Абай поэзиясының шығыстық негіздері

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1. Абай және Абай дәуіріндегі қазақ өлеңі.
1.1. XIX ғасырдағы өлең құрылымы және сөз ұнасымы ... ... ... ... ... ... .. 7
1.2. Жаңа жазба өлеңдері, әдеби ықпалдастық мәселелері ... ... ... ... ... . 16

2. Абай поэзиясының Шығыс ақындар поэзиясы арасындағы сабақтастық.
1.1. Әл.Фараби . Абай поэзиясындағы сабақтастық сырлары ... ... ... ... 28
1.2. Яссауи ілімі . Абай даналығының көзі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 35

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 45

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 47
Тақырыптың өзектілігі. XIX ғасырдағы қазақ өлеңінің классикалық үлгісін өрбіткен Абай ақындығының танылу тарихында қазақ өлеңінің көп сыры ашыла түскені шындық. Қазір де сол Абай ақындығының айналасынан қазақ өлеңінің сиқырына бастайтын сансыз сыр жатыр. Абайтанудағы кейінгі кезеңдегі, ілгергі, ХХ ғасыр басындағы нәтижелерді тұтастай ғылыми айналымға қосу арқылы бұл тұста әлі де көп «көмбенің» жатқанына көз жеткізуге болады.
Абай өз дәуірінің кемел поэзиясын жасады. Абай ақындығында қазақ өлеңінің бар үлгісі, бар түрі айналымға қосылды десек, асырып айту емес.
Халқы үшін қажымай еңбек ету, ақ жолдан айнымай, адам болуды келешекке мирас етті. Абай Құнанбайұлының «толық адам» іліміне үңіліп, телегей-теңіз мұрасын зерттеу, бабамыздың рухани қазынасын елдік санамызды нығайтуға және ұрпақ тәрбиесіне кеңінен пайдалану – бүгінгі күннің талабы.
Абайдың әдеби мұрасының рухани нәр алған көздерінің бір саласы ретінде Шығыстың рухани қазына көздері деген ұғым ғылыми тұрғыдан танылып мойындалса да, бұл саланың арнайы зерттеу нысанына алынып меңгерілуіне әрқилы жасанды саяси-әлеуметтік тосқауылдар болып келеді. Абай мұрасының Шығысқа қатысы жайлы пікір айтқан Абайды танушы қаламгерлердің Шығыс тілдерін білмеуі немесе орталықтан евроцентристік танымның насихатталып ақыл ой-сананы тұтқындауы, оқтын-оқтын ақыл-ой иелерін саналы түрде қуғынға алып, көзін жойып отырудың етек алуы да алға басуға оралғы бола берді. Тек совет халықтары атынан орыстың тарихы мен мәдениетін, ғылымын таза орысшылдық пиғыл тұрғысынан мадақтап көп ұлтты совет халқының санасына сол пиғылды орнықтыруды мақсат еткен бұл аталмыш қаулының саяси астары өте жымысқы мұрат-мақсатты көздеген болатын-ды. Бұл қаулының астарында жатқан саяси-идеологиялық мақсат Одақтағы түркі тілді халықтардың мұсылмандық Шығыспен мың жылдан астам қоян-қолтық араласудан туған рухани байланысты үзуді, олармен рухани мәдени байланысы қалыптасқан халықтың тарихи есін жойып жіберіп, одан мүлде адастыруды көздеді. Міне, осы саяси идеологиялық мақсат тұрғысынан келіп қоғамдық ғылымдар саласында
        
        Реферат
Жұмыстың тақырыбы: Абай поэзиясының шығыстық негіздері
Жұмыстың көлемі: 48
Пайдаланылған әдебиеттер: 36
Жұмыстың мақсаты мен міндеті: Бұл ... ... ... - ... ... ... жазылған, яғни Шығыс ақындарының өлеңдеріндегі сыр өлеңдерінің Абай поэзиясында өзгеше, өзінше қолдану тәсілдерін анықтау. Поэзиядағы сыни сипат, ... ой, ... ... ... зерделеу. Зерделеу жайын анықтауы.
Жұмыстың нысаны: Абай поэзиясының негіздерді қарастыруда XIX ғасырдан бастап Абай поэзиясы мен ... ... ... ... және ... ... зерттеушілерді, Шығыс ақындарының өлеңдеріндегі сабақтастық сырларын бітіру жұмысының негізгі нысанына ... ... ... ... ... ... тарихи - салыстырмалы, баяндау, талдау, жинақтау әдістері қолданылды.
Жұмыстың дерек көздері: Диплом ... ... ... ... ... өлеңдері туралы айтылған, жарыққа шыққан пікір-тұжырымдар, Абай поэзиясымен Шығыс ақындарындағы ... ... сын ... ... ... ... жалпы сипаттамасы: Абай поэзиясының өзіндік орны, поэзияда шығыстық үлгінің қолданылу тәсілдері, бүгінгі оның зерттелуі, ақынның таным-түйсігі, ой-өрісі ... ... ... ... ... сөздер: Поэзия, шығыстық үлгі, ақындық шеберлік.
Жұмыстың құрылымы: Кіріспеден, Абай поэзиясының шығыстық негіздері екі ... ... ... ... ... тұрады.
Мазмұны
Кіріспе ........................................................................................................... 4
1. Абай және Абай дәуіріндегі қазақ өлеңі.
1.1. XIX ғасырдағы өлең құрылымы және сөз ... ... ... Жаңа ... ... ... ықпалдастық мәселелері ..................... 16
2. Абай поэзиясының Шығыс ... ... ... ... Әл-Фараби - Абай поэзиясындағы сабақтастық сырлары ............... 28
1.2. Яссауи ілімі - Абай ... көзі ... ... ... 45
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі .............................................................. 47
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. XIX ғасырдағы қазақ өлеңінің классикалық үлгісін өрбіткен Абай ... ... ... ... ... көп сыры ... ... шындық. Қазір де сол Абай ақындығының айналасынан қазақ өлеңінің сиқырына бастайтын сансыз сыр жатыр. Абайтанудағы кейінгі кезеңдегі, ілгергі, ХХ ғасыр ... ... ... ... айналымға қосу арқылы бұл тұста әлі де көп жатқанына көз жеткізуге болады.
Абай өз дәуірінің кемел поэзиясын ... Абай ... ... ... бар ... бар түрі ... қосылды десек, асырып айту емес.
Халқы үшін қажымай еңбек ету, ақ жолдан айнымай, адам болуды келешекке мирас етті. Абай ... ... ... ... ... зерттеу, бабамыздың рухани қазынасын елдік санамызды нығайтуға және ұрпақ тәрбиесіне кеңінен пайдалану - ... ... ... ... ... ... рухани нәр алған көздерінің бір саласы ретінде Шығыстың рухани қазына көздері деген ұғым ... ... ... мойындалса да, бұл саланың арнайы зерттеу нысанына алынып меңгерілуіне әрқилы жасанды саяси-әлеуметтік тосқауылдар болып келеді. Абай мұрасының Шығысқа қатысы ... ... ... ... ... ... Шығыс тілдерін білмеуі немесе орталықтан евроцентристік танымның насихатталып ақыл ой-сананы ... ... ... ... ... ... ... алып, көзін жойып отырудың етек алуы да алға басуға оралғы бола берді. Тек совет халықтары атынан ... ... мен ... ... таза ... ... ... мадақтап көп ұлтты совет халқының санасына сол пиғылды орнықтыруды мақсат ... бұл ... ... саяси астары өте жымысқы мұрат-мақсатты көздеген болатын-ды. Бұл қаулының астарында жатқан саяси-идеологиялық мақсат Одақтағы түркі тілді халықтардың ... ... мың ... астам қоян-қолтық араласудан туған рухани байланысты үзуді, олармен рухани мәдени байланысы ... ... ... есін ... ... одан ... адастыруды көздеді. Міне, осы саяси идеологиялық мақсат тұрғысынан келіп қоғамдық ғылымдар саласында бұл мәселе туралы зәредей пікір айтуына, зерттеп ... ... ... тиым ... тілге кісен, ой-пікірге тұсау салынды. Сондықтан әлі де дұрыс зерттелмей келе жатқан Абай поэзиясының Шығыстық негіздерін зерттеу ... ... ... ... ... ... зерттелу деңгейі. Абайдың поэзиясы оның ішінде Шығыстық үлгісі жайында ... ... ... ... кем де кем. ... Шығыс әдебиетіне қатысы жайлы әдебиеттану ғылымында М. Әуезовтан ... А. ... Қ. ... С. ... Ғ. Есім, Қ. Жұбанов, Б. Кенжебаев, Р. Сыздықова, Қ. Өмірәлиев, Т. ... М. ... А. ... Ө. ... А. Жақсылықов, т.б. ғалымдар еңбектерінде қарастырылып отырды.
Абай мұрасының рухани нәр алған көздерінің бірі ретінде мұсылмандық Шығыс классиктерін бөлмей-жармай пікір ... ... М. ... дегендей космополитизм туралы саяси ызғары қатты қаулыдан кейін оларды ... ... ... ар жағы мен бер ... деп ... ... ... болды. Бұлай етпесе қатер бұлтының төнуі мүмкін еді. Міне, жағдай осылайша ушығып тұрғанда, Абайдың әдеби мұрасының Шығысиың рухани ... ... ... яғни ... иран ... қарым қатынасып космополитизм дақпыртымен күсталанып жатқанда, Абай мұрасының суфизмге арақатынасын сөз ету, ол ... ... ... ... ... шоқты жалаң аяқ басудың өзі болып шығатын еді.
Абай ... ... ... ... ... ... ... авторлар С. Мұқанов, Е. Ысмайлов, Қ. Жұмалиев, Б.Кенжебаевтардың Яссауи тақырыбының дендеп баруына кезеңдік идеология тұсау болғаны ... ... бұл ... ... ... зерттеушілерден З. Ахметов Абайдың қазақ өлеңінің құрылысын түрлендірудегі өзіндік өрнегін айқындауға тырысса, М.Мырзахметов осы саладағы ... ... ... ақын ... ... ... ... әдебиет нұсқаларымен байланыстыру тәжірибесінің алғашқы баспалдағын қалады. [16]
Ал Абайдың Шығыстық үлгісі жайлы мәселесін Қ. ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Дипломның мақсаты - Абай поэзиясының Шығыстық негіздерін ... Осы ... ... үшін ... ... ... қойдық:
- Абай дәуіріндегі қазақ өлеңінің көркемдік маңызын анықтау;
- Абай поэзиясының өзіндік қызметі жайлы ой қорытып, тұжырымдар ...
- ... сөз ... ... ... ... арасындағы сабақтастық сырларын ашу;
- Абайдың Шығыстық үлгіні қолдануы туралы ой қорыту.
* тарау. Абай және Абай ... ... ... ХІХ ... өлең ... және сөз ... Абай ... - өз заманындағы қоғамдық өмірдің ең көкейкесті, ең күрделі және маңызды мәселелерін ... ... ... Оның ... қарасөздерінде қазақ өмірінің көркемдеп бейнеленген телегей теңіз шындығы бар. Абай шығармаларының қазақ әдебиеті мен мәдениеті тарихында ... ... ... аса ... ... жаңа ... көркем сезім әлемін ашқаны даусыз.
Абай поэзиясының ішкі рухы мен көрініс-көркі, сипаты мен сыны ... ... дәл ... ... ... жарасымды жаңалық танытады. Ақын поэзиясына осындай күш-қуат, ... ... ... ... - оның ... ... ... бүкіл өмірінің, әсіресе сол дәуірдегі қоғамдық өмірінің шындығы терең ... және ... ... ұлттық көркемдік ойлау өзгешелігінің, өмір құбылыстарын сөзбен мүсіндеу шеберлігінің ... ... Абай ... тілі, сөз кестесі мен өлең өрнегі кіршіктей қоспасы жоқ саф таза ... ... ... тартымды сондылығымен құнды.
Абай поэзиясын, творчествасын түгелдей алып, тұтас әлем деп қарағанда, оның ... ... ... ... ... шығармалардан тұратынын, олардың өзіндік сипат өзгешеліктері сөз емес екенін де толық ескерсек керек. Бұл тұрғыдан қарағанда Абай шығармашылығына оның ... ... ... ... ... арналарын, адамгершілік сарын-әуендерін айқындауға, талдап айтуға тірек боларлық біртұтас концепциялық көзқарас қандай қажет ... әр ... ... үңіліп,өзіндік сипатын ұғынып- түсіне білу сондай қажет екені анық.
Абай поэзиясының аса бағалы қасиеті, артықшылығы - онда ... ... ізі жоқ. ... ... ... қуатымен тебірентіп еркін сөйлеу, жан-тәнімен сезінген, жүрек жарды ой толғамын ортаға салу, боямалап, ... ... адал ... - ... Абай ... ... баурап алатын ерекше тартымдылығы алдымен осы қасиеттерінде. Абай өлеңдерін қайталап оқыған ... ... аз ... ... ... ... жаттанды сөз, сырттай сұлу көрінетін көркемдік түр іздеушілік, алабажақ ашық түсті бояуларға әуестік секілді жасандылықтың бәрі ... өнер ... жат ... ... тағы бір көз ... ... Ақын тілінің байлығы, бейнелілігі, өткірлігі ой-сезім қуаттылығына байланысты.
Абай шығармаларында ойшылдық пен ... ... ... тауып, аса маңызды қоғамдық, азаматтық, халықтық мәселелерде терең толғайтын жаңа сапалы поэзиясының тууына ... ... ... әдебиеті жазба әдебиет үлгісіндегі нағыз лирикалық туындылардың жаңа түрлерімен ... және ... өзі ... ... ... ... жүйесін шексіз байытып, сөздің мағыналық, суреттілік қуатын атқаруына, тіл ұстартуына зор мүмкіншілік ... бұл ... ... ... ... ... жол ашты.
Абай қазақ әдебиетінде өмірді бейнелеудің жаңа көркемдік ... - ... ... ... ... ... тілін, ақындық тілін биік сатыға көтерді.
Поэзиядағы, әдебиет шығармасында сөз, тіл ... ... ... ... ... жаңалық қана емес, ол алдымен белгілі бір ой-пікірді, сезімді жеткізудегі шеберлік, көркемдік.
Зор қоғамдық пікірді, көркемдік ... ... ... ой-сезімді барынша жатық, тауып айтылған, қарапайым сөздериен айтып беру поэзиясының таңдаулы туындыларында үнемі кездеседі және ... өзі ... ... ... ... ... және ақындық шығармашылық өнерінің байлығын кеңінен пайдалана отырып, Абай өлең-сөздің шеберлік ... ... ... ... ... - ... ... молықтырады. Қазақтың әдеби тілін, ақындық тілін ұстартып, шыңдап жетілдіреді.
Абай поэзиясындағы адамның сезім дүниесінің орасан зор ... ... ... мен өткірлігі, оқушыны баурап алатын керемет күші - ... бәрі ... тіл ... сөз ... бөлекше сипат дарытқанын көреміз. Абай поэзиясының тілінде адамның жан ... ... ... ... ... ... сан құбылып ойнақшуын көрсететін сипаттамалар, эпитет, метафора және басқа бейнелі сөздер өте көп кездеседі. Мысалы Абай ... ... ... ... ... ... тың анықтамалар, эпитеттер мол екені зерттеушілер назарын айрықша аударып келді. Осының дұрыстығын мына мысалдардан айқын көруге болады: ыстық жүрек, сорлы ... ауру ... жылы ... ... жүрек, мұз жүрек, асыл жүрек, асау жүрек, ет жүрек, жас жүрек, ызалы жүрек, шошыған ... ит ... шын ... сұм ... сақ ... ... ... өртенген жүрек, өрбіген жүрек, үрпиген жүрек, қапаланған жүрек, айнымас жүрек, жаралы болған жүрек, сөніп қалған жүрек, ... ... ер ... ... ... есер ... шын ... қара көңіл, сынық көңіл, ақ көңіл, кірлемеген көңіл. Осылардың көбін ақын өзі туралы өз көңіл-күйін, сезімін жеткізу мақсатымен ... ... ... Абай ... көзі, жүректің оты, көңілінің көзі ашық, көңілдің жайлауы ой ... ... ... ауыспалы мағына туғызатын бейнелі сөздерді - метафораларды қолданады.
Абайдың өзіндік қолтаңбасы айқын танылатын метафораларға жастықтың оты, жүректің көзі, дүние ... ... өрі ... ... ... сөз ... ... болады.
Ақынның жан тебірентерлік сөзі көзінің жасымен, жүрегінің қанымен араласып шыққанда болса, соғанда селт ... мән ... іші ... ... ... мұзы ... деу - бұл ... суреттеуге шеберлікті оп-оңай көзге түсе бермейтін ұқсастықты, жақындық-жалғастықты көре беретін тапқырлықты ... ... ... үш ... көзі (халық ауыз әдебиеті, шығыс поэзиясы, орыс және ... ... оның ... ... де ... болып табылады. Бұл бағыттағы хакім ұстаздың рухани-имандылық көзқарастарының түп негізін құрайтын басты көздің бірі - ... ... ... ... ... ... ... поэзиясы екені белгілі.
Өзіне дейінгі шығыс ғұлама-ойшылдары Әл-Фараби, Ж. Баласағұни, М. Қайқабас, Ж. ... Ә. ... Ғ. ... т.б. ... ... ... адамзаттық тәлім-тәрбие қағидаттарымен ұштастыра қарау дәстүрі - ұлы ... да зор ... ... ... оны ... Абай ойы ... дара сипатқа ие болып Мекемтас Мырзахметұлының айтуы бойынша олар тума құбылысқа ... ... ... ... М. ... таныған шығыстық рухани арналар көзі эпопеяның төрт кітабында орын алу, арнайы аталып өту себептері бар. Эпопеяның бірінші кітабында Абайдың ... оқуы мен ... ... ... ... ... ... әр түрлі сарындағы көркем туындылардың бәрі де Абайдың ақындық кітапханасының шығысқа қатынасының шама-шарқын, көлемін біршама анықтауға ұлы ақын ... ... нәр ... шығыстық қазыналарының шет-шегін айқындай түсуге қарай сұрыпталып отырады.
Шығыс ... ... оқып ... әрі оны шығармашылық жолмен меңгеруден М. Әуезов шығыстың әр ... ... ... түп ... ... тіл ... ... білу шамасын шындыққа сай көрсетеді. Себебі тілді білу процесі тез арада бола қоятын оңай ... ... ... ... ... шағатай тілдерінде жазылған шығармалар Абайдың оқып үйрену, меңгеру жолын Мұхтар Әуезов: , - деп жіктей көрсетеді. [24] Бұл кезең - ... ... ... жігіт ағасы болған шағы. Абай ақындық өнер жолына шындап құлай берілгенге дейін оның рухани нәр алып сусындар бұлақтары ... өзі ... ... мен ... ... жатқаны байқалады. Қазақ қауымы орыс - европа мәдениетіне қолартқанға дейін қазақ ақындары жайлап төстеген ... ... ең ... осы ... екі ... қазынамен шектелетін.
Абайдың шығыс поэзиясы классиктерімен алғаш танысуы Медреседе басталған. Шәкірт ақын ұлы классиктерге еліктеп, алғашқы өлеңдерін жазу үсттінде ... ... ... Науаи, Сағди, Фирдауси, Хафиз аттарын тілге алып, жеті ақын классиктен медет тілейді. Соңыра балаң еліктеу, өнер салыстыру кезеңінен өткен соң да, ... ... жеті ... ... оқып ... ... шығармашылық тұрғыдан меңзеу үстінде толыға берген. Мұхтар Әуезов Абай шығармаларындағы шығыстық белгілерді іздегенде осы классиктерге мол аяңдап, Абай және ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Мұхтар Әуезов шығыс классиктерімен қатар Абай заманында мектеп- медреселерде қолданылған оқулықтар мен суфизм поэзиясының ірі ... Қожа ... ... сопы Алаяр, Сүлеймен Бақырғани сияқты сопы ақындарды да Абайдың ақындық кітапханасының көлемі жайлы мәселеге ендіріп, ғылыми еңбектерімен ... ... сөз ... ... ... ... ... бұлай етіп беруі заңды әрі орынды да. Өйткені Абай ... ... ... ... Наху (араб тілі синтаксисі), Фихк (мұсылман құқығы), қырық хадис, Шарх Ғабдулла, ахлақ (этика), мантиқ (логика), ислам тарихы, ... ... ... ... оқулық ретінде жиі қолданылатын.
Мұхтар Әуезов эпопеяда Салтанат пен Абайды сыйластықпен сұхбаттастырғанда Абай ... ... наз ... ... , - деген жеңіл әзілмен жұмсалатын Аллаяр сопы сөзін ... ... қол ... күнәға батпау тұрғысынан көлденең тартады емес пе? Аллаяр сөзі бұл арада негізсіз, ... ... ... жоқ. ... сол ... ... есігін ашқандар арасында жиі қолданылатын-ды. Абайдың өзі отыз сегізінші сөзінде Аллаяр Сопының , -деген сөзін келтірсе, оның мән-мағынасын ... ... ... жаңа ... ... қайғыны ойласаң,
Жүз қайғыны қозғайды, -
деп өлең жолына айналдырып та жібереді емес пе?
Эпопеядағы Абай маңындағы өнер ... ... орта ... ... және ... қазақ өлеңі, әні шежіресімен айналысса Баймағамбет европалық роман-әңгімелерді насихаттауға бейім. Ақылбай, Мағауиялар дастан жанрына бет ... , - ... мол ... де жай ... ... ... Шығыстық қисса-дастандардың көбі, Абайдың айтуы бойынша, сол ортада мол таралып өріс жайған.
Абаймен дәуірлес Майлы, Мәделі, Ораз, Ақылбек, Сәді, ... ... ... ... т.б. ... ... ... он тоғызыншы ғасыр ішінде жарық көрді. Осы қисса-дастандардың бір тобы тақырыбы жағынан алғанда ғашықтық-абамшылық сарындағы ... ... ... Бұлар қазақ тыңдаушылары арасында табиғи сүйіспеншілікті, таза махаббат сезімін оятуға, ... адам ... ... ... етті. Ал осы қисса дастандардың мол тобы, негізінен ерлік, соғыс, дін үшін күрес сияқты ескілікке бой ұрды. Бұлардың ... дін ... ... ескі ... ... ... өлең жыр ... демдеп беруге ұмтылғандары да едәуір өріс алып ... ... ... ... ... ... ... Қашқари сөздігінде берілген ұйқастың түріндегі үлгісі қиссасында қолданыс тапса, осы ұйқас Абайдың , ... ... ... ... ... ауысқан түрінде көрінеді. Мұнда көптеген сырлар жатса керек. , деген ... ... ... ... ... соңыра талғап, талдап, шығармашылық тұрғыдан меңгерген сияқты, оны ешкім де қайталанбаған соны тың өлең өрнегіне айналдырып жібереді. Абайдың көңіл ... бір жәйт ... етсе ... жоқ ... өлең жолдар Абайдың шығыстық белгілері басым махаббат лирикасында:
Тағдыр етсе аяла
Не көрмейді пәнде,-
деген ойы мен түрі ... ... ... оқушысысының еріксіз ой қиялынан оралтады.
М. Әуезов Абайдың жас шағында көбірек қызықтаған шығыстың қисса-дастандар арасынан ... ... ... шығу төркіні араб әлемінде жатыр. Тіпті оның ... ... ... қарастырсақ:
Көп (келді) кітап келді Алладан оның төрті
Алланы танытуға сөз айырылмас: -
дейтін Абай өлеңінде ... ... ... ... ... ... зәбір құралы да жатыр емес пе?
Абай өлеңдері мен қара ... ... ... ... ... ... таратылатын мораль философиясы жайлы ойларының төркіні шығыс ғұламалары еңбектерін сынмен қарап, шығармашылықпен меңгерген өзіндік танымға, ... ... мен ... ... ... нравственная личность (толық адам, камили инсани) жайлы көзқарасында жатыр.
М. Әуезов Абайдың жастық ... үш ... , , ... таза ... ... шағатай әдебиетіндегі сопылық сарындағы эротикалық лирикада мүлде бөлек шығыстық белгілер деп таниды.
ХХ ғасырдағы ... ... ... үлгісін өрбіткен Абай ақындығының танылу тарихында қазақ өлеңінің көп сыры ашыла түскені шындық. ... де сол Абай ... ... ... өлеңінің сиқырына бастайтын сансыз сыр жатыр.
Абайдан кейін де қазақ топырағы ... ... ... ... ... жоқ. Бірақ Абай мектебінің ықпалы әуелде, өзінің айналасындағы шәкірттердің шығармашылығын ... ... ... ... ХХ ... ... ... мектепке айналды. Ал ХІХ ғасырда Абайға дейін, Абаймен тұстас ақындықтың табиғатын тануда басты өлшем - ол қазақтың сөз ... ... ... ... ... ... ақындығы, Абай өлеңдерінің жасалу тәсілдері жайлы 1935 жылы Ғаббас Тоғжанов былай деп ой қорытады:
[18]
Абайдың 1891 жылы ... ... ел ... ... сипаттама, соның ішінде жастардың кейпі тұтас алынған. Осы өлеңдер Шортанбай толғауларының үлгісі анық.
Абайдың бұл аталған өлеңі дәстүрлі үлгідегі ел ... ... Ал ... жаңа өлең. Айтары, қозғап отырған жайы - бұзылған заман, ... сай ... ... ... ... ... - жадағай, жалпы сипаттау. екінші өлең тәсілі - жаңа, жанды, ... ... ... ... ... тірі күйі. Бұл - Абайдың жаңалығы. Абай ... ... ... ... ... ... ... кемімек емес. Ол - қай үлгіге болсын жандылық тартып, өлмейтін өлең, Абайлық ... ... ... суреткер.
Тәкен Әлімқұлов, Бисенбай Кенжебаевтың Абайда он жеті түрлі жаңа өлең бар деген пікіріне орай, ішкі ... ... ... ... ... жаңа алым аса көп ... бекер ескертпейді.
Абай өлеңдеріндегі үлгі Абайментұтас ақындар, ілгерідегі жыраулық поэзия үлгісімен салыстыруда біраз жөнде сырын ашады. Ілгеріде, Абай ... ... ... бұл ... ... да, Абайды ашуда біржақтылыққа жол берілді. Басылым көрген дүние Абайда басым болғандық, көп мәтін, көп шығармашылық туған ... ... ... ... ... ... салыстыра қарау мүмкінділігі шектеулі болды.
ХІХ ғасырлардағы қазақ поэзиясында дәстүрлі дүние жаратылыс, адамның ғұмыр жас ... ... ... не ... не ... ... ... күй сезім сырлары, ерлік пен елдік т.б мәселелер өлеңнің арқауы болды. Әркім өзінше төз алым, өз ... ашты ... жан ... ... сырын. Абай шеберлігі, әрине, айқын, дара. Сонымен бірге дәстүрлі үлгіде мұңын ашып, сырын шашуда басқа өзіндік үлгілер де аз ... ... жас ... ... ... Шал ақын өз ... ... өз түйінін, Абай өз алымын қосып, өзіндік даралық шеберлікпен жырлады.
Өлең өнері туралы Шалдың толғанысы өзінше Абай ... ... ... та ... өзгешелікпен айтты. Ортақ күй - өлеңді ... ... ... адам ... ... киелі күш деп тану, табу.
Өлеңге өмір де, өлім де арқау болды. Елдік те, ерлік те, қыс пен жаз, ақ пен қара да, ... мен ... да, күн мен түн де, ... пен ... ... өнеге сөз, ғибрат, үлгі, биікке ұмтылу көп айтылады.
Өлең өрнегі ішке бүккен көп заңдылық Заки Ахметов ... ... ... ... поэзиясындағы өлең өрнектерін бажайлап талдау жазба әдебиеттегі нышандарды айқындауға негіз болатын, өлеңтануға әріден келу арқылы ғана іс ... ... ... ... абайтануында қазірде құндылығы өсе түсіп отырған дүние аса мол. ... жаңа ... ... ... ... орыс ... ... әнге бейімдеп сөз, шығарғандығымен бірге шығыстағы бәйіт үлгісіндегі ән өлеңдерін айқындауы - өзге зерттеушілер қозғамаған ... ... атап ... ... Абайдағы өлеңнің ғаруз өлшемі жайы да абайтануда әрі қарай елеусіз жалғасып, теориялық тұрғыда зерттелген сала.
Абайтанушылар Абайдағы Шығыс әсерін бір ... ... ... сойлесе, кейінгі кезеңде бұл үлгілер өзіміздің байырғы әдебиеттің, ауыз, ауызша әдебиетіміздің үрдісі еді, сондағы үлгілер еді деген пікірлер ... ... ... сөз жоқ, ... бір ... ... ... де біздің әдебиетіміздің айнала әлем халықтарының көркемдік дариясының орны ғасырлар бойғы мәдени ... ... ... ... ... ... ... ескергенде мүлде оқшаулануға болмас.
Дәстүрлі қолданыстар, жоғалтқан жанды арысым, боздағым деп келетіндей мәселен ... ... ... жоқтаудың дәстүрлі үлгісі. Зардың, шердің, дәстүрлі лексикасы, ауыз әдебиетіндегі үлгісі Абайда жоқ. ... ... , ... ... ... Байсалды, басқаша байыптап, толғаммен айтады.
Алланың ісіне тоқтам. Бұл жерлерде Абайдың өмір мен өлім жөнінде исламият жөнімен данагөйлік тоқтаммен келуі байқалады.
.
Мысалы: ... ... ... тоқтам бөлек орта түзде қатын көп. Батыр ұл туады. Исламның ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ендірген жаңалығының бір бұтағы орыс тілі әдебиетімен сабақтас ... Жеке сөз ... ... ... ... орыс ... сөздердің үлгісімен қазақтың кейбір сөздеріне жаңаша мән беруінде.
Қажым Жұмалиев сонымен бірге Абайдың Шығыс әдебиетінен алғаны жайлы да нақты ... ... ... ... ... Жұмалиев: -дейді.
тілі жағынан болсын, құрылысы жағынан болсын шағатай әдебиетінің ... өз ... ... ... алған кезі екенін көрсетеді-деп ұғындырады. [22]
Абай алланы сүю, Алланы тану жолындағы адам баласының түйсік аласапыранын өлеңде де, қара сөзде де ... ... Оның ... ... ... ... айту - алынбайтын алыс асу. Дегенмен де Абайдың өлең сөзі мен қара ... ... ... ... ... ... тоғайтып отырған , толықтырып отырған қайнар көздерді көре білу, олардан Абайдың сіңіргені мен адамзат ... өз ... ... ... ... ... Бұл жөнінде абайтанудағы қилы кезеңдегі тұжырым-түйіндердің қайшылығын ғылымның ендігі жетістігімен ой желісін құнарландыра отырып, тігісін жатқыза және бір ... да ... ... ... де ойға тартады: [15]
...Қара сөздердің, ең әуелі, баса қозғаған мәселесі А. ... ... ... ... ... деп атап ... Алланы тану - теологиялық тану.
Қарасөздерде өмір философиясы, қазақ әдебиетінде ежелден, келе жатқан сарын - не ... не ... жайы ... ... ... өмір сүру ... ... өмір қағидасы құрғақ ақыл - жалаң дидактика емес. Адамның дүние жаратылысының еріктен тыс заңдылықтарымен үйлесім тауып ғұмыр кешудің ... ... - ... қара ... ... тарихындағы құнына да аса қатысты.
1.2. жаңа жазба өлеңдері, әдеби ықпалдастық мәселелері.
Жаңа жазба өлеңнің түрін ашқан Абай ... ... ... бұрмалау, кері бағалау, үстірт қана шолып өту, тіпті кейде жұмған ауызша ашпай өте шығу ... ... ... ... ... бастан кешкен жоқ. Сондай құбылыстар Абайдағы айқын көзге ұрып тұрған шығыстық белгі, шығыстық сарындарды басқаша тануға итермеледі.
Абайдың шығыс әдебиетіне ... ... ... ... ғылымында М. Әуезовтан кейін С. Мұқанов, Қ. Жұбанов, Қ. ...
,

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
Абай шығармаларындағы назирагөйлік дәстүрдің зерттелу жайы8 бет
Абайдың ақындық кітапханасы20 бет
Наурыз мерекеcі4 бет
Наурызнама4 бет
«Масғұд» поэмасындағы Абай бейнесі7 бет
XVIII ғасырдағы жыраулар поэзиясының даму сипаты22 бет
Абайдың поэзиясының көркемдік ерекшілігі18 бет
Атқа мінудің қазақи (шығыстық) және батысеуропалық үлгісі4 бет
Ежелгі жырлар мен жыраулар поэзиясының ерекшеліктері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь