Несие жүйесінің экономикалық мәні және маңызы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1. НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
1.1. Несие қатынастарының пайда болуы және дамуы
1.2. Несие жүйесі туралы ұғым, мәні мен қажеттілігі
1.3. Әлемдегі несие жүйесі дамуының қазіргі тенденциясы.

2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯСЫН ТАЛДАУ
2.1. Несие жүйесін реттеу құқықтары, құқықтық негіздері
2.2. Несие жүйесін құру принциптерін талдау
2.3. 2004. 2007 жылдар аралығындағы несие жүйесінің қызметтерін, өзгерістерін талдау

3. НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ

3.1. Несие жүйесінде пайда болған негізгі мәселелер
3.2. Несие жүйесінде пайда болған мәселелерді шешу жолдары.

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИТТЕР ТІЗІМІ

ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Несие — нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық дамудың ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шаруашылық, субъектілерімен қатар, мемлекет те, үкімет те, сондай-ақ жеке азаматтар да пайдаланады.
Экономикалық категория ретінде, несие — кәсіпорындар, ұйымдар және бірлестіктер, сондай-ақ халық арасындағы несие құрын құру және оларды қайтарылу, пайыз төлеу шартында белгілі бір мерзімге уақытша пайдалануға беру негізінде қалыптасатын өндірістік қатынастар жиынтығы.
Шаруашылық буындарына көрсететін қаржы-несиелік қызметтерінің санына, мөлшеріне және олардың көлеміне, сондай-ақ мамандануына қарай несие жүйесінің өзегі - банк жүйесі, ал несие институттарының жұмысын үйлестіретін бірыңғай орган - Орталық банк болып саналады.
Орталық банк - мемлекеттің банк жүйесінің бірінші денгейіндегі басты банк, басты эмиссиялық банк. Ол - "банктердің банкісі". Ол заңды және жеке тұлғалармен опе¬рация жүргізбейді, оның клиенттері - коммерциялық банктер мен басқа несие институттары, сонымен қатар үкімет мекемелері.
Коммерциялық банктер - банк жүйесінің екінші деңгейіндегі банк, олар кез келген мемлекеттің несие жүйесінің негізгі буыны. Коммерциялық банктің негізгі қызметі кәсіпкерлерге, халыққа жан-жақты несие-қаржылық қызмет көрсету.
Несие қатынастарының нақты көрінісін несиенің форма¬лары мен түрлері сипаттайды. Несиенің мазмұны мен түрі диалектикалық бірлікте болады. Өндірістік қатынастардың өзгеруі несиенің мазмұны мен оның қолданылатын түрін өзгертеді. Несиенің негізгі екі формасы: коммерциялық несие және банктік несие болады. Бұл екі несие бір-бірінен несие субъектілері, құрамы, қарыз объектісі, динамикасы, процент мөлшері және қызмет ету аясы бойынша ажыратылады.
Коммерциялық несие - ол тауар өндірушінің басқа тауар өндірушіге сатқан тауары үшін ақша төлеуді кейінге қалдырып, оны қарызға беруі. Банктік иесие - ол банкте шоғырланған қаражат қорынан клиенттерге кайтарым мерзімін белгілеп, ақша түрінде берілетін несие.
Несиенің түрлері - ол ұйымдастыру-экономикалық нышандарына байланысты әрбір несиені сипаттау. Несиені түрлерге бөліп жіктеуде әлемдік біркелкі стандарт жоқ. Несие қатынастарының дамуына және тауар-ақша айналысының өрістеуіне байланысты несие ақшалы және тауарлы болып бөлініп, одан әрі несиенін жаңа түрлері пайда болуы мүмкін.
Несиенің функцияларын қарастыру үшін келесідей ғылыми амалдар орынды. Біріншіден бәрінен бұрын функция да несиенің мәні сияқты объективті сипатта. Екіншіден, несиенің функциясын талдау кезінде тағы да бір жағдайды ескеру керек: несие өзінің қозғалыс процесінің әрбір кезеңінде барлық функцияларымен емес, олардың біреуімен немесе бірнешеуімен өз мәнін көрсетеді. Мысалы, ақша төлем құралы функциясында бір мезгілде айналыс құралы функ¬циясын немесе қор жинау функциясын атқара алмайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
2. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
3. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. — Алматы: Қазақ университеті, 2002
4. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: Финансы и статистика, 1999.
5. Банковское дело /Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1998.
6. Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапиду-са М.Х. - М., 1996.
7. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: Банки и биржи, 1995.
8. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. — Алматы: Ирбис, 2000.
9. Гвоздев Б.З. Факторинг. — М.: Ассоциация авторов и изда¬телей, Тандем, Экмос, 2000.
10. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2001.
11. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1999.
12. Международные валютно-кредитные и финансовые отноше¬ния /Под ред. Красавиной Л.Н. — М.: Финансы и статистика, 1994.
13. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. — Алматы, изд. 2-е, перераб. и доп. Қаржы-қаражат, 1997.
14. Евзмин З.П., Дмитриев-Мамомнов В.А. Теория и практика коммерческого банка. Пг., 1916. С.37.
15. Рид Э., Коттер Р., Гилл Э., Смит Р. Комерческие банки. М., 1983. С.25-32.
16. Евзлин З.П., Дмитриев-Мамонов В.А. Указ. соч. С.37-37.
17. Банковское дело /Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 1998.
18. Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
19. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: Банки и биржи, 1995.
20. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. — Алматы: Ирбис, 2000.
21. Гвоздев Б.З. Факторинг. — М.: Ассоциация авторов и изда-телей, Тандем, Экмос, 2000.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1. НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
1. Несие қатынастарының пайда болуы және дамуы
2. Несие жүйесі туралы ұғым, мәні мен ... ... ... жүйесі дамуының қазіргі тенденциясы.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯСЫН ТАЛДАУ
1. Несие жүйесін реттеу құқықтары, құқықтық негіздері
2. Несие жүйесін құру ... ... 2004- 2007 ... ... ... ... қызметтерін,
өзгерістерін талдау
2. НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
1. Несие жүйесінде пайда болған негізгі мәселелер
2. Несие жүйесінде пайда ... ... шешу ... ... ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ
Несие — нарықтық экономиканың тірегі ретінде экономикалық дамудың
ажырамас элементін білдіреді. Оны барлық шаруашылық, субъектілерімен ... те, ... те, ... жеке азаматтар да пайдаланады.
Экономикалық категория ретінде, несие — кәсіпорындар, ұйымдар ... ... ... арасындағы несие құрын құру және ... ... ... шартында белгілі бір мерзімге уақытша пайдалануға
беру негізінде қалыптасатын өндірістік ... ... ... ... ... ... ... және олардың көлеміне, сондай-ақ мамандануына қарай ... ... - банк ... ал ... институттарының жұмысын
үйлестіретін бірыңғай орган - Орталық банк болып саналады.
Орталық банк - ... банк ... ... ... ... басты эмиссиялық банк. Ол - "банктердің банкісі". Ол заңды және жеке
тұлғалармен операция жүргізбейді, оның клиенттері - ... ... ... ... ... ... қатар үкімет мекемелері.
Коммерциялық банктер - банк жүйесінің екінші деңгейіндегі банк, олар
кез келген мемлекеттің несие жүйесінің негізгі буыны. ... ... ... ... ... ... ... қызмет
көрсету.
Несие қатынастарының нақты көрінісін несиенің формалары мен түрлері
сипаттайды. Несиенің мазмұны мен түрі ... ... ... қатынастардың өзгеруі несиенің мазмұны мен оның қолданылатын
түрін өзгертеді. Несиенің негізгі екі формасы: ... ... ... ... ... Бұл екі ... ... несие субъектілері, құрамы,
қарыз объектісі, динамикасы, процент мөлшері және қызмет ету аясы бойынша
ажыратылады.
Коммерциялық несие - ол ... ... ... тауар өндірушіге
сатқан тауары үшін ақша төлеуді кейінге қалдырып, оны ... ... ... - ол ... ... ... ... кайтарым мерзімін белгілеп, ақша ... ... ... ... - ол ұйымдастыру-экономикалық нышандарына байланысты
әрбір несиені сипаттау. Несиені ... ... ... ... ... жоқ. Несие қатынастарының дамуына және ... ... ... ... ... және ... ... бөлініп, одан әрі
несиенін жаңа түрлері пайда болуы мүмкін.
Несиенің функцияларын қарастыру үшін келесідей ... ... ... ... ... ... да несиенің мәні сияқты объективті
сипатта. Екіншіден, несиенің функциясын талдау кезінде тағы да бір ... ... ... ... ... ... әрбір кезеңінде барлық
функцияларымен емес, ... ... ... ... өз мәнін
көрсетеді. Мысалы, ақша төлем құралы ... бір ... ... ... ... қор ... функциясын атқара алмайды. Несие де сол
сияқты. Үшіншіден, функция - бұл ... ... ... өзгермелі категория.
Несиенің мәнінің өзгеруімен қатар оның көрінісі де өзгереді. Төртіншіден,
функция несиенің біртұтас процесс ретіндегі ... ... ... ... ... ... мен ... ерекше көріністерін
сипаттауы керек. Коммерциялық несиенің, банктік несиенің жеке бөлектенген
функциялары жоқ. Функцияны ... ... ... түрлері емес, оның
экономикалық категория ретіндегі мәні тудырады. Несиенің теориясында ... ... ... ... ... ... ... несиелік
операциялардың ауыстыруы.
1. НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МӘНІ ЖӘНЕ МАҢЫЗЫ
1.1. Несие қатынастарының ... ... және ... кейін ізінше несиені ойлап шығару – адамзаттың данышпандық
табысы. Себебі несиені пайдаланудың ... ... ... және
жеке қажеттілікті өтеу уақыты қысқарады. Қарыз алушы кәсіпорынның несие алу
арқылы өз өндірісін кеңейтуге, ал жеке ... өз ісін ... ... қажетті заттарды болашақта емес қаріз алуға мүмкіндігі туады.
Несие қатынастары ... ... ... мүліктік жіктеліп
ыдырауы нәтижесінде бір ... бай ... және ... ... болып
бөлініп, біреуінде артық қалған өнімнен оны кейін қайтарып ... ... өз ... ... алуынан пайда болды. Бұл кейінірек өсімқорлық
(ростовщический) несие деп аталады.
Өсімқорлық несиеге тән ... ... ... – көпестер,
саудагерлер, салық жинаушылар, ... ... мен ... діни ордалар, ал
қарыздар – ұсақ өнім өндірушілер, құл иеленушілер мен ... ... ... ... ағымдағы тұтыну мұқтажын өтеуге ғана ... ... ... ... ... ... ... Бұл несие үшін
өсім ақының деңгейінің өте ... ұсақ өнім ... ... өз ... ... ... етті. Мысалы, феодализм
тұсындағы Германияның әр ... ... ... ... үшін төленетін
ақының деңгейін 21 ... 43 ... ... ... ал ... 100-200% - ке ... рұқсат етіледі. Дегенмен, өсімқорлық
несие капиталистік өндіріс әдісінің пайда ... алғы ... ... ескі ... ... ... жаңа ... пайда болуына негіз
дайындайды. Сөйтіп несиенің нышандары алғашқы қауымдық құрылыстың ыдырауы
кезінде пайда болып, капиталистік тауарлы ... ... ... ... жетті.
Ал капиталистік несие капиталистік өндіріс әдісінен ... ... ... көрсетеді. Сондықтан капиталистік несиенің
өсімқорлық несиеден елеулі ерекшеліктері бар:
Біріншіден, ... ... ... ... алушылар – ұсақ өнім
өндірушілер, құн иеленушілер мен ... ал ... ... ... және сауда капиталистері алады.
Екіншіден, қарызға берген ақшаны пайдалану әдісі ... ... ... ... ... ақша несие берушіге ғана капитал ретінде өсім
ақы ... ... ... ... ... ... де, ... да
капитал ретінде қосымша құн алуүшін жұмсайды.
Үшіншіден, экономикалық маңызы бойынша. Өсімқорлық несие өндірістің
құлдырауына тіресе, ... ... бір ... ... өсуіне, ал
екінші жағынан ... ... ... қайыршылықтарының
шиеленісуіне жағдай жасады.
Төртіншіден, өсім ақының шығу көзіне байланысты. Капиталистік несие
үшін өсім ... көзі – ... ... ... ... құны,
өсімқорлық несие үшін өсім ақының ккөзі – ... ... және ... ... ... ... өсім ... деңгейі бойынша. Өсімқорлық несие үшін ... ... ... ... өнім, тіпті қажетті өнімнің де бір бөлігі
жұмсалады, капиталистік несие үшін өсім ақы ... ... ... тек ... ... қарыз капиталы деген капиталситік – меншік иесінің жұмыс
істеуші ... ... ... ... ... және ... қанау негізінде өсім ақы түсіретін ақшалы капитал. Өсімқорлық
капитал ... ... ... ... ... қарыз
капиталы – капиталистік өндірістік қатынастардың көрінісі. Ол өнеркәсіп
капиталының қайталама айналымының негізінде ... ...... ... ажырамас бөлігі. Тауарлы өндіріс – ... ... ... табиғи негізі. Себебі тауардың пайда болуы
маңызды екі жағдайға байланысты: біріншіден, өнім ... ... үшін ... түрі және құны ... ... ... өнім бір ... екінші
өндірушіге ауысуы қажет, ол ауысу тек айырбас кезінде, яғни ... ... ... ... ... пайда болатын ортасы. Бірақ несиенің ... ... ... өзі қолданатын өндірістен емес, өнімдері бір-біріне
алмастыратын айырбас ортасынан іздеу керек. Себебі тауарлар қолдан-қолға
өтетін айырбас ...... ... ... көрінісі.
Өндірістегі капиталдың (қаражаттың) қайталама айналымы мен айналымы -
несие қатынастарының туындайтын және одан әрі дамитын нақты ... Енді ... ... шығу ... ... өтелік.
Кәсіпорындардағы еңбек құралдары мен еңбек заттарының құны ... бір ... ... әрі ... әрі ... әрі тауар
формасында әр түрлі қызмет атқаруы мүмкін. Қарыз капиталының пайда болатын
ең бірінші көзі - ... ... ... ... ... ... ақша қаражаты.
Ақша қорының уақытша бөлініп шығуының ... ... ... ... ... ... ... құралдары өндірісте ұзақ жылдар бойы пайдаланылып, олардың құны дайын
өнімге бірте-бірте ауысып отырады. Дайын өнімді сатқаннан ... ол ... ... ... ... ... не ... сатып алғанша
кәсіпорынның банктегі шотында ақша түріңде жинақталып ... ... қор деп ... ... егер 10 мың доллар тұратын машина 10
жыл ... онда ... ... ... оның бір мын ... түседі. Бұл уақытша бос ақша қоры - несие ресурстарының бір ... ... ... сату мен ... және ... ... алу мерзімдерінің біріне-бірі сай келмеуі. Сондықтан
сатылған дайын ... ... ақша ... бір бөлігі қолданылған
шикізаттар мен косалқы материалдардың құнын көрсетеді. Ол сома да ... ақша қоры - ... ... бір ... ... ақы ... ... мен дайын өнімді сату мерзімінің
сай келмеуі. Себебі өнімді өндіруге еңбек күші күнде жұмсалғанмен ... ... ... кешігіп жүреді. Еңбекақы төлеуге арналған сома да
уақытша бос ақша капиталы.
Төртіншіден, үдемелі ұдайы ... ... ... ... ету
үшін пайданың бір бөлігін жинақтау. Кәсіпорынға жанадан құрал-жабдықтар,
машиналар және т.б. ... алу үшін ... ... бір ... ... қою да ... бос ақша капиталы.
Сөйтіп, өндірістік капиталдың қайталама айналымы, сөзсіз, уақытқа ... ... ... ... әкеп соқтырады. Статистика мәліметтері
бойынша бүкіл ақша ... 20 ... ... ... ... болады
екен.
Қарыз капиталының жинақталатын екінші көзі - мемлекеттің уақытша бос
ақша қаражаты, яғни мемлекеттің резервтік ақша ... Ол қор ... пен ... органдарының жинаған салықтарынан олардың ... тең. ... ол ... ... ... ... қаржылық іс-әрекеттерінен түскен ақша; мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... ... және басқа да ... ... ... ... ... ... ... жағдайында мемлекеттің ақша жинағы - ... ақша түсу ... мен оны ... ... сай ... ... болатын,
негізінде, қысқа мерзімді құбылыс. Айта ... ... ... ... және т.б. ... ... ... ақша халыктың
табысы, бірақ оларды халық атынан жинақтағандықтан, ол ... ... ... ... ... ... үлесі 10 процент шамасында.
Қарыз капиталы кұрылымының үшінші көзі - халықтың жинағы. Ол ... ... ... ... ... ... ұзақ
қолданылатын заттарды, қымбат тауарларды, жылжымайтын мүліктерді сатып
алуға сақтап қойған жалақының бір ... ... ... ... (сақтылық), саудагерлік, коммерциялық себептер әсер етеді.
Ақша ... бұл ... ... ... ... да атап
өтуге болады. Мысалы, иесие-қаржы мекемелерінін ақша қаражатының шығындарды
өтеу мен салым бойынша ... ... ... ... ... бұл ... қаражатын жинаудың ерекше формасы - ол банктердің өз ... ... ... ... яғни жинағынан айырылып қалу қаупін төмендету
мақсатымен капиталын арнаулы несие жүйесі арқылы беруі. ... ... ... жарнадан түскен табыстан ұйым шығындарын өтеуден қалған
айырма ретінде қаралады.
Қорыта атйқанда, карыз капиталы (коры) өндіріс және айналыс ... ... ... ... ... бос ... және халық пен
мемлекеттің ақшалы жинағынан құралады. Ақша қоры үнемі айналыста болуы ... ол ... ... заңының талабы. Бұл талапқа сай қызмет ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуі үшін және оны дамыту
үшін ... ... ақша ... туындайды. Бұндай қажеттілік маусымдық
жұмыстарды атқару үшін де туындайды. Уақытша бос ақшаны жинақтап, оны ... ... ... қажетті жеріне жұмсап және белгіленген уақытта
қайтарып алуға мүмкіндік ... ... - ... ... ... уақытша бос ақшаны іске қосып және оны ... ... ... оның ... ... ... - ... қатынастары.
Теориялық жағынан капитал жинақтаушы барлық ... ... ... ... болмайды, ал іс жүзінде оның тек
біреуін бөліп көрсетуге болмайды. Себебі ақша қаражатын несие ... ... ... ... ... ... - ол сол субъектілерге несие
береді. Нәтижесінде ақшаны жинау және несие беру ... ... ... ... бір сома әрі ... әрі ... болуы мүмкін.
Соңғы жылдары қарыз капиталын жинақтау процесінде несие ... ... ... ... ... ... ... жеке сектордың ролі артуда.
(Германияда ол көрсеткіш 70 ... ... ... ... өсуі
барлық елдерде байқалуда. Қазіргі кезде жинақтың ең ... ... - ... ... ... Іс ... барлық жинақтар қарыз капиталы
ретінде халық ... ... ... ... етілген деп саналады.
Экономикадағы қарыз капиталын жинақтау негізінен үш формада ... ... ақша ... ... қағаздар сатып алу, сақтандыру
компанияларына ақша салу. Жинақтаушы субъектілер ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер өздерінің уақытша бос ақша
қаражатын несие жүйесіне салып, бағалы қағаздар сатып ... ... ... ... ... ... береді. Салымдардың ішінде негізінен
ағымдағы депозиттер, мерзімді депозиттер сияқты ... ... ... ... ... ... көп ... фирмалардың тікелей және портфельді
инвестициясындағы бағалы ... ... Ал ... бөлігі
мемлекеттік бағалы қағаздарға жұмсалады.
Мемлекет ақша жинақтауды үш формада: несие жүйесінде әр ... ... ... ... ... ... алу ... және резерв
қорын құру түрінде жүргізеді. Мемлекеттің қаржы активтерін қарағанда оның
екі ерекшелігін атап айту керек: соғыстан ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде тұрақты белу және несие жүйесіндегі
салымдарда қаражаттың көп ... ... ... ... ол ... 90 ... жуығы), сонымен қатар экономиканың ішкі
секторларының талаптарын қаржыландыру.
Халықтың ... бос ... ... формалары әр түрлі: ең көп
тараған формасы - ... ... ... жинақ кассаларындағы)
шоттарға салған салы-мы; арнаулы несие мекемелеріне салған ... ... ... ... ... ... қағаздарға,
әсіресе, облигацияларға салған салымы; акция сатып алуға жұмсаған ақшасы.
Қазіргі уақытта несие мекемелері халықтың ақша қаражатын тартудың жаңа
формаларын іздестіруде, ... ақша ... ... ... қаржы
ресурстарының қажетті мөлшерде құйылуын камтамасыз ете алмауда. Мысалы, 90-
жылдары АҚШ-та жүргізілген ... ... ... ... 10 мың долларға
дейінгі халықтың сұраныс жүргізілген топтарының 14%-нің ақша нарығындағы
депозиттерде, ... ... ... 5%-нің әр түрлі НАУ-шоттарында
салымдары болған. Сол уақытта жылдық табысы жылына 50 мың ... ... ... ... ... 59%-нің ақша нарығындағы
депозиттерде, 68%-нің жинақ шоттарында, 45%-нің несие ... ... ... ... ... ... ... бірдей болатын тұрақты фактор емес. Ол
көптеген конъюнктуралық факторларға, әсересе, экономиканың дамуына, ақшаның
айналысқа қажеттілігі мен ... ... ... ... ... ... байкалуда: экономика қалыпты дамыса жинақ қоры
кемиді, себебі халықтың табысының өсуі ... ... ... ... ... ... гөрі ... қажетіне жұмсауына әсер
етеді. Бұл кезде жинактағы ақша өндірістің дамуынан ... ... ... ... ... ... ... өндіру ке-зінде ақша
айналыстан шығып, жинақкд айналады. Тұрақсыз ... ... ... ... өсуіне әкеп соқтырады.
Жинақталған ақша ел экономикасын ... ... ... ... ... ... ететін құрал - несие.
1.2. Несие жүйесі туралы ұғым, мәні мен қажеттілігі.
Нарықтық экономикада несие-банк ... ... роль ... ... ... ... ... туралы екі үрлі ұғым
қалыптасқан: біріншісі – ... ... оның ... мен ... ... ... – несие-қаржы иституттарының (мекемелерінің)
жиынтығы. Несие жүйесі ұғымы банк жүйесіне қарағанда кеңірек, яғни мұнда
өзге де ... ... ... жүйесі – жалпы бантердің (ұлттық және ... ... ... ... ... жүзеге асыратын банктік емес
мекемелердің жиынтығы.
Несие ... ... ... ... оның ... несиенің барлық формалары мен түрлерін қамтиды. Несие жүйесі ... ... ... ретінде жеке және заңды тұлғалардың уақытша
бос ақшаларын есепшоттарда шоғырландырылып, оларды кәсіпорындарға, үкіметке
және халықтың әр ... ... ... ... ... ... несие қатынастары туындайды. Несие
қатынастарының мазмұнын несие мекемелерінде әр түрлі субъектілердің уақытша
бос ақша ... ... және ... ... бір ... ... ... бір төлем ақымен қайтару үшін бөліп беру анықтайды. Сонымен
бірге несие жүйесі мемлекеттің ақша ... ... ақша ... бір ... ... ... ... қамтамасыз ету арқылы
өндірістің ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың және халықтың ақшалы есеп ... ... ... ... әр ... несиелік, сақтандыру, делдалдық,
инвестициялық, сенімділік, кеңес беру және с.с. көптеген операциялар өтеді.
Несие жүйесінің ... мен ел ... ролі ... атап айтқанда: ақша салымдарының жалпы көлемімен,
кәсіпорындар мен ... ... және ... ... ... қарыздың үлесімен, жиынтық төлем айнымалымен және
т.б. сипатталады. Мысалы, әрбір қоғамның даму ... ... ... және ... ... ... тән ... жүйесінің
құрылымы болады. Мысалы, 20 ғасырдың 20-жылдарынан 90-жылдардың бас жағына
дейін КСРО-да жоспарлы-орталықтанған экономикаға сай ... ... ... ... құрылды.
Несие қатынастарының даму дәрежесі, несие мекемелерінің ... пен ... ... банк ... пайдалануы жөнінен
дүниежүзіндегі дамыған мемлекеттердің ішінде АҚШ ... ... ... ... ол елде ақша ... ... алғанда ¾ бөлігінің несие
жүйесі арқылы өтуі.
Несиелік қатынастар мен несие формаларының және ... ... кең ... ... ... ... құрайды.
Ал несие жүйесі тар мағынасында - бұл ... есеп ... ... ... ақша айналысын реттейтін және басқа да
қаржылай қызмет көрсететін несиелік ... ... ... ... ... ... жүйесі дамуының қазіргі тенденциясы
Бүгінгі таңдағы несие ... ... ... ... ... Банк ... барлық компоненттері жалпы әлемдік экономикадағы
құрылымдық қайта құруда жүріп жатқан өзгерістерге байланысты жаңғыртылуда.
Ғылыми-техникалық революцияның дамуы ... ... ... ... шоғырлануымен орталықтандырылуын талап етті, ... ... өз ... ... ... ірілендіру жағына қарай
түрлендіре ... яғни ... банк ... экономика дамуының
өзгермелі жағдайларына бейімделу қатар жүреді; банк жүйесінің ... ... көз ... ... бір мамандандырудың сақталуымен қатар,
банк қызметінің шоғырлануы мен әмбебаптануы орын ... ... ... ... ... ... Банктердің жеке типтерінің
арасында банктер мен банктік емес мекемелер ... ... ... жедел жойылуы – соңғы жылдары несие жүйесінің ... ... ... маңыздысының бірі.
Ірі әмбебап банк өз клиенттері үшін депозиттік ... ... есеп ... ... ... әр ... ... беру,
бағалы қағаздар сатып алу, мүлікті сенімхат ... ... және ... ... банктік және «банк төірегінде» ... ... ... ... ... ... ... бойынша 200 шамасында)
жүзеге асырады. Несиелік ... ... ... көп мақсатты сипаты
қазіргі қаржылық капитал талаптарында мейлінше толық сай келеді.
Несиелік мекемелердің ... екі ... ... ...... емес ... операциялардың кеңеюі арқылы.
Коммерциялық банктер сақтандыру бизнесіне, факторингке, ... ... және т.б. ... ... Олар ... қызмет көрсетудің
бұрын тіпті қатыспаған немесе өте сирек қатысқан сферасында – ... ... ... және компютерлік қызмет көрсетуге,
лизингтік істерге ... ... ... ... ... да топтарымен
тікелей конфронтацияға баруда.
Еіншісі – банктік нарықтарда банктік емес мекемелердің (сақтандыру,
брокерлік, жинақ, сенімгерлік ... ... ... және ... ... ... ... танда банктермен инвестициялық қызметте,
ақпараттық-кеңестік қызмет көрсетуде, сонымен қатар, таза банктік сфера –
депозиттік-қарыз ... ... ... ... ... банктер мен басқа ... ... ... ... және ... мен компаниялардың жинақтары үшін ... ... ... ие ... ... ... ... жинақтарын тартудағы депозиттер
бойынша мөлшерлемелерді өсіру сияқты тиімді қаруды еркін қолдана алмады.
Оларға ... және ... ... иелеріне төлеуге рұқсат етілген
пайыздық мөлшерлемелердің максималдық шегі белгіленген еді, ал басқа арнайы
несиелік ... ... ... ... ... соңғылары
бәсекелестік күресте артықшылыққа ие болды. Қазір жағдай өзгерді. Банктер
пайызы ... ... ... ... ақша ... ... рұқсатына қол жеткізді. Сонымен қатар 1980 жылы АҚШ-
та қабылданған депозиттік мекемелерді бейреттеу мен ақша ... ... заңы ... ... ... ... ... да болмасын
шектеулердің күшін жойды.
Ірі банктік мекемелерге ортақ әмбебаптану ... ... ... ... ... табады. Әмбебаптанудың өзі мекемелердің
жеке түрлеріне қатысты алғанда өзіндік ерекшеліктерімен ... ... ... ... ... мекемелердің мамандануының жойылуы туралы сөз
қозғалып отыр. Сонымен бірге бұл ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте нарықтық аялардың, яғни әмбебап немесе ... ... ... қызмет түрлерін табуға ұмытылатын шағын және
орта банктерге әсер етеді. Маманданудың ... ... ... ... күшеюі қолдап отыр.
Өзгерген экономика жағдайларына сәйкес банктік қызметтің өзінің,
дәстүрлі банктік ... ... ... ... ... айта ... Бұған банктік қызметті реттейтін әкімшілікке ережелер күшінің
жойылуы, яғни бейреттеу ... ... ... ...... ... кең ... пайдалануға, банктік қызметтер
нарығын белсендірек әрекет етуге ... ... ... ... ... ... те, ... те операцияларға –
ықпалын тигізеді. Коммерциялық ... ... ... біршама
өзгерістерге ұшырады. Бүгінгі таңда олар жанама несиеленуден (кепілге беру
және вексельдерді есепке алу) ... мен ... ... ... көшті. Мұнда бағалы қағаздарды пайдалану арқылы
рәсімделетін ... ... кең ... ... арқасында несиелік
міндеттемелер нарыққа сатылуы мүмкін, ал ... ... ... ... ... ие болды. Бұл тенденция банктердің өз
несиелерін нарықтық бағалы қағаздарға конвертациялау талпынысында нақтылай
көрініс табуда.
Несиелеу ... ... ... ... ... ... активтерінің сапасына мұқият қарай бастады, өйткені активтер сапасын дәл
және уақтылы бағалау – банктер сенімділігінің кепілі.
Банктер басшылығы өз ... ... жаңа ... ... ... (құжаттар, контрактілер, қамтамасыз ету), заем
алушының несие ... ... және т.б. ... жасап отырады.
Ұзақ мерзімді несиелеу де даму үстінде. Коммерциялық банктердің
қаражаттарды ... ... ... ... да ... ұшырайды.
Оларды үкімет белсенді талдауда. Мұны 1933 жылы еңгізілген салымдардың әр
түрлері бойынша ... ... үшін ... ... алып ... ... АҚШ-тағы бейреттеу процесінен көруге болады. Бұл банктердің
депозиттік ... ... ... ... себебі олар талап етуге
дейінгі салымдар бойынша да пайыздарды белгілей алатын болды, ал бұл ... ... ... ... ... қаражаттар құрылымы күрт өзгерді: егер 1950
жылы АҚШ коммерциялық банктерді балансының пассивтік құрылымында ... ... ... ... ... ... және ... салымдары тек
24-26%-ын құраса, 80 жылдары соңғылары 60%-дан артық ... ... ... ... ... ... бірге қосымша
ақша қаражаттарын тартудың жаңа құрылымдарын жасауда көрініс тапты. Пайызы
бойынша, нарықтық ... ... ... жаңа ... ... ... ақша ... депозиттік шарттары жатады. Көптеген
коммерциялық банктер ақша нарығында еркін ... ... ... ... бір ... қағаз) шығара бастады.
Банктік операциялардың дамуында ерекше рольді ақпарат ... ... ... ... ... Банк ісі ... ... ақпаратты дер кезінде беру,оның тез өңделуі мен
мәліметтердің ... ... ... ... мен ақша ... ... дұрыс бағалауға байланысты болып отыр. Қаржылық
нарықтық қатысушылары өз ... ... үшін ... көп ақпарат қажет
етуде. Сондықтан банк ... ... ... ... ... компютерлік техниканы игерусіз банктік қызметі
тиісінше модернизациялау мүмкін емес.
Банк жүйеіс дамуындағы маңызды құбылыс ... ... ... ... ... ... ... атап көрсетуге
болады, бұл олардың клиенттері ... ... ... Екінші
дүниежүзілік соғысқа дейін банктер сақтық танытып, тек ... ... ... ғана қызмет көрсететін, ал қазір ірі банктер ... ... Олар ... ... ... белсенді түрде
араласумен қатар, шағын бизнесте де қамти отырып, жаппай клиентураға, соның
ішінде тұрғындардың тұрмысы төмен топтарына да ... Бұл ... ... ... оның ... өзгертеді.
Сондықтан кейінгі кезең нарықтық қатынастары дамыған ... ... ... ... деңгейімен сипатталады,
бұл, өз кезегіне банктік капиталдың ... мен ... ... жаңа ... ... болуына, ел ішіндегі және әлемдік қаржы
нарықтарында да ... ... ие – ... алпауыттар тобының жедел
өсуіне әкеліп соқтырады. ... ... ең ... ... Канада, АҚШ пен араб әлемінде пайда болды, ... ... 100 млрд АҚШ ... көп соманы құрайды.
Біз тек дамыған нарықты экономикалы ... ... ... ... ... ... ... ғана тоқталып өттік. өз экономикасын
нарықтық жолға қайта құрушы Қазақстан үшін әлемдік банк ... ... ... ... ... ... ... нарықтық
экономикаға өту өзіндік нарықтық неие ... ... ... етеді.
Республика үшін шетелдік тәжірибені толығымен көшіру орынды емес, өйткені
оның экономикасы нарыққа ... ең ... тұр, ал ... ... мұнда
бұрыннан қызмет етуде, алайда бұл тәжірибеден ... ... ... ... ... барлық позитивті жайларды қабылдауы қажет.
2. ҚР НЕСИЕ ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ ТЕНДЕНЦИЯСЫН ТАЛДАУ.
1. Несие жүйесін реттеу құқықтары, құқықтық негіздері
Банк ... ... беру ... мен оған ... ... бас ... банк ... белгiленедi. Банк ашуға берiлген рұқсаттыз банк
операцияларын жүргiзуге ... ... беру ... уәкiлеттi орган шешiм
қабылдағанға дейiн заңды күшi болады.  Банк ... ... ... ... керi ... ала ... операцияларын жүргiзуге
лицензия берiлген жағдайда немесе банктiң қызметiн тоқтату ... сот ... ... ... ... ... ... ҚР-ның заңы) 49-
бабының 2-тармағында ... ... ... ... керi ... ... банк ... берiлген рұқсатты банк уәкiлеттi ... ... ... банк ... ... ... ... түрде
қайтаруға және заңда белгiленген тәртiппен қайта тiркелуге құқылы.
Банк Қазақстан Республикасының азаматтық заңдарында ... ... ... ... банк ... ... ... отырып құрылады. Банк құру жөнiндегi құрылтай шартында, қолданылып
жүрген ... ... ... ... ... ... толық атауы мен олардың әрқайсысының тұрған жерiн қоса ... ... ... олардың мемлекеттiк тiркеуден өткендiгi
жөнiндегi деректер (заңды тұлғалар ... ... ... жерi мен жеке өзiн ... адамдар үшiн) куәландыратын құжат
деректерi;
− акциялардың саны, ... мен ... ... ... кірсетiлуге тиiс. 
Банк жарғысында, қолданылып жүрген заңдарда көзделген мәлiметтерден
басқа, мiндеттi ... ... ... және ... ... банк қорларын (резервтік капиталын) құру түрлерi мен тәртiбi туралы
мәлiметтер;
− банк органдарының шешiм қабылдау тәртiбi.
Банктер акционерлiк қоғамдар нысанында ... өз ... ... ... өзiнiң атауы ретiнде
пайдаланады. Банктiң атауында "банк" деген сөз немесе одан ... ... тиiс. ... ... ... банкiлердiң бірiне өзiнiң атауында кез
келген тiлде толық және қысқарған түрiнде ... ... ... ... тыйым салынады. Банктердiң бірiне өзiнiң атауында кез
келген тiлде толық және ... ... ... ... ... тыйым салынады. Бұрын құрылған банкiлердiң, еншiлес банктердi
қоспағанда ... ... ... ... ... ... атауымен бiрдей немесе орнын ауыстырған ... ... атау ... ... жол берiлмейдi.
Еншiлес банктер өзiнiң атауына негiзгi банктердiң атауын пайдалануға
мiндеттi.
Банктiң жарғылық капиталы акцияларды сату ... ... ... ... ... Банк акциялары
орналастырылған кезде тек қана ақшамен төленуге тиiс. Жаңадан құрылған
банкiнiң ... ... оның ... Әдiлет министрлiгi банкiнi
тiркейтiн кезге қарай елу процент мөлшерiнде және тiркеген күннен бастап
бiр ... жыл ... ... ... ... ... ... және инвестициясын есептеу әдістемесін уәкілетті ... банк ... ... оның ... құнынан артық
болған жағдайда, банктің меншікті капиталы теріс капитал болады. ... ... ... ... ... ... ... орган
Қазақстан Республикасының Үкiметiмен келiсiм бойынша оның ... ... ... алу ... шешiм қабылдауға және оларды банк
капиталының ұлғаюына, инвестор алған мiндеттемелердi ескере ... ... ... ... кепiлдiк беретiн шарттармен жаңа инвесторға сатып
алынған баға бойынша дереу сатуға құқылы. 
Банк ... ... ... ... ... алуы банк ... үлесiн) кейiннен жаңа инвесторға сату мақсатында мәжбірлеп
сатып алу туралы ол шешiм қабылдаған күнгi оның ... ... ... банк ... ... ... ала ... белгiленетiн
баға бойынша жүзеге асырылады. Банктiң сатып алынған акцияларын Ұлттық Банк
олар сатып алынған баға ... ... ... ... ... ... барлық акциялары иелерiнiң құқықтары мен мiндеттерi жаңа инвесторға
көшедi. 
Банкке талаптар қойылуы ... ... ... ... ... бiрақ ол талаптар банктiң акцияларын мәжбүрлеп сатып
алу туралы шешiм қабылдағанға дейiн қойылмаса, жеке және ... ... ... ... қоспағанда, мұндай талаптар өтелген болып
есептеледi.
Банк акцияларын мәжбүрлеп ... ... және ... ... мiндеттi түрде сатудың тјртiбiн Ұлттық Банк белгiлейдi.
Қазақстан Республикасының резиденттерi мен резиденттерi емес ... жеке ... ... ... мен ... бола алады. 
Мемлекет тек Yкiмет атынан ғана банктiң құрылтайшысы және акционерi
бола алады. Қазақстан Даму ... ғана ... бола ... ... ... қоспағанда, мемлекеттік кәсiпорындар және жарғылық
капиталдарына қатысу үлестерiнiң не ... ... ... ... ... тиесiлi ұйымдар банктiң құрылтайшылары және
акционерлерi бола алмайды.
Банк ... ... ... ... және ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында уәкiлеттi орган Қазақстан
Республикасының Үкiметiмен келiсiм бойынша капиталының терiс мөлшерi болған
ретте банк ... ... ... ... ... ... ... жаңа инвесторға сатып алынған баға ... ... ... ... сату ... мәжбірлеп сатып алуды жүзеге асыруға
құқылы. 
Оффшорлық аймақтарда тіркелген немесе оффшорлық аймақтарда тіркелген
аффилиирлендірілген тұлғалары бар ... ... ... ... ... белгілейтін, оффшорлық аймақтарда тіркелген ... ... ... ... болып табылатын жеке тұлғалар
Қазақстан Республикасының резидент-банктерінің дауыс беретiн ... ... ... ... және ... ... және ... оған
"билiк ете алмайды. Аталған шектеу Ұлттық Банк тізбесін белгілейтін рейтинг
агенттіктерінің бірінің А рейтингінен ... емес жеке ... ... ... ... ... пен ... басқарушы компанияны қоспағанда, тiкелей
немесе жанама түрде банктiң акцияларын ... не банк ... ... ... ететiн тұлғалар уәкiлеттi органның талап етуі
бойынша банктің ірі қатысушыларын және олардың қаржылық жай-күйiн айқындау
үшін ... ... және ... да ... ақпарат беруге міндетті.
2.2. Несиелік жүйені құру принциптері.
Әр елдің өзіндік ерекшелігіне ... ... ... банк жүйесінің құрылымы
қалыптасады. Қазақстан Республикасындағы несиелік жүйе екі буыннан тұрады:
біріншісі – ... ... ал ... - ... жүйе.
Несиелік жүйенің ұйымдастырылуы мен жұмыс істеу негізінде ... ... ... ... жаңа ... оның ... қатынастарға
өту кезеңінде оларды ... ... ... ... банк ... ... ... басқа банктік емес институттармен
үйлестіре отыра екі деңгейлі банк жүйесін құру, ... ақша – ... ... ... ... ... ... дамыту, оларды
қызмет көрсету ... ... ... валюталық монополия,
Орталық банктің автономиясы.
Банк ісіне мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... банктік операцияларды жүргізу тәртібі мен
ережелерін заң жүзінде бекітуге ерекше құқығы ... ... ... ... Республикасы аумағында банктерді құруға рұқсат береді ... мен ... ... ... ... ... ... Рұқсат
беру кезінде Ұлттық банк жүргізілетін банктік операциялар ... ... ... ... емес ... ... көп деңгейлі банк жүйесінің, олардың ақша несие және делдалдық
қызметінің формалары мен түрлері бойынша көп ... ... ... және ... ... (екінші деңгей) арасындағы функцияларды заң
жүзінде бөлудің қажеттілігін тудырады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... әрі ... ... Респубикасының орталық банкі болып табылады және Қазақстан
Республикасы банк жүйесінің жоғарғы ... ... ... ... ... ... отырғандай, барлық елдердегі
несиелік институттардың ішінен елдің бүкіл несиелік жүйесін басқаруда басты
роль атқаратын ... ... ... шығатын болады. Ал олардың басшылық
ролі мемлекет берген кең ... ... ... ... функцияларын, ақша-несие эмиссиясын жүзеге асыруына байланысты орталық
банктер коммерциялық банктердің, яғни екінші деңгейлі банктердің ... ... мен ... экономикалық ықпал ету құқығы несиелік
мекемелер міндетті түрде қолдануы тиіс ... ... ... ... банктер несиелік саясат жүргізуде және өз ... ... әр ... ... ... арнайы банктік емес институттар құрылмаған
жағдайда кез келген елдің несие жүйесі аяқталмай қалады. ... ... ... ... мен ... ... ... экономика талаптарын
толық қанағаттандыру бұл институттардың құрылуын талап етеді, ал олар несие
жүйесін толықтырып, байытады, ... ... ... ... ете ... ... жетекшілік жасай отырып, Ұлттық банк ... ақша – ... ... ... Бұл ... ... ... көлемін реттеу жолымен ұлттық валютаның ішкі және ... ... ету ... ақша – ... ... жалпы экономикалық
саясатты жүзеге асыру және оны әлемдік ... ... ... ... ... үшін ... ... құрудың маңызды принципі – несиелік мекемелер торабының
барынша дамуы мен оларда барлық ақша операцияларының шоғырлануы. ... ... бос ақша ... ... ... есеп
айырысудың қолма-қолсыз жолмен жүргізілуі деп түсінуге болады.
Бүгінгі таңда Қазақстан аумағында шамамен 77 банк және ... ... мен ... ... ақша айналымының несие жүйесінде жинақталуы – несиелік
ресурстарды шоғырландыруға және оларды ... ... ... ... ... береді.
Мемлекеттік валюталар монополия принципіне ерекше маңыз береді.
Қазақстан Республикасының «Валюталық реттеу туралы» заңында ... ... ... Президенті мен Министрлер кабинеті өз құзіреті
шегінде валюталық ... ... осы заң ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі - Қазақстан Республикасының
валютасын реттеудің негізгі органы болып табылады».
«Валюталық ... ... ... ... жасап шығару,
ақпарат жинау, валюталық заңдардың сақталуын ... және оны ... ... қолдану керек. Ұлттық банк ... ... ... асырады.
Бұл принцип – ел тәуелсіздігін сақтау шарттарының бірі, валюталы
резервтерді жинақтау құралы және ақша ... ... ... ... сенімді қорғау жолы.
Орталық банктің автономиясы егемен елдер заңдарымен бекітілген.
Банктер жедел банктік ... ... ... ... ... пен атқарушы билік органдарынан тәуелсіз. Ұлттық банк тек Қазақстан
Республикасы Президентіне ғана есеп береді.
Кей жағдайларда бұл ... ұзақ ... ... ... ... банк мүдделері үкіметтің қысқа мерзімді
мүдделеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... жағдайында Ұлттық банктің несиелік ресурстарын осы тапшылықты
жабуға, пайдалануға тырысады (бұл ... ... ... ... ... ал бұл ақша ... ... бұзады, инфляцияның
өршуіне себепкер болады.
Орталық банк елдегі ақша – несие саясатының ... ... ... Өз ... ақша – ... саясаты экономиканы мемлекеттік реттеудің
негізін құрайды. Сондықтан ақша – ... ... ... ... ... ... ... тиімділігі туралы сөз
қозғауға да болмайды.
Ұлыбритания мен Францияда орталық банктердің капиталы ... ... ... ретінде коммерциялық банктер бола алады.
Оларда да орталық банктер атқарушы органдардан тәелсіз, тек ... есеп ... ... ... ... ... АҚШ-та заң жүзінде
бекітілген. Батыс Германияның банк ... ... ... ... ... ... үйлестіріп отыру тиіс, алайда оның тұрақты ... ... ... ... ... талаптарын орындауға мендетті
емес деп жазылған. Ол канцлерге де, федерация министіріне де бағынбайды,
тек ... ... ... ғана ... ... жүйесінің жоғары органы болып табылатын – Федералды
резерв жүйесінің (ФРЖ) мүшелерін – ... ... ... және ... ... ... ... бойынша
қызметінен босатылуы мүмкін емес. Басқарушылар кеңесі конгрессо алдында
есеп беріп отырады.
Біздің еліміз бен шел ... ... ... ... ...... ... дамуын қамтамасыз ету мақсатында
ақша – несие және валюталық тұрақтылықты сақтау міндеттеріне қатысты болып
келеді.
Қазақстан ... ... ... ... тәелсіздігінің негізгі
жағдайы бюджетке қатысты мәселенің ... ... ... ... және банктік жүйелерді заңмен шектеу, ... ... ... ... шек ... ... мәні ... «Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі туралы» заң күші
бар ... ... деп ... ... отырған мемлекеттік ақша -
несие ... және оны ... ... ... Республикасы қаржы
жүйесінің қызмет етуінің тиімділігін қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық банк:
а) Қазақстан Республикасы Қаржы ... заем ... ... ... ... ... мерзімді
несиелер береді;
в) осы ... ... ... жәрдемімен ашылған Қазақстанның
халықаралық ұйымдарда мүшелігімен байланысты жазылымдар мен ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Қаржы
министрлігіне қосымша несиелер береді».
Осылайша Үкімет, Ұлттық банктің басқа да клиенттері тәрізді әрбір
несие ... ... ...... ... ... ... сәйкес келетін келісім негізінде қарыз алады.
Үкімет әр бір ... ... ... ... ... бар
тапсырылатын бағалы қағаздар шығарады. Оларды Ұлттық банктен өтеп ... алты ... ... тиіс, бірақ бұл мерзімді Қазақстан ... жыл ... ... ... ... Жапония, Англия, Канада және тағы басқа елдерде іс жүзінде
үкіметті ... ... жоқ; ... ... ... заңмен
шектелген, Австралияда үкіметтік несиеден заң алтын және конвертацияланатын
валютамен 100 % қамтамасыз етілуі талап етіледі.
2.3 2004 – 2006 жылдар ... ... ... қызметтерін,
өзгерістерін талдау.
2004 жылы банкаралық ақша нарығында ұлттық ... ... ... ... ... ... ... байқапды.
2004 жылы орналастырылған банкаралық тенге депозиттерінің жалпы көлемі
27,0%-ға 577,9 млрд. теңгеге дейін ұлғайды, ал орналастырылған ... ... ... ... ... ... ... 2,78%-дан 2,10%-
ға дейін төмендеді.
Кредит нарығы қаржы нарығының ең тез ... ... бірі ... ... ... 11 айда экономикаға банктердің кредиттері 46,0%-ға
өсіп, 1428,1 млрд. теңгеге жетті.
Кредиттер құрылымында валютаның түрлері бойынша да, ... ... оң ... ... ... валютадағы кредиттердің өсуі ... ... ... ... озу сипатына ие болды.
Ұлттық валютадағы кредиттер ... ... 648,9 ... ... ал ... ... 43,6%-ға өсіп, 779,1 млрд. Теңгеге жетті.
Нәтижесінде ... ... үлес ... 44,5%-дан 45,4% -ға ... түрі |2004 |2005 |2006 ... ... |370 |100% |499,5 |+35,1% |2982,4 |597% ... | | | | | | ... ... |608,51 |100% |928,6 |+52,6% |2133,5 |230% ... | | | | | | ... 1. 2004 – 2006 ... ... және ұзақ ... ... ... |2004 |2005 |2006 ... | | | ... ... |20,3 |20,6 |16 ... ... ... | | ... ... |14,9 |14,5 |12,5 ... тұлғалар | | | ... | | | ... 2. 2004 – 2006 ... ... ... ставкаларының динамикасы
(млдр.тнг)
2004жылғы 11 айда ұзақ мерзімді кредиттер 52,6%-ға өсіп, 928,6 млрд.
теңгеге, ал ... ... ... ... ... 499,5 ... ... Ұзақ мерзімді кредиттердің үлес салмағы 62,2%-дан 65,0%-ға ... ... ... ... әр түрлі бағыттағы сипатқа
ие болды. Мәселен, 2004жылғы 11 айда жеке тұлғалардың ұлттық валютадағы
кредиттері ... ... ... ... ... ... 20,6%-ға дейін
өсті, ал заңды тұлғалардың ... ... ... 14,5%-ға дейін
төмендеді.
Тамызда банктердің экономикаға кредиттері бойынша негізгі ... ... ... (жыл ... бері -31,5%-ға) өсті және 1286,6 млрд.
теңгені (9 млрд. АҚШ долларынан астам) ... ... ... ... өсті және 594,5 ... теңгені
құрады, ал шетел валютасындағы кредиттер 692,1 млрд. теңгені (5,1 млрд. АҚШ
доллары) құрап, 4,4%-ға ... ... ... үлес ... ... шамалы ғана өзгерді және 46,2% болды.
Ұзақ мерзімді кредиттер бір айда 859,9 ... ... ... 5,3%-ға,
ал қысқа мерзімді кредиттер 426,6 млрд. теңгені құрап, 2,4%-ға өсті. ... ... үлес ... ... ... ... 66,8%-
ға дейін ұлғайды.
Тамызда банктердің кредиттер ... ... ... ... іс жүзінде өзгерген жоқ. Банктік емес заңды тұлғаларға ұлттық
валютамен берілген кредиттер бойынша орташа алынған сыйақы ставкасы ... ал жеке ... - 21,9%- ды ... ( ... - 21,5%).
2005 жылдың қаңтар-қазан аралығында Қазақстанның ... ... ... Экономика өсуінің жоғары даму қарқынын сақтап қалуға
мүмкіндік берген факторлар: ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік рыногындағы сұраныстың артуы, оның ішінде
тұрғын үй рыногында; тұтыну рыногындағы сұраныстың сақталуы; ... ... және ... ... жоғары бағалар; кредиттік
рыноктың қарқынды дамуы.
Қазақстан Республикасы Статистика Агенттігінің ... ... ... ... 2005 жылы ... ішкі өнім өндірісі 9,4%-ға өсті.
Экономика саласындағы екінші деңгейдегі ... ... 2005 ... 1 ... 2326,2 ... теңгені құрап, 2004 жылғы
1 желтоқсанмен салыстырғанда 62,9%-ға өсті. ... ... ... ... ұзақ мерзімді кредиттердің үлесі қысқа мерзімді
кредиттердің үлесінен асып түсіп, 31,3%-дың ... ... ... 727,4 ... ... және 1598,8 ... ... жалпы көлеміндегі қомақты үлесі саудада – 24,8%-ды,
өнеркәсіпте – ... ...... ауыл шаруашылығында – 6,4%-ды
құрады.
Екінші деңгейдегі банктердің шағын кәіпкерлік субъектілеріне беретін
кредиттері жалпы кредиттік салымдар сомасының 19,6%-ын (455,2 ... ... ... Статистика агенттігінің бағалауы бойынша 2005
жылғы ... ... 2006 ... ... ... ішкі
өнім өндірісі 8,5 %-ға ұлғайды. 2006 ... ... ... ... ... 1 маусымдағы жағдай бойынша депозиттердің жалпы көлемінің
35 %-ын немесе 703,5 млрд. теңгені халық салымдары құрады, 2005 ... ... ... ... ... 43,4 %-ды (490,7 ... – 2006 ... қысқа және ұзақ мерзімді несиелердің динамикасы
(млдр.тнг) Диаграммалық көрсеткіші
Экономика ... ... ... ... ... салымдары
2006 жылғы 1 маусым жағдай бойынша 2982,4 млрд. теңге құрап, 2005 ... ... ... салыстырғанда 67,4 %-ға өсті. Екінші деңгейдегі
банктер кредиттерінің көлеміндегі ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... асып ... ... орнына 71,5%-ды құрады
(тиісінше 848,9 млрд. теңге және 2133,5 млрд. теңге).
Кредиттердің жалпы ... ... ... ... – 24 ... –14 %-ды, құрылыста – 13,6 %-ды, ауыл шаруашылығында – 5,5 %-ды
құрады.
Екінші деңгейдегі банктердің шағын кәсіпкерлік субъектілеріне беретін
кредиттері ... ... ... ... 18 %-ын (537,7 млрд. теңге)
құрады.
      ... ... ... ... тұрақты дамуы елдiң iшкi
несие нарығын едәуiр жандандыруға және өндiрiстік ... мен ... ... ... ақша ... ... ұлғайтуға
мүмкiндiк бердi. Екiншi деңгейдегі банктердiң экономика саласына кредиттiк
салымдары 2005 ... ... ... 1484,3 ... ... құрады және
2003 жылдың осындай кезеңiмен ... ... ... жылы ... ... ... ... нетто-ағымы
5,5 млрд. АҚШ долл. асты, бұл 2003 ... ... ... ... ... ... Шетелдiк қарыз капиталының мол ағылуымен қатар экспорттан ... ... ... ішкі ... нарығында шетелдiк валютаның шамадан
тыс ұсынылуына себеп болды. Iшкi валюта рыногына ... ... АҚШ ... ... ... ... бағамы номиналды
қымбаттады. 2004 жылғы қаңтар-желтоқсанда теңгенiң орташа өлшенген айырбас
бағамы бiр доллар үшін 136,04 ... ... жыл ... берi АҚШ
долларына қатысты номиналды мәндегi теңге 9,30%-ға нығайды.
      ... даму ... ... ... ... даму ... 530 млн. AҚШ ... астам қатысу үлесi
бар жалпы сомасы 1776 млн. астам АҚШ долл. қаржыландыру үшiн мақұлданған 96
инвестициялық жобалардан ... ... ... қоры үш жоба ... - құны ... АҚШ ... ... шыны, құны 80 млн. АҚШ долл. электрмен ... ... ... және Қарағандыда құны 269 млн. АҚШ ... ... ... ... әзiрлеудi бастады.
Өндiрiстiк инфрақұрылымды қалыптастыруға бағытталған, перспективалы жобалар
болып табылатын құны 150 млн. АҚШ долл. ... ... жол ... салу
жөнiндегi жобалау жұмыстары жүргiзілуде.
      2005 жылы даму институттарының 21,5 млн. АҚШ ... ... ... үшін 525,2 млн. АҚШ ... ... 29 ... "Инжиниринг және технологиялардың трансфертi орталығы" ... ... ... ... Орал және ... ... капиталдарының жалпы сомасы миллиард теңгеден ... үш ... ... қызметiнiң негiзгі мақсаты отандық ... және ... ... ... ... тиiмдi тетігін жасау арқылы экономиканың нақты секторының
технологиялық дамуына жәрдемдесу.
3. ... ... ... ЖӘНЕ ... ШЕШУ ... ... жүйесінде пайда болған негізгі мәселелер
Нарықтық экономикада арнайы банктік емес ... ... ... ... ... ... жүйесі аяқталмай қалады. Несиелік мекемелерді
құрмаған жағдай да елдегі ақша – ... ... ... боуы ... ... ... ... түрде жүргізбейінше, республикадағы
нарықтық экономиканың тиімділігі туралы сөз ... да ... ... ... ... ... жасап шығару, ақпарат
жинау, валюталық заңдардың сақталуы мүмкін. Оның өзі ел ... ... ... ... ... мекемелері нарық экономикадағы несие
жүйесінің маңызды және объективті қажетті ... ... ... ... ... ... экономиканың түрлі буындары мен халыққа
көрсететін қызметтері толық болмайды. ... ... өз ... барысында несиелік қатынастар туындайды.
Қазіргі кезде әлемдік несие ... ... ... ... ... типті банктер арасында банктер мен банктік емес ... ... ... ... ... ... банктік
қызметті бейреттеу, банк ісіне жаңа ақпараттық техниканы еңгізуі жаңа ... әкеп ... ... ... ... ... ... шешу жолдары.
Несиелік жүйенің ұйымдастырылуы мен жұмыс істеу кезінде белгілі бір
принциптер ... ... жаңа ... оның ... өту ... олардың былайша тұжырымдауға болады: елдегі
банк ісін ұйымдастыруға мемлекеттік ... ... ... ... ... ... екі деңгейлі банк жүйесін құру елдегі ақша-
несие саясатының бірлігі, несиелік мекемелер торабын ... ... ... ... орындарына жақындату, мемлекеттік валюталық монополия,
Орталық банктің автономиясы.
Банк ... ... ... ұғымы мемлекеттің банктердің құрылуы
мен жойылуын бақылауға, ... ... ... тәртібі мен
ережелерін заң жүзінде бекітуге ерекше құқығы ... ... ... ... ... ... ... құруға рұқсат береді және
банктер мен олардың филиалдарын тіркеу ... ... ... ... кезінде Ұлттық банк жүргізілетін банктік операциялар шеңберін
белгілейді.
Нарықтық экономика ерекшеліктері ... емес ... ... көп ... банк ... ... ақша несие және делдалдық
қызметінің формалары мен түрлері бойынша көп ... ... ... және ... ... ... ... арасындағы функцияларды заң
жүзінде бөлудің қажеттілігін тудырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі (бұдан әрі ... ... ... орталық банкі болып табылады және Қазақстан
Республикасы банк жүйесінің жоғары деңгейін құрайды.
Банк ісінің әлемдік ... ... ... ... ... ... ... елдің бүкіл несиелік жүйесін басқаруда басты
роль атқаратын орталық банктер бөлініп шығатын болады. Ал ... ... ... ... кең ... өкілеттіліктерге байланысты. Банктердің
банк функцияларын, ... ... ... ... байланысты
орталық коммерциялық ... яғни ... ... ... әкімшілік бақылау мен нақты экономикалық ықпал ету құқығы
несиелік ... ... ... тиіс норма шығару құқығы бар.
Коммерциялық банктер несиелік ... ... және өз ... ... әр түрлі қызметтер көрсетуде.
Нарықтық экономикада арнайы банктік емес ... ... ... ... ... несие жүйесі аяқталмай қалады. Халық салымдарын толығымен
тарту мүддесі мен ... ... ... экономика талаптарын толық
қанағаттандыру бұл ... ... ... етеді ал олар несие
жүйесін толықтырып, байытады, экономикадағы өзгерістерді икемді ... ете ... ... жетекшілік жасай отырып, Ұлттық банк арқылы
бірегей ақша-несие саясатын ... Бұл ... ... ... ... ... жолымен ұлттық валютаның ішкі және ... ... ету үшін ... саясатын жалпы экономикалық
саясатты жүзеге асыру және оны ... ... ... ... мүдделерін қорғау үшін қажет.
Несие жүйесін құрудың маңызды принципі - несиелік мекемелер торабының
барынша дамуы мен ... ... ақша ... ... ... ... бос ақша қаражаттарының банктерде сақталуы, есеп
айырысудың қолма-қолсыз ... ... деп ... болады.
Бүгінгі таңда Қазақстан аумағында шамамен 30 банк және олардың 783
бөлімшелері мен ... ... ақша ... несие жүйесінде жинақталуы несиелік ресурстарды
шоғырландыруға және оларды елдік халық шаруашылығына ... ... ... ... ... ... ерекше маңыз береді.
Қазақстан Республикасының "Валюталық реттеу туралы" заңында былай делінген:
"Қазақстан ... ... мен ... ... өз ... валюталық реттеу саласында осы заң жағдайларын қайшы келмейтін
нормативті ... ... ... Ұлттық банкі - Қазакстстан Республикасының
валютасын реттеудің негізгі органы болып табылады".
"Валюталық реттеу" түсінігіне ... ... ... ... ... ... ... сақталуы бақылау және оны бұзған
тұлғаларға ... ... ... ... банк ... реттеу
функцияларын жүзеге асырады.
Бұл принцип - ел ... ... ... ... ... ... құралы және ақша айналысын басқа елдер валюталарының
ыкпалынан сенімді қорғау жолы.
Орталық банктің автономиясы егемен ... ... ... ... ... ... байланысты щешімдерді қабылдау кезінде
үкімет пен атқарушы билік органдарынан тәуелсіз.
Ұлттық банк тек Қазақстан Республикасы ... ғана есеп ... ... бұл ... ұзақ ... міндеттерінің қорғаушысы
ретінде Ұлттық банк мүдделері үкіметтін ... ... ... ... ... үкімет болса мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ресурстарын осы тапшылықты жабуға ... (бұл ... ... ... ... ... ... ал бұл ақша
айналымының тұрақтылығын бұзады, инфляцияның өршуіне себепкер болады.
Орталық банк елдегі ақша-несие саясатының ... ... ... Өз ... ... саясаты экономиканы мемлекеттік реттеудің
негізін құрайды. Сондықтан ақша-несие саясатын ... ... ... нарықтық экономиканың тиімділігі туралы сөз
қозғауға да ... мен ... ... ... ... мемлекет
иелігінде, алайда акционерлер ретінде коммерциялық банктер бола ... да ... ... атқарушы органдардан тәуелсіз, тек парламентке
ғана есеп береді.
Орталық банктердің автономиясы Батыс Германияда, ... заң ... ... ... банк ... туралы заңында, Орталық банк өз
саясатын үкіметпен үйлестіріп отыруы ... ... оның ... ... ... ... ... келетін талаптарын орындауға міндетті
емес деп жазылған. Ол канцлерге де, федерация министріне де бағынбайды, тек
Бундесбанк туралы Заңға ... ... ... ... ... болып табылатын - Федералды
резерв жүйесінің (ФРЖ) мүшелерін - Сенатгың ... ... және ... ... ... келіспеушілік бойынша
қызметіңен босатылуы мүмкін емес. Басқарушылар кеңесі конгрессо ад. дында
есеп беріп отырады.
Біздің ... бен шет ... ... ... автономдылығының
елеулі дәрежесі - экономиканың қалыпты дамуын қамтамасыз ету ... және ... ... сақтау міндеттеріне қатысты болып
келеді.
Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің біршама тәуелсіздігінің негізгі
жағдайы бюджетке қатысты ... ... ... ... ... және ... жүйелерді заңмен шектеу, яғни үкіметтің Ұлттық банк
қаражаттарын пайдалануына шек қоюдың принципалдық мәні ... ... ... Ұлттық банкі туралы" заң күші бар
жарлығында былай деп жазылған: "Жүр-гізіліп отырған мемлекеттік ақша-несие
саясатының және оны ... ... ... ... қаржы жүйесінің
қызмет етуінің тиімділігін қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық банк:
а) ... ... ... ... заем ... ... ... шарттармен қысқа ... ... осы ... ... ... ... ... Қазақстанның халықаралық
ұйымдарда мүшелігімен байланысты жазылымдар мен басқа да төлемдерге қатысты
өзара келісілген шарттармен ... ... ... ... несиелер береді. Осылайша Үкімет, Ұлттық банктің басқа да
клиенттері ... ... ... ... ... мақсатты сипатының
мерзімділігі және төлемдік шарттарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... нарықтық пайыздық мөлшерлемелері бар
тапсырылатын бағалы қағаздар шығарады. Оларды Ұлттық ... өтеп ... алты ... ... тиіс, бірақ бұл мерзімді Қазақстан Республикасы
Парламент жыл аяғына дейін ұзартыуы мүмкін.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. «ҚР-дағы ... және ... ... ... ҚР ... ... ... несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — ... ... ... С.Б. ... банктердің операциялары. — Алматы: Қазақ
университеті, 2002
4. Деньги, кредит, ... / Под ред. ... О.И. - М.: ... ... 1999.
5. Банковское дело /Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика,
1998.
6. ... и ... ... в России / Под ред. Лапиду-са М.Х. - М.,
1996.
7. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их ... — М.: ... ... ... ... и ... на ... ценных бумаг. Учебное ... ... ... ... ... Б.З. ... — М.: Ассоциация авторов и издателей, Тандем,
Экмос, 2000.
10. Ақша, ... ... Ғ.С. ... ... ред. — ... 2001.
11. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы ... ... ... ... и ... ... /Под ред.
Красавиной Л.Н. — М.: Финансы и ... ... ... В.Д., ... К.К. ... — Алматы, изд. 2-е, перераб. и
доп. Қаржы-қаражат, 1997.
14. Евзмин З.П., Дмитриев-Мамомнов В.А. Теория и ... ... Пг., 1916. ... Рид Э., ... Р., Гилл Э., Смит Р. ... ... М., 1983. ... Евзлин З.П., Дмитриев-Мамонов В.А. Указ. соч. С.37-37.
17. Банковское дело /Под ред. ... О.И. — М.: ... и ... ... и ... операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - ... ... О.М. и др. ... банки и их операции. — М.: Банки и
биржи, 1995.
20. Брокеры и ... на ... ... ... ... ... ... Ирбис, 2000.
21. Гвоздев Б.З. Факторинг. — М.: Ассоциация авторов и издателей, Тандем,
Экмос, 2000.
ҚР-дағы несие ... ... ... | ... ... аты ... ... қызметі |
| | |деңгейі | ... | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | |
| | | | | | ... | | | | | ... | | | | | |
| | | ... ... ... ... |
| | |I | ... ... ... |
| | | | | ... есеп |
| | | | | ... |
| | | | ... ... ... |
| | | | ... |Үкіметке |
| | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... |
| | | | | ... |
| | | |1. ... ... |Клиенттерге |
| | |II ... ... ... айырысу|
| | | ... ... ... ... |
| | | | ... |түрде көрсету |
| | | |2. ... ... ... көрсететін |
| | | ... ... |
| | | |н ... | ... ... |
| | | | | ... ... |
| | | ... ... ... |
| | |III ... ... ... ... ... ... ... |және қаржылық |
| |нк | | ... ... ... |
| ... | | | | |
| | | ... ... |Халыққа несие-есеп|
| | |IV ... ... ... ... |
| | | | ... ... ұсақ |
| | | | | ... ... ... ... ... туралы мәліметтер
|Несие жүйесінің элементтері |12/2004 |12/2005 |12/2006 |06/2007 |
|1. Екінші деңгейдегі банктердің |48 |44 |38 |35 ... | | | | ... ... | ... |1 |2 |2 |2 ... |1 |1 |- |- ... ... ... |16 |16 |17 |16 ... ішінде: | | | | ... %-дан аса, |9/7 |9/6 |9/6 |10/4 ... ... | | | | ... ... |12 |11 |11 |10 ... ... серіктестер |8 |19 |29 |37 ... ... |42 |45 |52 |35 ... Ипотекалық компаниялар |- |2 |2 |2 ... ... да ... |53 |41 |42 |46 ... ... Ұлттық банкі
ҚҰБ-ның Алматы қалалық филиалы
ҚҰБ-ның облыстық (14) басқармалары
Қазпошта
ҚР-ның несиелік жүйесі
Парабанк жүйесі
Екінші деңгейдегі ... ... ... ... компаниялар
Пошта-жинақ жүйесі
Банк жүйесі
Эмиссиялық емес банктер
Банктік емес мекемелер

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Басқару есебінің директ-костинг жүйесі69 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық Республикасы арасындағы қатынастар14 бет
Қылмыстық процестегі дәлелдемелердің ұғымы мен маңызы76 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь