Ақша теориясы.

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.4
1. Ақша түсінігі
1.1 Ақшаның жалпы түсінігі және теориясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.8
1.2 Ақша қаражаттарының жалпы сипаттамасы. Есеп айырысу нысандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8.12
1.3 Ақша қызметтері және олардың қазіргі жағдайындағы дамуы ... ... ... .12.14
2.Ақша айналымдары мен қызметтері
2.1 Ақшаның қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15.20
2.2 Ақша айналысын басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20.25
2.3 Несие ақшалары және олардың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25.26
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
Пайаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Кіріспе.

Бұл курстық жұмыстың негізгі мақсаты ақшаның пайда болуына, құрылымына, маңыздылығына теориялық аспектілер беріп, ақшаны жан-жағынан - бұрынғы, қазіргі және болашақтағы позицияларынан қарастыру.
Менің ойымша, ақшаның экономикалық мәнін бағалау өте қиын. Оның маңыздылығы мен функциясын түсінбей, нарықтық экономиканың механизмін және де оған ақшаның әсерін танып білу мүмкін емес. Егер де сіздер «экономиканың» не екенін және онда болып жатқан процестердің қоғам өміріне әсерін білгіңіз келсе, ең алдымен ақшаның мазмұнын және функциясын танып біліңіз. Бұл сұрақтардың білуі, біздің қоғамда кездесетін экономикалық проблемаларға басқаша көзқараспен қарауға мүмкіндік береді.
Ал енді, ақша дегеніміз не деген сұраққа келетін болсақ, ақша - ол тауарлардың тауары, оның өз бойында жасырын түрде барлық басқа тауарлар болады, егер керек болса, қызығарлық және тілеген заттың қандайына болса да айнала алатын сиқырлы құрал. Құнның ақшалай нысанының бекуімен байланысты баға пайда болады. Баға құнның ақшалай көрінісі. Оның құннан жоғары да, төмен де, тең де болуы мүмкін. Бұл өз алдына талдауды талап етеді. Табиғат өздігінен ақшаны да, банкирді де туғызған емес. Экономикалық қатынастардың дамуымен байланысты алтынға осындай қасиетті қоғам берген. Адамдардың алтынды ақша ретінде пайдалануы оның осы қасиетімен түсіндіріледі. Сонымен, ақша ерекше тауар, ол тауарлар дүнимесінен жеке дара бөлініп шығып жалпы эквиваент рөлін атқарады.
Ақшаның жалпыға бірдей эквивалент ретінде мынадай ерекшеліктері бар:
1. ол нақты бір заттың, қоғамдық тұтыну құнының болатындығын;
2. онда абстракты еңбек бейнелейтін құнның да болатындығын;
3. тауар өндірушінің жеке еңбегі қоғамдық еңбектің бір бөлшегі болып табылатындығын көрсетеді.
Тауар мен ақша арасындағы бірлік те, қарама-қарсылық қайшылық та тұтыну құны арқылы көрінеді. Мысалы, өндіруші қоғамға бір қажетсіз тауарды шығарса, ол сатылмайды; оны ақшаға айналдыра алмайды. Өйткені ол тұтыну құны тұрғысынан қоғамдық қажетті де, оның мүшелерінің қажетін де қанағаттандыра алмағаны. Егер тауар жеке қажеттілікті қанағаттандырса, ол тез арада өтіп кетеді, ақшаға айналады. Міне тауар мен ақша арасындағы әрі бірлік, әрі қарама-қарсылық осылай түсіндіріледі. Қазіргі рынок қатынасында бұл заңдылықты қатаң ескерген жөн. Ақша тауарлы шаруашылықта адамдардың қоғамдық қатынасын бейнелейді. Яғни ақша зат емес, адамдардың арасындағы өндірістік қатынас.
Ақшаның қызметі: құн өлшеуші; айналыс құралы; төлем құралы; қазына жинау; дүниежүзілік ақшалар болып табылады. Жалпы, ақшаның қызметі туралы толығырақ, сіздер, осы курстық жұмыстың келесі тарауында танысасыздар. Біз білетіндей, ақша болмаса, айырбас жасау да мүмкін емес. Бұл деген сөз, қоғам дамуының негізі - мамандандырудың (еңбек бөлінісінің) жүзеге аспайтындығы, болмайтындығы. Қазіргі экономиканың барлық құрылымы ақшаға тәуелді. Сауда-саттық ақшаны «туғызды», ал сауда болса – адамдардың ең байырғы қызметінің бірі болғандықтан, ақшаның пайда болу тамыры да сол кезеңге кетеді. Әрине, ақшаның құрылымы да ( түрі де) мыңдаған жылдар ішінде талай рет өзгерген.
Мен, курстық жұмыстың бірінші бөлімінде – Ақшаның түсінігі, ақша қызметінің эволюциясы, қызметі, оның түрлері және де ақша айналысының заңдары туралы айта кетемін.
Екінші бөлім – Қазақстан Республикасының ақша жүйесі туралы. Толығырақ айтқанда, ақша реформалары, ҚР ұлттық валютасы - теңге , теңгенің тұрақтылығына қол жеткізу және Қазақстанның карточка жүйесі.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Л.Л.Любимов, И.В.Липсиц “Основы экономики”, Москва "Просвещение", 1994 г.
2. Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стэнли Л.Брю “Экономикс” т.1. 1992 ж.
3. М.С. Саниев “Ақша, Несие, Банктер”, Алматы-2001ж
4. Максимова В.Ф., Шишов А.Л. “Теория рыночной экономики” т.1. ч.2., Москва, Соминтэк, 1992г.
5. “Деньги и кредит” 12/1995г. Изд. “Финансы и статистика”.
6. Эдвин Дж.долан “Деньги, банки и денежно-кредитная политика”. Санкт-Петербург "Санкт-Петербург Оркестр" 1994г.
7. “Деньги, кредит, банки”. Справочное пособие. Под редакцией Г.И.Кравцовой, 1994г.
8. “Қазақстан Респудликасының Банк құқығы” Алматы, “Жеты Жаргы”, 2000г.
9. “Ақша, Несие, Банктер”, Г.С.Сейтқасымов, Алматы 1996г.
10. “Ақша, Несие, Банктер”, 2003-07.
11. “Ақша, Несие, Банктер”, 2002-11.
12. Ілиясов Қ., Құлпыбаев “ Қаржы ”, – Алматы, 2005ж
13. В. Д. Мелинков “ Основа финансов ”, - Алматы, 2005 ж
14. С. С. Сахариев
“ финансы ”, – Алматы, юредическая литература, 2004 ж
15. Романовский. “ финансы ”, учебник для ВУЗ, 2000 ж
16. Ғ.С.Сейтқасымов. “Ақша, несие, банктер”, – Алматы: Экономика, 2001 ж
17. Көшенова.Б. “Ақша, несие, банктер”, – Алматы, 2001ж.
18. Мақыш.С.Б. “Коммерциялық банктер операциялары”, – Алматы: 2004ж.
19. Мақыш.С.Б. “Ақша айналысы және несие”, – Алматы: 2004ж.
20. Ысқақова. З.Д. “Банк ісі”, – Қарағанды, 2005 ж.
21. Ысқақова. З.Д. “Бағалы қағаздар нарығы”, – Қарағанды, 1998 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе..................................................................................................................3-4
1. Ақша түсінігі
1.1 Ақшаның жалпы түсінігі және теориясы..................................................5-8
1.2 Ақша ... ... ... Есеп айырысу ... Ақша ... және ... қазіргі жағдайындағы дамуы.............12-14
2.Ақша айналымдары мен қызметтері
2.1 Ақшаның қызметі......................................................................................15-20
2.2 Ақша айналысын басқару..........................................................................20-25
2.3 Несие ақшалары және олардың түрлері...............................................25-26
ҚОРЫТЫНДЫ...............................................................................................27
Пайаланылған ... ... ... ... ... ... пайда болуына, құрылымына, маңыздылығына теориялық аспектілер беріп, ақшаны жан-жағынан - бұрынғы, қазіргі және ... ... ... ... ... ақшаның экономикалық мәнін бағалау өте қиын. Оның маңыздылығы мен ... ... ... ... ... және де оған ... әсерін танып білу мүмкін емес. Егер де сіздер не екенін және онда ... ... ... ... ... ... білгіңіз келсе, ең алдымен ақшаның мазмұнын және функциясын танып біліңіз. Бұл сұрақтардың білуі, біздің қоғамда кездесетін экономикалық проблемаларға басқаша ... ... ... ... енді, ақша дегеніміз не деген сұраққа келетін болсақ, ақша - ол ... ... оның өз ... ... түрде барлық басқа тауарлар болады, егер керек болса, қызығарлық және тілеген заттың ... ... да ... ... ... ... Құнның ақшалай нысанының бекуімен байланысты баға пайда болады. Баға құнның ақшалай көрінісі. Оның құннан жоғары да, төмен де, тең де ... ... Бұл өз ... ... ... ... ... өздігінен ақшаны да, банкирді де туғызған емес. Экономикалық қатынастардың дамуымен байланысты алтынға осындай ... ... ... ... ... ақша ... ... оның осы қасиетімен түсіндіріледі. Сонымен, ақша ерекше тауар, ол тауарлар дүнимесінен жеке дара бөлініп шығып жалпы ... ... ... ... ... эквивалент ретінде мынадай ерекшеліктері бар:
* ол нақты бір заттың, қоғамдық тұтыну құнының ... онда ... ... ... ... да болатындығын;
* тауар өндірушінің жеке еңбегі қоғамдық еңбектің бір ... ... ... ... мен ақша ... ... те, қарама-қарсылық қайшылық та тұтыну құны арқылы көрінеді. Мысалы, ... ... бір ... ... ... ол ... оны ақшаға айналдыра алмайды. Өйткені ол тұтыну құны тұрғысынан қоғамдық ... де, оның ... ... де ... ... Егер тауар жеке қажеттілікті қанағаттандырса, ол тез арада өтіп кетеді, ақшаға айналады. Міне тауар мен ақша ... әрі ... әрі ... ... ... ... ... қатынасында бұл заңдылықты қатаң ескерген жөн. Ақша тауарлы шаруашылықта адамдардың қоғамдық қатынасын бейнелейді. Яғни ақша зат ... ... ... ... ...
Ақшаның қызметі: құн өлшеуші; айналыс құралы; төлем құралы; қазына жинау; ... ... ... ... ... ақшаның қызметі туралы толығырақ, сіздер, осы курстық ... ... ... ... Біз ... ақша ... ... жасау да мүмкін емес. Бұл деген сөз, қоғам дамуының негізі - ... ... ... ... ... ... ... экономиканың барлық құрылымы ақшаға тәуелді. Сауда-саттық ақшаны , ал сауда болса - адамдардың ең байырғы қызметінің бірі ... ... ... болу тамыры да сол кезеңге кетеді. Әрине, ақшаның құрылымы да ( түрі де) мыңдаған жылдар ... ... рет ... ... курстық жұмыстың бірінші бөлімінде - ... ... ақша ... ... ... оның ... және де ақша айналысының заңдары туралы айта кетемін.
Екінші бөлім - ... ... ақша ... ... ... ... ақша ... ҚР ұлттық валютасы - теңге , теңгенің тұрақтылығына қол ... және ... ... жүйесі.
1. Ақша түсінігі
1.1 Ақшаның жалпы түсінігі және теориясы
Ақша дегеніміз - төлем немесе халықаралық ... ... АҚШ - та ақша ... ... ... - ... және тексеріліп тұратын депозиттер немесе М1 болып табылады. Бұл ақшаны халық бір нәрсе ... алу үшін ... 1989 ... орта ... М1 - АҚШ - та 800 ... ... болды.
Ақша сұранымын талқылағанда біз оны нақты баланстарға сұраным тұрғысынан қараймыз.
Бұдан мынадай тұжырымдар шығады: ақша сұранымы жеке адамдардың ... ... ... алу қабілетіне байланысты:
* Нақты ақша сұранымы баға деңгейі өскен кезде өзгеріссіз болады, соған сәйкес процент мөлшерлемесі, нақты табыс, ... ... та ... Номиналды ақша сұранымы баға деңгейімен бірдей артады. Онда ... ... ... ... ... ... түрі ... яғни валютадан түрлі қағаздар жиынтығы ақшаны құрайды. Осы активтердің қайсысын ақша деуге болады? Негізінен 4 түрлі жиынтығы бар: валюта, М1, М2 және ... ... ... ... ... Олар ... ... дамуындағы бірден-бір шарт және өнім болып табылады. Тауар -- бұл сату немесе айырбастау үшін жасалынған еңбек өнімі. Адам ... ... (зат) оны ... ... ... ... ... отырып, тауар формасын қабылдайды. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективті алғышарттарды құрайды. Бірақ кез ... зат ... бола ... Егер ... ... ... құны өз сатып алушысын таппаса немесе коғам тарапынан мойындалмаса, онда оны дайындауға кеткен уақыттың рәсуә болғаны; мұндай бұйым тауарлық ... ие ... ... оның ... ... ... ... да әрбір тауар қажетті тұтыну кұнның алу кұралы бола отырып, өзінің өндірушісіне қатынасы бойынша ... құны ... ... ... құн тауарлардың өзінен бөлініп шыққан және олармен бірге өз бетінше өмір сүретін тауар, ол ақша[1].
Әрбір ... ... ... ... ... кұны ретінде көрінеді. Оның кұны жасырын түрде болады және тек қана ... ... ... ... ... және ... бір және осы тауар формасының нақты қарама-қарсы ... бола ... ... процесінде бір-бірін табады және өзара бір-біріне ауысады.
Тауар өндірісінің өсуіне байланысты неғұрлым жиі айырбасталатын ... -- ... ... ... ... өзара айырбасталу кұралы бола бастады. Осыдан келіп, құнның толық немесе кең көлемдегі формасынан жалпы кұндық ... ... ... өту ... ... оның ролі бір ... нық ... еді. Біртіндеп жалпы кұндық эквивалент ролін белгілі бір тауарлар көптеп атқара бастады және осы ... ақша деп ... ... ... ... ... ақша ... айналды.
Тауар айналысының тарихи эволюциялық даму процесінде жалпы кұндық эквивалент немесе ... ақша ... әр ... ... ... ... тауарлы-шаруашылық уклад өз эквивалентін алға тартады. Әр түрлі халықтарда бір ... әр ... ... ... Малды жалпы эквивалент ретінде пайдаланылғаны туралы нақты дәлелдер әр түрлі қолжазбаларда, қазба жұмыстарының нәтижелерінде ... ... ... ... ... ... өзінде әр түрлі уақыттарда және әр түрлі халықтарда бір мезгілде әр түлі эквиваленттер болды. Сонымен, бірінші, ірі еңбек ... ... мал ... ... шығуымен мал (ірі қара) айырбас құралына айналды. Олардың белгілі түрлері табиғи-климаттық жағдайларға байланысты нақты сол ... ... ... ... ... ... - жылқы, сиыр және қой; ал шөл және шөлейт аудандарда - түйе; тундрада - бұғы ... ... ... ... ... Малды жалпы эквивалент ретінде пайдаланылғаны туралы нақты дәлелдер әр түрлі қолжазбаларда, қазба жұмыстарының нәтижелерінде табылған заттарда, поэзияларда кездеседі. ... көне Троя ... ... ... ... құн ... ... пайдаланғаны жайлы айтылады. Осы уақыттарда металдан жасалынған ақшаларда "өгіз" деген атау ойып өрнектелініп ... ... ... сөзі ... (ақша) "пекус" ("мал") сөзінен шыққан. "Рупа" ("мал") сөзі үнділердің ақша бірлігінің атауы "рупия" негізінде жатыр. Ежелгі Русьтарда да ақша ... ... ... ... де "мал" ... ... ие ... Ярослав Мудрый 1018 ж. Былай деген "біздің жинаған малдарымыз: ерлерден 4 кун, старостылардан 10 гривен және ... 18 ... ... Ол ... ... "малшы", қазына, қазына жинау орны - "мал ұстайтын орын" деп аталынды.
Капитал сөзінің шығуы да малменен байланысты, ... ескі ... ... бұл сөз мал басы ... ... ... отырып, меншік иесінің байлығын көрсетті.
Солтүстік халықтары ең ... ... ... ... үшін жүнді пайдаланды. Ежелгі скандинавтар көлемі бойынша әр түрлі тауарлар сатып алу ... ... ... ... ... Құс жүндері Солтүстік Сібір халықтарында, ал аң жүндері Солтүстік Америка халықтарында жалпы құндық эквивалент ретінде колданды. Жүн ... ... ... және Памир аудандарында кең көлемде таралды. Ежелгі ... ... ... ... ... жасауы барысында жүн ең басты құралдардың бірі болды. Ежелгі Русь елінде жүн ақша жүйесінің бүгіні болып саналды.
Әлемде әр ... ... ... ... ... аралдары тобына кіретін Яв аралында осы күнге ... феи акша ... ... ... ... формасы дөңгелекше тас түрінде келе отырып, диірменнің тасын еске түсіреді. Мұндай "монеталардың" диаметрі бірнеше метрге, ал массасы тоннаға дейін ... ... ... орындалғаннан кейін сатушы феяға бұрынғы иесінің белгісін өшіріп, өзінің белгісін соғады.
Юлий Цезарь ... ... ақша ... кұлдарды пайдаланды. Сонымен, бір кұлдың құны үш сиыр, алты бұзау, он екі ... ... мен жер ... бөлінуімен эквиваленттің жетілуі жалғасты. Бөлінушілік, бірігушілік, біркелкілік мінездемелері бар эквиваленттер ... ... Бұл аз ... ... ... -- ... ... күріш, кофе, какао, құйма түріндегі тұздар, тағы басқа..
Жалпы эквивалент ретінде металдар да пайдалана бастады. Ежелгі Спартта, Жапонияда, Африкада ... ... ... мыс, ... ... түріндегі ақшалар пайдаланылды. Рим императоры Дионосий Сиракуз және орта ғасырдағы ағылшын корольдары мырыш ... ... ... ... Америкада ұсақ төлемдерге қорғасын дөңгелекшелер колданылды.
Металл ақшаларының артықшылығы, олар -- біркелкі, төзімді, ұсақталынады, және тағы ... ... ... кең ... ақша ... салмағының жүйесі нақтылана түсті.
Кейін келе металдардың арасында басты роль алтын мен күміске өте бастады, өйткені олар жалпы эквивалент үшін аса ... ... ... ... ... ... ақша формаларын бірден ығыстырып шығарып тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы металл ақшалар тауар формасын сақтап келді. Темір ақшалар ... ... ... ... және тағы ... ... ұзақ ... бойына сақталынды. Грек ақшасының атауы драхма - бір уыс шеге ... ... ... Мыс ... қазанның, құмыра, қалқан түрлерінде айналыста болды. Күміс және алтын ақшалар жүзік, сырға, білезік түрінде пайдаланылды[2].
Монеталардың пайда болуы -- ... ... ... кезең болып табылады.
Егер де монетаның номиналды құны, сол монетаның құрамындағы металдың құнына тең болса, онда ол - ... ... ақша ... Ал, ... ... ... біз - ... ақша деп атаймыз.
Монеталық ақша айналысының тарихында мынандай түсініктер қалыптасқан:
Биметаллизм - ... ... ... екі ... ... ... мен күміс атқарады.
Монометаллизм - Жалпы эквивалент ролін ақша жүйесі ретінде бір ... ... өмір ... ... ... ол тауар өндірісі және тауар айналасынының болуына негізделеді. Кез келген тауар айналасында ақша айырбас құралы болып ... ... және ақша ... ... Ақша айналысы болмаса, онда тауар айналысы да болмайды.
XIX ... ... ... -- ... ... Грей және ... ... теріс көзқараста болды. Прудон тауар өндірісін сақтай отырып, ақшаны жоюдың ... ... және оны ... ... ... дами отырып, тауар болып қала береді, бірақ тауар ерекше жалпылама эквивалент.
Ақша -- жалпы бірдей ... ... ... онда ... ... ... құны ... және оның делдал ретінде қатысуымен тауар өндірушілер арасында еңбек ... ... ... ... ... ... эквивалент рөлі тарихи түрде алтынға бекітілген. Алтынның басқа барлық тауарлардың құнын бейнелеу қасиеті, оның табиғи қасиеті ... ... ... "Табиғат ақшаны жаратпайды. Алтынға бұл қасиет коғаммен берілген".
Алтын ... ... ... ... орындау үшін ең бірлайық тауар болып қалып отыр. Біріншіден, ол ерекше ... ... ие: ... ... ... ... тот баспайды, тек қана "патша арағында" ериді. ... ең ... ... ... ... ие. Қанша дегенмен оның қорының аз болуы, алтынды өндіруге кететін еңбек шығындарының өте жоғары ... ... ... ... ... ... ... Ол әртүрлі салаларда пайдаланылады - электроникадан бастап, зергерлік-іскерлікке дейін, бірде өте жұқа қалыңдықпен, бірде балқытылған құймалар ... ... XIX ... 20 ... ... ... ... орында болды. Өткен ғасырдың 40-жылдарында оның дүниежүзілік алтын өндірісіндігі үлесі 40 % ... 160 ... кен ... бар. ... ... 60-сы жұмыс істеп тұр.
Алтын тек қана алтын валюта резервтерді ғана құрамайды, сонымен ... ... және ... техникаларды, түнгі механикалық аспаптарды, синтетикалық талшықтарды жасау үшін де колданылады.
Жасанды алтынды ойлап табу сұрақтары әр кез ... ... ... ... ... ... еңбектенді. Ежелгі Египетте жалған алтын құймалары табылған. Біздің ғалымдар ұзақ уақыт ... мен ... ... ... нағыз алтынды алды. Электр кедергісі алтынның техникалық құймасына жақын. Жаңа құйма қаттылығы алтыннан алты есе асып ... Ақша ... ... ... Есеп ... ... ... жүргізуші субъектілер өз ақша қаражаттарын банкі мекемелерінің тиісті шоттарында сақтап және міндеттемелері ... ... ... осы мекемелер арқылы ақшасыз нысанда, ал қажет жағдайда Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің нормативтік құжаттарымен белгіленген шегінде нақты ақшамен ... ... ... Егер де заңды тұлғалардың арасындағы төлем сомасы 4000 ... ... ... (АЕК) асып түссе, онда олар тек ақшасыз тәртіпке айырысуларды жүзеге асырады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... (контракт,келісімшарт) бойынша шартты түрде пайдаланылады. Егер де контракт сомасы көрсетілген лимиттен асатын болса, онда төлем ақшасыз тәртіпте орындалуы керек, ... олар ... ... да, ... ... ... 4000 АЕК-тен аспауы керке.
Ақша қаражаттарын сақтау үшін және заңды тұлғалар ... есеп ... үшін ... ... банк ... банк ... ашады. Банк шоттары - бұл банк пен клиенттер арасындағы ... ... ... ... әдіс. Банк шоттары теңгемен де, шетелдік валютамен де жүргізіледі және ол ... ... және ... ... ... ... - банк ... банктер мен ұйымдардың кейбір операция түрлерін жүзеге асырады.
Ағымдағы (есеп айырысу) және ... ... - бұл да ... шоттар, бірақ олар жеке және заңды тұлғалар үшін, сондай-ақ заңды тұлғаның оқшаланған бөлімшелері үшін де ашылады.
Шетелдік валютадағы қаражаттардың қолда бары мен ... ... үшін ... арнап ағымдағы шоттар ашылуы мүмкін. Ол сыртқы экономикалық қызметін жүзеге асыратын және өнімін валютаға сататын субъект үшін ашылады. ... чек ... ... шоттарын және басқаларын субъектілер ақша қаражаттарын оқшаулап сақтау үшін және тиісті операцияларын жүргізу үшін ашады.
Субъект шоттарындағы қаражат олардың ... ... ... ... ... ... рұқсатынсыз шоттағы қаражатты есептен шығаруға соттың, мемлекеттік салық қызметінің рұқсатымен және қолданылып жүрген заңдарда көзделген басқа жағдайларда ғана жол ... ... ... ... ... төлеу мен аударуды жүзеге асыруда келесі әдістерді: қолма-қол ақшаны аударуды; төлем тапсырманы ұсынуды; чектерді беруді; вексельдерді немесе олардың ... ... ... төлем карточкасын пайдалануды; тікелей дебеттік банкі шоттарына аударуды; ... ... ... ... ... ... ... заң актілерімен белгіленген басқа да әдістерін пайдаланады[4].
Ақшасыз есеп айырысудың негізгі нысандары: төлем ... чек; ... ... ... кеден мен салық қызметінің органдарының инкассалық жарлықтары ... ... мен ... ... есеп ... нысандарын келісім-шарт негізінде анықтайды, сондай-ақ олардың арасында ... ... мен ... зачетқа да жатқыза алады.
Төлем тапсырмаларымен есеп айырысу. ... ... онда ... ... ... ... ақшаны жіберушіге қызмет көрсететін банкалушының ақшаны аударғаны туралы тапсырмасы болып ... ... пен ... және ... ... өтеу үшін есеп ... кезінде, сондай-ақ қызмет пен тауарға алдын-ала төлем жасаған кезде, аванстық төлемдер жасаған кезде төлем тапсырмаларын пайдаланады.
Төлем жасаушы ... ... ... ... ... ... ... Тапсырмаларға қоса төлем жасаушы банктің талап етуі бойынша салынатын салықтың шот-фактуралары және төлемдердің мақсатын растайтын басқа да ... ... ... ... ... ... ... күннен бастап 10 күн бойы күшінде болады (жазылған күні есепке алынбайды). Төлем тапсырмалары төлем жасаушының шотында қаражат болғанда ғана ... ... ... ... электрондық түрінде де, қағаз ретінде де ұсынуы мүмкін. Бұл құжаттардың данасын әрбір банк өздері дербес анықтайды. Негізінен алғанда, олар екі ... ... ... ... қалдырылады да, оның электрондық көшірмесі бенефициарға жіберіледі, ал екіншісі ... , яғни ... ... қол ... штамп басылып қайтарылады.
Төлем тапсырмасын толтыру кезінде келесі реквизиттері (көрсеткіштері) көрсетіледі:
* төлем тапсырмасының нөмірі;
* ... ... ... ... жеке ... немесе теңдестірілген (идентификацияланған)
коды (ЖТК немесе ИИК)
* жіберуші мен ... ... ... ... ... коды (БК ... КБе) және ... коды (ЖК немесе КОд) - бұл кодтар екі символдан ... ... ... ... ал екіншісі-экономиканың секторын көрсетеді;
* бенефициар-аудару жасалған ақша кезде қаражатын алушы;
* банк-алушы-банк атауы, аударылған ақшада, оның ... ... ... ... ... ... ... ақша қаражатын қабылдайтын банк жіберушімен жасалған келісім-шарттың негізінде;
* жіберушілердің теңестірілген ... ... ... ... коды ... немесе ИИК) - филиаларалық айналымдарының коды (ФАК немесе ... ... ... коды - ҚР ҰБ ... ... ... және соның негізінде төлемдерді жүзеге асыратын кодтық белгілер, ал ол үш символдан (белгілерден) тұрады;
* бюджеттік классификациясының (жіктемесінің) коды - ... кері ... ... ... ... күні - ақша қаражатын бенефициардың (алушының)
банктік шотына ақша қаражатын аударған күні ... ... ... ... ... кез келген жөндеудің түрін жасауға рұқсат етілмейді.
Шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... жедел мерзімді, мерзімінен бұрын және мерзімі кейінге қалдырылған болып бөлінуі мүмкін.
Жедел мерзімді төлем мынадай нұсқалар бойынша жүзеге ... ... ... яғни ... ... ... ... тиелгеннен кейін, яғни тауарлар үшін шоттарды тікелей акцептеу жолымен; ірі мәмілелер ... ... ... ... немесе мерзімі кейінге қалдырылған төлемдер шарттық қатынастар аясында тараптардың қаржылық жағдайына зиян келтірмейтіндей етіп ... ... жеке ... тиесілі қаражатты (зейнетақы, алимент, жалақы, іс-сапар шығыстары, авторлық қаламақы) жекелеген азаматтардың атына; жалақы төлеуге арналған, банк мекемелерінде ... ... ... оның нөмірін, сондай-ақ егер қаражат шотқа аударылуға тиіс болса, онда ол орналасқан банктің аты мен нөмірін көрсетеді. Тапсырмаға қаражат алушылардың ... қоса ... онда кім, ... ... ақша ... ... Байланыс кәсіпорындары кәсіпорындарға жолданған әрбір аударым алушы бойынша барлық аударымдардың жалпы сомасына төрт дана етіп жазылатын төлем құжатттары келіп ... ... ... есеп ... Чек беру ... жүзеге асырудың бір тәсілі болып табылады, онда төлем чек беруші аттас төлем ... ... беру ... ... Чек беру өз мәні ... ... ұстаушының ақшалай міндеттемесін орындау болып табылмайды, бірақ ол соны орындау үшін жазылған болса да. Аталған міндеттемені орындау тек чек бойынша ... ... ... ғана ... ... және жабылмайтын болып бөлінеді. Біріншісі - депозитттермен қамтылған, ал ... - ... ... ... Бұл ... чектердің төленетіндігі жөнінде банктердің кепілдік беруі мүмкін, оның ішінде жабылмайтын чектер бойынша да. ... ... ... банк пен чек ... ... мен ... ... қолдану туралы жасалған келісім-шарттың негізінен шығады, яғни бұл ... банк өз ... чек ... ... және жеке тұлға) чегін төлеуді, яғни чек берушінің ... ... ... ал ... өз ... банкі белгілеген (демек чектерді беру мен пайдалану) ережелерін сақтауға міндетті. Чек ұстаушылардың құқығы чек берушіден чекті алған кезінен бастап пайда ... ... есеп ... ... төлем құжаттарына қол қою құқығына ие тұлғалар қолдарын қояды және қолдарында кітапша иесінің нөмірінің таңбасы ... ... ... ... ... ... чекте жазылғандарды түзету және өшіруге болмайды. Егер чекті толтыру кезінде ... ... онда ... және чектің түбіртегінде қишағынан "бүлінген" деп жазу жазылады, мерзімі қойылады және кітапша иесінің қолы қойылады.
Чекті чек ұстаушы ... чек ... күні ... және төлеуге қабылдаған күннің ертеңіне чек ұстаушы арқылы қызмет көрсететін банкке ұсынылуы тиіс. Чек кітапшасынан алынған чектің ... болу ... ... ... ... ... , 10 ... аспайды.
Банк чек берушіден (немесе чек ұстаушыдан) чекті қабылдамауына болады, егер де мынадай жағдайлары ... егер де ... ... ... ... ... ... чектің мерзімі өтіп кетсе;
* төлем құжаттарында жасанды жазулардың белгілері бар ... чек ... ... және әртүрлі сиямен жазылған болса;
* чектің қорғалу деңгейі оның талабына сай келмесе (қорғалу деңгейі бестен кем ... ... ... ... ... қате болса;
* чектегі қойылған қолда үлгі ретінде қабылданған құжаттардағы қолымен сәйкес келмесе;
* чектің жабу сомалары жеткілікті болмаса;
* чектің басқа да ... бар ... бар ... чек ... қолхат жазылып қайтарылады. Чектердің дефектілері табылса, банктің бас бухгалтері ол туралы Клирингтік палатаға ... ал олар ... ... өңделуін тез арада тоқтатады. Бұндай дефектісі бар чектерге акт жасалады, ол акт төрт ... ... - ... ... ... - көшірмесімен бірге ішкі істер органдарына беріледі;
үшіншісі - ... ... ...
төртіншісі - чекті беруші банкке беріледі.
Мерзімі өтіп кеткен чек кітапшалары пайдаланбауына байланысты чекті беруші банкке ...
1.3 Ақша ... және оның даму ... ... ... тән ... ақша ... болады.Ақша жүйесі - ол тарихи қалыптасқан және мемлекеттің заңдарымен бекітілген ... ақша ... ... ақша жүйесі ХVІ - ХVІІ ғғ. Капиталистік өндіріс бұл қалыптаса бастағанда пайда болды. Бірақ оның кейбір жекелеген ... одан да ... ... жүре ... Капиталистік өндірістің және тауар ақша айналысының қарқынды ... ақша ... ... ... ... ... ақша - ... тауар ретінде өсуіне, яғни жалпыға ортақ эквивалент болуына немесе ақша құн - өлшемі қызметін атқаруына ... ... ... әлем ... ақша ... типтері кездеседі:
* Металл ақша айналысы, бұл жүйеде ақша тауары, яғни ... ... ақша ... ... және ол ақшаның барлық қызметтерін орындайды. Ал несие ақшалары ... ... ... ... және ... ақша ... бұл жүйеде атына сай, айналыстан толық құнды ақша, яғни ... ... ... айналыста тек ақша белгілері жүреді.
Әрбір мемлекетте жалпыға ортақ құн ... ... ... ... ... ақша ... биметаллизм және монометаллизм болып бөлінеді.
Алғашқы капитал жинау кезінде (XVI - XVII ғғ.) биметаллизм ақша ... ... ... одан әрі дамыды. Онда ақша айналысын ... ... ... қамтамасыз етті. Биметаллизм - ол мемлекет ... ... ... ... мемлекет ролін алтын мен күміске бекітке ақша жүйесі. Бұл ... ... мен ... тең құқықты ақша қос - ... ... онда екі ... да кең ... ... ... айналыста шектеусіз қатар жүрген.
Биметаллизмнің үш түрі болған:
* Қатар жүретін валюта жүйесі-онда алтын мен ... ...
- 17 ... стихиялы түрде металдың нарықтық бағасына байланысты бекітілген.
* Қос валюталы жүйе - онда металдардың санының арақатынасын мемлекет ... ... мен ... ... сол ... соғылды.
* "Қосалқы валюта жүйесі"- онда алтын мен күміс монеталар заңды төлем құралы деп ... іс ... ... ... ... ... ретінде жүреді[8].
Биметаллизм жүйесі Батыс Еуропа мемлекеттерінде XVI - XVII ғғ. Пайда болып, тіпті ХІХ ғ. аяғына дейін ... Ақша ... екі ... ... ақшаның жалпыға ортақ эквивалент қасиетіне қайшы келді. Алтын мен күмістің ... ... да ... ... ... 1865 ж. Франция, Бельгия, Швеция және Италия биметализмді сақтап қалу мақсатында келісім жүргізе ... ... (1865 - 1878 жж.) ... ... ... ... бекітіліп, ол бойынша металдан да құны 5 франк және одан да ... ... ... ... ... пен ... арақатынасына тең болды. Бірақ екі валютаның арақатынасы алтын мен күмістің нарықтық құнына сәйкес келмеді.
Биметаллизм жүйесі өскелең капиталистік ... ... ... алмады, себебі құн өлшемі ретінде екі металды қатар қолдану ақшаның бұл қызметіне қайшы келді. Жалпыға бірдей құн ... ... тек ... ... Ондай тауар не алтын, не күміс. Оған қоса ХІХ ғ. аяқ ... ... ... арзандауына байланысты күмістін құны кеми бастады. Бұл кезде алтын мен күмістің ... ... 1:20, 1:22 тең ... Ал заң ... алтын мен күмістің арақатынасы бұдан әлдеқайда төмен болғандықтан алтын монеталар айналысқа шығып, қазына қорына айналды. ... ақша ... ... ... - ... ... ... "жаңа жақсы ақшаны айналыстан ығыстырды" деген ақшаның өмірдегі көрінісі.
Монометаллизм жүйесі. Капиталистік тауарлы өндірістің қарқынды дамуы ... ... яғни ... ... бір ... ... ... Сондықтан биметаллизмнің орнына монометаллизм ақша жүйесі өмірге ... - ол ... ... ... тек бір ғана металл(не алтын, не күміс) қолданылатын ақша жүйесі. Айналыстағы құн белгілері мен ... ... ... ... ... ... монометаллизм Қазақстанда 1852 - 1893 жж., Голландияда 1847 - 1875 жж., ... 1843 -1852 жж., ... ... күміс монометаллизм 1839 - 1843 жж. ... ақша ... ... ... ақша ... ... ... таза күмістің 4 мысқалы 21 бөлігі бар күміс рубль есептелді. Сонымен қатар айналысқакүміске еркін айырбасталатын несие ақшалары да шығарылды. Дегенмен ... ақша ... ... ... ақша айналысын түбегейлі ретке келтіре алмады. Себебі бұл кезде басыбайлы шаруашылық (крепостничество) құлдырап, ... ... мен ... ... балансының шаруашылығы елде жүргізілген ақша реформасын нәтижелі ете алмады. Оған қоса, 1853 - 1856 жж. болған ... ... ... өтеу ... ... ... ... ақшалары шығарылды, іс - жүзінде олар қарыз ақшаға айналды. ... ... ... ... орнына алтын монометаллизмі келді.
Алғашқыда алтын монометаллизм ақша жүйесі ретінде ... ғ. ... ... ... ол 1816ж. Алтын жүзінде бекітілді. Ал басқа мемлекеттердің көпшілігінде ХІХ ғ. үштігінде: яғни Германияда 1871 - 1873 жж., ... ... ... ... Дания) 1873ж., Австрияда - 1892 және Жапонияда - 1897 ж., АҚШ - та 1900ж. ... ... ... айырбасталу ерекшеліктеріне байланысты алтын монометаллизмнің үш түрі болады.
Алтын монеталы ... оған ... ... ... ... ... ішкі айналымында алтын монеталар жүреді не ол ... ... ... тақарады;
* Алтын монеталарды еркін соғу рұқсат етілген;
* Айналымдағы несие ... ( ... ... ... монеталар) көрсетілген құнымен еркін және шектеусіз алтын монеталар айырбасталады;
* Алтынды, шетел валютасы елден еркін алып шығып және елге ... ... ақ ... нарығының екін жұмыс істеуіне рұқсат берілген[9].
Алтын монеталы стандарт капитализмнің алғашқы сатысы - ... ... ... пайда болып, өндірістің, несие жүйесінің, әлемдік сауданың өркендеуіне және капитализм шетелге ... жол ... ... ... ... ... ... да еркін жүруі үшін мемлекеттің эмиссиялық банкінде алтынның ... қоры ... ... ... соғыс бюджеттің тапшылығын арттырды. Оны жабу мақсатында айналысқа ... ақша ... ... ... ... ... асып ... Сондықтан кембағалы ақшаларды алтын монетаға еркін айырбастау мүмкіндігі жойылды. Осы кезде алтын ... ақша ... ... ... ... барлығында және басқа да көптеген мемлекеттерде жойылды.Банкнотаны алтынға айырбастау ... ... ... ... тиым ... ... ... айналыстан шығару қор жинау және байлық құру құралына ... ... ... ... ... ... құймалы стандарт айналымға түсті.
Алтын құймалы стандарт - оның алтын монеталы стандарттан айырмашылығы ... ... ... ... ... және оны еркін соғу жойылды. Алтын құймалы стандартта банкнотаның ... бір ... ... ... ... бір салмағына айырбасталды.
Алтын девизді стандарт - ол девиздерге (яғни, ... бір ... ... ... ақша ... Бұл жүйе ... Германияда, Данияда, Норвегияда және басқа да елдерде жүрді. Осы кезде алтын монетаның еркін соғылуы жойылып, ол айналыстан да ... ... Міне тек ... ... алтын девизді ақша жүретін елдердең алтынмен айналысы сақталды. Ұлттық валютаның тұрақтылығын сақтау девиздік саясат әдісімен, яғни нарықта валютаның курсының ... ... сату ... ... ... Сөйтіп, алтын девизді стандарт кезінде бір елдің валютасы басқа елдердің валютасына байланысты болды.
1929 - 1933 жж. ... ... ... ... ... ... әр кездегі алтын монометаллизмнің барлық формасы жойылды. 1944ж. Бреттон - ... ... ... ... несиесі еркін айырбасталатын валютасы бар мемлекеттердің қолдануы үшін мемлекетаралық алтын девизді стандартты, мәнінде алтын долларлы стандартты бекітті. Оның келешегі, яғни ... ... ... - тек АҚШ ... алтанмен байланысын үзген жоқ, себебі бұл стандарт орталық банктер мен ... ... үшін ғана ... АҚШ ... ... ... ... азаюына байланысты 1971 ж. Бастап алтын құймаларын долларға сатуды ... ... ... ... ... та ... шықты[10].
2.Ақша айналымдары мен қызметтері
2.1 ... ... Құн ... ... ... ... ... Жинақтау және қорлану құралы
* Әлемдік ақша
Экономикалық категория ретіндегі ақшаның мәні олардың қызметтерінде көрініс табады, олар ішкі ... ... және ... сипаттайды. Ақша қызметінің әрқайсысы тауарлардың айналымы процесінен шығатын әлеуметтік - экономикалық қатынастардың бірі жағын қарастырады. Қазіргі ... ... ... ... саны ... әр ... ... кездеседі. Батыстың теория ақша қызметінің өте қарапайым және түсінікті үш түрін анықтайды: құн ... ... ... және жинақтау құралы. Бірақ та басқаларға қарағанда оларды К. Марксв жақсы жүйеледі және суреттеді, ол жоғарыда аталған ақшаның үш ... ... ... тағы екі ... ... төлем құралы және әлемдік ақша.
Демек, олар қазіргі ... және ... ... ... ... мен ... өте ... ашады деп есептей отырып, біз 5 қызметін қарастырамыз.
Құн өлшемі. Ақшаның алғашқы және ... ... ... ... ... ... өлшемі қызметі болып табылады, ол тауарлардың балама айырбасымен қамтамасыз етеді. Бірақ та тауарларды ... ... ақша ... тауарды өндіруге кеткен қоғамдық қажетті адам еңбегі саналады. Барлық тауарлар қажетті еңбек өнімі болып табылады, сондықтан да өзіндік құны бар ... ... ... ... ... бола ... ... тауар болып алтын есептеледі, оны өндіру үшін құнды туындататын қоғамдық еңбек шығындалады. Ақша мен тауар салыстыру үшін ... ... ... байланысты, барлық тауарлар өзара салыстырмалы болады.
Ақшалар құн өлшемі қызиетінде идеалды ... ... ... орындайды. Яғни тауардың құнын өлшеу ақшаға айырбасталғанға дейін орындалады. ... ... ... ... ... айналуы үшін тауарлар бағасын белгіілеу жеткілікті, бұл ... ... ... ... ... ... ақша болған жағдайда ғана жүзеге асады.
Баға - тауарлар ... ... ... ... ... Ол ... ... мен өткізуге кететін қоғамдық қажетті еңбек шығындарымен анықталады, яғни баға бұл тауардың қоғамдық танылған құны болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... пен ұсыныстың тепе - теңдігі кезінде ол тауар құнына және ақша құнына тәуелді болады. ... ... пен ... ... бағасына сәйкессіздігіне байланысты оның құны сөзсіз төмендейді. Құндары әр ... ... ... ... үшін ... бір масштабқа келтіру керек, яғни оларды бірдей ақша бірліктерімен сандық өрнектеу керек[11].
Айналыс құралы. Бұл қызметтің маңызын тауар ... Т - А - Т ... ... ... ... ... Бұл ... ақша тауар айналымындағы делдал рөлін атқарады, оның негізі болып айырбас баламасы ... ... ... ... екі ... ... тауарды сату, яғни оның ақшаға айналуы және тауарды ... алу, яғни ... ... ... Бұл ... ақша ... ... қызметіндегі делдал болып табылады. Ол қызметті орындау үшін ақша үнемі қолда болуы ... яғни бұл ... ... ... етуші ақшалар атқара алады. Егер сатып алушыда ақша болмаса, онда ол ... ... ... Бұл жағдайда ақша басқа тауарды сатып алу үшін қажет болады. Олар тауар сатушының қалтасында ... ... ... ... ... ... сатып алу үшін қолданады, ақша үнемі айналыста жүреді. Сондықтан бұл ... ... рөлі өте ... және ол бір тауарды екіншісіне айырбастау процесіне ... ... үшін ... ... ... ... ...
ретіндегі ақша үшін олардың құндық құрамы маңызды емес, яғни айналыс құралы ретінде ақша шынайы ақшалық тауардан ... ... ... ... айналыста шынайы толыққұнды ақшалар емес, қағаз ақша белгілері сияқты олардың орынбасарлары болуы мүмкін.
Төлем құралы. ... ... және ... ... ... ... бірге кредиттік қатынакстардың дамуы нәтижесінде ақшаның төлем құралы деген тағы бір қызметі туындады. Бұл жағжайжа Т - А - Т ... ... Т - А және А - Т ... екі ... ... шығады. Ақшаның сатушыға жетуінен гөрі тауар сатып алушының қолына жылдамдық жетеді. Бұл жағдайда тауарды сатушы кредит берушіге, ал сатып ... - ... ... айналады. Сату және төлем актінің бөлінуі нәтижесінде ақшалар төлем құралы деген жаңа қызметті орындай бастады. Тауар сатылғаннан кейін, төлем құралдары ... ... Ақша ... ... ... оны ... ... алушы тауар үшін ақша төлемейді, міндеттеме төлейді. Сонда тауар крелитке сатылады ... ... ... өтегеннен кейін жүзеге асады, сәйкесінше, ақшалар сату - сатып алу актін анықтамайды, кредитті жаба ... тек қана оны ... ... ... ақшаның салыстырмалы дербес қозғалысы жүзеге асады.
Егер ақшаның айналыс құралы ретіндегі қызметі кезінде ақша мен ... ... - ... бір ... ... орын ... ал ақшаның төлем құралы қызметінде бұл қозғалыс ... ... ... ... ... яғни қарыз алушы тауарды несиеге сатып алып сатушыға қарыз міндеттемесін береді, ол ... ... ғана ... ... құралы ретінде ақшаны пайдалануды К. Маркс былайша сипаттады: [12].
Жинақтау және қорлану құралы. Төлем құралы ретіндегі ақша ... ... ақша ... ... ... қажеттілігін, яғни ақшаның жинақтау және қорлану құралы ретіндегі қызметін туындатады.
Бірінші актіде тауар сатылады да ... ... бұл ... өз ... ... жиі бас ... тура келеді. Алтын адамдардың көз жауын алады. Сондықтан оны жинақтау мен сақтауға ұмтылады, өйткені бұл қор кез келген ... ... яғни кез ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Бұл жағдайда ақшалар жинақтау құралы қызметін ... Және олар осы ... ... ... ... ... ... саналады. Адамдар өз байлықтарын асыл тастар, өнер туындылары, жылжымалы мүлік, акциялар, облигациялар, ... аұша және т.б ... ... ... ... ... ... осы қызметті орындайды. Өйткені оларға өтімділік тән, өтімді актив ... ... ... пайдалануға болатын және тіркелген атаулы құны бар актив саналады. Ақшалар төлем құралы ретінде пайдаланылады және олар құн ... ... ... олар ... ... масштаб шеңберінде өзінің жеке тұрақты құнын өзгертпейді.
Әлемдік ақшалар. Әлемдік ақшалар ақшаның ... ... ... ... ... ол ... және ... құралы қызметінің тұтастығы арқылы қаша формасының тікелей логикалық жалғасы ... ... ... ... жазған: . Осыған байланысты әлемдік ақшалардың табиғаты, экономикалық категория ретіндегі маңызы ... ... ... ... табады, мұндағы ақшаның өзіндік ерекшелігі жаппай интернационалды тауар ретінде ... ... ... құралы ол құнның ұлттық белгілері арқылы және ішкі ақша айналымына ұқсас қалыптасатын ... ... ... ... бойынша жүзеге асырылады.
Көптеген шетел басылымдарында ақша айналымы деген ұғым кездеспейді. 90 - ... орта ... ... ТМД - мүше ... ... деген ұғымдарға анықтама беріліп, ол бір - біріне дәл ажыратылады. Ақша айналымы деп ... - қол ақша мен ... - қол емес ... ... ... кең ұғым ... ... әр үлгісі бар ұғымдардың мәні мен құрылымын өзгеғртпей кейбір ерекшеліктер еңгізді[14].
Жоспарлы - ... ... ... ақша ... ... - қол ақша да, қолма - қол ақша да емес ақша да кәсіпорындардың шығаратын өнімдерін алдын - ала ... ... ... ... ... өнім ... құралдары және тұтыну заттары ( өнімдер мен қызмет ... ... яғни ... ... материалдар ттехникалық жабдықтау жүйесі арқылы, ал екінші жағдайда қоғам мүшелерінің ... ( ... ... және т.с.с ) ... ... ... жүйесі арқылы бөлінеді.
Мемлекет заңмен ақша айналымын: қолма - қол ақша және ... - қол емес ... ... ақша ... қай түрі ... бөлу жүйесін қызмет атқаратынын белгілейді. Сөйтіп қолма - қол ақша қозғалысы халықтың ақшалай табысын бөлуді ... ... - қол емес ақша ... өндіріс құрал жабдықтарын бөлуді көрсетті.
Ақша айналымы мемлекеттік жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... біртектес мемлекеттік меншік формасына қызмет көрсетеді.
Ақша айналымының алғашқы және қорытынды кезеңдері мемлекеттік банкте шоғырланып, оған мембанк бақылау жүргізді.
Қолма - қол ақша және ... - қол ақша емес ... тек ... ... ... ... жүйелер алдын ала өнімге баға белгілеумен және көрсетілген қызметтерге тарифтер бекітумен де щұғылданады.
Сонымен, ақша айналымы деп қолма - қол және ... қол емес ... ... ... ... ақша белгілерін айтады. Бұл анықтама ақша айналымының қазіргі мазмұнына сай келеді, себебі айналымда тек ақша белгілері жүреді.
Ал метал ақша жүйесінде әрі ... әрі ақша ... ... олардың құны айналымда жүрді. Себебі металл монетаның ( алтын немесе күміс ) өз құны ... ... ... ... сәйкес келгендіктен ақша құнының қозғалысы тауар құнының қозғалысымен бір уақытта жүрді. Сондықтан құн айналымы тауар айналымы мен ақша айналымын ... ақша ... құн ... деп ... ... Оған ... - ... - қол ақша және қолма - қол емес ақша белгілерінің өз құны ... ... ... өте ... ... жоқ ... болады. Демек қазір құн айналымы деп тек тауар айналымын айтуға толық ... ... ... тек ... - қол ... ол ақша айналымының тек бір бөлігі. Демек ақша айналысы деген белгілі бір мезгілде ... - қол ... ... ... ... ... тең ақша айналымының бөлігі. Ал ақша айналымы дегеғн қолма - қол ақша мен ... - қол емес ақша ... ... ... және ... ... мен ... есеп айырысуын қамтамасыз ететін ақшаның қызметі. Сонымен ақша ... екі ... ... - қол ақша ... және ... - қол емес ақша айналымынан тұрады.
Айналыста тек қолма - қол ақша ... оны ақша ... деп ... ... және ... құралдары ретінде нақты ақша белгілері (банкноталар, қазыналық билеттер және ұсақ монеталар) айналыста жүркді.
Бұл кез келген мемлекеттің ақша айналымының аз ... ... оның ... үлкен. Өйткені қолма - қол ақша халықтың ақшалы табысының басым көп ... алу және оны ... ... ... Республикасында қолма - қол ақшаны Ұлттық банк банкнота түрінде эмиссиялайды ( ҚР - ның ақша ... - ... ... ... ... оның эквивалентін қолма - қол емес ... ... ... ... банктердің операциялық кассасынан қолма - қол ақшаның көп бөлігі клиенттерге беріледі, яғни клиенттер заңды тұлғаклар ... ақша ... мен ... ... түседі де, ал клиент жеке тұлға болса, ақша тікелей халыққа ... ... мен ... ... ... - қол ақшаның аз бөлігі олардың өзара есепетеуіне жұмсалса өзара есептеу, негізінен, қолма - қол емес ақша ... ... ал ... коп ... ... әр ... ... табыс түрінде (яғни жалақы, зейнетақы, жәрдемақы, шәкіртақы, сақтандыру ... ... ... мен ... ... ... түскен түсім және т.с.с. түрінде беріледі[15].
Қолма - қол ақша ... ... ... ... және оны ... түседі. Бірақ ақшаның көп бөлігін. салық, жарна, сақтандыру төлемі, пәтер ақысы мен коммуналдық төлемін, қарызды өтеуге, тауар сатып алу мен ... ... ақы ... ... ... мен ... ақы, айып пұл және т.с.с. төлеуге жұмсайды.
Қолма - қол емес ақша ... ... ... - ол ... шот иесінің жазбаша бұйрығы бойынша шоттағы ақша қалдығының өзгеруі немесе ақшаның төлем құралы ретіндегі қызметін атқару. Ол ... ақша ... ... ... ( 90 % - ке ... ... Төлем айналымы өлшеулер мен сатып алушылардың банктегі шотына немесе жазу ... ... ... өзара талаптарын есептеу жолымен жүзеге асырылады.
2.2 Ақша айналысын басқару.
Ұлттық банк - заңды төлем құралын, яғни банкноталарды шығаруға ... құқы бар ... ... ... Олар ... ... ... шығаруы арқылы және банктерге сатып, қолма - ... ... алу ... болады. Қазақстан Республикасының ресми ақша бірлігі - ... ... ... банк ... мен монеталардың қажетті мөлшерін анықтайды, олардың дайындалуын қамтамасыз етеді, сақталу, жою және ... - қол ... ... ... орнатады.
Валютаны өзгертуге тек қана Қазақстан Республикасының Парламентінің құқы бар. Ұлттық валютаның қызмет ету шарттарын, мерзімін, тәртібін анықтау ... ... ... Президентіне жүктеледі.
Ұлттық банк Қазақстан Республикасының валютасын шетел мемлекеттерінің ақша ... ... ... ... ... ... - қол ақшаның айналымы, олардың банкінің кассасына үздіксіз оралып отыру жолымен жүзеге асады.
Қазақстан Республикасында өз ... ... ... ақша ... ... және ... ... инкассациялауға лицензия беру бойынша, қолма - қол ақшаның жағдайы 1996 жылға дейінгі кезеңмен салыстырғанда мүлдем ... ... ... ... ... шоттағы қаражаттарының қалдығы шегіде қолма - қол ақша түрінде толықтыру алады, сонымен қатар, операциялық кассадағы қолма қол ақша ... шек ... - бұл ... ... монеталардың, бағалы қағаздардың шығарылуы. Ол қолма - қол түрінде де немесе қолма - ... ақша ... де ... мүмкін.
Қолма - қол ақша түріндегі эмиссия - айналысқа банкноталар мен ... ... ... ... ... көп ... ... негізгі себептерінің бірі кәсіпорындар арасындағы дәстүрлі қолма қолсыз есеп ... ... ... - қол есеп айырысуларға ауысуы, бұны әрине, жағымсыз құбылыс деп есептеуге болады.
Бірақ 1995 жылдан бастап жағдай жақсара бастады, бұл ... ... ... ... ... ... қолма қол ақшаларды эмиссиялаудың үлес салмағы банк кассасында берілуі қысқарды.
Депозиттік банктердің ... ... ... ... ... іске ... ... дипозиттер сомасы кредит ақшаны құру үшін қажет потенциялын жасайды. Банк салымдарын чек эмиссиясы ... ... беру ... ... ... ... ақшалар құрылады. Бұл операциялардың сызбасы келесідей: 100 ақша ... ... үшін ... резерв 15 аұша бірлігін құрайды, қалған 85 аұша бірлігі банк арқылы қарызға берілуі мүмкін.
Депозиттік банктердің эмиссиясын ... ... ... ақша ... ... ақша агрегатын және ақша мультипликациясын бақылау арқылы жүреді.
Ақша бағасы - бұл Ұлттық банк шығаратын ақшалары. Оған айналымдағы қолма - қол ... ... және ... ... жатады. Міндетті резервтер - бекітілген нормативтерге сәйкес Ұлттық банктегі арнайы ... ... ... ... сақталуына міндетті банк дипозиттерінің бөлігі ( бұл Ұлттық банктің келісімі бойынша тек қана қаржылық тұрақты банктер мен қолданылатын резервтердің ... ... деп ... Ақша ... ... ... монетизация деңгейіне байланысты болады, ол ақша массасының жалпы ішкі өнімге қатынасымен анықталады. Айналыс жылдамдығы төмен болған ... ... ... ... ... елдердің осы заманғы ақша жүйесі алтын - қағаз және кредит ақшаларына ... ... ... ... ... ұзақ ... бойы дербес дамыса да әрі ұлттық ерекшеліктерге ие болса да, олар көп жағынан бір - ... ... ... ... ... ... осы заманғы ақша жүйесінің мәнін толық ашуға мүмкіндік беретін тек өздеріне ғана тән ... ... - тың ақша ... АҚШ - тың ақша ... ... 1786 жылы ... АҚШ ... жатады. Доллардың атауы бірқатар еуропалық елдердің айналыста болған күміс толерден шыққан. ... ... - $. Бір ... 100 ... тең. ... ... айналымда 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 ... құны бар ... мен 1, 5, 10, 25, 50 ... құны бар тиындар және 1 доллар қолданылады. Қолма - қол ақша ... ... ... ... мекемесі) және федералдық резерв жүйесі (ФРЖ) жатады. Қазына мекемесі айналымға 1 - ден 10 ... ... құны бар ұсақ ... ақша белгілерін, сондай - ақ 100 долларды шығарады, монеталар күмістен, ... және ... ... ... мекемесі ш ығарған купюрдың айрықша белгісіне ондағы дейтін ... - ... ... - қол ақша ... ... ... ... ФРЖ шығарады. Онда дейтін жазу болады, сондай - ақ ... ... ... ... банктің нөмірі көрсетіледі. АҚШ - тағы ... - қол ... ақша ... ... ... және ... банктерге жүзеге асырылады. Олармен айналымға чектер, вексельдер, пластикалық карточкалар, электрондық ақшалар шығарылады. Экономикалық айналымда қолма - қол ... ... үлес ... көп әрі бұл үлес ... өсу ... ие. АҚШ - та ақша ... ... ақша - кредит саясатының құралдарымен реттеліп, басқарылады: құнды қағаздардың ақша нарығындағы операциялар, банктің есептік мөлшерлемелерінің өзгерісі, коммерциялық ... мен ... ... ... ... резерв талаптарының өзгерісі.
еуропалық валюта зонасы. Бүгінгі таңда Еуропалық Одақта (ЕО) ақша жүйесі бар. Ол Еуропаның 24 ... елі ... ... ұжымдық ақша бірлігінде негізделген. ЕО - ның ... ақша ... 2001 жылы ... және ... ақша бірлігі алдымен қолма - қол ақшасыз айналымының есеп айырысу бірлігі ретінде енгізілді, ал 2003 жылы қолма - қол ақша ... ... мен ... түрінде қағаз ақшалар шығалылды[7].
Ресейдің ақша жүйесі. 1995 жылдың 12 сәуірінде қабылданған РФ заңына сәйкес жұмыс істейді. Ресесйдің ресми ақша ... ... ... 1 рубль 100 копейкке тең. атауы Киев Русь тұсында пайда болған. Ол кезде ақша бірліктері гривна деп, ал, екіге тең ... ... деп ... Алтын мен рубльдің ресми арақатынасы белгіленбеген. Басқа ақша белгілері мен суррогаттардың шығалылуына тыиым салынған. Заңды төлем күші бар ақша ... ... ... ... ... ... әрі ... Банкінің сөзсіз міндеттемелері болып табылатын банкноттар мен ұсақ ... ... ... ... - қол ... ... ... айналымын ұйымдастырудың және РФ аумағынан оларды алып тастаудың айрықша құқығы Ресей Банкіне тиесілі.
Ақша ... ... ... ... ... ... 1998 ... 1 қаңтарынан арақатынасында ақшаны ірілендіру (деноминация) ... РФ - да ... ... нәтижесінде айналымға Ресей Банкінің 5, 10, 50, 100 және 500 рубльдік құны бар ... 1, 5, 10, 50 ... құны бар ... 1, 2 және 5 рубль енгізілді
Ақша өзінің материалдық - ... ... ... ... және ... билеттер (қағаз және несие ақшалар) болып екіге бөлінеді. Екінші қоғамдық еңбек бөлінісінің ... - ... ... ... ... шығуына байланысты тауар өндірісі қалыптасып, айырбас нақтылы үздіксіз құбылысқа айналғанда ақшаның рөлін ... ... ... заттар жүре бастайды. Металл ақшаның пайда болуына байланысты ақша белгісінің салмағын өлшеу жүйесі де ... ... ... ... бір ... ... бірақ формасы жоқ металл сынықтарының орнына әр ... ... ... ... ... ... Дегенмен, жаңа дәуірге дейінгі ХІІІ ғасырда кейбір елдерде массасы көрсетілген металл құймалар айналыста болыпты. Осыған байланысты қазіргі уақытта көптеген ақша ... ... оның ... ... бірдей, мысалы, фунт стерлинг, ливр, марка- "жарты фунт" деген ұғым. Ал фунт - ... - ... ... 409 ... өлшеміне тең екен. Киев Русіндегі ақша өлшемі гривна күмістің фунты деген мағынаны көрсеткен, ал оның тең ... ( ... ... ... деп ... ... ... түрі - құйма металл, оның формасы да әр ... ... ( ... сым, табақша және т.б.). Салмақты металл құймалары айырбаста алып жүруі және сақтауға өте ыңғайсыз ... ... баяу ... әкеп ... ... ... түрі де, салмағы да өзгереді. Мысалы, ертедегі ... ақша ... ... бір ... бар ... мыс құймасы, одан кейін жолақша сызығы мен нүктелері бар табақша, ең ... екі ... ... ... ... 1 немесе 2 фунт болатын дөңгелек ақша ... ... ... ... ... ... неше түрлі болып өзгеріп, ақырында дөңгелек түріне келуі тауар ақша айналымының табиғи даму ... ... ... ... дамуының жоғары сатысында металдан монета түрінде ақша құйыла бастады. Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты тауар сатушылардың арасынан ... ... ... ... олар ... ... тек делдалдық кәсіппен шұғылданды. Сонымен, монета деген заң жүзінде құрамындағы белгілі бір металдың салмағын, сыртқы түрін бекіткен ... ... ақша ... ... алтынның сынамасын (проба монетадағы сап алтынның салмағы), массасын, ... ... ... ... бекітілген нақты массасының іс жүзіндегі массасының ауытқуы), ... ... және ... ... ... бет жағын - аверс, сыртын - реверс, жиегін - турт немесе ... деп ... ... ... ... және толық құны жоқ (немесе кембағалы) ақша болып бөлінеді. ... ... ақша деп ... ... құн (номиналы) монета соғуға жұмсалған металдың құнына тең ... ... ... ақша өзінің пайда болғанынан бастап жалпы құн эквиваленті болды және ... ... ... ... ... құны жоқ ақша - ... ... құн оны соғуға жұмсалған металдың құнынан жоғары болатын ақша. Ол толық құнды ақшаның ұсақ ... ... ... ... ... үшін майда монета түрінде қолданылады. Оны билондық монета деп те атайды. Ақша айналысы шапшаң болғандықтан тез ысылып салмағын, соған байланысты ... ... ... ... ... ... қоспасынан (мыс - никель, мыс - мырыш ) және ... ... ... ... ... үлес ... аз. Дегенмен майда ақшаны айналысқа түсіру мемлекетке пайдалы. Ол пайда монетадда көрсетілген құнмен оның ... ... ... ... ... тең[18].
ХХ ғ. 70 - жылдары алтынға деноминация жүргізілді. Алғашқыда алтын елдің ішкі ақша айналымында айналыс және ... ... ... ... ал 1976 ... ... ол ... ақша қызметін де
орындамайды. Алтын мемлекеттің ішкі айналымынан да, әлемдік нарықтын да ... және ... ... ... ... Олардың айналыс заңдылықтары. Металл ақша айналысының объективті заңдылықтарын және капитализм тұсында тауар өндірісінің қарқынды дамуын ... ... ... ... ... ... ... құны жоқ ақша таңбаларымен айырбастап мүмкіндігін ашты. Қағаз ақшаның шығу ... мына ... ... ... Біріншіден, ақша құн өлшемі қызметін қолдағы алтын ақша емес, ойдағы ақша ретінде атқару ... ... ақша ... ... ретінде өз қызметін шапшаң, ілезде атқару ерекшелігіне, яғни ... ... ақша ... ... ... Бұл мүмкіндіктің іс - жүзіне айналу біраз себептерді қамтитын ... ұзақ ... ... ... ... тозуынан оның толық құны жойылып, құр ақша белгісіне айналуы. ... 1809 - 1829 жж. ... ... ... тозу ... 19 млн. фунт стерлинг монета айналыстан шығарылған;
* Мемлекеттің және жеке ... - ... ақша ... монетаны бұзуы. Мемлекеттің металл ақшаны саналы түрде бұзуы - ол ... ... ... түсіру мақсатында монетаның асыл металл құрамын әдейі ... ... ... кәсіпқойларды, ұсақ саудагерлерді көп шығынға душар етті. Олар ... ... ... ... ... 1662 жылы 25 ... көтеріліске шықты. Тарихта ол "мыс бүлігі" деп аталды. Көтеріліс қатал жаншылып, мыс монетаны соғу тоқтатылды. Бүлінген 100 мыс ... ... 1 ... ... ... Несие ақшалары және олардың түрлері.
Несие ақшалары - сатып алушының қарызды қайтаруда пайдаланатын (толық ... ... ... ... ... ... ... немесе қарызды өтеудегі ақшаның төлем құралы қызметін атқаруы.
Несие ақшалары да қағаздан жасалады, ... ... ... ... әр ... ... ... байланысты жүргізілетін несиелік операцияларды орындағанда шығарады. Сөйтіп, қарыз бергенде банк қарыз алушыға ... ... ... ... ... яғни ... пайдалану мерзімі өткеннен кейін берілген қаржы қарызды өтеу үшін ... ... ... ... бір ... банкке түскен қолма-қол ақшамен де өтеледі. Сонда ... ... ... шығару және оларды кейін қайтарып алу шаруашылық процестерге байланысты орындалатын несие операцияларының негізінде ... ... ... - қол ақша беру мен ... ... ... ... және банкке қолма - қол ақшаның түсуі мен ... ... ... ... ... ... жеке ... операциялардың: қарызды беру мен оны өтеу және банктің кассасына қолма - қол ... беру мен ... ақша ... ... ... ... ... ақшалары өте ерте заманнан пайдаланып келеді. Мысалы, төлем міндеттемесінің ең жай - түрі ... ... ... жаңа ... дейінгі бір мың жылдықта Васионда пайда болған.
Қазіргі несие ақшаларының эволциясы: вексель, банкнота, чек, несие карточкалары болып есептеледі.
Вексель ХІІ ғ. Италияда ... ... ... кейін ішкі сауда айналысында қолданылған. Вексель - төлем міндеттемесі, ол несиеге алған ... ... ... ... ... ... жерде өтеу қарыздардың сатушыға жазбаша түрде берген құжаты. Тауарлы төлем міндеттемесі коммерциялық вексель деп аталады.
Сатып алушы кәсіпорының ... ... ... ... ... үшін ақшаны бірден төлемей оның орнына вексель жазып береді. Вексельдегі сома көрсетілген ... ... 3 ... ... ... ... Егер сатушыға көрсетілген мерзімнен бұрын ақша қажет болса, онда ол банкке төлем міндеттемесін қабылдауын және өзіне ... ... ... ... проценті шегерілгеннен қалған соманы төлеуін өтінеді. Банк вексельді қабылдаған жағдайда орнына қолма қол ақша ... ... ... ... ... ... ... банкпен есептеседі.
Аударым векселін көптеген субъектілер пайдалануы мүмкін: вексель беруші, вексель иемденуші және төлеуші. Вексель беруші ол вексельді толтырушы және ұсынушы жақ. ... ... ол ... ... соманы алуға құқы бар вексель ұстаушы. Жай вексель бойынша төлеуші вексель берушінің өзі болса, ал аударым вексельі бойынша төлеуші ... ... ... ... ... авальмен қамтамасыз етілуі мүмкін. Онда аваль бойынша есептелесін деген белгі вексельдің бет жағына, немесе ... ... ... төлем төлеу жауапкершілігін өзіне алады.
Несие ақшаларының келесі түрі - банкнота. Ол ХYІІ ғ. шегінде ... ... ... ... ... шегі ... шыға румен ұзартылды. Банкнота әр мемлекеттің орталық банкі шығарған және оны иемденушінің талабы ... ... ... банк берген қарыз міндеттемесі.
Банкнотаның негізгі коммерциялық вексель болғанымен онда өзгешеліктері бар. Олар бір ... ... ... ... және мерзімі бойынша ажыратылады:
* вексель бойынша несие беруші сатушы немесе кәсіпкер, ал ... ... ... ... ... ... жеке ... түсіретіндіктен вексельдің жеке
кепілдігі бар, ал ... ... ... ... ... ол ... несие ақшасы ретінде айналыста жүреді.
* Банкте сақталған бүкіл өнеркәсіп иелерінің қаржы қоры банкнотаның қоғамдық кепілдемесі ... ... ... ... ... ... ал ... мерзімі шектелмеген міндеттеме.
Несие ақшаларының келесі түрі чек. Чек банкке ақша салу және қолма қол ақшасыз есеп айырысу ... ... ... Чек ... оған ... ... ... қолма қол ақшаны чек иеленушіге беру немесе басқа бір шотқа аудару туралы банкке берген жазбаша үкім. Чекпен есеп ... ... және банк ... ... кезде пайда болды. Алғашқы чек ж. Ұлыбританияда қолданылған.
Чек, біріншіден, банктегі ағымдағы шоттан қолма қол ақша алғанда; екіншіден, ... ... ... және ... ... үшіншіден, қолма қол ақшасыз есеп айырысқанда айналыс және төлем құралдары ретінде жүреді[20].
Чектің белгілі бір формасы болады, яғни ол кітапша ... ... Чек ... мерзімге беріледі. Негізінен ақшалы және есеп айырысу чектері кездеседі. Ақшалы чек: иесі ... кісі яғни ... чек және иесі оны ... кісі; яғни ұсынушы чегі болып екіге бөлінеді. ... чек пен ... ... - қол ақша ... Есеп ... чегі ... чек деп те ... Чек кітапшасынан жыртылып алынған чектің парақтары сатылып шыққан тауарлар үшін ... ... ... үшін есеп ... қолма - қол ақшаның орнына қолданылады. Чектен есеп айырысу, әсіресе, бір банктің клиенті арасында аралайды. Әр түрлі банктердің ... ... есеп ... жағдайда тек орталық банкке
Қорытынды.
Сөйтіп, ақшалар ертеден адамзаттың пайда болуымен қатар өмір сүріп келеді десе болады. Ғасырлар бойы ақша ... ... және ... ... ... ... ... фаза болып табылмайды. Тауар айналысының тарихи дамуы процесінде жалпыға бірдей эквивалент формасында әр алуан тауарлар болған: мал, тері, металл бұйымдары және тағы ... ... ... ... ... мен ... ... болуына негізделген ақша қажеттілігінің себептерін түсіндіреді.
Ақшаның пайда болуымен байланысты бір тауардың екінші бір тауарға тікелей айырбасталуы (Т - Т) ... ... ... (Т - А - Т ), яғни ақша ... ... айырбасына орын береді. Ақша тауар айырбасында аралық, яғни айырбас құралының қызметін атқарады. ... ... ... үшін нақты ақша немесе ақша белгісі қажет, өйткені ... тек ... ... ал ақша ... ... ... түседі.
Экономикалық категория ретінде ақшалар өндіріс және бөлу процесінде адамдар арасындағы экономикалық ... ... Бұл ... ақша бес ... ... ... құн өлшемі, айналыс құралы, төлем құралы, қазына жинау және қорлану ... ... ... ... ... ... қызметтерінде жылдар бойы өзгерістер болды. Егер де бұрындары сатып ... ... ... ... ... ... жүргізілсе, бұл күндері қағаз және несие ақшалармен жүзеге асуда.
Әсіресе халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуі мен экономикалық қатынастар щеңберінің ... ақша ... ... ... ... рөл атқарады. Бұл жерде қолма-қол ақшаның болуы міндетті емес. Оның қызметін кредит ақшалар атқарады. Соңғы кездерде есеп ... ... ... тек қана банкноттар, чектер, қағаз ақшалар ғана емес, кредит карточкалары да кеңінен ... ... ... ... ақша ... ақша ... бөлуге болмайды. Ақша айналымын қолма-қол және қолма-қолсыз деп қатаң түрде шектеуді ... ... ... Бұл ... ... ... ... сондықтан оларды бөлу қажет емес. Ақша өз айналасында ... ... ... ... ... ... Сонымен, ақша ерекше тауар, жалпыға бірдей балама, яғни, басқа тауарлардың жалпыға бірдей баламалық ... ... де ... не ... және онда ... ... процестердің қоғам өміріне әсерін білгіңіз келсе, ең алдымен ... ... және ... танып біліңіз.
Ал Қазақстанға келетін болсақ, ұлттық ... - ... он бір жыл ... ... ... бүгіні мен ертеңіне теңгені енгізуді тарихи маңыздылығын объективті түрде баға беруге мүмкіндік береді.
Пайдаланылған ... ... ... ... ... ... "Просвещение", 1994 г.
2. Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стэнли Л.Брю ... т.1. 1992 ... М.С. ... ... ... ... Алматы-2001ж
4. Максимова В.Ф., Шишов А.Л. "Теория рыночной экономики" т.1. ч.2., Москва, Соминтэк, 1992г.
5. "Деньги и кредит" 12/1995г. Изд. ... и ... ... ... "Деньги, банки и денежно-кредитная политика". Санкт-Петербург "Санкт-Петербург Оркестр" ... ... ... ... ... ... Под редакцией Г.И.Кравцовой, 1994г.
8. "Қазақстан Респудликасының Банк құқығы" Алматы, "Жеты Жаргы", 2000г.
9. ... ... ... ... ... ... "Ақша, Несие, Банктер", 2003-07.
11. "Ақша, Несие, Банктер", 2002-11.
12. Ілиясов Қ., Құлпыбаев " Қаржы ", - Алматы, 2005ж
13. В. Д. ... " ... ... ", - ... 2005 ... С. С. Сахариев
" финансы ", - Алматы, юредическая ... 2004 ... ... " ... ", ... для ВУЗ, 2000 ж
16. Ғ.С.Сейтқасымов. "Ақша, несие, банктер", - Алматы: Экономика, 2001 ж
* ... ... ... ... - ... 2001ж.
* ... ... банктер операциялары", - Алматы: 2004ж.
* Мақыш.С.Б. "Ақша айналысы және несие", - Алматы: 2004ж.
* ... З.Д. ... ісі", - ... 2005 ... Ысқақова. З.Д. "Бағалы қағаздар нарығы", - Қарағанды, 1998 ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша теориясы31 бет
Ақша теориясы және ақша қаражатты22 бет
Ақша теориясы, түрлері, даму кезеңдері қызметі26 бет
Ақша теориясының дамуы және ақша жүйесi32 бет
Ақшаның мәні, қызметтері, рөлі және теориясы30 бет
Ақшаның номиналистік теориясы5 бет
Неоклассикалық сандық ақша теориясы3 бет
Туризм және тауар-ақша қатынасының теориясы24 бет
Қазіргі кездегі ақшаның номиналистік теориясы, оның мәні7 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь