Құқық түснігі,мәні құндылығы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. ҚҰҚЫҚ ТҮСНІГІ,МӘНІ ҚҰНДЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Құқық түснігі және оның маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Құқық мәні, қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.3 Құқық қызметтері және әлеуметтік құндылығы ... ... ... ... ... ... ... ..15

2. ҚҰҚЫҚ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ НОРМАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.1 Құқықтық нормалардың құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.2 Құқықтық нормалардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Кіріспе

Құқық мемлекетпен бірге қоғамның объективтік даму процесінің нәтижесінде өмірге келді. Алғашқы қоғамдағы әлеуметтік нормалар: әдет-ғұрып, салт-дәстүр, мораль, діни өсиеттер, мемлекеттік жүйеде бірте-бірте екінші қатардағы нормаға айналып, құқық әлеуметтік негізгі нормаға айналды. Адам қоғамы мыңдаған жылдар өмір сүріп келді. Сол көне замандағы ғалымдар құқық пен мемлекет қашан пайда болды, қалай дамып келеді? - деген мәселелермен шұғылданып, ғылыми зерттеулер жасап келді. Өйткені құқықтың мазмұнын, тарихын, белгі-нышандарын жақсы білу қоғамды дүрыс, сапалы реттеп-басқаруға өте қажет.
Қазіргі заманда да бұл мәселе заң ғылымының күн тәртібінен түскен емес. Бұл мәселемен толып жатқан ғалымдар, теориялар шұғылдануда. Қоғамның диалектикалық даму процесіне сәйкес құқық туралы көзқарас та, пікірлер де әртүрлі болды. Құқық туралы негізгі теориялар: табиғи, тарихи, реалистік, социологиялық, нормативтік, психологиялық, материалистік теориялар.
Табиғи теория - бұл теорияның мазмұны көне дәуірде қалыптасқан. Теорияның мазмұны - адамдардың табиғи жэне мемлекеттің өмірімен байланысты құқықтары мен бостандықтарын ешкім шектей немесе жоя алмайды - деп түсіндірген. Цицерон - табиғи бостандыққа, құқыққа қарсы келетін мемлекеттік заң болуға тиіс емес - деген. Табиғи теорияны орта ғасырлардың ғалымдары: Локк, Руссо, Монтескье, Гольбах, Радищев т.б. өте жақсы дамытқан. Дамыған елдерде табиғи әлеуметтік норма мен құқықты бір-біріне карсы қоюдың негізі жоқ. Олар қоғамды бірігіп басқарады.
Тарихи теория - бұл теорияның өкілдері құқық адамдардың рухани сана-сезімнің даму процесінен өмірге келіп, қалыптасады деп түсіндіреді. Оған мемлекеттің қатысы жоқ-деп уағыздаған. Адамдар субъективтік жолмен табиғи бостандықтар мен кұқьтқтарды жоя алмайды, тек қоғамның даму процесі.
Патриархалдық теория – мемлекет адамдардың отбасы тәжірибесінен қалыптасқан азаматтардың саналы түрде өздерінің мүдде-мақсаттарын іске асыру үшін біріккен одақ деп түсіндіреді. Күрделі ірі патриархалдық отбасы басшысы бірте-бірте мемлекеттің басшысына айналған.Отбасы басшысы - әке, мемлекеттің басшысы – монарх.
Психологиялық теория – адамдардың психологиялық біріккен көзқарасы,
іс-әрекеті, мінезі, тәртібі – бәрі келісіп, ұжымдық түрде басқарады деген тұжырымды қолдайды және тағы басқалар.
Қазақ жерінде алғашқы қауымдық қоғам заманында рулық қауым пайда болып, ұзақ ғасырлар бойы адамдар туыс, қандастығы ұйымның шеңберінде өмір сүрді. Бұл аймақта мекендеген көшпелі тайпаларда мемлекеттің құрылуы ғасырларға созылып, ол ерекше күрделі түрлер арқылы қалыптасты, ал барша жұрт ертеден келе жатқан ауызша заңдар жүйесі “әдет” заңына бағынып келген.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі

1. Өзбекүлы С, Қопабаев Ө. Мемлекет және құқық теориясы: Оқулық. -Алматы: Жеті жарғы, 2006. - 264 б.
2 .Ағдарбеков Т. Құқық және мемлекет теориясы. - Қарағанды: Болашақ -Баспа, 2002. - 320 б.
3.Андабеков Ш. Мемлекет және құқық теориясы. Қарағанды 2002
4.Әділбекова Қ.Қ, Жақсыбаева Г.М. «Мемлекет және құқық теориясы» пәні бойынша мемлекет бөліміне арналған сызбалар. Қарағанды 2006
5.Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша терминдердің түсіндірме сөздігі. Қарағанды 2001
6.Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша мемлекет бөліміне арнлған дәрістер жинағы.Қарағанды 2003
7.Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша құқық бөліміне арналған дәрістер жинағы.қарағанды 2005
8.Байжанова Г.Т.,Әділбекова Қ.Қ. Мемлекет және құқық теориясы пәні бойынша әдістемелік құрал. Қарағанды 2001
9Баймаханов М. Т. Ағымдағы Заңдардың дамуына және жұмыс істеуіне Конституцияның ықпал етуінің кейбір формалары. Жалпы құқық және мемлекет. 2001.№1. 15-бет
9 . Баққұлов С. /Құқық негіздері/ Оқулық, 2-ші басылым. Алматы, 2004. -248 б.
10.Бюргенталь Т. Халықаралық адам құқықтары: Қысқаша шолу. -/Ағымдағы аударым. - Алматы: Ғылым, 1999. 320 б.
11.Жоламан Қ. Д. Мемлекет және құқық теориясы. Окулық: «Тұр - пресс» - Алматы, 2005 - 296 б.
12 .Қазақ мемлекеттік заң академиясының 5 жылдық мерейтойына арналған ғылыми - теориялық конференциясының материалдары (Алматы қаласы, 17-наурыз 1999ж) - Алматы БПО Қаз МЗА, 2000.-480 б.
13. Мемлекет және құқық негіздері: Оқулық. /Құрастырған Е. Баянов. -Алматы: Жеті жарғы, 2001. - 624 б.
14.Мемлекет туралы ойлар /Құрастырған: Н. Қазыбек. - Алматы: Жазушы, 1998.-200 б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
..................................3
1. ҚҰҚЫҚ ТҮСНІГІ,МӘНІ ҚҰНДЫЛЫҒЫ
...........................................5
1.1 Құқық түснігі және оның
маңызы......................................................5
1.2 Құқық мәні,
қағидалары..................................................................
...13
1.3 Құқық ... және ... ... ЖӘНЕ ... ... ... нормалардың
құрылымы..........................................................18
2.2 Құқықтық нормалардың
жіктелуі..............................................................26
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
............28
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ......................................30
Кіріспе
Құқық мемлекетпен ... ... ... даму ... ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік нормалар: әдет-
ғұрып, салт-дәстүр, мораль, діни өсиеттер, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік негізгі нормаға айналды.
Адам қоғамы мыңдаған жылдар өмір сүріп келді. Сол көне замандағы ғалымдар
құқық пен ... ... ... болды, қалай дамып келеді? - деген
мәселелермен шұғылданып, ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... белгі-нышандарын жақсы білу қоғамды дүрыс, сапалы реттеп-
басқаруға өте ... ... да бұл ... заң ... күн тәртібінен түскен емес.
Бұл мәселемен ... ... ... ... ... Қоғамның
диалектикалық даму процесіне сәйкес құқық туралы көзқарас та, ... ... ... ... ... негізгі теориялар: табиғи, тарихи, ... ... ... ... теориялар.
Табиғи теория - бұл теорияның мазмұны көне дәуірде қалыптасқан. Теорияның
мазмұны - адамдардың табиғи жэне мемлекеттің ... ... ... ... ... шектей немесе жоя алмайды - деп түсіндірген.
Цицерон - табиғи бостандыққа, құқыққа қарсы келетін ... заң ... емес - ... ... ... орта ... ғалымдары: Локк, Руссо,
Монтескье, Гольбах, Радищев т.б. өте жақсы дамытқан. Дамыған елдерде табиғи
әлеуметтік норма мен құқықты бір-біріне карсы ... ... жоқ. ... ... басқарады.
Тарихи теория - бұл теорияның өкілдері құқық адамдардың ... ... даму ... өмірге келіп, қалыптасады деп түсіндіреді. Оған
мемлекеттің қатысы ... ... ... ... жолмен табиғи
бостандықтар мен кұқьтқтарды жоя алмайды, тек қоғамның даму процесі.
Патриархалдық теория – ... ... ... ... ... ... түрде өздерінің мүдде-мақсаттарын іске
асыру үшін біріккен одақ деп түсіндіреді. Күрделі ірі патриархалдық отбасы
басшысы ... ... ... ... ... - әке,
мемлекеттің басшысы – монарх.
Психологиялық теория – ... ... ... ... мінезі, тәртібі – бәрі келісіп, ұжымдық түрде ... ... ... және тағы ... ... ... ... қоғам заманында рулық қауым пайда болып,
ұзақ ғасырлар бойы адамдар туыс, қандастығы ұйымның шеңберінде өмір ... ... ... ... ... ... ... ғасырларға
созылып, ол ерекше күрделі түрлер арқылы қалыптасты, ал ... жұрт ... ... ауызша заңдар жүйесі “әдет” заңына бағынып келген.
Құқықтың дамуы – адам қоғамының дұрыс өмір сүруінің ... ... ... Ол - әлеуметтік нормалардың ... ... ... ... және ... ... ... салт-дәстүр, мораль, діни нормалары) қоғамның даму процесінде бірте-
бірте құқықтық ... ... ... ... мемлекеттің өзі
қабылдаған, бекіткен құқықтың жаңа түрлері пайда болды: заң, ... ... ... нормалар, заң күші бар соттың шешімдері.
Құқық екі жолмен дамыды. Біріншіден, мемлекеттік қоғамдық меншікті
реттеу моралдық-діни ... ... ... ... Ману заңына
сүйенді, ал мұсылман ...... ... ... жеке ... ... ... органның өзі бекіткен нормалар арқылы
реттеп, басқарды.
Адам қоғамы мыңдаған жыл өмір сүріп ... Жеке ... ... азаматы болып, сол мемлекеттің билігіне, ... ... ... іс-әрекетін, мінезін, тәртібін ... ... ... келеді. Адамдар ежелгі заманнан мемлекет пен құқық қашан
пайда болды, қалай дамып ... ... ... ... ... ... ТҮСНІГІ,МӘНІ ҚҰНДЫЛЫҒЫ
1.1 Құқық түснігі және оның маңызы
Құқық адамдардың өмірімен тығыз байланыста дамиды: олардың бостандығын
қалыптастырады, мінез-құлқына, іс-әрекетіне, тәртібіне, ... ... әсер ... ... іске ... ... ... қамқорлық
жасап қорғайды. Адамдардың жекелік топтық және қоғамық қарым-қатынастарын
реттеп, басқарып отырады. Осы тұрғыдан ... ... ... ... ... қоғамын басқарудағы құқықтық нормалардың ішкі тұрақты, сапалы ... Бұл ... ... ... ... ... ... Бұл түсініктеме дұрыс бірақ жеткіліксіз.
Көне заманнан оқымыстылар құқықтың мәні мен мазмұнын түсінбекші болып оған
сан қилы ... ... Оның ... мен мәнін анықтаудың үш жолын
айтуға болады. 1) нормативтік тұрғыдан қарау, ... заң ... деп ... 2) социологиялық тұрғыдан қарау, яғни, құқықты реттелетін
қоғамдық қатынастармен ұқсас деп ... 3) ... ... қарау,
құқықты бостандық пен әділдік деңгеймен байланыстыру.[1]
Құқықты социологиялық және ... ... ... ол өте ... ... оған ... ... қатар құқықтық сана, құқықтық
қатынастар жатады. Құқыққа, ерекше ... ... ... ... ... ... тән.
1. Құқық жазылған нормалардан тұрады. Нормативтік тек құқыққа тән жағдай
емес. Ол адамның табиғатымен байланысты және кез ... ... ... ... ... ... ой ... қоғамдық өмірін
тәртіптеп, соның нәтижесінде ... ... ... ... ... және ... идеяларын білдіреді. Әділдік пен
бостандыққа адамзат ежелден ұмтылып, оларды ... ...... ... ... ол ... адамның мүддесіне зиян келтірмейді,
қоғамға пайдалы. Осы ... сай ... ... ... әділ ... Бостандық – адамнан ажыратылмайтын қасиет. Тек ... ... адам ... өмір сүре ... барлық өзіне тән ... аша ... ... ... объектілері болады. Олар – билік, мемлекет,
қоғамдағы тәртіп. Солар ... ... пен ... жүзеге асырылады.
Құқықтың нормалары мен мемлекет органдарының арасында арасында ... ... ... ... ... ... мен бостандықтары
жарияланғанымен, мемлекет органдары олардың жүзеге асырылуын қамтамасыз
етпеуі мүмкін.
4. Құқық ... ... ... оның ... сезіміне әсер етеді.
Егер адам заңдарда әділдік пен бостандық баянды етілетініне көзі ... ... ... деп ... ... ... адам өз ... заң
талабын орындайды. Заң талабын бұзса, кінәліге ... ... ... ... ... ... Заңдарда адамдардың еркі баянды
етіледі. Адамдардың еркін заң шығаратын орган ресмилендіреді. ...... ... ... ... Егер ... әділдік пен
бостандықты паш етсе, ол жалпыхалықтық құқық деп саналады.
6. ... ... ... Заңдарда бекітілген нормативті нұсқаулар
ерекше қасиетке ие болады. Ол – формалды ... Оның ... бір ... ... Бұл құқық субъектісінің не нәрсені
істеуге болады, нені болмайтындығын білуіне ... әрі ... ... мүлкін ұрлау – қылмыс.
Құқықтың белгілері:
еріктілік сипаты;
жалпыға міндеттілігі;
нормативтілігі;
мемлекетпен байланысы;
формальды анықталғандығы;
жүйелілігі;
Құқық қоғамды ... ... ... ... құқық қоғамдағы
бостандықты, әділеттікті теңдікті, адамгершілікті қалыптастыратын негізгі
құрал; құқық мемлекеттік ... ... ... ... даму процесінің даму бағыттарын анықтап отыратын негізгі құрал;
құқық қоғамдағы ... ... ... ... негізгі құрал; құқық
мемлекеттің ішкі-сыртқы істердегі егемендігін қамтамасыз ететін негізгі
құрал. Бұл пікірді жалғастыра ... ... ...... ... үстіндегі қондырма. Оның қоғамдағы мәні, маңызы, ... ... ... ... ... экономикалық, мәдени-рухани сипатына
байланысты. К. Маркс “Гота ... ... ... ... ... да ... ... және қоғамның соған сәйкес ... ... бола ... ... ... ... объективтік даму
процесінде құқықтың маңызы туралы екі ... бар: ... ... ... ... негізгі әлеуметтік факторлардың бірі құқық. Онсыз
қоғам дағдарысқа ұшырап әлдеқашан ақыр ... ... еді. Бұл ...... деп ... Екіншісі – бірінші пікірге қарсы пікір. Қоғамның
дамуында құқықтың ... ... ... жоқ деп түсіндіреді. Бұл пікірді
заңды нигилизм деп ... ... ... қабылдаған, бүкіл адамға
пайдалы нормаларды, жағымды мұраларды жоққа шығарып мойындамау.
Құқық – ... ... ... ... нәтижесі. Ол мемлекеттіке –
ұйымдасқан қоғамда, қоғамдық қатынастың негізгі ... ... ... Әдет – ... моральдік және алғашқы қауымдық құрылыстың нормалары
кетіп, екінші жоспарға қалады, орынды ... ... ... ... Құқыққа көзқарас, оның пайда болуы, орны және ... ... ... ... ... ... ... ойлардың
жетілуі, көптеген обьективтік және субьективтік деректерге байланысты
ауысып отырады.
Қарама-қайшылықтарына қарамай әр түрлі ... ... ... ... ... бір ... әлеуметтік құбылыс, онсыз өркениетті қоғамда өмір сүру мүмкін емес;
құқық нормативтік нысанында жалпы адам ... ... ... ... ... ... ... оның жекелеген таптарына
не болмаса, әлеуметтік топтарға қызмет жасауы керек, жекелеген мүдделерді
және жеке адамның қажеттілігін, ... ... ... ... алуы қажет;
жеке меншік құқығы адамның барлық құқығының негізі;
құқық тәртіптіліктің өлшемі, ол ... ... және ... ... оның пайда болуының мынадай теорияларын бөліп көрсетуге
болады: 4
Нормативистік бағыт. Оны жақтаушылар (Штаммлер, Новогородцев, Кельзен ... б.) ... ... ... ... жиынтығы ретінде анықтама
береді. Нақты айтқанда, Кельненнің концепциясына сәйкес, құқық ... ... ... ... оның ең ... ... негізгі (егеменді) норма тұрады, және бұл жердегі әрбір төменгі
норма өз заңдылығын заңды күші ... ... ... ... туралы
нормативистік актілер негізінде қарау арқылы анықталады.
2. Құқықтың табиғи-құқықтық ... Бұл ... ... (Т. ... д. ... А. ... және т. б.) ... құқыққа қоса адамға тумысынан берілетін табиғи құқыққа ... деп ... Бұл - өмір ... ... ... меншікке
және т. б. құқық. Яғни, табиғи құқық (адамның табиғи, ... ... ...... ... (заңдар, прецеденттер)
қарағанда жоғары құқық, бұл өз бойына сана мен ... ... ... ... Бұл теорияның шеңберінде құқық пен заң ... ... ... ... ... ... ... адамға туған сәтінен тиесілі жоғары, шынайы, табиғи құқық та болады.
3. Құқықтың діни ... ... ... ... ең алдымен, Інжілге негізделеді. Бұл теорияның өкілдері
(Аристотель, Фома Аквинский және т. б.) егер ... ... ... туған
сәтінен берілсе, оларды Құдай беруі мүмкін деп санаған.
4. Құқықтың тарихи мектебі. Оның өкілдері (Ф. Савиньи, ... ... және т. б.) ... ... ... ол ... ... нәтижесінде тіл сияқты өз бетімен қалыптасады деп санаған.
Құқықтанушы-ғалымдар халықтық құқықтың рухтың көріністерін дәл ... ... заң ... арқылы көрсетуі тиіс, ал заңшығарушы дайын
құқықты тауып, оны қолданыстағы заңнамаға айналдырыуы тиіс.
5. ... ... Бұл ... ... (Л. ... ... И. М. ... және т. б.) нормалармен қатар «құқық»
түсінігіне адамдардың құқықтық санасын да, ... ... ... Психологиялық бағыт кеңес билігінің алғашқы жылдарында аса ... ... ... бұл ... жаңа заңдар қалыптасқан болатын,
тіпті, декреттердің өзінде соттардың істерді пролетарлық мемлекет мүддесіне
сәйкес шешуінде ... ... ... ... еді.
6. Социологиялық бағыт. Құқықтың социологиялық ... (П. ... ... С. И. ... және т. б.т) ... ... құқықтар
мен заңдардан емес, заңдарды жүзеге асырудан көрініс табады деп ... ... өз ... ... бір ... ... асырушы жеке және
заңды тұлғалардың қызметі ретінде түсіндірген. Құқық ретінде ... ... де ... Марксистік бағыт. Марксистік теорияның өкілдері (Маркс,
Энгельс, Ленин, және т. б.) құқықты экономикалық ... ... ... айналған еркі ретінде түсіндірген. Және таптық ... ... ... ... ... өндірістік қатынастардың сипатымен
анықтаған.
8. Интегративтік бағыт. Бұл бағытқа сәйкес шын мәнінде
кемшіліксіз ... ... ... ... ... аталған бағыттың
өкілдері әртүрлі теориялардан өз ойларынша ең дұрыстарын таңдап ... ... ... ... ... – бұл еркін еріктердің өзара
байланыстағы күресі мен келісімін реттейтін, ... ... ... және нақты бір қоғамда танылған теңдік пен ... ... ... көбінде, оны еркіндіктің нормаларына жатқызады,
себебі табиғатқа ... ... ... ... ... да ... еркіндік керек. “Құқық бір жағынан, лұқсат беретін, екінші
жағынан ... ... ... ... тежейтін
нормалардың жиынтығы” – деп Трубецкой жазды.
Канттың айтуы бойынша, құқық жағдайлардың жиынтығы, біреудің ... ... ... ... ... ... жолында
болған. Коркуновтың айтуы бойынша, құқық еркіндіктің нормалары. ... ... да ... адамның басқа адамдармен біріккен мүдделерін
орындауға тежеу салады. Ол мүдделерді құқық бөліп, іске ... ... ... байланысты адам бостандығын тежеуге тура келеді. “Құқық”
терминінің ... мәні ... заң ... ... өмірде және
қызмет бабында қолданылады. кең ... ... ... ... ... мәні туралы қандай да бір пікірі қалыптасатыны сөзсіз.1
Заң ... ... ... бірнеше мағынада қолданылады. Біріншіден,
“құқық” – ресми түрде танылған жеке және заңды тұлғалардың ... ... ... жасау мүмкіндігі. Мысалы, азаматтардың еңбек ету бостандығы,
білім алу, меншік иесі болу, кәсіпкерлікпен шұғылдану ... ... да ... ... ... осы келтірілген жағдайларда
“құқық” түсінігі субьективтік мағынада қолданылады.
Субьективтік құқық – ... ... ... ... ... ... тұлғаларына берген құқықтық мүмкіндіктері.
Мұндай мүмкіндіктер құқықтық қатынастарға қатысатын тұлғалардың ... ... ... ... ... құқықтық қатынасқа қатысушы басқа
тұлғаның құқығымен байланысты болғандықтан, екі жақта да құқықтық міндеттер
пайда болады. Демек, құқықтық ... ... ... ... міндеттер де туындайды. Басқаша ... ... ... ... ... те ... ... әр азаматтың оқып, білім алуға
құқығы бар. Сол құқықты ... ... ... ... ... ... ішкі ... бағынуға, оқу бағдарламасын орындауға міндетті.
Заңи тұлға кәсіпкерлікпен шұғылданып, заңи негізде мүлікке ие ... Ол ... өз ... үшін ... ... қатар, өз мүлкін
пайдаланғанда қоғамның, басқа адамдардың мүдделеріне зиян ... ... ... Республикасының Конституциясында былай деп жазылған:
“Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану ... ... ... ... ... ... тиіс” (6-бап).
Айтылғаннан шығатын қорытынды: құқықсыз міндет болмайды, міндетсіз құқық
болмайды. Бұл жағдай әлеуметтік әділеттікті баянды етеді.
Субьективтік ... ... ...... ... ... құқық
тұлғасының заңи мүддесін (талабын) орындату үшін басқа құқық ... ... Бұл ... ... ... ... нәтижесінде
жүзеге асырылып, мемлекеттік мәжбүрлеу арқылы қамтамасыз етеді.
Екіншіден “құқық” дегеніміз ... ... ... ... Бұл ... мағынадағы құқық, себебі олардың жасалуы жеке
адамның еркіне байланысты емес. ... ... ... ... ... бөлінбейтін, тұтас ... ... ... ... ... ... ... былай дейді: “Қазақстан
Республикасында қолданылатын құқық ... ... ... ... де норативтік – құқықтық актілердің, Республиканың халықаралық шарттық
және өзге де міндеттемелерінің, ... ... ... және Жоғарғы Соты нормативтік қаулыларының нормалары ... ... ... ... оқу ... ... ұғым ретінде қолданылады.
Құқық пәндері түрлі ... ... ... құқық, әкімшілік
құқық, еңбек құқығы, отбасы құқығы, ... ... ... ... ... т.б. ... ... өзара туыстас қоғамдық қатынастарды
реттейтін құқықтық нормалардың жиынтығы. Мысалы, азаматтық құқық – мүліктік
және ... емес ... ... ... ... жиынтығы.
Қылмыстық құқық – қылмыс ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Құқық әлеуметтік нормалардың ерекше жүйесі болып, мемлекетпен бірге өмірге
келіп, қоғамды реттеп-басқарып отырады. Олар қоғамның, ... ... ... ... ... Бірақ әр елдің ерекшеліктеріне
сәйкес құқық пен мемлекеттің нысаны әртүрлі, мазмұны ... ... ... ... ... - құқық пен мемлекеттің өмірге ... ... ... ... ... өнімнің пайда болуы,
жеке меншіктің қалыптасуы, таптардың ... ... ... ... ... басқару үшін кұқық пен мемлекеттің өмірге
келуі. Бұл объективтік даму ... ... ... ... ... қойды:
қоғамның әкімшілік-территориясында тұрақты тәртіп қалыптастыру
қажет болды;
қоғам бірнеше тапқа, топқа бөлініп, олардың арасында қайшылықтар басталып,
оны реттеп, ... ... ... ... мен ... ... ... қайшылықтар күреске айналып, күрес ... ... ... бүл ... ... жолмен шешіп,
реттеу қажет болды.
Қоғамның объективтік даму процесінің бұл ... іске ... ... нормаларды қарқынды, сапалы дамытып, қарым-қатынастарды тағы басқа
құбылыстарды реттеу жұмыстары басталып, қоғамның жақсы ... ... ... ... және ... ... оның санқырлы түсінігі,
санқырлы мазмұны бар деуге болады. Ол ... ... ... ... ... оның ... ... бағытта дамып, байып отырды.
Ғалымдар құқықты зерттегенде бір-екі қырынан мазмұнын анықтап әр түрлі
қорытынды ... ... ... ... ... құқықты саяси шындық,
әділеттік, - деді. Орта ғасырдың ғалымдары - ... діни ... Ж.Ж. ... ... ... ... түсіндірді. Осы пікірлердің бәрі дұрыс.
Құқық адамдардың өмірімен тығыз байланыста дамиды: олардың ... ... ... ... тәртібіне, сана-сезіміне жан-
жақты әсер етеді, мүдде-мақсаттарының іске ... ... ... қамқорлық
жасап қорғайды. Адамдардың жекелік топтық және қоғамдық ... ... ... Осы тұрғыдан алсақ, құқықтың мазмұны, түсінігі -
адам қоғамын басқарудағы құқықтық нормалардың ішкі тұрақты, сапалы ... Бұл ... ... ... ... айрықша
көрсетіп отыр. Бұл түсініктеме дұрыс бірақ жеткіліксіз.
Қүқық қоғамды ... ... ... ... ... ... әділеттікті
теңдікті, адамгершілікті қалыптастыратын негізгі
құрал; құқық мемлекеттік ... ... ... ... даму процесінің даму бағыттарын анықтап отыратын негізгі
құрал құқық қоғамдағы заңдылықты, тәртіпті бақылап отыратын негізгі
құрал құқық ... ... ... ... ... ... ... өмірінің негізгі салаларын қамтиды, бұлар:
әкімшілік, қаржы, мүліктік, отбасы, ... ... ... ... ... ... қатынастар негізінде ғана орнай алады. Бұл
құқықтық қоғамдық қатынас-тарды реттеудегі көздейтін басты мақсаты.
Біз, жоғарыда құқықтың ... және ... ... ... ... Бұл ... ... мазмұнының негізгі бағыты.
Өмір тәжірибесінде біраз ғалымдар құқықтың мазмұнын ... ... ... сол ... ... Олардың қосымша ... ... ... ... ... ... қүқық, қүқықты
қолдану, қүқықты бұзушылық жэне ... осы ... ... олар ... ... ... Біздіңше
бұл дұрыс пікір. Өйткені осы қатынастардың бәрі де құқықтық ... ... ... ... Екінші олардың кеңірек зерттеген мәселесі —
құкық пен заңның, бостандық пен құқықтың ара ... және ... ... ... ... түрде қарастырып іс-әрекетті кеңірек
қамтиды, ал заң ... ... бір ... ... мэселені қамтиды. Адамдардың
бостандығы мен құқықтарын бөліп қарауға болмайды - деп түсіндіреді. ... де ... ... ғылыми зерттеуде оларды жеке бөліп қарастырған жөн
-анализ, синтез Әдісімен зерттелсе, қорытынды тұжырым дұрыс болады.
Қоғамның ... ... даму ... құқықтың маңызы туралы екі
пікір бар: біріншісі — қоғамның дамуын басқарып, ... ... ... ... бірі ... Онсыз қоғам дағдарысқа ұшырап әлдеқашан
ақыр заман болар еді. Бұл пікірді — заңды көзқарас деп ... ... ... ... ... ... ... дамуында құқықтың ешқандай рөлі,
маңызы жоқ деп түсіндіреді. Бұл пікірді заңды ... деп ... ... қабылдаған, бүкіл адамға пайдалы ... ... ... шығарып мойындамау.
Заңды көзқарас көне дәуірден қалыптасып құқықтың ... даму ... ... ... ... ... ... қоры-
тынды тұжырымдар жасалды. Құқық қоғаммен бірге эволюциялық прогрестік
жолмен дамып, ХІХ-ХХ ғасырларда өзінің ... ... ... ... ... ... ... бірге қоғам дамуын басқарып, реттеуші
негізгі әлеуметтік факторлардың бірі екеніне ешкім ... ... ... ... даму процесі құқықтың маңызы мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... Заңды нигилизм пікірін
қазір ешкім қолдамайды.
Құқық - философиялық категория. Сондықтан, оның ... ... ... ... ... ... бар. Бірақ, құқықтық нормаларды
пайдалануда сол арқылы қарым-қатынастарды реттеуде, мүдде-мақсаттарды ... ... ... ... ... ... іс-
әрекетінде, жұмысында ғажап бірлестік бар. Мұның себебі адамдардың,
ұйымдардың ... ... ... ... ... құқық арқылы
дамуы, кұқык арқылы орындалуы. Құқықтың мазмұнын түсінуде қоғам көлемінде
нақты бірліктің болуы. Бұл ... ... ... тәртіптің дұрыс
қалыптасуы, қарым-қатынастардың жақсы реттеліп, ... ... ... ... барлық кұбылыстардың шешуші негізі болуында.
Бүл ғылыми қорытынды пікірді барлық ... және адам ... ... ... толық дәлелдеп отыр.
Заң ғылымында "құқық" термині бірнеше мағынада қолданылады. Біріншіден,
"құқық" ... ... ... ... жеке жэне заңды тұлға-лардың заңға
сүйене отырып, әрекет жасау мүмкіндігі. ... ... ... ... ... алу, меншік иесі болу, кәсіпкерлікпен шүғыл-дану ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері болады. Бұл ... ... ... ... мағынада қолданылады.
Екіншіден, "құкық" деген - құқық нормаларының жүйеге келтірілген ... ... ... құқық, олардың қалыптасуы, жүзеге асырылуы
диалектикалық процесс арқылы жүріп жатады. ... ... ... ... ... 4-ба-бында былай делінген: ... ... ... ... ... сай ... өзге де ... актілері" болып табылады.
Үшіншіден, "құқық" термині оқу пәнін білдіретін ұғым ретінде қол-данылады.
Мысалы, конституциялық құқық, әкімшілік ... ... ... еңбек
құқығы, қылмыстық кұқық, отбасы құқығы т.б.
Төртіншіден, "кұқық" ... ... ... пен обьективтік
құқықтың жиынтығы ретінде де қолданылады. ... ... мен ... ... ... көптеген мәні бар, оны зерттеушілердің
көзқарасы бір жерден шығып, бір ... ... деп ... ... ... ... және жалпы әлеуметтік тұрғыдан түсіндіру
ғылымда кең орын алып келді. ... ... ... оған ... тек таптық тұрғыдан ғана зерттейді. Ал ... ... ... ... ... барлық адамдар. білдіріп мүдделерін корғайтын
құрал болып саналады. Өйткені адам тарихында болған қоғамдардың бәрінде ... ... қоса ... қоғамдық мүдде-мақсатты да реттеп-басқарып
отырады
1.2 Құқық мәні, қағидалары
Құқықтың қоғамдық жоғарғы мақсатры қоғамдағы бостандықты ... ... ... және ... әділеттілікті
қалыптастыруынан, қоғамдық өмірден қателіктер мен өз ... ... ... ... ... және рухани факторлардың әрекет етуіне
мейлінше жағдай жасауынан көрініс табады.
Құқықтың мәні өркениеттілік жағдайында ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуына жете
отырып, демократияның, экономикалық бостандықтың, тұлға бостандығын жүзеге
асырылуынан көрінеді. ... ... ... екі ... ескерудің
маңызы зор: 1) формальдық – кез-келген құқықтың ең ... ... 2) ... – осы ... ... мүдделеріне қызмет
ететіндігі.
Құқықтың мәнін түсінуде келесі тәсілдерді бөліп ... ... ... ... ... экономикалық үстемдік құрушы таптың заңда
көрініс тапқан мемлекеттік еркін білдіретін, мемлекетпен ... ... ... ... анықталады;
- жалпыәлеуметтік, бұның шегінде құқық қоғамдағы әртүрлі таптардың,
әлеуметтік топтардың арасындағы келісімнің көрінісі ретінде қарастырылады.
Құқықтың ... тән ... ... ... ... ... норма ретінде бекітіледі және өзгертіледі.
Парламент — заң, президент — жарлықтар, үкімет — ... мен ... ...... мен ... ... ...
шешімдер шығарады. Олар нормативтік қасиетке ие.
2. Құкық қоғамдық қатынастарға ... ... ... ... ... ... лауазым, шен, дәрежесіне қарамайды, бәріне ... ... ... оны ... ... ... міндетті.
3. Кұқық қоғамдық қатынастарды реттейтін және ең кең қолданатын
нормалардың жиынтығы. Әдет-ғұрып, діни, дәстүр ... ... ... ... өте кең, мемлекеттегі субъектілердін бәріне қатысы бар.
4. Кұкық формальды — айкын болып сипатталады, яғни ... ... ... ... сот прецеденті және бекітілген әдет-
ғұрып формалары арқылы қоғамдық катынастарды реттейді.
5. Құкық бүкіл халықтың ұлттардың, партиялардың, ... ... жеке ... ... білдіреді.
6. Құқық өзінің ішкі құрылымымен, жеке ... мен ... ... ... ... ... ... кұрайды.
7. Мемлекеттің күшімен қамтамасыз етіледі. Мемлекет ... ... ... ... ... ... субъектілер кұкық нормалары
бекіткен мінез-құлықтарды өз еріктерімен орындамаған жағдайда күш қолдану
арқылы іс жүзіне асырды.
Құқық - ... ... ... ... ... ... күшімен қамтамасыз етіліп отыратын жалпыға ... ... ... ... ... ... бірақ мазмұндары біреу-ақ.
Құқықтың мазмұнының негізгі элементтері:
қоғамның және адамдардың мүдде-мақсатын қорғау, орындау;
қарым-қатынастарды реттеп-басқару;
қоғамды дағдарысқа ... ... ... әлеуметтік,
мәдениеттік т.б. бағытын дамытып, нығайту;
мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың құзыретін, ара қаты-насын
реттеп-басқарып отыру;
- ... ... ... екі ... ... ... болады: біріншісі - құқықтың объективтік
түсінігі қоғамның объективтік дамуына ... жаңа ... ... - ... ... ... ... қатынастарды реттейтін, басқаратын нормативтік актілерді
уақытында қабылдап, бекіту.
Құқықтың негізгі қағидалары:
Қоғамдағы әртүрлі ... ... ... рет-
теп-басқару;
Адамдардың, ұйымдардың бостандығының іс-әрекетінің деңгейін,
шеңберін норма арқылы анықтап отыру;
Адамдардың, ұйымдардың ара қатынасындағы келіспеушілікті
шешудің, ... ... ... ... ... Мемлекеттік органдардың қабылдаған, бекіткен нормативтік
актілерінің орындалуын ... ... ... ... - қоғамдағы қатынастарды реттеп, ба-сқарып
отыратын нормативтік актілердің ішкі құрылысы.
Құқықтық теңдік жалпылама ... ... ... ... ... ... ... теңдік нормалар да ... ... ... ... ... ... ... жауапқа
тартылуы керек. Міне, осы кезеңнен бастап заңның кезеңі, мемлекеттің жұмысы
басталады.
Құқық - үстем ... және ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік құндылығы
Құқықтың құндылығы – бұл құықытың ... және ... ... ... ... мен ... қамтамсыз ету құралы мен
мақсаты ретінде қызмет ете алу қабілеті. Құқықтың ... ... ... ... атап өтуге болады:
1) құқық адамдардың әрекеттеріне ұйымдастырушылықты,
тұрақтылықты, үйлесімділікті ... ... ... ... ... осы ... ол қоғамдық қатынастарға реттеушілік элементін енгізе
отырып, оларды өркениетті құбылысқа айналдырады;
2) ... ... ... ... ... ... жүріс-тұрысы мен қызметіне әсерін тигізелі, яғни, құқық жеке
мүдделерді ... ... оны ... ... ... ... ... қоғамдағы бостандығын көрсетуші және
анықтаушы болып табылады жәнеосы ... ... ... ... ... әділеттілік идеясын көрсету қабілетіне ие, ... ... ... дұрыс және әділетті бөлінуінің талаптарын
орнықтырады, барлық азаматтардың заң алдындағы теңдігін бекітеді;
5) құқық қоғамдық дамудың ... ... ... ... қайнар көзі болып ... ... оның ... ... ... мен жаңа ... ... бекітілуі
жайғдайларында өсе түседі;
6) құқықтық тәсілдер халықаралық және ... ... ... ... және ... ... ... табылады.
Құқық қоғамда зор қызмет атқарады. Ол қоғам ... ... жеке ... ... ... тән ... жағымды әсер етеді.
Құқықтың саяси қызметі мемлекет органдарының қалыптасу, қызмет ... ... ... ... және ... да ... ... жол ашуынан, азаматтардың саяси құқықтарын пайдалануына
мүмкіндік туғызуынан байқалады. Құқықтың экономикаға ... мол. ... ... ... тікелей реттейді, жөнге салып отырады.
Мемлекеттік емес ... ... ... ... әсер ... құқық экономикалық құбылыстың барлық салаларын реттейтін, жөнге
салып отыратын құрал ... ... ... ... ... ... ... нормалары адамдардың санасына әсер ету арқылы құқықтық
мәдениетті қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... алу
қызметін де атқарады. Осы айтылғандар құқықтың экономикалық, әлеуметтік,
идеологиялық салаларындағы қызметінежатады. осыларға қоса құқық мемлекетті,
қоғамды және ... ... ... ... ... де ... ... – құқықтың қоғам өміріндегі мәні мен әлеуметтік маңызы
арқылы анықталынатын, қоғамдық қатынастарға заңдық әсер утудің ... ... тән ... ерекшеліктер:
- құқық функиясы оның ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құбылыс ретінде өмір сүру қажеттігін туындатады.
- құқықтың барынша маңызды белгілерін көрсетеді және қоғам дамуының ... оның ... ... ... ... асыруға
бағытталады.
- динамикалық сипатта, қозғалыста болады;
- тұрақтылық оның ... ... ... ... ... кең және ...... мағынада ажырату жөн.
Құқықтың кең немесе әлеуметтік мағынадағы функцияларын экономикалық, ... ... деп ... ... Құқықтың экономикалық
функциясы өндірістік қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... саяси жүйе субъектілерінің ... ... ... ... бір идеологияны көрсетеді,
субъектілерде құқықтық әрекет ... ... ... болады.
Коммуникативті функция құқықтың басқару субъектілері мен объектілерінің
арасындағы байланыс құралы ролін ... ... ... ... ... ... және қорғаушы болып
бөлінеді.
Құқықтың реттеуші функциясы позитивті ... ... ... ... ... ... ... байланысты
сәйкестендіруден көрінеді. Онда құқық субъектілеріне қоғам, мемлекет және
азамат мүддесіне сәйкес келетін субъективті құқықтар ... және ... ... ... ... көтермелеу, жеңілдік беру, ұсыным
тәріздес құқықтық көтермелеу ... ... ... ... ... арттыру арқылы, оның мүддесін қанағаттандыруға
ықпал ... ... ... – құқықтың әлеуметтік ... әсер ету ... Оның ... ... маңызды экономикалық,
саяси, ұлттық, жеке ... ... қол ... ... ... ... қандай да болмасын әлеуметтік ... ... ... ... ... етеді. Қорғаушы функция құқықтық шектеулер –
міндеттеу, тыйым салу, жазалау көмегімен ... ... Ол ... бастау алады және қамтамасыз етеді. Бұл ... ... жэне оны ... ... ... ... ... өзінің жоғарғы және жергілікті органдарының
жүйесін, құзырын, өзара қарым-қатынастарын бекітпей ішкі жэне ... іске ... ... ... ... осы мәселелерді мемлекет құқық
арқылы, нормаға сүйене отырып іске ... ... ... ... ... ... ғана ... алады. Бұл мемлекет пен құқықтың
қатынастарды реттеудегі ... ... ... ... ... ... ... сүйеніп, жүзеге асырылады. Қүқықтың тірегі, оның күш-
куаты, абыройы мемлекет. ... ... ... ... ... ... сол ... қамтамасыз ететін күшке сүйенеді.
Құқықтық нормаларды мемлекеттік органдар ресми түрде қалып-
тастырады; әлеуметтік нормалардың басқа ... ... ... ... оған қатысы жоқ.
Құқықтық нормалардың мемлекеттің барлық аумағына, барлық
халықтарына міндетті күші бар басқа нормалардың ... күші ... ... қамтиды.
Құқықтық нормалар жеке адамдардың және қоғамдық мүдде-мақ-
саттарды қамтиды; басқа нормалар жеке ұйымдардың, бірлестіктердің
мақсатын қамтиды.
Құқықтық нормалардың ... ... ... бақы-
лап отырады; басқа нормаларға ... ... жоқ, ... ... ... ... дегеніміз адам мен коғамның объективтік кұрылысымен
байланысты тұлғаның ... ... ... ... ... құжаттарда формалды түрде анықталған, мемлекеттік күшімен
қамтамасыз етілетін нормалардың жиынтығы.
Қоғамның өмірінде белсенді ... ... ... ... ... ... жатыр. Ең күрделі бағыты мемлекетпен бірлесіп жұмыс ... ... ... ... ... нормативтік актілерде
көрсетіліп, анықталып отырады. Құқықтың ... ... ... әр ... сәйкес құқықтың экономикалық,
әлеуметтік, мәдениеттік, тәрбиелік, экологиялық, қаржылық т.б. функ-
циялары болады.
2. ... ... үш ... ... ... да үш ... болады: заң шығару, заңды орындау, заңды корғау .Құқықтың бұл екі
топтағы функциялары мемлекеттің ... ... ... ... ... ... тән екі міндеттері бо-лады: қоғамдағы қарым-қатынастарды
дұрыс реттеп, орындалуын тездету және ... ... ... ... ... осы ... сәйкес құқықтың өзіне тән екі функциясы
болады: реттеу және ... ... ... ... ... арқылы қоғамдық
қатынастардьң байланысын, орындалу жолдарын, бағыттарын ... ... ... екі ... орындалады: біріншісі ... ... ... ... ... ... ... - нормативтік
актіде субъектілерге толық бостандық беру, дұрыс орындалу ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ... құрылымы
Құқық жалпы ұғым болып табылса, ... ... ... дара ұғымдарының көп сандағы жи-ынтығы. Құқықтық нормалар
құқықтың ... ... өмір ... ... түрі және ... Құқық тек құқықтық нормалар арқылы
әмір сүреді, коғамдық қатынастарды реттейді және ... ... ... құқықтың клеткалары болып табылады.
Норма сөзі латын тілінен аударғанда «үлгі», ... ... ... ... ... қабылдау, бекіту әр ... ... ... және ... ... қоғамдық қатынастарға түскен
субъектілердің мінез-кұлықтары, әрекеттері туралы информация бекітіледі.
Субъект өмірдегі сан ... ... тап ... ... оның ... ... ... нормаларымен реттеледі, немесе қорғалады. Мысалы,
субъект үйін сату үшін ... ... сату ... ... шарт
жасауы тиіс, некеге тұру үшін кәмелеттік жасқа толу керек т.б. ... С, ... Ө.. - 164 ... нормалардың өзіне тән мынандай ерекшеліктері бар:
Құқықтық нормалар бекіткен үлгі, талаптар бәріне бірдей қолданылады.Құқық
нормаларының ... ... ... ... ... ... реттейді, шешімін бекітеді. Мысалы, Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексінің ... ... он төрт ... кәмелетке толмағандар үшін мәмлелерді олардың атынан ата-анасы,
асырап алушылары немесе қорғаншылары жасайды ... ... ... ... ... 14 ... ... бәріне бірдсй болып табылады.
Құқық нормаларында халықтың, таптардың, топтардың, тіпті жеке адамның
еркі де бекітіледі. Адамзат тарихында жеке ... ... ... бекітілуі көп болған. Мысалы, коммунизм идеологиясының негізін
қалаушы Карл ... ... ... партияның манифесті»деген
еңбегінде буржуазиялық қоғамдағы мұрагерлік туралы ... өте ... ... өз ... ... ... ... құдай қосқан әйелі бола
тұрып, отбасында қызметші болған Ленхен деген әйелмен көңілдес болып, бала
туғызған. Әйелінен сескенген К.Маркс ... ... ... ... оған ... ... ... беруді армандайды. Өкінішке орай ... заң ... ... ... ... ... ғана ... берілген.
Социалистік идеологияны жазу барысында К.Маркс «Коммунистік партияның
манифесінде» қатаң мүрагерлік заңын жокка шығаруды талап ... ... ... ... ... мемле-
кеттік күшпен қамтамасыз етіледі. Сот, прокуратура полиция
және басқа да мемлекеттік органдар құқық нормаларын бұрма-
лаған, немесе орындамаған ... күш ... ... ... норма дегеніміз мемлекет бекіткен, бәріне бірдей, формаларды
— айқын және орындалуы, сақталуы, ... ... ... ... ... мінез құлықтың үлгісі.
Құқықтық нормалар жеке тұлғалар мен ... ... ... ... ... мінез-құқықтарын бекітеді. Құқықтық қатынасқа түскен
субъектілер құқық нормаларындағы ереже, үлгі талаптарына сай ғана әрекеттер
істеулері тиіс. Формула жүзінде:
«Мен ... ... ... ... ... ... соны ... етеді» деген
талап іс жүзіне асырылуы тиіс. Осыған байланысты құқытық нормаларының
мазмұны мынандай ... ... ... ... ... ... тарихи жағдайлардың тілек-
талаптары мен қажеттілігі бекітіледі. Мысалы, Қазан төңкерісінен кейін
Кеңес ... ... ... ... өтпелі дәуірдің барлық талаптарын
бекітті (жерді тартып алу, завод, ... ... ... сайлау
құқықтарынан айыру, қалыңмалды, әмеңгерлікті, көп әйел алушылықты жою).[2]
Субъектілердің құқықтары мен міндеттері нақтылы, айқын ... ... және ... ... тек талаптар негізінде құқықтары мен ... ... ... ... ... тыс әрекеттер заңсыз деп танылады.
Құқықтық нормалардың мазмұны, түсініктілігі және санаға ұғымдылығы ... ... ... сауаттылығына тікелей байланысты болды.
Шашыраңқы, түсініксіз, қайталауы басым, дұрыс ... ... ... ... көптеген қиындықтар туындайды. Құқықтық
нормалар математикалық формулалар сияқты нақтылы-,айқын және қысқа ... Көп ... ... ... нормалар бұрмалауға жол ашады,
заңсыздыққа әкеп соқтырады.
Белгілі күштер, партиялар, топтар және таптар лоббизм ... ... өз ... ... ... ... кезде тиімді құқықтык нормалар ... ... ... ... ... ... ... тежейді. Керісінше,
тиімсіз нормалар өмірдің дамуын тежеп, керітартпалық рөл ... ... ... заң ... жетістіктерін пайдалану арқылы тиімді
құқық нормаларын қабылдау ... ... ... ... мазмұнын
аталмыш ерекшеліктерді біртұтастық мағынада танып, зерттегенде ғана оның
барлық сипаты мен тиімділігіне баға беруге болады.
Құқықтық нормалар ... ... ... ... қарағанда жалпы
мазмұнға ие, бәріне бірдей колданылатын мінез- құлықты бекітеді.
Осыдан мынандай қорытынды туындайды: құқықтық ... ... ... сан алуан рет колданылады және ол жеке бір ... ... ... ... табыладыМемлекеттік органдар өздерінің
құқық бекіткен құзырлары бойынша құқықтық нормаларды қабылдайды.
Бірақ, қабылдаған нормалардың бәрі құқықтық ... ... ... ... ... ... әр түрлі жағдайларға байланысты болған
сәттерге арналып шығарылады. ... ... ... бір ... орденмен марапаттау туралы шығарған жарлығы,
министрдің төменгі сатыда тұрған бөлім, ... ... ... ... ... ... ... аппараттағы бөлім басшысын
тағайындау туралы шығарған бұйрықтары және т.б. бұл ... ... ... ... ... ... ... бір гана
жағдайларға байланысты бір ғана жағдайларға қатысы бар, ... ... ... жок. ... заң ... ... ... мен үкімдері
де дара кесімдер қатарына жатады. Дара ... ... ... ... ... ие бола ... бір ғана ... қолданылады,
сонымен өзінің күшін жояды.[ Ағдарбеков Т. - 320 б.]
Құқықтық нормалардың ... тән ... ... ... ... құрылымы танудың теорияға және тәжірибеге мәні өте зор. ... білу ... ... ... ... ... қызметінде кеңінен
пайдаланады.
Құқықтық норманың құрылымы дегеніміз2 - ... ... оның ... ... ... көрсету. Құқықтық нормалардың құрылымы
мынандай элементтерден тұрады:
Гипотеза ... ... ... (жаза)
Гипотеза — өмірде болатын нақтылы жағдайларда құқықтық норманың
қолданылуы. Негізінде «Егер» деген ... ... ... құрамдық
мағынасына байланысты мынандай түрлерге бөлінеді:
Жай (жұпыны) ... бір ғана ... ... құқықтық норманың
дипозициясы іс жүзіне асырылады, немесе қолданылады.
Күрделі ... скі ... ... жағдайлар арқылы диспозиция
қолданылады. Мысалы, «Қазақстан ... ... ... ... ... ... гипотезаны бекітеді: «Республика Президентін, Парламснт
Мәжілісінің және мәслихаттарының дспутаттарын жергілікті ... ... ... ... ... бірдей,тең және төте сайлау ... ... ... беру жағдайында өткізеді». Бапта көрсетілгендей
сайлаудың өтуі үшін бірнеше жағдайлар, шарттар бекітілген.
Дәрежелі кесімділік сипаты ... ... ... ... кесімді болып бөлінеді.
Абсолюттік-кесімді гипотеза өзінің мәтінінде құқықтық ... және іс ... ... ... жағдайлары мен шарттарын
көрсетеді. Мысалы, «Қазақстан Республикасы неке және ... ... ... ... ... жатады:
Некеге тұруға;
біреуі болса да басқа тіркелген некеде тұрған адамдардың;
тікелей ата-тегі бойынша және ... ... ... ... ... балалардың, атасының, әжссінің және немересінің), ата-анасы бір және
ата-анасы бөлек ... ... ... ... ағалы-інілер мен ... ... ... мен ... ... болса да психикалық ауруының немесе ақыл-есі ... ... ... ... деп ... адамдардың арасында жол берілмейді».
Немесе, Қазақстан Республикасының Азаматтык іс жүргізу кодексінің 249-
бабы абсолюттік кесімді нормалар санатына ... «сот егер ... ... осы ... ... үшін ... ... дауды алдын ала
сотқа дейін шешудің ... ... ... және осы ... мүмкіндігі жоғалмаса;
арызды әрекетке қабілетсіз адам берсе;
арызға қол қойған және оны ... ... ... қол ... және оны ... жоқ болса;
осы немесе басқа соттын іс жүргізуінде осы тараптар арасындағы, сол мәселе
туралы дау бойынша және сол негіздер бойынша ... ... іс бар ... ... бұл ... ... сәйкес аралық соттың шешіміне беру туралы
келісім жасалса және жауапкерден істі мәні бойынша қарау басталғанға ... ... ... қарсылық білдірсе;
6)өздерінің қатысуынсыз істі қарауды өтінбеген талап
қоюшы екінші шақыру бойынша сотқа келмесе;
өзінің қатысуынсыз істі қарауды өтінбеген ... ... ... шақыру бойынша
сотқа келмесе, ал жауапкер істі мәні бойынша қарауды талап етпесе;
өзінің мүддесіне сай іс ... адам ... ... ... ... ... алу ... өтініш берілсе, ал жауапкер істі мәні
бойынша қарауды талап ... ... күші ... ... ... және ... қағаздар бойынша құқықты қалпына ... ... ... ... ... ... үш ай ... аяқталғанға дейін берілсе, арызды
қараусыз қалдырады». Осы ... ... бірі ... ... ... қараусыз қалдырады, яғни диспозиция өзінің
құқықтық күшіне енеді.
Салыстырмалы-кесімді гипотеза құқық нормаларын іс ... ... ... ... ... шарттардың бірнеше мүмкіндіктерін
беруді бекітеді. Мысалы, «Тұрғын үй қатынастары туралы» ... ... ... ... бола ... «Егер мемлекеттік
тұрғын үй қорындағы тұрғын үйде... тұрғын үй сақталатын уакытша болмаған
жалға алушының ... ... ... ... ... алушы сақталған
тұрғын үйге қосымша жалғау шарты бойынша ... ... не ... ... мерзімінде уақытша тұрғындарды тұрғызуға құқылы». Құқықтық
норма жалға алушыға салыстырмалы кесімді гипотеза ... екі ... ... отыр.
Баяндау тәсілі бойынша гипотезалар абстрактілі және казустік болып екі
түрге бөлінеді. Абстрактілік гипотезада дара, жеке жағдайлар ... ... ғана ... ... ... Республикасының Қылмыстық
кодексінің 73-нормасында: «Қылмыс жасағаннан ... оның өз іс ... іс ... ... мен ... кауіптілігін ұғыну не
оған ие болу ... ... ... ... пайда болған адамды
сот жазадан босады, ал жазасын өтеп ... ... одан әрі ... ... ... ... ... ұғым абстрактілік болжамдар
сипатын ... ... түр. ... ... аурулар екені нақтылы,
жекеленіп ... ... ма, ... ма, ... психоз
ба. Абстрактік гипотеза негізінде құқықтық нормалардың көлемін қысқарту
мақсатын ... ... ... ... деп ... ... нақтылы, жеке жағдайлардың
барлық сипаттамаларын айқындап белгілеуді айтады. Казустық гипотезаға,
мысалы ... ... ... кодексінің 115-бабын жатқызуға
болады. Бұл нормада жеке мүліктік емес ... мен ... ... ... ... жеке ... ... денсаулығы, қадір-
қасиеті, абырой, игі атақ, іскерлік ... жеке ... қол ... ... мен ... ... есім алу құқығы, автор болу ... қол ... ... ... ... ... қалыптастыру
барысында кейбір қатынастар немесе кейбір объектілер оның ... ... қалу ... бар. Бұл ... ... ... қолдану
барысында айтарлықтай қиындықтардың тууы мүмкін.
Диспозиция деп құқық нормасы бекіткен субъектілердің мінез-құлық
ережелерін ... ... ... ... екі түрге бөлінеді: баяндау
тәсілі бойынша және құрылымы бойынша. Баяндау тәсілі ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Жай диспозицияда бір жағдай болғанда ... ... ... бір ... ... ... болуын бекітеді. Мысалы
Қазақстан Республикасының, «Тұрғын үй қатынастары туралы» ... ... ... ... ... ... ... басқа тұрғын үй-жай
берілместен шығарылатынын жай диспозиция мағынасымен бекіткен.
Суреттемелік диспозиция - субъектілердің ... ... ... сипатымен айқынды бастапқылықпен баяндайды.
Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... мүлікті жасырын ұрлау» деген суреттемесін диспозициямен
сипаттау арқылы ұрлықтың мәнін ... ... ... ... ұрланса, ол ұрлық болып саналады. Немесе, 179-бап қарақшылықты «бөтен
мүлікті ұрлау мақсатында шабуыл жасауға ... ... ... ... ... күш ... ... тікелей осындай күш қолданамын
деп қорқытумен ұштасқан шабуыл ... ... ... ... ... - норматиитік кесімнің баска баптарына, немесе
нақтылы ... ... ... ... ... ... ... мұндай тәсіл көпсөзділікті шектеу және қайталауды тежеу
мақсатында пайдаланылады. Мысалы, ... ... ... ... кодексінің 227-бабында сілтемелік диспозиция мына ... ... ... ... ... ... тергеуші осы
Кодекстің 203-бабының талаптарын сақтай отырып хаттама жасайды». Қылмыстық
кодекстің көптеген нормалары сілтемелік диспозициядан ... «Нақ ... ... ... ... ... тармақтарына сілтеме жасалынған.
Бланкттік диспозиция - ... ... ... ... ... ... бекітіп, басқа нормативтік-
құқықтық кесімдерге сілтеме жасайды. Мысалы, ... ... ... ... ... заң және өзге ... актілерін әзірлеу, ұсыну, талқылау, күшіне енгізу және
жариялау тәртібі арнаулы ... ... пен оның ... реттеледі» деп басқа заңға бланкеттік ... ... ... ... ... ... жай, күрделі және балама (альтернативтік)
болып қаралады.
Жай диспозицияда ... ... ... оның ... мен ... ... ... көрсетілмейді. Мысалы,
«Қазақстан Республикасының Неке және отбасы туралы» заңының 24-бабының 2-
тармағында «Мәжбүрлеп қиылған неке жарамсыз деп ... ... ... - ... ... ... мағыналарын толық және жан-жақты дәрежеде ашып
көрсетіледі. ... ... ... ... кодекстің 129-
бабында: «Жала жабу, яғни ... ... ... мен ... ... ... оның беделін түсіретін көріну жалған мәліметтер
тарату» деген мағынамен жала жабудың барлық нышандары мен ... ... ... түр.
Альтернативтік диспозицияда — құқық субъектісі құқықтық қатынастарға
түскен жағдайда мінез-құлықты өз тарапынан таңдап алуға мүмкіндігі ... ... үй ... ... ... 15-нормасы «жер учаскелерінің
мемлекеттік қажеттері үшін алынуына (сатып алуына) ... ... ... ... тұрғын үйдің нарықтық құны мөлшерінде ... ... ... ... субъектісіне таңдап алу құқын беріп тұр.
Сонымен қатар теорияда диспозиция өзінің формалық әлпеті бойынша тыйым
салатын, міндеттейтін және ... ... ... ... салатын диспозиция құқық субъектісіне арнайы бір әрекетті немесе
әрекетсіздікті жасауға қатаң тыйым салады, оны ... ... ... ... ... және ... туралы» заңының 11-бабының
диспозициясы ... ... ... ... тыйым салады: «1) біреуі
болса да ... ... ... ... адамдардың;
тікелей ата-тегі бойынша және өзінен тарайтын жақын ... ... ... ... ... және немерелерінің), ата-анасы бір және
ата-анасы бөлек ... ... ... ортақ ағалы-інілер мен ... ... ... мен ... ... болса да психикалық ауруынын немесе ақыл-есі кемдігінің салдарынан
сот әрекетке ... деп ... ... ... қабілетсіз деп
танылған адамдардың арасында жол ... ... ... ... ... ... Мақсаты немесе іс-әрекеті
Республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге, оның ... ... ... ... ... әлеуметтік, нәсілдік,
ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық араздықты қоздыруға бағытталған
қоғамдық бірлестіктер ... ... ...... ... ... ... бекітілген.
Міндеттейтін диспозиция — құқық субъектілеріне арнайы міндеттерді
жүктейді және қажетті ... ... ... ... ... Конституциясының 34-нормасының диспозициясы: «І.Әркім
Қазақстан ... ... және ... ... ... ... бостандықтарын, абыройы мен ар намысын құрметтеуге
міндетті».
Құқық беретін диспозицияда субъектілерге құқық нормалары ... бір ... іс ... ... ... ... құқық
береді.Мысалы,Қазақстан Республикасының әкімшілік ... ... ... 18-бабында: «Әркімнің жеке салымдар мен жинақ ақша, хат ... ... ... ... ... және өзге де хабарламалар
алысу құпиясына құқығы бар» деген ... ... ... ...... тарапынан құқық нормасын субъектілерге қолданылатын
жаза, заңды жауапкершіліктің түрлері. Мемлекет және ... ... ... ... бойынша, нақтылы дәрежесі бойынша және көлемі
бойынша ... ... ... ... ... экологиялық, қаржылық және т.б. құқық
салаларын қамтиды.
Нақтылы дәрежесі бойынша санкция ... ... ... және альтернативтік болып бөлінеді. Абсолюттік кесімді санкция
Кеңес үкіметі орнаған кезеңнің алғашқы ... ... ... ... ... ... ада ... тіпті «заңның барлық қатаңдығын
пайдаланып жазаға тарту» деген абсолюттік кесімді ... ... ... жол ... ... кезеңде абсолюттік кесімді санкциялар
Қазақстаннның құқықтық жүйесінде жиі ... ... ... істеген
әрекетіне қарай даралануына кедергі келтіреді.
Салыстырмалы кесімді санкцияда жазаның төменгі және жо-ғарғы ... ... ... 2 ... 5 ... дейін бас бостандығынан
айыру, немесе 3 жылға дейін. Салыстырмалы-кесімді санкция ... ... ... жиі ... және бұл жаза судьяға
жазаны даралауға, әркімнің істеген әрекетіне оның қауіптілігіне қарап жаза
тағайындауға мүмкіндік ... ... ... ... ... көрсетілген бірнеше
жазадан субъектінің жасаған ... ... ... ... ... ... ... береді. Мысалы, Қылмыстық
кодекстің 105-бабы денсаулыққа қасақана жеңіл зиян келтіргені үшін ... ... ... ... жүз елу айлық есептік көрсеткішке ... ... ... ... үш айға ... ... жалақысы немесе
өзге табысы мөлшерінде айыппұл салуға, не жүз сексен сағаттан екі жүз ... ... ... ... тартуға, не бір жылға дейінгі ... ... не үш айға ... ... ... ... ... санкция жай және күрделі болып бөлінеді. Жай ... үшін бір ғана жаза ... ... Республикасы Азаматтық
кодекстің 159-бабының 5-тармағында ... ... ... кем ... ... ... жоқ деп ... адам жасасқан мәмле
жарамсыз болатыны нақтылы ... ... ... ... ... ... үшін бірнеше жаза
қолдану ... ... ... Мысалы, Қазақстан Республикасы
Қылмыстық кодекстің 179-бабының (Қарақшылық) «Г» ... ... ... ... ... ... үшін ... екі немесе одан да көп ... адам ... ...... ... ... ... он бес
жылға дейін мерзімге бас бостандығынан айыруға жазаланады. Бұл күрделі
санкцияға жатады.
2.2 ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттеу
және құқық бұзушылықтан сол қатынастарды тиімді қорғау ... ... ... ... ... ... ... қарағанда
арнайы бір қоғамдық қатынастарды реттейді. ... ... ... ... ... басқалары экологиялық, қаржы, ... ... ... ... жер сияқты қатынастарды реттейді.
Осыған байланысты құқықтық нормалар реттеу пәніне байланысты конституциялық-
құқықтық, әкімшілік құқықтық, азаматтық-құқықтық және т.б. ... ... ... нормалар өздерінің іс жүзіне асырылуына байланысты мынандай
түрлерге бөлінеді:
Міндеттейтін (диспозицияда көрсетілген)
Тыйым салатын (бұл да диспозицияда ... ... ... ... ... нормада заң ғылымдарының жетістіктерінің
нәтижесінде бір ұғымның анықтамасының ... Бұл ... ... мен міндеттері нақтылы дәрежеде, не ... Бір ... ... пәнінің негізгі категорияларын
анықтайды үлкен ... рөл ... және ... Рсспубликасының
құқықтық жүйесінде, құқық салаларында жиі ... ... Қ. Д. - ... ... ... ... ... 9-бабы қылмыстық
ұғымының мына анықтама мағынасында бекіткен: «Осы Кодексте ... ... ... айыпты қоғамдық кауіпті әрекет(іс-әрекет ... ... деп ... және отбасы туралы заңның» 1-бабында емес жеке катынастарды
туғызатын, отбасын құру ... ... ... ... ... және ... келісімді жағдайда жасалған еркек пен әйелдің
арасындағы тең құқықтық одақ», - деген ... ... ... ... ... ... жариялану мағынасында
көрсетіледі. Мысалы, ... ... ... іс жүргізуге
кодекісінің 8-нормасында қыл-мыстық процестің барлық міндеттері былай деп
жарияланған: «Қылмыстық процестің ... ... тез және ... ... ... адамдарды әшкерлеу және қылмыстық жауапқа тарту,
әділсот талқылауы және қылмыстық занды ... ... ... ... ... ... құқықтык нормалар ... ... және ... беретін түрлерге жіктеледі.
Диспозитивтік нормалар субъектілергс өз тараптарынан ... ... өз ... ... іс ... асыруға мүмкіндік және құқықтык
қатынастарға түскен жағдайда еркіндік тандау мінез-құлқы ... ... ... ... ... осы ... жатады.
Императивтік нормалар қатаң сақталуды, ... ... ... және ... ... бойынша өзгертуге жатпайды. Әкімшілік құқықтың нормалары
императивтік болып саналады.
Мадақтайтын нормаларда құқықтық қатынастарға ... ... ... ... мен ... ... Сол аркылы
субъекттер арнайы белгіленген мадақтауға ие болады. Мысалы, бекітілген
норма ... ... ... ... өтеп ... ... тәртібі үшін
мерзімінен бұрын босатылуы мүмкін. Немесе адам ... ... ... ... Рсспубликасының Азаматтық кодексі 247-бабының 2-тармағы мынандай
марапаттайтын норманы бекітеді: ... және ... ... ... ... ... табылған ретте олар Қазақстан
Республикасының меншігіне берілуге тиіс. Бұл ... ... ... табылған
жер учаскесін пайдаланушы немесе қозғалмайтын мүлікті ... ... ... адам осы ... ... елу проценті мөлшерінде сыйақы алуға
құқылы».
Сонымен қатар мемлекет жәнс құқық теориясында ұсыныстық нормаларда ... ... ... ... ... қабылдаған
жарлықтарында Үкіметке арнайы бір ... ... ... қабылдау керек
скеніне ұсыныс жасауы мүмкін.
Функциялары бойынша құқықтық нормалар реттейтін және құқық ... ... ... Реттейтін нормалардың диспозицияларында құқықтық
қатынасқа түскен субъектілердің құқықтары мен ... ... ... реттеледі, шиеленістер мен қақтығыстар тәртіптік жүйеге
түседі. Сатып алу, айырбас жасау, шартқа отыру, некеге тұру, мұрагерлікке
ие ... ... және ... ... ... ... ... барған субъектілерге
мемлекет атынан шара, күш колдану арқылы қол ... ... ... ... реттейтін нормаларды қорғау функциясын атқарады. Құқық
қорғайтын нормалар негізінде әкімшілік, ... ... ... ... ... ... ... мен қорыта келгенде Құқықтың дамуы – адам ... ... ... ... ... заңдылықтарының бірі. Ол - ... ... ... ... реттеп, басқаруы және
әлеуметтік нормалардың (әдет-ғұрып, салт-дәстүр, мораль, діни ... даму ... ... ... нормаларға айналуы. Сонымен,
қоғамда мемлекеттің өзі қабылдаған, бекіткен құқықтың жаңа түрлері ... заң, ... ... келісімдер, шарттық нормалар, заң күші бар соттың
шешімдері.
Құқық екі жолмен дамыды. Біріншіден, мемлекеттік қоғамдық меншікті
реттеу ... ... ... ... ... Ману ... ал мұсылман елдерінде – Құран заңы. ... жеке ... ... ... ... өзі ... ... арқылы
реттеп, басқарды.
Адам қоғамы мыңдаған жыл өмір сүріп келеді. Жеке адамдар тиісті
мемлекеттің ... ... сол ... билігіне, құқықтық тәртібіне
бағынып, өзінің іс-әрекетін, мінезін, тәртібін қоғамдық мүдде-мақсатты
орындауға жұмсап келеді. ... ... ... ... пен құқық қашан
пайда болды, қалай дамып келеді?-деген мәселелермен ... ... ... ... ... және құқықтың пайда болуы туралы теориялардың
мазмұнына қысқаша тоқталып өтейік.
Теологиялық теория – мемлекет пен ... ... ... қалыптасып,
дамып келеді деп түсіндіреді.
Табиғи теория – бұл теорияны жақтаушылардың ... ... ... ... ... жоқ, олар адамның өзі сияқты табиғаттан ... ... ... абсолюттік ұғымдар деп атайды.
Тарихи теория – осы теорияны ұстанғандар мемлекет пен құқық тарихтан
бастау алып, тарихпен ... ... ... ... – мемлекет адамдардың ... ... ... ... ... өздерінің мүдде-мақсаттарын іске
асыру үшін біріккен одақ деп түсіндіреді. Күрделі ірі патриархалдық ... ... ... ... ... басшысы - әке,
мемлекеттің басшысы – монарх.
Психологиялық теория – адамдардың психологиялық біріккен көзқарасы,
іс-әрекеті, ... ... – бәрі ... ұжымдық түрде басқарады деген
тұжырымды қолдайды және тағы басқалар.
Қазақ жерінде алғашқы қауымдық қоғам заманында рулық ... ... ұзақ ... бойы адамдар туыс, қандастығы ұйымның шеңберінде өмір
сүрді. Бұл ... ... ... тайпаларда мемлекеттің құрылуы
ғасырларға созылып, ол ерекше күрделі түрлер арқылы қалыптасты, ал ... ... келе ... ... ... ... ... заңына бағынып
келген.
Құқықтық норма ұғымы. Норма дегеніміз – бір қатынасты ... ... ... құқықтың бір клеткасы, қоғамдық қатынастардың жақсы дамуының
үлгісі деуге болады. Ол адам істерінің, ... ... ... ... ... және ... реттеп, басқарып отырады.
Құқықтық нормалардың белгілері:
1. Норма мемлекеттік органның қабылдаған, бекіткен актісі, оның заңды
күші бар. ... ... ... ... ... айналады,
өйткені ол нормаларды халықтың басым көпшілігі дұрыс орындайды.
2. Нормада субьектілердің құқығы мен міндеттері, орындалу жолдары ... ... ... Егер ... субьектілер өз еркімен іс-
әрекет етуге, тек заңға нұқсан келтірмеулері керек.
3. Норма ерікті түрде ... ... ... ... етеді.
4. Құқықтық нормалардың жүзеге асырылуын, орындалуын мемлекет қамтамасыз
етеді.
5. Құқықтық норма адамдардың, қоғам тәртібінің кепілдігі ... ... ... ... – қоғамдағы қатынас субьектілерінің құқықтары мен
міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... ереже-қағида.
Құқықтық норманың элементтері: диспозиция, гипотеза, санкция.
Диспозициця – қатынас мазмұны мен субьектілердің ... мен ... ... екі ... көп ... ... мен шарттардағы
тұлғалардың міндеттері мен ... ... ... ... ... болады:
Гипотеза – диспозиция қашан басталады, аяқталады, нормативтік кесім қалай
орындалуы керек, осы жағдайларды көрсетеді. Мысалы, ... үшін ... адам ... ... ... ... ... жалпылама
күрделі , альтернативтік түрлері бар.
Санкция – құқықтық норманың диспозициясы ... ... ... ... ... ... ... бөлшегі. Санкцияда мемлекет
қандай іс-әрекеттерді, мінез-құлықты қолдамайтындығын көрсетеді. Санкцияның
түрлері: абсолютті анық, баламалы, салытырмалы.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. ... С, ... Ө. ... және құқық теориясы: Оқулық.
-Алматы: Жеті жарғы, 2006. - 264 б.
2 .Ағдарбеков Т. ... және ... ... - Қарағанды: Болашақ
-Баспа, 2002. - 320 б.
3.Андабеков Ш. Мемлекет және ... ... ... ... Қ.Қ, ... Г.М. ... және құқық теориясы»
пәні бойынша мемлекет ... ... ... ... ... Г.Т., Әділбекова Қ.Қ Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша терминдердің түсіндірме ... ... ... Г.Т., Әділбекова Қ.Қ Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша ... ... ... ... ... 2003
7.Байжанова Г.Т., Әділбекова Қ.Қ Мемлекет және құқық теориясы пәні
бойынша құқық бөліміне арналған дәрістер жинағы.қарағанды 2005
8.Байжанова Г.Т.,Әділбекова Қ.Қ. ... және ... ... ... әдістемелік құрал. Қарағанды 2001
9Баймаханов М. Т. Ағымдағы Заңдардың дамуына және ... ... ... ... ... ... ... құқық және мемлекет.
2001.№1. 15-бет
9. . Баққұлов С. ... ... ... 2-ші ... Алматы, 2004.
-248 б.
10.Бюргенталь Т. Халықаралық адам құқықтары: Қысқаша шолу. -/Ағымдағы
аударым. - Алматы: Ғылым, 1999. 320 б.
11.Жоламан Қ. Д. ... және ... ... ... «Тұр - ... ... 2005 - 296 б.
12. .Қазақ мемлекеттік заң академиясының 5 ... ... ... - ... конференциясының материалдары (Алматы
қаласы, 17-наурыз 1999ж) - ... БПО Қаз МЗА, ... ... ... және ... ... ... /Құрастырған Е. Баянов.
-Алматы: Жеті жарғы, 2001. - 624 ... ... ... ... Н. ... - ... ... б.
-----------------------

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балық және балық өнімдері3 бет
Баға саясаты туралы5 бет
Ет және ет өнімдерінің тағамдық және биологиялық құндылығы жайлы4 бет
Ет және ет өнімдерінің тағамдық және биологиялық құндылығы жайлы мәлімет5 бет
Ет және ет өнімдерінің тағамдық және биологиялық құндылығы туралы5 бет
Ет және ет өнімдерінің тағамдық және биологиялық құндылығы туралы ақпарат4 бет
Ет өнімдерінің тұтынушылық қасиеттері мен тағамдық құндылығы19 бет
Ет. Ет биохимиясы4 бет
Еттің тағамдық құндылығы және сапасын тексеру12 бет
Жабайы қабан, аю, борсық еттерінің тағамдық құндылығы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь