Дәулет Мықтыбаев (1904-1976) мектебінің өзіндік қасиеттері мен ерекшеліктері

Қазақ өнерінің бастауында үркердей аз ғана топ ішінен айрықша табиғи талант-дарынымен жарқырап көрінгендердің бірі қобызшы - Дәулет Мықтыбаев. Д. Мықтыбаев 1904 жылы Ақмола облысы, Қорғалжын ауданында дүниеге келген.
Ықыластың ең дарынды шәкіртінің бірі Тоқтамысұлы Әбікей қартайған шағында бойындағы ұлы мұра ұмыт болмас үшін қатты алаңдап, аяқ жетер төңіректен қобыз қадірін білетін өкше басар жас ұрпақ іздеген екен. Ол іздеген Қорғалжын жағасын жайлап отырған Әупіктің ауылынан табылады. Әупік – қазақтың әйгілі қобызшысы Д. Мықтыбаевтың әкесі- өнерге жақын және өзі от басында да қобыз тартқан адам.
Д. Мықтыбаев тоғыз жасқа келгенде қобызға қатты құмарланып жүргенін әкесі байқап, тәлім - тәрбие алсын деп, Ықыластың Түсіпбек деген баласына жібереді. Дәулет Түсіпбектің қолына келгенде Ықылас әлі тірі. Бірақ қолынан күші қайтып, қобыз шылмайды екен. Талай жыл жан серігі болған қара қобызын Ықылас: «Ашаршылықта ас болған, жаяушылықта ат болған аспабым еді»-деп маңдайына басып, өзінің Әбікей деген ең дарынды шәкіртіне тапсырған екен»- деп жазады И. Жақанов.
Осы әңгімелерге сүйенсек, Д. Мықтыбаев Ықылас күйлерін Әбікей, Түсіпбектерден үйреніп ұстап қалған. Бірақ, өкінішке орай, осы кісілерді мазаламайын деп, Дәулет Ықыластың көп күйлерін ұстай алмай қалғанын да айтып кеткен де жөн көрдік. Көп күйлердің аттары сақталғанымен, орындайтын үлгісі, нотаға жазылғаны қалмаған, мысалы: «Бозторғай», «Қаншайым» сияқты күйлер.
И. Жақановтың сөзіне сүйене отырып, Түсіпбек Әупік ауылына бірнеше мәрте келіп Дәулетке өз білетін күйлерін үйретеді. Дәулет қобызға деген музыкалық қабілетінің арқасында Қорқыттың, Ықыластың күйлерінің көпшілігін аз уақыттың ішінде үйреніп, сол өңірдің белгілі қобызшысына айналады.
1930-шы жылдары халық музыкасы өркендеп даму жолына түсіп және де көптеген мәдени ошақтар құрыла бастаған кез еді. Сол жылдары Дәулет те Қали Байжанов сынды қазақ өнерінің саңлақтарымен бірге Қарағанды радио комитетіне жеке орындаушы, әртістік қызметке орналасады.
        
        Дәулет Мықтыбаев (1904-1976) мектебінің өзіндік қасиеттері мен ерекшеліктері.
Қазақ өнерінің бастауында үркердей аз ғана топ ішінен айрықша табиғи талант-дарынымен ... ... бірі ... - ... ... Д. ... 1904 жылы Ақмола облысы, Қорғалжын ауданында дүниеге келген.
Ықыластың ең ... ... бірі ... Әбікей қартайған шағында бойындағы ұлы мұра ұмыт болмас үшін қатты алаңдап, аяқ жетер төңіректен қобыз қадірін білетін өкше басар жас ... ... ... Ол ... ... ... ... отырған Әупіктің ауылынан табылады. Әупік - қазақтың әйгілі қобызшысы Д. Мықтыбаевтың ... ... ... және өзі от ... да қобыз тартқан адам.
Д. Мықтыбаев ... ... ... ... ... ... жүргенін әкесі байқап, тәлім - тәрбие алсын деп, Ықыластың Түсіпбек ... ... ... ... ... ... келгенде Ықылас әлі тірі. Бірақ қолынан күші қайтып, қобыз ... ... ... жыл жан ... ... қара ... Ықылас: -деп маңдайына басып, өзінің Әбікей деген ең дарынды шәкіртіне тапсырған екен>>- деп жазады И. Жақанов.
Осы әңгімелерге сүйенсек, Д. ... ... ... ... ... ... ... қалған. Бірақ, өкінішке орай, осы кісілерді мазаламайын деп, Дәулет ... көп ... ... ... ... да айтып кеткен де жөн көрдік. Көп күйлердің аттары сақталғанымен, орындайтын үлгісі, ... ... ... ... , ... күйлер.
И. Жақановтың сөзіне сүйене отырып, Түсіпбек Әупік ауылына бірнеше мәрте ... ... өз ... ... үйретеді. Дәулет қобызға деген музыкалық қабілетінің арқасында Қорқыттың, Ықыластың күйлерінің көпшілігін аз уақыттың ... ... сол ... белгілі қобызшысына айналады.
1930-шы жылдары халық музыкасы өркендеп даму жолына түсіп және де ... ... ... ... ... кез еді. Сол ... Дәулет те Қали Байжанов сынды қазақ өнерінің саңлақтарымен бірге Қарағанды радио комитетіне жеке ... ... ... ... ... ... Д. Мықтыбаев кәсіби жолға түсіп үлкен сахналарда өз өнерін ... ... 1934 жылы ... өткен бүкілқазақстандық өнерпаздар слёты жүргізілді. Сол слётке майталман домбырашылар: Л. Мұхитов, Қ. ... У. ... ... Жаппас Қаламбаев, Дәулет Мықтыбаев та қатысып, жүлдегер атанады. Сол жылдан бастап ... ... ... жеке ... ... ретінде жұмысқа қабылданды. Қазақстанның түкпір-түкпірін аралап, көптеген концерттерге қатысып, ... ... ... ... жылы Дәулет өз Отанын қорғау үшін майданға ... ол ... де ... ... қара ... тастамады. ансамблінің белді мүшесі болып, қобызбен жауынгерлердің көңілін көтеріп, ... ... ... әрі ... ... 1945 жылы елге ... ... Алматы қаласындағы Жамбыл атындағы филармония мен Құрманғазы атындағы Ұлттық аспаптары оркестрінде ... ... ... Кеңес армиясының жеңіске жетуіне Дәулет те қобыз өнері арқылы өз үлесін қосты десе ... ... ... ... қорына Д. Мықтыбаев Ықыластың көп күйлерін ; , , , , , , , Әбікедің , , , ... ... ... ... осы ... - ... ... орындаушылық өнерінің алтын қорына қосылған теңдесі жоқ құнды дүниелер.
Жоғарыда айтқандай, Дәулет әйгілі ... ... ... ... тартқан күйлерін жылдам меңгеріп, сол өңірдің белгілі қобызшысына ... ... ... Ықылас бабамыздың қалдырған күйлерін нақтылы түрде орындайды деуге ... ... ... ... ... ... нәзік сезімінен туындалған шығармаларын шеберлікпен көрсете білді. Сонымен Ықылас шәкірттерінен ... ұлы ... ... ... ... келген өнерпаздың бірі - Д. Мықтыбаев. Оның орындаушылық өнері тікелей Жаппастың ... ... ... ... ... ерекшеліктерін салыстыра келе екі асқан қобызшының орындаушылық айырмашылығын А. Жұбанов былай түсіндіріп ... - . Ол - да ... ... ... ... ... нота сауатын меңгермеген. Дәулеттің Жаппастан тағы бір айырмасы ол кей кезеңдерде қобызды қоя тұрып басқа кәсіп істеп кеткен ... де ... ... ... да ... болатын, бірақ ойнау техникалары бірдей емес. Дәулеттің дыбысы Жаппасқа ... ... ... бірақ Жаппас музыкалық жағынан ілгерірек тұрған адам. Оның тез күйлер ойнағанда техникасы Дәулеттен жоғары. Ал, ... ... ... күйлерге шебер келеді. Міне осы аталып отырған екі кісіден басқа, олардың ... ... ... ... көлемінде ешкім жоқ.
Сонымен аспаптық өнердің тың Ықыластың мұңды толғауларын, импровизациялығын жеткізген Дәулет болса, Ықыластың өзіндік ... ішкі ... аша ... ... ... ... ащы дыбыстарының жүрдек желдірмесін, қарқынын Жаппас сәтті келтірсе, Дәулет Мықтыбаев ескі сарын, ескі толғау стилінің шеберлігімен ерекшеленеді.
Халықтың дәстүрінде ... ең ... ... ... ... ұлы ғалым Ш. Уалиханов бұл феномен былай деді: .
Бұған күйшілердің өмірі мен ... ... ... ... ... әсер етті. Сол себептен де Д. ... ... ... ... қалыптасты. Оның орындауындағы күйді тыңдап отырғанда, бір күйдің әр түрлі әуенімен тартылғанын аңғаруға болады. Оның ... ... ... күй тек ... ғана ... ол ... хикаялы шежіре. Дала жырауының еркіндігін шектеусіз қолдана ... ... ... ... ... ... көрінісін керемет білген еркін импровизацияға терең бойлай ... қас ... ... ... ... ... ең ... дәрежеге жеткен. Осы себебтен оның орындауындағы күйлердің кез келген нұсқасын ілтипатпен қабылдаймыз.
күйіне жеке тоқталсақ, оның ... ... ... ... ... ... ұғымы бойынша, жез киік жас нәрестенің аман-сау өсіру қамын ойлаған аңға ұқсас. Ол тау ... ... ... ... ... кең ... ... ойнақтайды, табиғат көркін тамашалайды, опасыз аңшылардың өткір көзінен аман сақтайтын, айналасына қоршаған өсімдікке ұқсас терісінің әсем бояуымен мақтанады.>> Аңшылардың ... ,жез киік ... ... аңшыларға дұрыс көздетпейді. Сондықтан ол кең далада ұзақ өмір сүргендігі халық аузында аңызға ... ... ... мен ... ... ... жез киік ... Дәулет Ықыластың баласы Түсіпбектен естіп бізге ойнап жеткізген>>. Күй дала табиғатының көрінісін толықтырып, байыта түседі.
күйін Г. Омарова D-dur ... ... ... ... екпінді қарқынмен ойналады. Осы орындаған күйінде Дәулет күй иірімдері мен сарын ортақтығын стильдік бір тұтастығын көрсете ... ... ... ол ... ... ... ... формулалар, жалпы иірімдер молынан кезігеді. Әуендік иірімдер мазмұны мен ырғақтық өлшемі ... ... бір ... ... осы ... ... олар ... өрнектеліп, құбылып халықтың аңыз-әңгімесін ашып көрсете білген. Бұл күйді ... ... ... ... тырнағымен, ал, ре ішегінде тырнақ пен еттің екі ортасымен орындайтын. Сондықтан күйдің дыбысы ерекше ... ... ... ... ойналып көрсетіледі.
Дәулет тек қана дәстүрлі күйлермен шектелмей, басқа да халық ақындарының күйлерін жақсы ... өз ... ... ... ... өзіне тән мәнерімен орындай білді. Ол талантты күйші ғана емес, сахнаның санаулы шеберлерінің бірі болды. Мамандардың пікірі ... ... ... ол ... музыкалық тілінің әсерлілігімен, оралымды үнімен ерекше ... ... ... ... ол ... ... ... өзінің көңіл күйіне байланысты, тыңдаушының ықыласына байланысты, күйді өз қалауынша созып, немесе басқа күй әуендеріне ... ... не ... ... - деп ... қалдырған дейді шәкірті Ә. Жұмабекұлы.
Халық орындаушылары сияқты ... те ... ... оқу ... ... ... да, ... дарын-қабілетінің арқасында өнер биігіне көтерілген таланттардың бірі. Оның орындаушылық өнері, қазақ ... ... ... елеулі үлес болып табылады.
- деп жазады Дәулеттің шәкірті, белгілі ұстаз, профессор Базархан Қосбасаров.
Дәулет Мықтыбаев өз ізін ... де ... 1960 ... атты ... бақсының ролін ойнаса, киносында ол Нұрғиса Тілендиевпен қосылып Ықыластың күйін орындап, фильмнің ерекше бояуын келтірді. Осы атап ... ... ... ... мен ... ... классикасына айналды деуге болады.
1970 жылдан бастап Д. Мықтыбаев Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияда, ... ... ... ... ісін ... ... қылқобыз сыныбы бойынша шәкірттерді тәрбиелеуге де белсенді үлес қосты. Ол күй орындаушыларды дайындауда үлкен жетістіктерге жеткен. Қазақтың бай ... ... ... ... ... окыту репертуарын айтарлықтай кеңейтті. Дәулет пен ... ... және ... ретінде жасаған еңбектері қобыз өнерінің дамуына кәсіби мамандар қалыптасуына, жалпы ұлттық ... ... ... үлес ... ... ... көрген Ашай, Әбікей, Сүгір сияқты қобызшы-домбы-рашылардан тікелей тәлім алған белгілі қобызшылар Мықтыбаев Дәулет пен ... ... ... ... ... көрген және тәлім- тәрбие алған, олардың ізін суытпай, қобыздың дәстүрін әрі қарай ... ... ... Балғаева Фатима, Кәлембаева Меруерт, Қосбасаров Базархан, Жұмабеков Әбдіманап, Молдакәрімова Ғалия т. б. ... тума ... және ... ... бар ... қобыз өнерінің жаңа даму белесіне көтерілуіне жемісті еңбек етуде.
Сан - ... ... ... ... ... халық таланттары-ақындар мен жыраулар, әншілер мен күйшілер халық көкейіндегі сыры мен ... ... мен ... ... ән мен күй ... толғаған. Аттары аталмаған орындаушылар, уақыт құрдымына ізі сіңіп, жоғалып кеткен күйлер қаншама деңіз. Ал біздің заманымызға жеткен күйлердің кейбірінің бітім-болмысы, ... қаз - ... ... ... ... ... ... күнге жеткізіп, халық арасына таратып, күй табаққа жаздырған қобызшылар Ж. Қаламбаев пен Д. Мықтыбаев осы өнердің өркендеуіне теңдесі жоқ зор үлес ... ... ... фестивалінің салтанатты ашылуында И.Тасмағамбетовтың айтқан сөзі.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шығыс Қазақстан Облысында туризмнің экстремалды түрлерін дамыту4 бет
Алғашқы мерзімді баспасөз тіліндегі кірме сөздер26 бет
Домбырашының концерттік орындаушылық репертуары10 бет
Күйлердің шығу тарихы туралы аңыз - әңгімелер5 бет
Түйе сүтінің поллютанттары30 бет
Шекспирдің «Гамлет» трагедиясы қазақ тілінде43 бет
Қылқобыздың қос қыраны5 бет
"абайдың ақындық мектебінің қалыптасуы."17 бет
«мақташы» мектебінің құрлыс барысы16 бет
Абай Құнанбаев (1845-1904)7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь