгiзiлген ақша банк жүйесiнде жинақталуға мүмкiндiк бере отырып, iс жүзiнде клиенттердiң банктегi жеке есепшоттарында қалады. Халық тауарлар мен көрсетiлген қызметтер үшiн Қазақстан Республикасының кез келген жерiнде және осы карточканы ұстаушыға қандай банктiң қызмет көрсететiнiне қарамастан есеп айырысуға мүмкiндiк алады.
Жоғарыдағы айтылғандардан курстық жұмыстың тақырыбының өзектілігін көреміз. Себебі, қазіргі уақытта пластикалық карточкаларды пайдалану өте тиімді. Ол әрі уақытты тиімдейді, әрі қауіпсіздіктің кепілі болады және де адам өміріне көптеген мүмкіншіліктер мен жеңілдіктер туғызады.
Осыған байланысты курстық жұмыстың мақсаты пластикалық карточкалармен есеп айырысу және оның түрлері қарастыру болып табылады. Жұмыстың мақсатына жету үшін төмендегідей міндеттер қойылады:
 Пластикалық карточкалар және оның түрлерін қарастыру
 Қазақстанда пластикалық карточкаларды айналымға енгізу және оның дамуы қарастыру
 Пластикалық карточкаларды айналымға енгізудің шетелдік тәжірбиесі
 Қазақстанда пластикалық карточканы қолдану негізінде электрондық банктік қызметті дамыту тәжірбиесі
 Пластикалық карточканың халықаралық есеп айырысу жүйелерімен қарым – қатынас жасауы
 Қазақстан банктерінің пластикалық карточкалармен есеп айырысуын талдау
 Карточкаларды пайдаланудағы қиындықтар мен оны шешу жолдары
Курстық жұмысты жазған кезде банктік ісі саласындағы қазақстандық және шетелдік мамандардың ғылыми еңбектері мен монографиялары, кейбір оқу құралдары, әдістемелік нұсқаулар, периодты баспа материадары және статистикалық материалдар пайдаланылды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Большой юридический словарь/Под ред. Сухарева А.Я., Зорькина В.Д., Крутских В.Е. М.: ИНФРА-М, 1997. 488-бет.
2. Аргументы и факты. 1998. №16. 9-б
3. Деловая неделя. 1998. 29 мамыр.
4. Абылхасимов С. Народный банк Казахстана переходит на чиповые платежные карточки//Банки Казахстана. 2003. № 5. 4—5 бетгер.
5. БрушковскийК. Особенности исследования поддельных пластиковых карт //Правовая реформа в Казахстане. 2003. №3. 58-61-беттер.
6. Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы. 1999. №48. 447-6.
7. Калита А.//Материалы ІҮ Алматинской конференции банков стран СНГ и Балтии. 2003. 16-18 қыркүйек. 25-27-бегтер.
8. Дудка К //РАЧОКАМА. 1998. 6 қараша. 7-бет.
9. Нургазиев Л.//Деловая неделя. 1998. 6 қараша. 6-бет.
10. Брушковский К. Особенности исследования поддельных пластиковых карт//Правовая реформа в Казахстане. 2006. №3. 61-бет
11. Төлеубекова Б.Х. Компьютерная преступность: вчера, сегодня, завтра. Караганда: КВШ ГСК РК, 1995.
12. Рамазанов Н. Пластиковая зона//Деловая неделя. 2003. 13 маусым.
13. Марченко Г.А. Решая экономические проблемы на макроуровне, мы сде¬лали немало шагов навстречу простым людям//Казахстанкая правда. 2003. 22 шілде.
14. Ержанов О.С.//Газета для босса. 1999. 28 желтоксан.
15. Евзмин З.П., Дмитриев-Мамомнов В.А. Теория и практика коммерческого банка. Пг., 1916. С.37.
16. Рид Э., Коттер Р., Гилл Э., Смит Р. Комерческие банки. М., 1983. С.25-32.
17. Евзлин З.П., Дмитриев-Мамонов В.А. Указ. соч. С.37-37.
18. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
19. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
20. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. — Алматы: Қазақ университеті, 2002
21. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: Финансы и статистика, 1999.
22. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
23. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. — Алматы, изд. 2-е, перераб. и доп. Қаржы-қаражат, 1997.
24. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: Банки и биржи, 1995
        
        деңгейдегi  банктердiң  ақпараттық  инфрақұрылымы  осы  ...   ... бiр ... қол ... ...  ...  ...  ТМД
елдерiнiң арасында неғұрлым дамыған, ... есеп ... ... төлем жүйесi қалыптасты. 
Электрондық қолма-қол ... ... ... ... қадам
электрондық әмияндар тұжырымдамасы негiзiнде микропроцессорлық дебеттiк
және кредиттiк карточкаларды пайдалана отырып ... ... ... ... құру ... ... Электрондық әмияндар тұжырымдамасын
"таза" күйiнде iске асыру көзделмейдi, яәни есеп айырысу жүзеге асырылғанға
дейiн клиенттердiң микропроцессорлық ... ... ақша ... жинақталуға мүмкiндiк бере отырып, iс жүзiнде клиенттердiң
банктегi жеке ... ... ... ... мен көрсетiлген
қызметтер үшiн Қазақстан Республикасының кез келген жерiнде және ... ... ... ... ... көрсететiнiне қарамастан есеп
айырысуға мүмкiндiк алады.
Жоғарыдағы айтылғандардан курстық жұмыстың ... ... ... ... ... пластикалық карточкаларды пайдалану өте
тиімді. Ол әрі ... ... әрі ... ... ... және ... ... көптеген мүмкіншіліктер мен жеңілдіктер туғызады.
Осыған байланысты курстық жұмыстың мақсаты пластикалық карточкалармен
есеп айырысу және оның түрлері қарастыру болып табылады. ... ... үшін ... ... ... Пластикалық карточкалар және оның түрлерін қарастыру
– Қазақстанда пластикалық карточкаларды ... ... және ... ... ... ... айналымға енгізудің шетелдік тәжірбиесі
– Қазақстанда пластикалық карточканы қолдану негізінде электрондық
банктік қызметті ... ... ... карточканың халықаралық есеп айырысу жүйелерімен қарым ... ... ... ... ... карточкалармен есеп айырысуын
талдау
– Карточкаларды пайдаланудағы қиындықтар мен оны шешу ... ... ... ... банктік ісі саласындағы қазақстандық және
шетелдік мамандардың ғылыми еңбектері мен монографиялары, кейбір ... ... ... ... ... ... ... материалдар пайдаланылды.
1 Коммерциялық банктердегі пластикалық ... ... ... ... ... ... және оның ... сәйкес төлем карточкасы ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік беретін
пластикалық карточкалар нысанындағы құжат ... ... ... шотынан қысқа уақыт ішінде есептен шығарылады [1, ... ... ... төлем карточкасы Қазақстандағы төлем жүйесінің
болашағын білдіреді. Ол тек қолма-қол ақшаны ғана ... қана ... ... ... да ... ... ... куәлігі, фотография
мен болатын карталарды ұсынады). ... екі ... ... ... ... ... ... үшін төлем карточкаларын есеп айырысу құралы
ретінде пайдаланады, соңдай-ақ еңбек ақыны алу және өзге де ... ... ... демек олар қолма-қол ақшамен есеп айырысудан
әрі ыңғайлы әрі сенімді болады[2,9].
«Төлемдер және ақша аударымы туралы» заңға сәйкес ... ... ... ... төлемді жүзеге асыру мақсатында, сондай-ақ қолма-қол ақшаны
алу үшін оның эмитенті ... ... өзге де ... жасау
үшін қолданылады. Төлем карточкасы төлем ... ... ... банкпен немесе ондай эмитентпен немесе эмитенттің шартынсыз төлем
карточкаларын қамтитын банкпен шарт жасасқан ... ... ... қолданылады. Сауда (қызмет көрсететін) ұйымдардың категорияларын
Үкімет белгілейді, олар ... ... ... ... ... ... ... кезінде төлем карточкаларын пайдалану арқылы
төлемдерді қабылдауға міндетті. Төлем карточкаларын ... ... ... ... мен ... ... ... пайдалану арқылы жүзеге асырылатын төлемді қабылдау туралы
сауда (қызмет көрсету) ... ... ... сәтінен бастап пайда
болады. Сауда (қызмет көрсетуші) ұйымдарда ... ... ... ... ... карточкаларының қызмет көрсетуі туралы ондай ұйымдармен
келісім жасаған банкке ... ... ... ... пайда болады.
Аталған банкте сауда (қызмет көрсету) ... ақша ... ... ... болады.
Қазақстан Ұлттық Банкі төлем карточкаларының ... ... ... ... ... ... және ... карточкаларының
ұлттық банкаралық жүйесінің арнайы ұйымының қызметін белгілейді.
Қазақстанда банктердің ... ... ... бір ... ... ... Банкісі» Altyn төлем карточкасын шығару,
сондай-ак Қазақстанның кейбір банктерінің, мысалы «Қазкоммерцбанк» АҚ, Visa
халықаралық пластикалық ... ... және ... ... ... ... толық күқықтык мүше болып табылады. Altyn төлем карочкасы
Altyn банк-эмитентінің карточкаларының және Altyn ... ... ... мен ... ... ішінде қолма-қол беру бойынша)
ұсынатын өзге де ... ... ... ... жүйені тікелей
қамтамасыз ететін «Қазақстанның Халық Жинақ Банкісі» АҚ банктік карточкалар
басқармасы атынан процессингтік ... ... ... Altyn ... ... осы ... жүйесінің логотипімен карточкаларды
шығаруды бастаған және (немесе) Altyn картасы бойынша қолма-қол ... кез ... ... ... ... ... шарт жасасқан кез келген
ұйым, және карточканы ұстаушы кез ... жеке ... ... ... карточкасы ыңғайлы әрі алып жүруге қолайлы жинақ кітапшасы
түрінде болады және нақты банкте шотка сол ... ... ... етуді
женілдетеді. Карточқалық шотқа еңбек-ақы есептеледі, Altyn ... ... өзі ... қолма-қол ақша енгізіледі немесе бұл шотқа
үшінші тұлғамен ақша ... ... ... тәулік бойына үздіксіз
жұмыс істейтін банкоматтардан алуға болады, сондай-ак ... ... қоса ... ... ... мен ... акы төлеуді жүргізуге
болады. Сатып алу немесе қызмет керсету ... ... ... автоматты
түрде есептен шығарылады және ... ... ... ... ... ... есептеледі.
Қазақстанның халық банкі микропроцесорлы карточкаға көшуге кірісуде,
нәтижесінде бопсалауға жол берілмейді, тәуекелді басқару жетіддіріледі жәңе
банктің шығыстары үйлестіріледі. Банк ... ... ... смарт-технологиялардың жүйесін белсенді түрде енгізуде [4, 4]
(банк пен компания өзара тиімді жүйені жасайды: сауда орталықтары мен ... ... ... ... ... ... банкке барудың
кажеті шамалы, сатып алуды кейінге қалдырады, нәтижесінде банк ... топ та ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі Басқармасының 2000
жылғы 24 ... №331 ... ... ... ... ... шығару мен пайдаланудың Ережелерінің негізінде төлем
кар-точкаларымен байланысты аталған банк қызметін ... ... ... ... тек төлем карточкаларын шығаруға
Қазақстан Ұлттық банкінің лицензиясы болған кезде ғана ... ... ... карточкаларын шығару тек Қазақстанның резиденттерімен ғана
жүзеге асырылады. Төлем карточкасын беру туралы ... ... ... ... ... ... және оны пайдаланумен төлемді
жүзеге ... ... ... ... ... ... ... тізіміне сілтеме жасау (төлем карточкасын беру ... ... әр ... ... бірнеше төлем карточкаларын беру кезінде);
төлем карточкасын алып кою мен тежеу салу ... ... ... ... ... беру туралы шарттың әрекет ету мерзімі;
тараптардың жауапкершілігі.
Төлем карточкасын беру кезінде эмитент ... ... ... карточкасын қолданудың ережелерімен таныстыруға міндетті. Жеке тұлға
төлем кароточкасын ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Төлем карточкасын оның ұстаушысы алғанын құжатта оның ... ... бола ... немесе төлем карточкасын оның үсатушысы алғанын сезсіз
дәлелдейтін өзге де куәлік болады. Жеке тұлғаларға ... ... ... ... пен ... ... төлем карточкасын беру туралы жа-
салған шарт негізінде ... ... ... Әр ... жеке тұлға-ларға
косымша төлем карточкаларын беру кезінде косымша төлем ... ... ... ... езара қарым-қатынас, егер төлем карточкасын ... ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес
белгіленеді. Эмитент айналымға түскен ... ... ... ... бар төлем карточкаларын тізілімге енгізуі тиіс. Тізілімдегі
берілген карточкалардың ... ... ... мен ... тізілімді
жүргізудің нысанын эмитент оз бетінше аныктайды.
Банктік болып табылатын карт-шоттарды ашу, жүргізу және жабу Қазақстан
Ұлттық Банкісі арқылы реттеледі. Карт-шот теңгемен де, ... ... ... ... ... ... ... аркылы жүзеге асырылатын
барлық төлемдер ... ... ақша ... ... де, ... эмитент ұсынған заем сомасы шегінде де) карт-шотта көрсетіледі. Төлем
карточкаларын ... ... ... жүзеге асыру үшін заемді беру
эмитент пен клиент арасында ... ... заем ... ... ... Төлем карточкасын беру және карт-шотты ашу кезінде ара-лас шарт
жасауға жол беріледі, онда төлем карточкасын телеу ... ... ... ... ... заем ... ... болады.
Заемді берудің тәртібі мен мерзімі эмитент пен клиент арасында
жасалған банктік заем ... ... ... бір ... пен ... арасында жасалған төлем карточкасын беру туралы шарт
негізінде берілген төлем карточкаларының бір немесе әр ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылатын төлемнің бір
карт-шотында көрсетуге рүқсат етіледі. ... ... - ... ақшаны шетеддік валютамен карт-шотқа салу не одан алу ... - ... ... ... ... ... тыс ... жолсапарға
немесе өкілдік шығындарды ... ... ... ғана және ... ... ... рұқсат етіледі. Занды тұлғаның карт-шотына
ақшаны шетелдік валютамен енгізуге, сондай-ақ оның ... ... ... ... пайда болған берешекті жабу үшін жол
беріледі. Занды тұлғаның карт-шотына шетелдік ... ақша ... ... ... ... ... ... тұлғаның валюталық шотынан ғана
жүзеге асырылады. Қазақстанның занды тұлғасы - резиденті өзінің ... ... ... ... үшін ақшаны жонелтуші ... ... ... тыс ... ... ... ... ұстаушының
жолсапары туралы бұйрықты және өзге де ... ... ... ... ... ... растайтын құжаттарды, не көрпоративті
төлем ... ... ... ... ... берешекті растайтын
құжаттарды ұсынуға міндетті. Өзінің ... ... үшін ... - ... ... ... ... валютаны иеленуі не
тек Қазақстан Республикасы аумағынан тыс ... ... мен ... ... мақсатында және резидент еместерге еңбекақы төлеуге ... ... ... ... ... ... және оның
дамуы
Сонғы он жылда Қазақстан өзінің төлем жүйелерін жалпы өлемдік үрдістер
мен талаптарға сай, ең озық ... ... ала ... дамытуда үлкен
табыстарға қол жеткізді. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... жұмыстары халықаралық қаржы
ұйымдары (Халықаралық валюта қоры, ... ... ... ... ... ... ие ... Бүгінгі күні Қазақстан өзінің Ұлттық төлем
жүйелерін қалыптастыру мен дамытуда ТМД едцері ішінде өзгелерден ... ... ... ... орында келеді. Көршілеріміз Ресей, Қырғызстан
жене басқа да елдерде төлем жүйелерін реформалаудың қазіргі ... ... ... 90-шы ... орта ... ... ... шаралардың
деңгейінде қалып отыр.
Ел экономикасының қарқынды ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшасыз төлемдердің тұрақгы өсуі
байқалады. Тек қана, үстіміздегі жылдың 9 айы ... ... ... ... 66 ... теңге құрайтын жалпы саны 18,2 млн. төлем операциялары
жасалды. Өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда ... саны 10%-га ... ... ал ... ... (29,1 трлн. тг.) артқан. Бұл шартты
түрде ... ... ай ... еліміздің төлем жүйелерінде жалпы сомасы 2005
жылғы еліміздің ұлттық жалпыішкі өнімінің (7,6 трлн тг.) көлеміне бара-бар
келетін ақша ... ... ... ... ... ... уақытта еліміз аумағында төлемдер жасау мен ақша аударымдарын
жүзеге асырудың 2 жүйесі жұмыс істейді.
— Олар қавдай жүйелер және ... ... Олар атап ... ... ... ... ... (БААЖ);
2) Банкаралық клиринг (клирингтік жүйе). Бұл екі жүйе ... ... ... ... да, ... мен ақша аударымдарын жүзеге
асырудың ... ... да ... ақша аударымдары жүйесі еліміз төлем жүйесінің басты
күретамыры болып саналады. Бұл жүйе ... ... ... ... барлық операциялар (қүнды қағаздар, валюта нарығы, банкаралық
депозиттер мен ... ... ірі жене ... артықшылықты төлемдер
жүзеге асырылады. Жұйенің негізгі ерекшелігі, мұнда төлемдердің әрқайсысы
дербес ... ... ... ... ... жүйе арқылы өтетін төлемдер үлесі еліміздің төлем айналымының
негізгі ... ... ... төлемдер сомасы бойынша -97,9%, ал
төлемдер саны бойынша - 33,6%. Орташа есеппен күндігіне БААЖ арқылы ... ... ... ... 33 мың ... ... ... жүйе — бұл ұсақ ... ... ... ... ... ... клирингтік жүйенің ерекшелігі, мұнда барлық
төлемдер жеке дербес ... ... ... күн ... жүйе
қатысушыларынан келіп түскен төлемдер бойынша олардың ... ... ... ... таза ... ... тек сол ... өрбір
жүйе қатысушысының таза позициялары ... ақша ... ... тұрады. Бұл жүйеде еліміздің төлем жүйесінде жасалған төлемдердің
жалпы сомасының шамамен 2%-ы жасалғанымен, төлемдер санының ... ... жүйе ... ... ... ... есеппен клирингтік жүйе ... 7,3 ... тг. ... 65 мың төлем операциялары жасалуда.
Осы аталып еткен төлем жүйелерінің жұмысын қамтамасыз ететін операторы
— "Қазақстан Республикасы Улттық ... ... ... есеп айырысу
Орталығы" республикалық мемлекеттік мекемесі (ҚБЕО) болып ... ... ... ... ... ... ... АҚ-мен тиісті шарт жасалады, овда ... ... ... ... ... (жеке немесе занды) карточка шоты
ашылғаннан кейін оған иелену-шінің карточкасын ... ... жеке ... нөмір (ЖБН) беріледі. Карточка шотын ашу
және төлем карточкасын беру үшін банк жылдық қызмет ... ... ... алады, ал «Қазақстанның Халық Жинақ банкісі» АҚ-ның
банкоматтық ... ақша ... ... ... акы ... ... банкоматтардағы өзінің шоттарының жағдайын банк
филиалында ... ... ... ... тегін қарай алады.
Карточка иесі айына бір рет шот ... ақы ... ... ... ... онда операция түрлері, операцияның күні, орны көрсетілген карточка
шоты барлық қозғалыс көрсетіледі. Карт-шоттағы калдық ақшаға тиісті ... ... ... ... есептеледі [2, 9].
Пластикалық карточкалармен қызмет көрсету процесінде пайда болатын
төлем міңдеттемелерін орындаудың кепілі ... ... банк ... ол ... мен лимиттерді айқындайды, сондықтан оның екі түрі
болады: дебеттік және несиелік. Оның ... ... ... иесі ... ... ... лимит шегінде белгілі бір
ақша сомасын енгізеді. Несие карточкасы бойынша ақша карточка шотына ... ала ... банк оны ... ... ... ... үшін ... тиісті сыйақы беріледі. Карточкалар ұйымның бір
шотымен байланысты жеке және ... ... ... ... өзі ... қызметтік шығындарын қадағалап отыруға мүмкіндік береді.
Карточкаларды бірыңғайландыру ... ... ... магнитгік жолақ
(неғұрлым кеңінен таралған) және чип ... ... ... [5, ... ... 1999 жылғы 28 қыркүйектегі №1464 ... ... ... ... зейнетакыларды, жәрдемақылар мен
өзге де ақшалай төлемдерді төлеу тәртібін жетілдіру туралы» қаулысына ... ... ... ... енбекақыны, степендияларды және өзге де
ақшалай ... ... ... ... операциялар түріне Қазақстан
Ұлттық Банкінің лицензиясы бар, және белгіленген заңнама тәрбімен тендерді
үтып алған ұйымдар аркылы ... ... ... жеке ... ... ... жәрдемақыны және өзге де ақшалай төлемдерді
қабылдау, ... және ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Altyn төлем жүйесі, сертификацияланған ең ... ... ... – Visa ... және Еuropay/Mastercard бар
«Қазақстанның Халық Жинақ банкісі» бұл салада бюджеттік ұйымдармен өзара
әрекет етудің бастауында тұрды. Visa ... ... ... «Қазақстан Халық Жинақ банкісі» Қазақстан аумағында Visa логотипімен
Altyn ... ... ... Іс ... бұл Қазақстан
аумағында Altyn, ал Қазақстаннан тыс жерде Visa International карточкасы
ретінде қабылданады, ол ... 2,4 ... АҚШ ... айналысы бар
халықаралық ірі төлем жүйесі болып табылады [7, 27].
1.3 Пластикалық карточкаларды айналымға енгізудің шетелдік
тәжірбиесі
ҚРҰБ ... ... ... банкаралық жүйесін енгізу
бойынша жасалып жатқан ... ... ... 2000 ... ... орталық» ЖАҚ-н құрғаны белгілі. Оның акционерлері болып ҰБ
және 10 ... банк ... ... ... ... 10 млн.теңге
енгізуі қажет. Халық Банкі өз ... ... ... 138 млн. ... ... ең қуаттылардың бірі MSP Open Way модульді, Base-
24/Tandem карточкалық жүйесімен төледі. Бұл ... ... ең ірі ... ... қатар, процессингтік орталықтар қолданады. «Процессингтік
орталық» ЖАҚ-ң акционерлері технологиялық және тарифтік саясатты ... ... ... мен ... ... етулерді сатып
алуға және олармен қызмет көрсетуге кететін жеке ... ... ... ... ... ... ҰБ – 68%, ... – 19% және қалған әрбір ...... ... біріккен
процессингтік орталықтың иелігінде 728 млн.теңге көлемінде ... бар. ... және ... база ... іс ... ... ... тиіс.
Республикада төлем карточкаларын қолдану арқылы қолма-қолсыз ... ... ... 2002 ... 2 ... №713 ... бойынша ҚР
Үкіметі «Микропроцессорлы ... ... ... арқылы Ұлттық
банкаралық жүйесін дамыту Бағдарламасын» бекітті.
2010-2012 жылдарға ... ... ... саясатының негізгі
бағыттары негізінен оны ... ... ... ... Бұл жүйенің
еңбекақыны карточка арқылы төлеу қызметтерімен қатар, әскери адамдарға
мадақтар, зейнетақы және ... ... ... ... ... мен
қызметтер үшін төлемдердің кез келген түрін, салықтық, кедендік органдардың
төлемдерін жинау ісін ынталандыру, ... ... ... ... ... сұрақтар шешуге тиіс.
Бағдарлама бұл жүйені ҚР барлық аудандарында сатылы түрде ... Бұл жүйе ... ... арналып жасалған:
1. тұрғындар қолында жүрген ... ақша ... ... ақша
айналысына тарту;
2. қандай банкте қызмет көрсетілетіне байланыссыз тұрғындарға, сауда-
сервистік мекемелерге қызмет көрсету ... ... ... ... мемлекеттік басқармада массалық қолданыс табатын жаңа ... ... ... технологиялар құру;
4. ақша айналымына мемлекеттік бақылауды күшейту;
5. қолма-қол ақшалардың көлеңкелі айналысын азайту және ... ... ... толықтығын қамтамасыз ету;
6. бөлшек төлем жүйесіне аудармалы ... ... ... ... ... негізгі қатысушылары: банктер, сауда және қызмет ... және ... ... ... ... ... карталары негізіндегі төлем жүйесін құру және оның тиімді қызмет
жасауы ... ... ... ... ... ... төлем карталар нарығын әріқарай дамыту 2 түрлі бағытпен жүзеге
асыруға болады.
Біріншісі – табиғи ... ... ... ... ... өз ... дамыту
жолы. Оның негізі – қатысушылардың біреулерін күйреуге ұшырататын,
біреулердің өркендеуіне ... ... ... ... пайда болуына
әкеліп соқтыратын бәсекелестік болып ... ... ... ... ... бірі ... ... коммерциялық банктердің
әртүрлі топтарынан құралған, неғұрлым қуатты бірнеше төлем жүйелері қалады.
Бұған ұқсас даму жолы, яғни, ... ... ... ... ... ... төлем жүйелерін құру идеясының тууы ... ие және ... көп ... ... ... даму жолы ... 1960-
70 жылдары байқалып, ақыр соңында, ... ... ... Visa ... ие ... еді.
Төлем жүйесін дамытудың екінші жолы – ... ... және ... банк пен ел ... қолдауымен Ұлттық төлем
карталар жүйесін құру ... ... ... ... ... ... ... ұлттық заң шығарушылықпен
реттеледі, сондықтан, ҰТКЖ-ң анықтамасына біртұтас ... жоқ. ... ... ... ҰТКЖ деп ... Банк тұрғысындағы мемлекеттің
ақшасы арқылы құрылған және реттелетін банктік пластикалық ... ... ... ... ... ... сияқты басқа мемлекеттер төлем
(POS) терминалдары мен банкоматтары дамыған желісі бар ... ... ... және ... ... кәсіпорындарын қамтитын жүйені ҰТКЖ деп
атайды.
ҰТКЖ құру ... ... ... 1980 ... ал, Австрия мен
Бельгияда 1990 жылы жүзеге асырылды. ХХ-ғасырдың соңғы жылдарында ғана ТМД
елдері: Украина, Белорусь, ... ... ... мен ... ... карталар жүйесі құру қолға алына бастады. Шетелдік ... бұл ... ... ... құру және қызмет жасау
шығындарын айтарлықтай төмендете отыра, оларды қолдану ... ... ... ... ... ... ... жылдам дамуына
әсер етті.
ҰТКЖ құру туралы тұжырымдама, негізінен, біздің еліміз үшін жаңалық
емес, оны аша ... ... ... жылдары, яғни, КСРО-ның
Мемлекеттк және Жинақтаушы банктерінің ықыласы бойынша осындай ұсыныстар
КОКП ОК ... ... мен КСРО ... ... ... ... ... бір ауыздан мақұлданған болатын. Ол ... ... ... ... етуші байланыстарын қамтитын
кеңестік қоғамды ақпараттандыру жүйесінің элементі» ретінде ... ... ... бағдарламаны өңдеуді ... ... ... ... ... ... ... құру бойынша сұрақтар
барлық Одақтық Республикалардың Министрлер Кеңест ... ... ... мен ... ... ... кең ... және ғылыми-техникалық
күрделілігіне байланысты бұл жұмысқа УССР ... ... ... ... Институты кірістіріліп, қосымша ретінде, Экономикалық
Өзара Көмек Кеңесіне (СЭВ) мүше-елдердің эксперттерімен келісімдер ... ... ... ... ... ... ... әміршіл-әкімшіл жүйесінің тоқырауы кезінде қолма-қол ақша
эмиссиясының белсенділігі күшейген кезде және ... ... оның ... қажеттілігі пайда болған кезде ... ... құру ... ол ... ... бастады.
КСРО Орталық Банкінің 80-жылдарының аяғында қолма-қол ақша айналысын
қолдау (ақшаны ... ... ... ... шындылығын және
бүтіндігін тексеру, жою және т.б.) мемлекет ... ... ... тең ... ... ... Шетелдік ақпарат көздерінің деректері
бойынша бұндай шығындар ... ақша ... ... көлемінің 6-10%-н
құрайды екен. Жоба бойынша бұндай жүйені құруға кететін ... ... ... баға ... 10 млрд.рубльден асады екен және ... ... ... 1 ... аспайды, өйткені, шығындар
мемлекеттің қолма-қол ақша айналысын ұйымдастыру ... ... ... жуық деп ... Бірақ, КССРО-ң тарауының,
нарықтық экономикаға көшудің басталуының нәтижесінде одан басқа ... бұл жоба ... ... ... ... отандық төлем жүйесінің – төлем карточкалар нарығының
қатысушыларының ішінен ҰТКЖ ... ... ... дәнекер жүйелер
ретінде Халықтық Банкін айтуға болады. Ол банктерге «Visa» және «Europay»
төлем жүйесінің карточкаларымен ... ... ... ... технологиялық қызметтер көрсете алады. Банкоматтарға ... ... ... мен ... бағдарламалық қызмет ... ... ... ... ... ол «Visa» ... ... төлем жүйелерінің қатысушы-банктеріне барлық
карточкалар бойынша бір құрылғыда қызмет көрстеуге ... ... ... магниттік жолағына қоса, сонымен қатар,
микропроцессор мен ... ... ... бар ... ... ... ... циклін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... магнитті
карточкалардың даму бастамасын ала ... ... ... ... ... мен электронды ақшалар нарығының дамуына әсерін
тигізген, микропоцессорлық карточкаларға ... жаңа ... ... қарастыра бастады. 1994 жылы «Visa», «MasterCard»
және ... ... ... ... ... компаниялар –
карточкалар, құрылғылар мен ... ... ... карточкаларға мамандандырылуға мақсатталған жұмыс тобын
құрды. 1996 жылы бұл топ ... ... ... ... - ISO 7816 ... ... ... салған
спецификациялық версия өңделді.
2 Қазақстандағы пластикалық карточкалармен есеп айырысу
ерекшеліктері
2.1 Қазақстанда пластикалық карточканы қолдану негізінде
электрондық ... ... ... ... ... АҚ-ның төлем карточкаларын пайдалану аясы
кеңеюіне байланысты өзінің клиентіне дебеттікпен катар несиелік пластикалық
карталар ұсынуда [8, 7]. Пластикалық карталар ішкі және ... ... ... ... ... ... ... ақшаны көлеңкелі
айналымнан шығаруға, банк жүйесіне деген сенімді күшейтуге, оның ... ... ... ... ... ... карталар
жаңадан бір проблемаларды алға ... бұл ... ... ... ... ... белгілі бір уақытқа дейін кездеспеген
пластикалық карточкалармен алаяқтық жасау болып табылады, ондай жағдаймен
бетпе-бет келу Қазақстандағы банк ... ... ... ... ... ... мерзімді баспасөзде Қазақстандағы пластикалық
карточка клиенттерінің аталған жүйеде немесе ... жиі ... ... ... ... қызметке пластикалық карточкамен
төлеудегі бас тартушылық, пластикалық ... ... ... ... ... ... орай
эмитенттелген банктермен блоктау тәрізді ... ... ... ... ... ең басты проблема пластикалық
карточкалармен алаяктық жасау болып ... ... ... ... жасауға байланысты банктердің жоғалтқандары соңғы
жылда 25 есе ... ... [9, 6]. ... ... ... банк жүйесі
алдында проблеманы тек техникалық тұрғыдан шешу ғана емес, ... ... ... ... яғни ... ... ... кезінде
тараптардын материал-дық жауапкершілігінің өзара қарым-катынасын реттейтін
нормативтік құкыктық актілерді әзірлеу міндеті түр, ... ... ... органдары мен банк клиенттерінің пластикалық карточкамен
алаяқтыктың (кардерлер — пластикалық карточкалармен ... ... мен ... жою ... езара бірлескен іс-қимылы қажет.
Қазақстан Республикасында ... ... және ... ... ... ... жасау арқылы біркатар банктерге
шабуыл жасады, 2010—2012 жылдары ... алу ... банк ... 23 ... ... бұл орайда ондай қылмыс ... ... ... [10, ... ... карточкаларға қатысты еңбекақы жобасы ... ... ... ол ... ... ... ... бір проценттейін құрайды, шетел валютасы бойынша ... екі ... ... ... ... карточкаларын шығаруды 14 банк
жүзеге асырады, бұл шамамен 3 мың терминалды, 2 мың ... мен ... ... ... бір ... мың ... ... керсетеді [12, 6].
Несие пластикалық карточкалары толық көлемінде пайдаланылмайды, оған несие
бюросының (азаматтардың несие ... ... ... ... ... қабілеттігінің төмендігі, адамдардың менталитеті, нарықтың
осы болігіне едәуір капитал салу қажеттігі, жекелеген банктердің ... ... ... бір-біріне сай келмеуі себеп болып отыр.
Қазақстан Ұлттық Банкі Республикада төлем карточкаларының Ұлттық банкаралық
жүйесін ұйымдастыру жөнінде шаралар алуда. 2010 ... ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамын күрған
болатын, ондағы ... ... ... ... ... ... төлем кеңістігін қалыптастыру болып табылады. Үкімет 2012 жылы 2
шілдеде Ұлттық банкаралық ... ... ... ... ... онда мына мәселелер қамтылды [13, 6]: Қазақстанның
банк жүйесінде ... ... ... кеңейте отырып, ұсақ бөлшек
тауар-ақша айналымындағы қолма-қол ақшаның үлкен масса-сынын ... ... ... ... айналымға оларды аудару жолымен
тарту; болшек сауда ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін микропроцессорлық төлем карточкаларын қолдану
арқылы аукымды қолма-қолсыз төлем ... ... ... өзі қолеңкелі
айналымдағы қолма-қол ақшаны азайта-ды және салық алымдарын толық жинауды
қамтамасыз ... ... ... ... ... тұтқаларын
жақсартады; коммуналдық төлемдерді жинау, қолік пен байланысқа төлеу
процесін жеделдетеді; ... ... ... және өзге ... ... жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... жолымен сыбайлас
жемқорлықпен күрес бағдарламаларының жұмыс істеуіне көмектеседі; бюджеттік
қаражаттарды ... тыс ... жою ... және ... реформасы
шаралары мен атаулы әлеуметтік жеңілдіктердің ... ... мен ... ... басқару есебінен
әлеуметтік аландаушылықты төмендетеді.
Қазақстан Ұлттық Банкі Басқармасы 2012 ... 25 ... ... микропроцессорлық карточкалар негізінде төлем карточкаларының
Ұлттык банкаралық жүйесінің жұмыс ... ... ... ... карточкалардың негізінде төлем карточкаларының Ұлттық
банкаралық жүйесінің ұйымдастырылуы мен ... ... және ... жүйесін пайдалану арқылы қолма-қолсыз төлемді жүзеге асырумен
және қолма-қол ақша алумен және/ ... өзге ... ... қатынастар-ды реттеуге арналған. Бұл жүйе төлем карточкаларын
пайдала-ну арқылы төлемдерді жүзеге асыруды қамтамасыз ... ... ... және ... бағдарламалық-техникалық
қаражаттардың жиынтығын білдіреді. Оның ... ... ... ... ... ... төлем жүргізу мүмкіндігін беру, қолма-қол
ақшаны алу және/немесе төлем карточкалары жүйесін пайдалану ... ... ... ... ... ... Карточка жүйесін пайдалану
аркылы ... ... ... және ... ақшаларды алу кезінде
қалыптасатын ақпаратты ... ... және беру ... ... ... ... көрсету және банкаралық клирингті жүзеге ... ... ... шарт ... ... ... арқылы
ұсынылады. Ондай шартта катысушы банктер жүйесі мен процессингтік ұйымның
құқықтары мен ... ... ... алмасудың тәсілдері мен тәртібі
және төлем-дер туралы өзге акпараттар, ақпарат кауіпсіздігін ... және банк ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын клирингтік төлемдер нәтижесі ... ... ... мен ... ... ... ... және қайта
шығару шарттары, қатысушы банк жүйесінің және процессингтік ұйымның шарт
талабын орындамағаны үшін жауапкершілік, карточка жүйесін ... ... ... ... байланысты даулы мәселелерді шешудің рәсімі,
сондай-ақ шартты бұзу және шарт ... ... ... ... ... ... операциялар бойынша бір-біріне төлейтін
комиссиялық ... ... ... шеңберінде қолданылатын тарифтік
келісіммен белгіленеді.
Төлемдік карточкалар Қазақстанда тез дамып кетті, кобі ондай болады
деп ... да жоқ, ... 2012 ... ... жарты жылдығында 167,4
миллиард теңгеге 12,9 миллион транс-акциялар жасалды [13, 8].
Қазақстандағы жаңа бағыттың бірі пошталық төлем ... ... ... [14, 4].
2.2 Пластикалық карточканың халықаралық есеп айырысу жүйелерімен
қарым – қатынас жасауы
Төлем ... ... ... жапсырма парак жасау
телекоммуникациялардың желілері ... ... ... ... жүйесінің ішкі ережелеріне және/немесе кәсіпкер мен клиенттің
арасында, ондай жапсырманы жасау ... ... ... ... өзге де ... берілген хабарлар негізінде мүмкін болады. Бұл
орайда жоғарыда аталған ... ... ... ... егер мүмкін
болмаған кезде ондай жағдайда жүзеге асырылған ... үшін ... ... алған-алмағанына қарамастан сол кәсіпкердің өзіне
жүктеледі. Қағазда жасалған төлем құжатына жасалған кез ... ... ... ... оны ... тауарды сатып алғанда, көрсетілген қызметке
төлемді жүзеге асыру мақсатында, сондай-ақ қолма-қол ... ... ... және Қазақстан Республикасы заңнамасына Қайшы келмейтін, оның
эмитенті айқындаған жағдайларда өзге де операцияларды ... ... ... карточкасын пайдалану арқылы төлем карточкасын немесе оның
реквизиттерін тауарларды сатып алғанда және ... ... ... ... және ол Қазақстанның ұлттық ... - ... ... ... ... үшін беру мен ... ... төлем жүзеге
асырылатын төлем карточкалары жүйесінің ішкі ережелерімен және/немесе төлем
карточкалары ... ... ... ... ... ... ... төлем құжатын атқаруы оны алған күннен бастап үш
жұмыс күні ішінде жүргізіледі. Егер төлем бір ... ... ... ... ... валютада жүргізілсе, карт-шоттан ақшаны алу валюта шотына
төлем валютасын конверсиялағаннан кейін ... ... ... ... ... конверсиялау төлем карточкалары жүйесінің ішкі ... ... ... ... ... ... жасалған
шарттарға сәйкес жүргізіледі. Эмитент карт-шотта ақшаны авторластырудын
сомасына ... ... егер ... ... ... пен ... ... шартта қаралған болса, осылай істеуге ... ... ... карт-шоттағы ақшаны блоктаудың шарты мен мерзімі болуы
тиіс. Авторластыруға ұсынғаннан кейін эмитентте төлем карточкасын ... ... ... асыру кезінде жасалған төлем құжатының төленуі
бойынша міндеттеме туындайды. Клиент төлем ... ... ... жүзеге асыру кезінде жасалған төлем құжатын атқару үшін өзінің карт-
шотын қажетті ақша ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету клиентке ұсынылатын эмитенттің заемы ... бұл ... ... ... ... болса, жүргізіледі. Төлем
карточкасын пайдалану аркылы ... ... ... ... ... нөмір комегімен төлем ... ... ... онда ... ... алуға, көрсетілген қызметке
немесе қолма-қол алынған ... отеу ... ... ... карточкасын пайдалану арқылы шетелдік валютаны сатып алу төлемді
сатылған шетелдік валютаны ... ... ... ... ... ... сомасына сәйкес теңгемен жүзеге асырылады. Эмитент заңнама
талаптарына қайшы келмейтін, оған ... ... ... пайдалану
аркылы жүзеге асырылатын төлемдер сомасына шектеуге қоюға ... ... ... ... төлемді жүзеге асырғаннан ... ... ... сауда чегі немесе төлем карточкасын пайдалану аркылы
төлемді жүзеге асыру ... ... ... құжатының (жапсырма парақтың)
данасы берілуі тиіс. Сауда чегінде томендегідей реквизиттер ... ... ... ... ... айы және жылы; кәсіпкердің ... ... ... ... ... мен ... ... карточкасының
реквизиттері. Сауда чегінде косымша реквизиттер болуы мүмкін.
Төлем карточкасын ... ... ... Ұлттық Банкісімен
лицензиялауға жататын валюталық операциялар ... ... ... ... ... келісім-шарт, келісім және т.б.) негізінде Қазақстан
Республикасы кеден ... ... ... ... өтуін қарастыратын
экспорттық-импорттық операциялар бойынша бес мың американдық ... ... ... ... жол ... ... ... бақылау жасау уәкілетті банктерге жүктеледі. Уәкілетті
банктің талабы бойынша клиент банққе төлем карточкасын ... ... ... ... ... бойынша растайтын құжаттарды ұсынады.
Құжаттарды ұсыну мерзімін ... банк ... ... ол ... ... аспауы тиіс. Уәкілетті банк ... ... ... ... ... жасау кезінде Қазақстан
Республикасы заңнамасын бұзу фактілерін анықтаған жағдайда, уәкілетті ... ... ... ... бастап бес жұмыс күні ішінде ... ... ... ... бұзушылықтар туралы Қазақстан Ұлттық
Банкіне хабарлауға міндетті.
Төлем карточкасын пайдалану аркылы ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда, егер: Ережелермен
белгіленген ... ... ... ... ... мен ... тиісті шарттардың тәртіптерін бұзушылықпен жасалса; қолдан жасау
белгілері болса; төлем санкцияланбаған не санкцияланған болып, ... ... ... ... ... жүйесінің ішкі ережелерін бұзушылықпен
ұсынылса, қабылдауға жатпауы ... ... ... төлем құжатын атқарудан бас тартуы ... ... ... үш ... қалдырмай жүзеге ... ... ... ... ... ... ... сатып алынған
тауардан немесе қызмет көрсетуден бас ... ... ... ... ... ... қайтаруы төлем карточкасы ... ... ... ... ... ... ... Ондай
төлемді жүзеге асырудың нысаны мен тәсілі төлем карточкалары жүйесінің ішкі
ережелерімен белгіленеді. Егер ... ... ... ... орай кәсіпкердіңтөлем карточкасын ұстаушыға ақшаны қолма-қолсыз
төлеммен жүзеге асыру мүмкіндігі көзделмеген болса, ақшаны қайтару ... ... ... ... ... жүзеге асыру жолымен жүргізіледі.
Карт-шоттан ақшаны кателікпен алып қою немесе карт-шот-тан ақшаны
Қателікпен есептеу анықталған ... ... ... төлем жасалған
жағдайда клиент бұл туралы эмитентке дереу хабарлауы тиіс. Төлемді жүзеге
асыру және төлем құжатын ... ... ... ... ... ... талап қою заңнамамен және олардың арасында жасалған
шарттармен белгіленген тәртіпте шешіледі.
Төлем карточкаларын пайдалану ... ... ... асыру кезінде
жасалған төлем құжаттары негізінде ақша аударымдары Қазақстан заңнамасының
және төлем карточкалары жүйесі қатысушыларының арасында жасалған ... ... ... ... құжатын төлеудегі кідіріс үшін
Қазақстан заң актілерінде және төлем карточкалары жүйесінің ... ... ... ... ... ... пайдасына
төлем карточкаларын пайдалану аркылы жүзеге асырылған төлемдер бойынша
түскен ақшаларды эквайердің ... ... ... мен ... ... ... ... белгіленеді. Егер аталған шартпен кәсіпкерге ақша
есептудің тәртібі мен ... ... ... эквайер кәсіпкер
пайдасына ақшаның түскені туралы жазбаны және/немесе ... ... ... күннен кейінгі келесі жұмыс күнінен калдырмай кәсіпкердің
шотына салуға міндетті. Республика шегінен тыс жерге ақша ... ... ... ... ... атқаруға ұсыну мерзімі төлем карточкалары
жүйесінің қатысушылары арасындағы жасалған, онымен төлем ... ... және ... ... ... ... ішкі ... Кәсіпкер, егер Республика заннама ... ... ... ... еместің қызмет көрсетуін
пайдалануға қүқылы емес.
Төлем карточкасын пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... кезінде төлем карточкасы блок жасалмаса, оның әрекет
ету мерзімі отіп ... және ... ... онын ... ... ... ішкі ... сәйкес, сол арқылы төлем жүзеге
асқан. төлемді жүзеге асыру үшін пайдаланған ... ... ... ... ... ... ... және қолдан
жасалған төлем карточкаларын пайдалану-мен жүзеге ... ... ... ... ... жоғалту, ұрлату немесе немесе ... ... ... ... енгеннен кейін санк-цияландырылмаған төлемді
жүзеге асырған эмитент клиентпен араларында жасалған шартта ... ... ... ... ... ... ... етеуге міндетті. Эмитент санкцияландырылмаған төлемді жүзеге асырумен
байланысты болған зиянды клиентке, егер ... ... ... санкцияландырыл-маған төлемді жүзеге асыруға катысқаны немесе
оны жүзеге асыруға ... ... ... ... емес.
Санкцияландырылмаған төлемді жүзеге асырғаны үшін төлем карточкалары
қатысушыларының жауапкершілігі заңнама ... және ... ... катысушылары арасында жасалған шарттарға сәйкес айқындалады.
Санкция-ландырылмаған төлем үшін клиенттің ... ... ... ... ... ... және ол төлемді жүзеге асыру үшін
эмитенттің комиссияларын есепке алумен қатар ... ... ... ... Егер ... ... оның ... мерзімі
көрсетілмесе, ондай төлем карточкасын пайдалану арқылы жүзеге ... үшін ... оның ... ету ... ... ... ... аяқталғаннан кейінгі мерзімде, эми-тентке жүктеледі, бұл эмитент ... ... ... шартта көзделуі тиіс.
Эмитент мынадай жағдайларда төлем карточкасын блоктауға қүқылы: төлем
карточкасын ұстаушыдан ... ... ... ... ... пайдаланғаны туралы хабарды алу; төлем карточкасын
ұстаушының төлем карточкасын беру ... ... ... оз
міндеттемелерін орындамауы; төлем карточкасын пайдалану ережелерін бұзу;
клиенттің карт-шотындағы ақшаға тыйым салу, ... ... ... клиенттің карт-шоты бойынша шығыс операцияларын токтатып кою. Төлем
карточкасының ... ... ... ... ... туралы
хабарламаның мерзімдері мен тәсілдері, соңдай-ақ аталған хабарламаның
күшіне ену мерзімі төлем ... ... ішкі ... ... ... беру туралы шартпен белгіленеді. Егер төлем карточкалары
жүйесінің ішкі ережелерімен және ... ... беру ... ... карточкасының жоғалуы, ұрлануы немесе санкцияландырылмай пайдалануы
туралы хабарлама күшіне ену ... ... ... онда ... ... ... ... хабарламаны кабылдауға құқылы төлем
карточкалары жүйесінің өзге катысушы алған сәттен бастап күшіне ... ... ... оны ... томендегідей жағдайларда алып
коюға күқылы: төлем карточкасының әрекет ету мерзімінің аякталуы; төлем
карточкасын ұстаушының төлем карточкаларын беру ... ... ... ... орындамауы; төлем карточкасын ұстаушының төлем карточкасын
пайдаланудан бас тартуы; төлем карточкасын беру туралы шарттың ... ... ... талабы бойынша оның өзіне беріл-ген ... ... ... ... асырылған төлемдер туралы акпаратты
құрайтын жазбаны ұсынуға ... ... ... ... түрінде немесе
электронды нүсқада ұсынуға тиіс және томендегідей ақпаратты қамтиды: төлем
карточкасынын реквизиті; ... ... ... және ... ... төлем
карточкасын пайдалану арқылы әр төлемнің ... ... ... мен ... ... ... пайдалану арқылы төлемдерді жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қатар эмитент пен
клиенттің арасындағы шартпен және/немесе төлем карточкалары ... ... ... ... ... ... мүмкін. Клиентке
берілетін жазбада эмитентті нақты айқындайтын ... ... ... бір жүйенің төлем карточкаларын немесе төлем ... ... ... ... ... ... күнінен бес жұмыс күні ішінде
эмитент жазбаша түрде бұл туралы ... ... ... ... ... ... хабарламада мыналар көрсетілуі тиіс: төлем ... ... ... ... ... төлем карточкалары жүйесінің
атауы; төлем карточкасының түрі ... ... ... ... ... өзге түрі). Банк Қазақстан Ұлттық Банкіне
Қазақстан Ұлттык Банкімен белгіленген ... мен ... ... ... ... ... төлем карточкалары туралы мәліметтерді ұсынады.
Эмитент Ережелердін талаптарын бұзған жағдайда Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... ... ... ... ... кері қайтарыл алуға
қүқылы.
2.3 2010 – 2012 жылдардағы Қазақстан банктерінің ... есеп ... ... жылдар кезеңінде төлем карточкалары нарығы жоғарғы ... ... ... күні ... ... шығарған айналымдағы
карточкалар саны 3,98 млн. ... ... Осы ... саны 3,81 млн. ... ... ... халқының экономикалық
белсенді бөлігінің 46,5%-ын құрады, Демек, қазіргі уақытта республиканың
әрбір 4-ші ... ... ... ие ... отыр.
2012 жылдың 9 айы ішінде қазақстандық бөіктердің шығарған төлем
карточкаларын қолдану ... ... 860,7 ... ... ... саны ... транзакция жасалды. Бұл репе, төлем карточкалары арқылы жасалған
барлық операциялар қолемінің 11%-ын ... ... ... ... ... 89%-ын ... мен банк ... арқылы төлем
карточкаларын пайдалана ... ... ақша ... ... құраған. Бұл керсеткіштер, өлі де болса халықтың ... ... ... ... ақша алу құралы ретінде қолданып
отырғандығын ... ... ... мен ... ... ... ... карточкаларын қолдану
аркылы жасалатын қолма-қол ақшасыз төлемдердің ... ... ... Банк пен ... ... ... бірқатар жаңа қадамдарға барған
болатын. Қабылданған шаралардың ... ... ... ... мен ... үшін есеп ... ... үшін қабылдайтын сауда
ұйымдарының дамыған инфракүрььлымын қалыптастыру ... ... ... ... ... және ... ... ұйымдарының
санаттары бекітілген 2010 жылдың 15 желтоқсанында ... ... ... ... атап кеткен жөн. Бұл шара қолма-қол ақысыз төлемдердің
артуы мен төлем карточкаларына қызмет көрсететін инфрақұрылымның дамуына
айтарлықгай әсер ... ... ... алып келген жоқ.
Төлем карточкаларын Қазақстан Республикасының барлық аумағында Төлем
карточкаларының ұлттық банкаралық жүйесi ... ... ... қамтамасыз ету үшiн нақты микропроцессорлық төлем ... банк ... ... ... ... ... ... үшiн тиiстi жаәдайлар жасау және инфрақұрылым құру ... ... ... ... есеп айырысудағы
келеңсіздіктер мен оны жетілдіру жолдары
3.1 Карточкаларды пайдаланудағы қиындықтардың орны
Қазақстандық кейбір мерзімді баспасөзде ... ... ... ... ... ... банкоматта жиі қайталанатын
кідірістер, сатушылардың тауарға немесе қызметке пластикалық ... бас ... ... карточкалармен операцияларды
халықаралықтөлем жүйелерімен, ... ... ... ... ... блоктау тәрізді проблемалармен ұшырасып
отырғандығы жазылуда, бірақта әлемдегі ең ... ... ... ... жасау болып табылады. ... ... ... ... ... ... жоғалтқандары соңғы
жылда 25 есе артып кетті [9, 6]. Осыған байланысты Қазақстанның банк жүйесі
алдында проблеманы тек техникалық тұрғыдан шешу ғана ... ... ... ... ... яғни пластикалық карточкамен алаяқтык кезінде
тараптардын материал-дық ... ... ... ... құкыктық актілерді әзірлеу міндеті түр, сондай-ақ банктердің,
құқық қорғау органдары мен банк ... ... ... ...... ... ... жасаушылар)
себептері мен салдарын жою жөніндегі езара бірлескен іс-қимылы қажет.
Қазақстан Республикасында ... ... және ... ... ... қолдан жасау арқылы біркатар банктерге
шабуыл жасады, 2010—2012 жылдары ақшаны алу ... банк ... 23 ... ... бұл ... ондай қылмыс санынын
өсе түсуі байқалады [10, 61].
Жалған төлем карточкаларына, сондай-ақ ... ... ... өзге де төлем және есеп айырысу ... ... ... немесе өткізгені үшін қылмыстық жауаптьшық Қылмыстық кодекстің 207-
бабында белгіленген. Қылмыстың тікелей объекті — төлем ... ... ... және есеп кұжаттарын дайындауды, айналымға шығаруды реттейтін
қоғамдык ... ... заты — ... және есеп ... ... болып табылмайтын өзге есеп айырысу құжаттары.
Төлем және есеп карточкалары банктегі ағымдағы есеп, банк ашқан банк
клиенттеріне берілген төлем ... ... ... Өз есеп ... ... ... ... — түрлі аккредитивтер, авизо, төлем
тапсырмалары және ... ... ... белгіленген құжаттар
жатады.
Қылмыстың(субъективіті нышанына мына нысандардағы іс-өрекеттерді жасау
арқылы сипатталады: 1) жалған төлем және есеп карточкаларын ... ... ... ... Қылмыстың объективтік жағының бұл белгілерін Қылмыстык
кодекстің 206-бабына талдау жасағанда толық ашып ... ... ... ... істеген уақыттан бастап ... деп ... бұл ... ... ... жатады.
Қылмыс субъективтік жағынан тікелей қасақаналықпен және арнаулы мақсат
— жалған төлем карточкаларын, өзге есеп құжаттарын дайындау немесе өткізуді
басшьшыққа ала отырылып ... ... ... 16-ға толған, кез
келген адам.
Осы баптың 2-тармағында алым немесе есепке алу ... ... ... ... бір ... Көбінесе көпшілік қолды тұтыну тауарларын,
сонымен бірге коммуналдык, ... ... да кең ... ... ... бір ... Ол ... бағасынын немесе көрсетілген
қызметтер үшін ... ... ... сөйтіп ол табыс көзіне айналады.
Осыған байланысты салыктың осы түрін төлегендерге акциздік алым маркалары
беріледі.
Қылмыстың объективтік жағы ... ... ... сипатталады.
1) Едәуір зиян келтіруге әкеп соқкан акцизделетін тауарлардық акциздік ... ... алу — ... ... таңбалаудың тәртібі мен ережесін бүзу.
Едәуір зиян он айлық есептік көрсеткіштен жүз есе ... ... ... ... алым және ... алу — бақылау маркаларын қолдан ... ... ... ... алу; 4) сол ... колдан жасалған акциздік
есепке алу — бақылау маркаларды пайдалану; 5) ... ... ... алу — ... ... ... Осыңца көрсетілген дайындау, алу,
пайдалану, өткізу өрекеттерінің түсінігі Қылмыстық кодекстің 206, ... ... ... ... Айлық есептік көрсеткіштен жүз есе
алатын ... ... ... едәуір залал деп танылады. Құрылысы жағына
қылмыс материалдық кұрамға жатады.. Көрінеу жалған акциздік ... ... ... алу ... маркасын еткізу мақсатында әзірлеу немесе алу,
сондай-ақ пайдалану немесе өткізу осы ... ... ... ... табылады (208-бап 2-тармағы).
3.2 Карточкаларды пайдалануды жетілдіру жолдары
      ... ... ... ... ... ету ... тиiмдi және сенiмдi қызмет етуiн қамтамасыз ету олардың тұрақты
жұмыс iстеуiн қамтамасыз етудi қадағалау мен бақылауды жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... жаңа ... жөнiндегi шаралар қолданылатын болады.
      Сонымен қатар, төлем ... ... ... және ... ... ... төлем карточкаларын қабылдау желiсiн кеңейту бойынша
бiрыңғай Ұлттық желi құру жөніндегі жұмыс жалғасын ... ... ... барлық iс-шараларды iске асыру мыналарды
қамтамасыз етуге:
Мемлекеттiк органдарға:
1) ақша айналымын бақылауды күшейтудi, ... ... ... азайтуды және жанама салықтар бойынша алымдардың толық болуын
қамтамасыз ... ... ... ... ... нақты секторына
инвестициялау үшiн банктiк жүйеге жинақтау;
3) бюджет ақшасының түсуiн және ... ... ... және
тиiсiнше мемлекеттiк органдардың және ... ... ... ... пайдалану мүмкiндiгiн болдырмауды ұйымдастыру; 
4) республикалық және жергiлiктi бюджеттердегi түсiмдердi болжаудың
тиiмдi мүмкiндiктерiн жасау; 
5) айналыстағы қолма-қол ақша ... ... ... ... байланысты шығыстарды қысқарту;
6) экономикадағы бақылаусыз ақша ағынына байланысты ... ... ... әлеуметтiк қолдау, әлеуметтiк жәрдемақылар, балаларға
төленетiн ай сайынғы жәрдемақылар, ... ... ... ету, ... қосымша қызметтер көрсету жөнiндегi ... ... ... қолма-қол жасалмайтын есеп айырысуды ендiру
мүмкiндiгiн бередi.
Екiншi деңгейдегi банктерге: 
1) бiрыңғай ... ... ... ... және ... банктер
эмиссиялаған төлем карточкалары ... ... ... ... ... ... базасын кеңейту, есепке алу сапасын жақсарту; 
3) халықтың ... ақша ... ... ... ... ... түскен кiрiстердi көбейту; 
5) эмиссиялық-кассалық жұмысқа (ақшаны инкассациялау, өңдеу, ... ... ... ... есеп ... ... ... технологиясымен
үйлестірiлген микропроцессорлық карточкалар пайдаланылатын болғандықтан
қаржы залалдары мен тәуекелдерiн, ... ... және ... ...... толық болдырмау және ақпаратты қорғау;
7) тауарларға ақы төлеу және қолма-қол ақша алу ... ... ... ... off-line ... ... ... банктiң орталық компьютерлiк жүйесiне түсетiн күштi ... ... және ... ... ... инкассация операцияларының қарапайымдылығы, жылдамдығы,
сенiмдiлiгi, байланыс желiлерiн жүргiзуде немесе жалдауда ... ... ... сол ... басқа карточқалық төлем
жүйелерiнiң магниттi жолағы бар карточкасының да терминалдық ... ... ... ... және қызмет көрсету ұйымдарына:
1) төлем карточкалары бойынша есеп айырысуды жүзеге ... ... ... ... ... алудың сапасын жақсарту; 
3) қолма-қол ақшаның инкассациясына, сақтауға және өңдеуге ... ... ... ... ... ... ... жүргiзуге кететiн
уақыт шығынының болмауы, қағаз құжаттарды қолмен жасау және ... ... ... ... iстеу үшiн мамандардың арнайы
бiлiмi және ... ... ... ... ... ... жасалған төлем операцияларына сауда ұйымы әкiмшiлiгiнiң
тарапынан қарапайым ыңғайлы бақылау; 
6) iрi және ұсақ сауда нүктелерiнде төлем ... ... ... сол ... терминалында қызмет көрсетуге микропроцессорлық
карточкаларды, сол сияқты әдеттегi ... ... да ... ... карточкаларды ұстаушы клиенттерге:
1) жоғалту, ұрлау, есеп ... ... ... ... алаяқтықтан қорғауға техникалық кепiлдiк беру;
2) салым бойынша пайыздар ... ... кiрiс алу ... карточкадағы ақша карточқалық есепшоттың жалпы теңгерiмiне кiредi;
3) жедел сатып алу, iрi және ұсақ ... алу ... үшiн ... ... ... ... ... кезде қаражаттың жұмсалмаған
бөлiгi банкте ... және ... ... ... 5) карточканың көмегімен ақша аударымдарын және есепшоттарды ... ... ... ... ... ... ... бойынша қаржы операцияларын жеңiл, ыңғайлы бақылауды, кез келген
сауда нүктесiнде, банкоматта немесе банктiң ... ... ... операциялар бойынша анықтамалар немесе карточканың көкейкесті
теңгерiмi бойынша жиi қажет ... ... алу ... өзiне-өзi қызмет көрсету терминалы арқылы ... ... салу ... ... ... ... кассалық қызмет көрсетуге жұмсалатын шығындарды
төмендету;
2) есепке алу сапасын жақсарту мүмкiндiгiн бередi.
Қорытынды
Төлем ... ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... ... клиенттің шотынан қысқа ... ... ... ... ... ... ... карточкасы
Қазақстандағы төлем жүйесінің болашағын білдіреді. Ол тек қолма-қол ақшаны
ғана ауыстырып қана ... ... ... ... да ... ... ... фотография мен болатын карталарды ұсынады). Әлемде
екі жарым миллиардтан астам адам тауарлармен қызмет ... үшін ... есеп ... ... ... ... соңдай-ақ еңбек
ақыны алу және өзге де есептеулердің құралы ретінде қолданылады, демек ... ... есеп ... әрі ... әрі ... ... уақытта Қазақстандағы магниттi жолағы бар төлем карточкалары
негiзiндегi жергiлiктi және халықаралық төлем жүйелерi ... ... ... ... ... ұсақ ... ... алмайды. Магниттi жолағы бар төлем карточкалары ... ... ... және ... ... ақы ... ... терминалының процессинг орталығымен тiкелей байланысы кезiнде төлем
карточкаларын пайдалана отырып ... ... ... алмасу режимi) ғана
жұмыс iстейтiн төлем жүйелерiн ... ... ... ... құнына байланысты ұсақ төлемдерге қызмет көрсету тиiмсiз. Сонымен
қатар, Қазақстан ... ... ... ... авторизацияның қажеттi деңгейiн жаппай қамтамасыз ете алмайды.
Төлем карточкаларын Қазақстан Республикасының барлық аумағында Төлем
карточкаларының ұлттық ... ... ... ... ... ... ету үшiн ... микропроцессорлық төлем карточкасын
қандай банк шығарғанына қарамастан, микропроцессорлық төлем ... ... үшiн ... ... ... және инфрақұрылым құру қажет.
Микропроцессорлық карточкалар негiзiнде Төлем карточкаларының ұлттық
банкаралық жүйесiн құрудың мақсаттары:
- халықтың қолындағы ... ақша ... ... ... ... ... қандай банктiң қызмет көрсететiнiне қарамастан, ... ... ... көрсету бойынша бiрыңғай "төлем" кеңiстiгiн құру;
- мемлекеттiк басқаруда болашағы бар ... ... ... ... жаңа ... тәртiптi қалыптастыру;
- ақша айналымына мемлекеттiк бақылауды күшейту;
- бөлшек төлем жүйелерiне жаңа озық ақпараттық технологияларды ... ету ... ... ... ... ... ... словарь/Под ред. Сухарева А.Я., Зорькина В.Д.,
Крутских В.Е. М.: ИНФРА-М, 1997. 488-бет.
2. Аргументы и факты. 1998. №16. ... ... ... 1998. 29 ... Абылхасимов С. Народный банк Казахстана переходит на чиповые платежные
карточки//Банки Казахстана. 2003. № 5. 4—5 ... ... ... ... ... ... ... реформа в Казахстане. 2003. №3. 58-61-беттер.
6. Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы. 1999. №48. ... ... ... ІҮ ... ... ... стран СНГ и
Балтии. 2003. 16-18 қыркүйек. 25-27-бегтер.
8. Дудка К //РАЧОКАМА. 1998. 6 ... ... ... ... ... 1998. 6 ... ... Брушковский К. Особенности исследования поддельных ... ... в ... 2006. №3. ... ... Б.Х. ... ... вчера, сегодня, завтра.
Караганда: КВШ ГСК РК, 1995.
12. Рамазанов Н. Пластиковая зона//Деловая неделя. 2003. 13 маусым.
13. Марченко Г.А. ... ... ... на ... мы ... ... ... простым людям//Казахстанкая правда. 2003. 22
шілде.
14. Ержанов О.С.//Газета для босса. 1999. 28 желтоксан.
15. Евзмин З.П., ... В.А. ... и ... ... Пг., 1916. ... Рид Э., ... Р., Гилл Э., Смит Р. ... банки. М., 1983. С.25-
32.
17. Евзлин З.П., Дмитриев-Мамонов В.А. Указ. соч. ... ... ... және ... ... ... ҚР ... 30.08.1995.
19. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы:
Экономика, ... ... С.Б. ... банктердің операциялары. — Алматы: Қазақ
университеті, 2002
21. Деньги, кредит, банки / Под ред. ... О.И. - М.: ... ... ... ... несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы:
Экономика, 2001.
23. Мельников В.Д., Ильясов К.К. ...... изд. 2-е, ... ... ... ... ... О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: ... ... ... А
|БанкЦентрКредиттің пластикалық карточкасының қызметтері ... ... ... ... ... |
| ... ... жасаудың және қолма-қол ақша алудың әмбебап құралы. ... ... ... ... ... ақша алып жҮру қажеттігінен |
|босатады, ал бұл Сіздің ... ... ... және ... |
|орындарында қызмет көрсетудің ыңғайлылығын ... ... |
| ... ... ... қай елде жүргеніңізге қарамай, карточкалық ... ... ... ... бойы әрі ... алуыңызға |
|мүмкіндік береді. |
| ... ... ... ... ... қорғалуы қосымша |
|қауіпсіздікті қамтамасыз етеді. |
| ... ... ... ... жасаған кезде, сома тиімді бағаммен |
|карт-есепшот валютасына ... ... ... |
| ... ... оңай әрі ... ақша ... аласыз. |
| ... ... ... бірінің атына қосымша карточка ашып, оған |
|өзіңіздің карточкалық ... ... ... бере ... |
| ... ... ... ... алып ... шыққанда, |
|карт-есепшотыңыздағы қаражатты декларациялаудың қажеті жоқ, кез ... ... сома ... қиындықсыз барлық шекарадан өте береді. |
| ... ... ... ... Дербес Сәйкестендіру Нөмірін (РІN-код) аласыз. |
|Оны есте сақтап, ешкімге айтпаған жөн, ... ... ... да ДСН ... ... ... қажет. |
| ... ... ... ... ... ... ... құқыңыз жоқ.|
Қосымша Ә
|Картаны қайда пайдалануға болады. |
| ... ... мен ... ... төлем жасау үшін картаны VISA төлем |
|жүйесінің эмблемасы орналасқан кез келген ... ... ... ... ... аласыз. |
| ... ... ... ... ... кез келген банкоматтан немесе |
|банк белімінен қолма-қол ақша ала аласыз. |
| ... ... ... ... ... ... ... |
|бойынша несиеге есеп ... |
| ... |
| ... - ... ... ... көрсету, оған карточканың |
|көмегімен жүргізілетін операциялар бойынша сауда және сервис мекемелерімен|
|есеп айырысу кіреді. Қазіргі сәтте Сізге VISA ... ... ... |
|көрсете алатын сауда және сервис мекемелерінің бүкіл әлем бойынша саны 18 |
|миллионнан асты. |
| ... ... ... ... ... ... ... Төлем карточкаларын ұстаушыларға қызмет көрсету |
|туралы шарт жасау ғана жеткілікті. Пластикалық карточкалармен жұргізілген |
|операциялардан түскен ... ... ... ... ... есепшотыңызға|
|салынады. |
| ... ... ... үшін ... ... ... таңдау. |
|Мекеменің қалауы бойынша Банк механикалық импринтерлер (бұл кезде Банк ... ... ... ... ... ... немесе Электрондық |
|РО5-терминалдар (операция жүргізуге автоматты түрде рұқсат беріледі) ... |

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қолма-қолсыз есеп айырысу34 бет
ҚР-дағы пластикалық төлем карточкаларының одан әрі жетілдіру мәселесі25 бет
Ақша айналымы және оның құрылымы28 бет
Қолма-қол ақшасыз есеп айырылысу нышандары23 бет
Қолма-қолсыз есеп айырысу туралы28 бет
Бюджетпен есеп айырысудың аудиті35 бет
Бюджетпен есеп айырысудың бақылауы мен аудиті19 бет
Бюджетпен есеп айырысудың есебі68 бет
Еңбек ақы бойынша есеп айырысудың аудиті32 бет
Еңбек ақы бойынша есеп айырысудың есебi56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь