Экономикалық дағдарыс кезіндегі мемлекеттік бюджеттің ерекшелігі

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1 Мемлекеттік бюджет және оның экономикаға қосар үлесі ... ... ... ... ... ... ..4
1.1Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен құрылымы ... ... ... ... 4
1.2Бюджетті процесс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
2 Бюджеттің механизмді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...11
2.1 Бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен құорылымы..12
2.2 Экономиканы бюджеттік қолдау мен ынталандыру шаралары ... ... ..18
3 Экономикалық дағдарыс кезіндегі мемлекеттік бюджеттің ерекшелігі ... .25
3.1Дағдарыс жағдайлардың мемлекеттік бюджетті реттеуінің негізгі ... ... .
бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
3.2 Мемлекет басқарудағы дағдарыстың себептері мен белгілері ... ... ... 27
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37
Кіріспе

Бүгiнгi әлемдiк экономикада Қазақстан Республикасының өзiндiк орны айқындалып қалды. Бұл мәселенiң өзектiлiгi әлемдiк экономикалық қауымдастықта елiмiздiң нарықтық бағытта дамушы ел деп танылуымен арта түстi. Себебi Елбасымыз атап көрсеткенiндей “мемлекетiмiз әлем таныған, алдыңғы қатарлы елдер қатарына қосылуы керек” деп атап көрсеттi. Сондықтанда болар бүгiнгi күнi экономикалық дамудың тиiмдi жолдарын табу туралы мәселелi сұрақтар кең түрде талқылауға түсiп отыр. Ал мұндай жоғарғы дамуға қол жеткізу және Қазақстан Республикасының бастан кешкен дағдарыстық жылдарды артқатастап, дамудың тиімді жолына түсу үшін мемлекеттің қолдау шаралары қажет болып табылады. Ал мемлекеттің қолдау, дамыту, ынталандыру шараларының негізгілерінің бірі болып бюджеттік-салық саясаты болып табылады. Бұл саясат өз кезегінде мемлекеттік бюджеттің негізінде, оның жоспарлары мен құрамы, толық қандықамтамасыз етілуімен байланысты болып табылады.
Экономикалық дамудың қазіргі кезеңінде орталықтандырылған қаржы ресурстары мемлекетке қоғамдық өндірістің қажетті қарқыны мен үйлесімін қамтамасыз етуге, оның салалық және аумақтық құрылымын жетілдіруге жетуге, экономиканың салаларын дамытудың бірінші кезекті бағдарламасы үшін қажетті көлемде қаражаттарды қалыптастыруға, ірі әлеуметтік өзгерістерді жүргізуге мүмкіндік береді. Қаржыны орталықтандырудың арасында ақша қаражаттары, мемлекеттің экономикалық және әлеуметтік саясатын табысты іске асыру үшін жағдайларды дайындай отырып, экономикалық және әлеуметтік дамудың шешуші аумақтарына шоғырландырылады.
Міне осыған байланысты, мен курстық жұмысымның тақырыбын қаржы пәнінен «Экономикадағы дағдарыстық жағдайдағы мемлекеттік бюджеттің ерекшеліктері» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектілігі экономиканың дағдарыстық кезеңінде оның дағдарыстан қысқа мерзімде және тиімді даму жолына түсіретін негізгі мемлекеттік саясаттардың бірі мемлекеттік бюджеттің аясында жүргізілетін ынталандыру, қолдау және қаржыландыру шаралары болып табылады.
Осы жұмысты орындаудағы мақсатым мен міндеттеріме:
- Қаржы саласындағы мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен қызмет ету барысын түсіну;
- Бюджеттің функциялары мен қызметтерін талдау;
- Экономиканың дағдарыстық кезеңіндегі мемлекеттік бюджеттің атқаратын шараларын, негізгі қолдау саясаттарын ұлттық экономиканы мысалға ала отырып талдау;
- Әлеуметтік саланың дамытудағы бюджеттің маңыздылығы мен дамыту қызметтеріне тоқталу;
- Мемлекеттік бюджетті кірістері мен шығыстары негізінде жан-жақты талдау
Қолданылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының Бюджет кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N 548-II)
2. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. (Салық Кодексi). – Алматы, 2002ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 бет.
4. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
5. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы: 2001. – 252 с.
6. Финансы, денги, кредит. Учебник. Под. ред. О.В. Соколовой. – М: ЮРИСТ, 2001. – 784 с.
7. Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., Ермекбаева Б.Ж. Налоги и налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.
8. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: - 2003. – 131 бет.
9. З.С. Мұхамбетова «Мемлекеттің әлеуметтік аяны рететудегі фискалдық саясаттың маңызы» // Вестник КазНУ. Серия экономическая. №4, 2003г.
10. Л. Бурлаков «Совершенствовать межбюджетные отношения» // Қаржы-Қаражат, №6, 2005г. 12-17стр.
11. Құлпыбаев.С, Баязитов.Ш «Қаржы теориясы». Алматы , 2008 ж.
12. Ілиясов.Қ, Құлпыбаев.С.К «Қаржы» Алматы, 2012ж.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
.......................................3
1. Мемлекеттік бюджет және оның ... ... ... экономикалық мәні мен
құрылымы................4
1.2Бюджетті
процесс.....................................................................
..................8
2 ... ... ... ... мен ... ... мен
құорылымы..12
2.2 Экономиканы бюджеттік қолдау мен ... ... ... ... ... бюджеттің
ерекшелігі.....25
3.1Дағдарыс жағдайлардың мемлекеттік бюджетті реттеуінің
негізгі.........
бағыттары...................................................................
................................25
3.2 Мемлекет басқарудағы дағдарыстың себептері ... ... ... ... ... ... ... қалды. Бұл мәселенiң өзектiлiгi ... ... ... нарықтық бағытта дамушы ел деп ... ... ... Елбасымыз атап көрсеткенiндей “мемлекетiмiз әлем таныған,
алдыңғы қатарлы ... ... ... ... деп атап ... болар бүгiнгi күнi экономикалық дамудың тиiмдi жолдарын табу
туралы мәселелi сұрақтар кең түрде талқылауға түсiп ... Ал ... ... қол ... және ... Республикасының бастан кешкен
дағдарыстық жылдарды артқатастап, дамудың тиімді ... түсу ... ... ... ... ... ... Ал мемлекеттің қолдау,
дамыту, ынталандыру шараларының негізгілерінің бірі ... ... ... ... Бұл ... өз кезегінде мемлекеттік бюджеттің
негізінде, оның жоспарлары мен құрамы, толық қандықамтамасыз ... ... ... дамудың қазіргі кезеңінде орталықтандырылған қаржы
ресурстары мемлекетке қоғамдық ... ... ... мен ... ... оның ... және ... құрылымын жетілдіруге жетуге,
экономиканың салаларын дамытудың бірінші кезекті бағдарламасы үшін қажетті
көлемде қаражаттарды ... ірі ... ... ... ... ... орталықтандырудың арасында ақша ... ... және ... ... ... іске ... үшін
жағдайларды дайындай отырып, экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... мен ... ... тақырыбын қаржы
пәнінен «Экономикадағы дағдарыстық жағдайдағы ... ... деп ... тақырыптың өзектілігі экономиканың дағдарыстық кезеңінде оның
дағдарыстан ... ... және ... даму ... түсіретін негізгі
мемлекеттік саясаттардың бірі мемлекеттік ... ... ... ... және қаржыландыру шаралары болып табылады.
Осы жұмысты орындаудағы ... мен ... ... ... мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен
қызмет ету барысын түсіну;
- Бюджеттің функциялары мен ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттің
атқаратын шараларын, негізгі қолдау саясаттарын ұлттық экономиканы
мысалға ала отырып талдау;
- ... ... ... ... маңыздылығы мен дамыту
қызметтеріне тоқталу;
- Мемлекеттік бюджетті кірістері мен шығыстары негізінде ... ... ... және оның ... ... үлесі
1. Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні мен құрылымы
Бюджет - мемлекеттiң мiндеттерi мен функцияларын iске ... ... ... ... ... ақша ... байланыстардың орасан зор әр алуандығына жеке ... ... ... ... сфераларды бөліп көрсетуге
болады. Мәселен, мемлекеттің ... ... ... ... қалыптасатын қаржы қатынастары жалпы қоғамдық өнімді құндық
бөлудің ... ... ... және ... ... арналған орталықтандырылған ақша қорын ... ... ... ... ... қатынастарының бұл жиынтығы
«мемлекеттік бюджет» ұғымының экономикалық мазмұныны құрайды.
Мемлекеттiк бюджет - араларындағы өзара ... ... ... ... және ... бюджеттердi бiрiктiретiн,
талдамалы ақпарат ретiнде пайдаланылатын және бекiтуге ... ... ... ... ... ... бюджеттің
объективті сипаты бар. Бөлудің дербес сферасы ретіндегі оның өмір сүруінің
объективті қажеттігі ... ... ... ... ... және ... ... Бұл тиісті
орталықтандырылған ресурстарды ... ... Ақша ... ... ... ... ... үздіксіз ауыспалы
айналымды ұйымдастыру үшін, жалпы экономиканың жұмыс істеуін қамтамасыз ... ... ... ... ... экономикалық нысаны бола
отырып, құндық бөліністің ерекше ... ... ... ... қоғамдық арналымды орындайды – ... ... ... ... экономикалық категория
ретінде көрінеді.
Қаржы қатынастарының ... бір ... ... ... ең ... ... ... категориясынан ажырататын өзгеше белгілер
тән: ... ... ... ... бар, әрқашан ақша нысанында
жүзеге асырылады, мақсатты ақша қорларын ... және ... ... отырады. Сонымен бірге бюджет қатынастарына белгілі бір
өзіндік ререкшелік тән, ... ол ... ... ... ... ... ... айрықшалықты сферасы ретінде мемлекеттік бюджет мына
өзгеше белгілермен сипатталады:
- Мемлекеттен жалпы ... ... бір ... ... және
оны қоғамдық қажеттіліктерді ... ... ... ... айрықша экономикалық нысаны
болып табылады;
- Құнды жасау және оны тұтыну процесін шарттастыратын ... ... және ... ... ... ... ... сфера қаржысынан мемлекеттік бюджеттің айырмашылығы ол ұлттық
шаруашылықтың ... ... ... ... ... сфералары арасында құнды қайта бөлуге арналған;
- Қоғамдық өнімнің оның тауар нысанындағы ... ... емес ... ... ... ... және одан
белгілі үзілісте жүзеге асырылады, ал қаржы қатынастары материалдық
өндірісте де, өндірістік емес ... да ... ... ... жатады.
Мемлекеттік бюджет кез келген басқа экономикалық ... ... ... ... және оларға сәйкес келетін нақты
материалдық-заттық түрінде болады: ... ... ... ақша ...... қорында затталынады. Мұның
нәтижесінде қоғамда болып жатқан нақты экономикалық процестер мемлекеттің
жұмылдыратын және ... ақша ... ... өзінің
көрінісін табады. Бюджеттік қор – бұл қоғамдық өнім мен ұлттық ... ... ... стадияларын өткен және ұлғаймалы ұдайы өндіріс,
халыққа әлеуметтік-мәдени қызмет ... ... және ... ... ... үшін мемлекетке түсетін бөлігі қозғалысының
объективті шарттасылған экономикалық нысаны. Бюджеттік қордың қалыптасуы
мен ... ... бөлу және ... ... ... оның ... білдіреді.
Мемлекеттік органдардың өздерінің функцияларын орындауы ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Осы
мақсатпен әр елде аймақтардың шаруашылығын, әлеуметтік сферасын, ... ... ... заң ... ... ... ұстауды және басқа шараларды қаржыландыру үшін олардың ақша
ресурстарын жұмылдыруды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... түрлерінің кірістері мен ... ... ... ... ... реттеліп отыратын
белігілі бір қаржылық өзара қарым-қатынастар ... ... ... барлығы – бюджет жүйесін ұйымдастыру мен құрудың қағидаттары,
оның ... ... ... мен ... ... ... ... жиынтығы – бюджет құрылысын құрайды.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік бюджетіне мынадай деңгейдегi
бюджеттер бекiтiледi, атқарылады және дербес ... ... ... ... ... ... республикалық маңызы бар қала, астана бюджетi;
- аудан (облыстық маңызы бар қала) бюджетi.
Салықтық және басқа да ... ... ... ... ... ... оларға ведомстволық бағынысты мемлекеттiк
мекемелердiң мiндеттерi мен функцияларын қаржымен ... ... ... ... ... ... iске ... арналған
орталықтандырылған ақша қоры республикалық бюджет болып табылады.
Салықтық және басқа да түсiмдер, есебiнен ... ... ... ... мемлекеттiк органдардың, республикалық
маңызы бар қаланың, астананың, оларға ведомстволық бағынысты ... ... мен ... ... қамтамасыз етуге және
тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық ... ... ... iске ... ... ақша қоры ... бюджетi, республикалық маңызы
бар қала, астана бюджетi болып табылады.
Салықтық және басқа да ... ... ... және ... маңызы бар қаланың) жергiлiктi мемлекеттiк органдарының, оларға
ведомстволық бағынысты мемлекеттiк мекемелердiң мiндеттерi мен ... ... ... және ... ... ... маңызы бар
қаладағы) мемлекеттiк саясатты iске асыруға арналған ... қоры ... ... ... бар ... бюджетi болып табылады.
Сурет-1 – Қазақстан Республикасының мемлекеттік бюджеті
Қазақстан Ресупбликасының бюджет жүйесі құрылымының унитарлық типімен
анықталады. өйткені Қазақстан – ... ... ... ... және сайланатын парламенті бар унитарлық мемлекет. ... ... ... ... ... және ... ... негізделген әр түрлі деңгейлердегі бюджеттерді
қамтиды. Қазақстанда жалпылап ... ... ... ... бюджет пен жергілікті бюджеттер дербес жұмыс істейді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... бөлігі
республикалық бюджетке шоғырланған. Оны келесі 1-ші суреттен көре аламыз.
Республикалық бюджет – бұл түсімдер мен бюджет тапшылығын қаржыландыру
(профицитті ... ... ... және ... Қазақстан
Республикасының Конституциясы мен заңнамалық актілер жүктеген міндеттерді
жүзеге асыру үшін Үкімет ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңымен ... ақша ... ... – облыстық бюджеттер, қалалардың, аудандардың
бюджеттері. Қаржы жылына арналған ... ... ... заңымен, жергілікті бюджеттер мәслихаттардың шешімдерімен
бекітіледі.
1.2 Бюджеттік процесс
Экономикалық категория ретінде мемлекеттік бюджет ... ақша ... ... және оны ... өндіріс пен қоғамдық
қажеттіліктерді қанағаттандыру ... ... ... ... ... бөлу және қайта бөлу процесінде мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ақша ... бюджет экономикалық категория ретінде жалпы қаржы
категориясына сай ... бөлу және ... ... ... ... іс-қимылы, мазмұны, мәні мен маңызы бюджет қатынастарының
қаралған айрықшалығымен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджет бөлгіштік функция шеңберінде
қосалқы функцияларды, атап айтқанда: ұлттық табыс пен ... ішкі ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік
саясатты қаржымен қамтамасыз ету; ақша қаражаттарының орталықтандырылған
қорын жасау және пайдалануға бақылау ... ... ... ... ... қоғамдағы барлық ... ... ... барлық негізгі қаржы институттары – салықтар,
мемлекеттің шығыстары, мемлекеттік кредит, мемлекеттік ... және ... ... ... ... бюджет мемлекеттің негізгі қаржы
жоспары ретінде сипатталады. Ол нақты кзеңге, әдетте, бір жылға ... ... ... ... ... ... бөлігінің қозғалысын анықтайды. Бюджетті негізгі қаржы жоспары деп
мойындау оның ... ... ... ... ... ... ... жүйесіндегі басымдық жағдайын, сондай-ақ қоғамдық ұдайы
өндірістегі айрықша рөлін анықтайды.
Негізгі қаржы жоспары мемлекеттің ... ... ... ... ... негізгі қаржы жоспарының көрсеткіштері республика
Парламентінің жыл сайын ... ... ... ... ... сөзсіз орындауға жатады.
Еліміздің Конституциясының 4-ші бөлімінің 53 бабында ... ... ... ... ... және ... пен
Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитетінің
бюджеттің атқарылуы ... ... ... ... ... ... енгізеді». /1, 25 бет/.
Мемлекеттік бюджет ... ... ... басты
механизмдерінің бірі. Ол экономикаға мемлекеттің орталықтандырылған ... ... мен ... ... мен ... жиынтығы болып
табылатын бюджеттік механизм арқылы ықпал етеді. Жалпы экономикаға ... ... ... ... рөлі ... ... Экономиканы реттеу
орталықтандырылған ақша қорының ... ... ... оны ... ... ... мен әдістерін реттеу, бюджеттің атқарылу процесінде қаржы
ресурстарын қайта бөлу жолымен жүзеге асырылады.
Ақырында, ... ... ... ... бірі ... ... келесі қаржы жылына арналған республикалық бюджет ... ... ... сан қырлы маңызын ескере отырып, оны осы жоғарыда
айтылғандардың жиынтығы ретінде қараған жөн және оны келесі ... ...... бюджеттің сапалық сипаттамасы
Мемлекеттік бюджет – ұлттық табыс пен жалпы ішкі өнімді қайта бөлудің
негізгі құралы. Мемлекетік ... ... ... ... ... 30%, ... ішкі ... 20%, жалпы қоғамдық өнімнің 10% ... ... ... ... Қазақстанның бүкіл аумағында ... ... ... ... экономика және мәдениетті
көтерудің талаптарын ескере отырып салааралық және ... ... бөлу ... ... көшу жағдайында мемлекеттік бюджеттің қаражаттары
ең алдымен экономиканың құрылымын қайта құруды, кешенді мақсатты бюджеттік
бағдарламаларды ... ... ... ... ... тездетуге және халықтың ең аз қамтылған жігін ... ... ... мен салықтар арқылы бюджет экономика мен инвестицияларды
реттеудің және ынталандырудың, өндіріс тиімділігін ... ... ... ... қаражаттарының әлеуметтік бағыттылығының зор маңызы ... ... ...... ... аз жіктерін
(зейнеткерлерді, мүгедектерді, аз қамтылған отбасыларын) қолдау, денсаулық
сақтау, ... беру және ... ... ... ... тұруын
қамтамасыз етеді.
Қаржылық жоспарлау процесінде бюджет ... ... ... ... емес сфераның мекемелеріне айтарлықтай ықпал етеді.
Мемлекеттің ақша ... ... және ... негізгі қаржы жоспары бола
отырып, бюджет барлық шаруашылық қызмет етуші кәсіпорындармен және ... емес ... ... ... ... ... ... мен бюджеттің атқарылу процесінде ұлттық
шаруашылықтың ... ... ... ... ... Нарықтық
қатынастарға көшу жағдайында ресурстарды ... және ... ... бюджеттік бақылаудың маңызы күшейе түседі.
Бюджеттi жоспарлау принциптерiне келесілерді ... ... ... - ... ... кезеңде негiзге алынған орта
мерзiмдi фискалдық саясат бағыттарын сақтап, өткен және ... ... ... ... нәтижелерiн ескере отырып жоспарлау;
2) басымдық принципi - бюджеттi алдағы орта мерзiмдi кезеңге арналған
әлеуметтiк-экономикалық дамудың ... ... ... ... жоспарлау;
3) негiздiлiк принципi - бюджеттi нормативтiк құқықтық актiлер және
бюджет жобасына белгiлi бiр ... ... ... енгiзу қажеттiгiн
айқындайтын басқа да құжаттар негiзiнде жоспарлау және олардың көлемдерiнiң
негiздiлiгi бюджеттi жоспарлаудың негiзгi принциптерi болып табылады.
Алдағы үш ... ... ... орта ... фискалдық саясатты
айқындау процесі келесідей сипатта болады:
1. Орта мерзiмдi фискалдық саясат алдағы үш жылдық кезеңге ... ... ... ... ... ... және жергiлiктi бюджеттердiң болжамдық
көрсеткiштерiн;
- бюджеттiк бағдарламалардың өткен кезеңнiң iшiнде iске асырылу
тиiмдiлiгiн бағалау нәтижелерiн;
- ... ... ... ... ... республиканың немесе аймақтың әлеуметтiк-экономикалық дамуының
негiзгi бағыттарын iске асырудың тәсiлдерiн;
- ... ... даму ... ... және ... ... ... қарыз алу мен борыш
саласындағы саясатты;
- ықтимал фискалдық тәуекелдердi айқындайтын құжат болып ... Орта ... ... ... ... ... ... орта
мерзiмдi әлеуметтiк-экономикалық даму жоспары негiзiнде, өткен қаржы жылы
бекiтiлген орта мерзiмдi ... ... ... ... ... бағдарламалар, өткен қаржы жылы iшiнде бюджеттiң
атқарылуын талдау мен ... ... ... оның ... ... жыл
сайын түзетiлiп үш жылдық кезеңге әзiрленедi.
Тиiстi қаржы ... ... ... ... ... ... әзiрлеу бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi орталық уәкiлеттi ... ... ... ... ... ... ... жылына арналған республикалық бюджет жобасының ... ... оны ... ... ... ... ... Алдағы
қаржы жылына арналған республикалық бюджет жобасының түпкiлiктi нұсқасын
қарау және ... ... ... қаржы жылының алдындағы жылдың 1
тамызынан кешiктiрiлмей аяқталады.
Тиiстi қаржы жылына ... ... ... ... заң ... алдағы қаржы жылындағы ... ... ... ... ... таза ... кредит беруiнiң,
қаржы активтерiмен ... ... ... ... ... тапшылығын қаржыландырудың (профициттi
пайдаланудың) көлемдерi;
2) жалақының, зейнетақының, айлық есептiк ... ең ... ... ... ... бюджетке бюджеттiк алып қоюлар
көлемi;
4) республикалық бюджеттен жергiлiктi бюджеттерге берiлетiн ... ... ... ... ... ... мөлшерi;
6) Қазақстан Республикасының мемлекеттiк кепiлдiктерi ... ... ... ... ... мемлекеттiк кепiлдiктер беру лимитi;
8) үкiметтiк борыш лимитi;
9) басқа да ережелер болуға тиiс.
Тиiстi қаржы жылына арналған ... ... ... (профицитiнiң) мөлшерi жалпы iшкi өнiмге ақшалай ... ... ... ... ... ... ... республикалық бюджет
туралы заңның жобасын бюджеттiк жоспарлау жөнiндегi ... ... ... ... 15 ... ... ... Республикасының
Үкiметiне қарауға табыс етедi.
2 Бюджеттің механизмді ұйымдастыру
2.1 Бюджеттің кірістері мен шығыстарының құрамы мен құрылымы
Мемлекеттің ... ақша ... ... ... ... ... ... бюджеттің жұмыс жасауы ерекше
экономикалық ...... ... мен ... ... болып
табылады. Олар құндық бөліністің жеке көздерін білдіреді. Категориялардың
екеуі де бюджеттің өзі сияқты объективті және ... ... ... ... кірістер мемлекетті қажетті ақша қаражаттарымен қамтамасыз
етеді; шығыстар ... ... ... ... ... мен ... құрамы мен құрылымы нақты әлеуметтік-
экономикалық және тарихи жағдайларда ... ... ... ... ... саясатын жүргізудің бағыттарына байланысты болады. Бұл ... ... бір ... ... ... және ... қолайлы нысандары мен әдістерін пайдаланады.
Бюджет кірістерінің негізгі көзі салықтар немесе оларға ... ... ... ... ... ... бюджеті
кірістерінің құрамы салық төлемдерінің ... ... ... ... ... салықтық емес қаражаттардың түсімдерімен
айқындалады.
Бюджет жүйесі туралы заңға ... ... ... ... ... кiрiстер:
- салықтық түсiмдер;
- салықтық емес түсiмдер;
- негiзгi ... ... ... ... ... ... ... шығындар;
3) операциялық сальдо;
4) таза бюджеттiк кредит беру:
- бюджеттiк кредиттер;
- ... ... ... қаржы активтерiмен жасалатын операциялар бойынша сальдо:
- қаржы активтерiн сатып алу;
- мемлекеттiң қаржы активтерiн сатудан түсетiн түсiмдер;
6) бюджет тапшылығы ... ... ... ... ... ... ... түсiмi;
- қарыздарды өтеу;
- бюджет қаражаты қалдықтарының қозғалысы.
Бюджет кiрiстерi ... және ... да ... ... ... мемлекетке өтеусiз негiзде берiлетiн, қайтарылатын сипатта
болмайтын және мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... және ... Республикасының басқа да заң актiлерiне ... ... ... ақша ... ... ... ... Салықтық
түсiмдер - Қазақстан Республикасының Салық кодексiнде белгiленген ... ... ... ... да ... ... ... белгiлi елiмiздiң салық жүйесi бiршама өзгерiстерге ұшырап,
дамып және нығайып келедi. Бұл ... 2002 ... 1-шi ... ... ... Кодексiне байланысты салық салу iсiнде көптеген ... ... ... жылдың 12 маусымында Жаңа салық Кодексi қабылданып, 2002 жылдың 1-
шi қаңтарынан бастап ол iске ... ... Бұл ... ... ... қолданылатын салықтар мен бюджетке төленетiн басқа да
мiндеттi төлемдер, атап ... 13 ... 13 ... 9 төлем, 1 мемлекеттiк
баж, 4 кедендiк алым белгiлендi.
Жаңа Салық Кодексi 2002 жылдың 1-шi қаңтарынан Қазақстанда ... ... ... ... ... жеке табыс салығы;
3. қосылған құн салығы;
4. акциздер;
5. жер қойнауын пайдаланушылардың салықтар мен арнайы төлемдерi;
6. әлеуметтiк салық;
7. жер салығы;
8. ... ... ... ... салығы;
10. экспортқа рента салығы;
11. ойын бизнес салығы;
12. тіркелген салық;
13. бірыңғай жер ... ... ... 13 ... ... заңды тұлғаларды мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
2. жеке кәсiпкерлердi мемлекеттiк тiркегенi үшiн ... ... ... құқықтарды және олармен жасаған ... ... үшiн ... радиоэлекторндық құралдары және жиiлiгi жоғары құрылғыларды
мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
5. ... ... ... мен тiркемелердi мемлекеттiк тiркегенi
үшiн алым;
6. теңiз, өзен кемелерi мен шағын көлемдi ... ... ... алым;
7. азаматтық әуе кемелерiн мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
8. дәрi-дәрмек құралдарын мемлекеттiк тiркегенi үшiн ... ... ... ... ... аумағы арқылы жүру
алымы;
10. аукциондардан ... ... ... ... ... қызмет түрлерiмен айналысу құқығы үшiн лицензиялық алым;
13. телевизия және радио хабарларын тарату ұйымдарына ... ... ... беру үшiн ... ... ... жер учаскелерiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
2. жер бетiндегi көздердiң су ресурстарын ... үшiн ... ... ... ... үшiн ... жануарлар дүниесiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
5. орманды пайдаланғаны үшiн ... ... ... ... ... ... үшiн ... радиожилiк спектерiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
8. кеме жүретiн су жолдарын пайдаланғаны үшiн төлемақы;
9. ... ... ... үшiн ... ... кiрiс ... ... негiзгi қаржылық көздер –
салықтар. Қазiргi кезде Қазақстан Республикасының мемлекеттiк бюджетiндегi
салықтық төлемдердiң ... ... 1-шi ... және оның су ... ... ... көре аламыз.
Кесте 1
Қазақстан Республикасы мемлекеттiк бюджетiнiң жалпы кiрiсiндегi салықтық
түсiмдердiң үлес салмағы
| |2007 |2008 |2009 |2010 |2011 |2012 ... ... |242,7 |279,4 |304,1 |393,0 |587,0 |746,9 ... (млрд. теңге) | | | | | | ... ... ... |178,1 |204,1 |215,6 |330,3 |524,1 |670,0 ... | | | | | | ... түсiмердiң |73,4 |73,0 |70,9 |89,0 |89,3 |92,5 ... | | | | | | ... ... % | | | | | | ... көрсетiлген мәлiметтердi қарастыра келе, қазiргi кезде
елiмiздiң бюджетiнiң кiрiс ... 90%-ы ... ... ... Ел ... дамып, мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс көзi ... ... ... де өсiп ... ... Себебi, салықтың
экономикалық табиғаты өндiрiске байланысты. Өндiрiс бар жерде табыс та ... ... ... да бар. ... ... өндiрiстiң дамуына барынша
өз ықпалын тигiзiп, өндiрушiлердiң ынтасын арттыруға жағай жасауы ... ... ... салықтар мен басқа да міндетті төлемдер
санының ... және ... салу ... ... ... ... ... стандарттарға көшірілуі, салық жүйесінің
экономика ... ... ... ... ... ... субъектілерінің қызметінің тұрақталуына және
сәйкесінше мемлекеттік ... ... ... мүмкіндік жасады.
Оны келесі 2-ші кестеден көре аламыз:
2-кесте. 2005-2012 жж. Мемлекеттік ... ... ... ... |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... үлесі % |Жоспар |Жалпы шығын үлесі % |Жоспар |Жалпы
шығын үлесі % |Жоспар ... ... ... % | ... беру ... ... |3,7 ... |4,1 |16590003 |2,8 | |Денсаулық сақтау |8938759
|2,7 |8156516 |2,1 ... |2,8 ... |2,1 | ... ... ... |
43,4 |
151339841 |
39,7 |
157251139 |
32,2 |
169813024 |
29,6 | ... ... ... ... |
1,1 |
4655391 |
1,2 |
5861697 |
1,2 |
8155807 |
1,4 | |Әлеуметтік салаға жұмсалған қаржы көлемі |
167809234 |
51,5 |
178339308 |
46,8 ... ... ... |
36 | |
Осы кестеден көріп отырғанымыздай Қазақстандағы әлеуметтік саланы
мемлекеттік бюджеттен қаржыландыру деңгейі әлі де ... ... ... ... ... ... ең ... болып әлеуметтік қамтамасыз
ету мен әлеуметтік көмек, одан соң ... ... ... ... ... және ... ... ету баптары орын алады. 2009 жылы ... ... ... ... ... 51,5% құраса, ал 2012 жылы
бұл – 36% пайызға төмендеген, яғни ... ... ... ... ... келе ... ... Біржағынан қарасақ бұл
еліміздің әлеуметтік саласындағы өткендегі дағдарыстық ... ... ... жақсарып қалғандығының куәсі да болар.
2009 жылы білім беруге жұмсалатын мемлекеттік шығындар ... ... 2010 жылы бұл ... 3,7% ... ... ... ... мемлекеттік шығындар 2009 жылы ЖІӨ-нің 2,7%-ын құраса, 2010 жылы
бұл көрсеткіш 2,1% болды. ... ... ... ... қысқаруына
байланысты және емді алдына алу мекемелерінің тиімсіз жасалған ... ... ... көмек көрсету нашарлады. Тек соңғы екі-үш
жылда ғана әлеуметтік саланың ... ... ... сақтау салаларына деген
мемлекеттік бюджеттен берілетін қаржылардың көлемі көбейе бастады.
3 Экономикалық дпғдарыс кезіндегі мемлекеттік бюджеттің ерекшелігі
3.1 ... ... ... ... ... ... ... - бұл үй шаруашылығы, ... ... ... және ... ... шығын баптары, олардың қалыптасу және
пайдаланудағы ақша жиынтығын басқару. Елде ... ... ... мен ... сәйкес олардың қайтаүлестіруін қамтамасыз ететін
бюджет ... ... ... ... ... ... және ең басты
экономикалық және қаржы дағдарысымен. Осыдан, дамыған нарық экономикасына
тән әдеттегі ... ... ... ... Оның ... ... өткеріп жатқан кезеңнің ерекшеліктерін көрсетеді:
- Бюджет саясатын экономикалық өзгерістердің ... ... ... ... асырушы құралы ретінде пайдалану;
- Дағдарыс жағдайында экономика мен ... ... ... ... ... ... ... құрылымның ауысу нәтижесінде пайда болған, реформалардың
кезінде болған өткір әлеуметтік қарама-қайшылықтардың жұмсарту ... ... ... ... жаңа ... дамыту.
Сонымен қатар жағдарыс жағдайлардан шығудың бірнеше жолы бар. Бірінші –
біртіндеп ... ... ... ... ... Екінші – азаматтардың
жаңа жиналымдарын банк және банк емес қаржылық ... ... ...... және портфельдік шетел капиталын және шеттен
алып ... ... ... – Батыста кең тараған вексельдерді есептеу
және қайта есептеу тәжірбиесін ... ... ... ... кемшіліктері бар. Бірінші
тәсіл инфляцияға апармайды, бірақ мемлекеттік қарыздың өсуіне алып келеді.
Сонымен қатар ... ... ... көбейтпейді, себебі халықтың жинақ
ақшалардың орнын толтыру осы ... ... алып ... ... ... де инфляция қауіпін төндірмегенмен, қаржы капиталын өсу
үрдісінің мерзімін ... Бұл ұзақ ... ... ... ... ... ... (қаржы салымдарын) ... ... ... ... ... ... ... экономиканы қаржыландыру әлемдік нарық жағдаятына ... ... ... ... елде ... жүзеге аспайды.
Қаржы дағдарысынан шығу тек елде жүріп ... ... ... бөлігі бас тарқанда ғана жүзеге асады. Ең бастысы – ... ... ... Дүбір көздерін басу және елдің ... ... ... тек қана ... экономикалық өсу қамтамасыз
етеді. Оны аз уақыт ішінде қамтамасыз ету өте қиын, бірақ ... ... ... ... бөлігінің инвестициялық дамуына
сүйеніп жетуге болады. Ел адымен, бүл өнеркәсіп кешені: қайта өндіру, ... ... ... ауыл ... салымдар.
Ұлттық экономиканың тұрақты экономикалық өсу режіміне өтуі мемлекетке
деген берік сенімді талап етеді: оның ... ... ... ... ... табылады.
Қаржы дағдарысынан арылу үшін бастапқы ретінде келесі ... ... ... ... жүйе мен оның ... қалыптастыру және
қаржыландыру режімін қамтамасыз ету ... ... ... ... туралы Заңның шеңберінде
табыстарды қалыптастыруды орнату мен бөлек – бюджет мекемелерінің
шығындарын қаржыландыруды ... ... ... ... бөлу ... Субъекттердің шығындарын барлық баптар бойынша заңмен
белгіленген мерзім мен қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... ақша эмиссиясын пайдалану үрдісін енгізу;
- Әлеуметтік сақтандыру ... ... қоры және ... бюджеттің ағымдағы шығындарын жабу үшін тегін және
қайтарымсыз негізде алып ... ... ... ... ... ... бөліп таратуды теңдестіру;
- кәсіпорындардан халыққа салық жүктемесін ығыстыру аясатын
халықтың негізгі массасының ... ... ... ету;
-реформалар жылдары кезінде пайда болған жаппай ... ... ... ... Мемлекет басқарудағы дағдарыстың себептері мен белгілері
Мемлекеттік басқару дағдарысы – ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық-
саяси қатынастардың басқару деңгейінің төмендеуімен, саяси қақтығыстардың
ұшығуымен, көпшіліктің белсенділігінің артуымен сипатталатын қоғамның ... ... ... ... ерекше өзгерген түрі.
Мемлекеттік басқарудағы дағдарыстың негізгі белгілері:
- саяси және әлеуметтік қақтығыстардың ұшығуы, оның ашық саяси ... ... ... ... ... ... ... басқарудың құрылымдық-функционалдық жүйесінің және саяси
институттарының теңестірілмеуі, қоршаған орта мен ... ... ... ... ... ... ... биліктің күйзеліске ұшырауының себептерін нақтырақ
қарастырсақ. Жанжал – адамзат қатынасындағы объективті элемент ... Бұл ... ... ... ... тұратын және мүлдем
жойып жіберуге болмайтын, потенциалды мүмкіндіктер мен субъектілер.
Бюджет тапшылығы және оны жабу әдістері
Әрбір бюджетте мәндетті түрде ... пен ... ... теңестіру қажет.
Бюжет балансы (теңгерімділігі)– бұл тепе-теңдік; бюджетті құру ... ... ... мен шығыстарының тепе –теңдік жағдайға
келуі ... ... ... ... ... ... қоса алғанда бюджеттік түсімдер мен шығыстар 
арасындағы кері айырмашылықты білдіреді; ал бұл ... ... ... яғни ... түсімнің артық болуы артықшылықты немесе
бюджет профицитін ... Ол ... ... ... ... артық
болып, бюджет қалдығында  бос қалдыруы мүмкін.  Бұл бос қалдықтар ... ... ... және ... жергілікті атқарушы органдардың
арнайы есеп-айырысу шотына аударылады; сонымен ... ... ... жабуға немесе, кассалық нақты ақша айналымын арттыруда ... –  ... ... артуы. Тапшылықтың  мүмкін деңгейі  
мемлекеттің ішкі өнімінің 2-3 ... ... ... ... ... ... ... мен қағаз ақшаларды
эмиссиялау арқылы оңай жабылады. Бюджет тапшылығы ... ... ... ал оның ... себептеріне келесілер жатады:
- ел экономикасындағы жалпы өндірістің ... ... ... ... ... ... массасын жаппайтын айналымға  ақшаның  көптеп шығарылу
- экономиканың даму деңгейіне сәйкес ... ... ... ... ... басым болуы
- әскери -өнеркәсіптік кешенді ұстап ... ... ... ... көп болуы
- «жасырын» экономиканың айнылымының ірі көлемді болуы
- ... ... ... емес ... ... ... жабудың келесідей әдістері бар:
- Мемлекеттік займдар
- салық салудың артуы
- ақша ... ... ... ... ... үш ... Жыл ... теңгерілетін бюджет. Бұл бюджет осы уақытқа ... ... ... ... ... ... ... бюджеттің бұл
жағдайы фискалық ... ... ... ... ... және ... ... құлдырауы кезінде салықтық
түсімдер автоматты түрде ... Бұл ... ... ... ... ... шығындарды кеміту қажет немесе екі
әрекеттеде жүзеге асыру қажет. Осының ... ... ... ... көлемі одан әрі кемиді. Ал бюджеттік артықшылық жағдайында мемлекет
келесі шараларды жүзеге асырады:  салық мөлшерлерін ... ... ... арттырады, немесе аталған шараларды бірге қолданады.
Аталған шаралардың ... де ... ... ... ... ... теңгерілетін бюджет.  Бұл тұжырымдамаға сәйкес
бюджет жыл сайын ... ... ... ... ... ... ... алу үшін мемлекет салықтарды төмендетіп,
шығындарды арттырып, саналы түрде ... ... Ал  ... жағдайында мемлекет салықтарды көбейтіп, шығындарды кемітеді, ал
қалыптасқан бюджет ... ... ... тапшылықты,
қарыздарды жабуға жұмсалады. Экономикалық цикл ... ... ... жүзеге асырылады. Бірақ құлдарай мен өрлеу тереңдігі
мен ұзақтылығы бойынша бірдей болмағандықтан, бюджеттің ... ... ... орын ... Германиядағы дағдарыс кезіндегі ... ... ... тез ... ... ... ... экономикасын
милитаризациялау (соғысқа дайындау), сөйтіп кек алуды тездету саясаты
жүргізілді. Бұл ... іске ... үшін ... елдегі экономиканы бір
орталыққа бағындырып, ... ... ... ... 1933 жылы ... ... құру ... заң шығарды. Бұл заң бойынша экономиканы басқару
мақсатында «Неміс шаруашылық Бас кеңесі» мемлекеттік ... ... оған ... және ... ... ... мекемелер
бағындырылды. Мемлекеттік шаруашылық кеңесін басқаруға ірі монополия иелері
мен ... ... ... Империялық шаруашылық мекемесі 7 топтан тұрды:
өндіріс, энергия, ... ... банк және ... ... ... ... ... мекемелері құрылды. 1934 жылы қыркүйек айындағы төтенше
заң бойынша сыртқы және ішкі ... ... ... бақылау қойылды.
Ауыл шаруашылығын қайта құру үшін «Империялық әлеу- меттік азық-түлік»
мекемесін құрылды. Бұл ауыл шаруашылық мемлекеттік ... ... ... азық-түлікпен қамтамасыз ету болды. Ауыл шаруашылық жерінің мөлшері
шаруаларға 7,5 га-дан 125 ... ... ... ... ... Мұрагерлік
жердің 21%, ауыл шаруашылық өнімдерін өңдеу ... ... 38% ... ... ... арасында әлеуметтік топты нығайту үшін жүргізілді.
Мемлекеттік реттеу әлеуметтік салада жүзеге асырыла бастады. Халықтың
еңбек ... ... ... ... ... ... ... үшін 4 жылдық жоспар қабылданды. Гитлер экономиканы
басқаруды Г.Герингке тапсырды. Германия экономикасының ауыр өнеркәсібі ... ... ... ... көңіл бөлінді. Сөйтіп, Германия
экономикасы милитаризациялана бастады. Ауыр өнеркәсіп 1935 жылы 50% ... ... ... жж.) ... ... 58% тең ... ... жалпыға бірдей әскери міндет енгізілді.
Мемлекет ірі монополия иелеріне ... ... ... тік ... ... көмегін берді. «И.Г.Фарбениндустри» мемлекеттік кредит арқылы
өндіріске қажетті технологияны ... ... ... ... ... ... ... арқылы химия өндірісіне қажетті
өндіріс орындарын салды. Мемлекеттік көмектің ... ... ... ... таза ... 4 есе ... Крупп
болса, соғыс өндірісін жедел дамытудың нәтижесінде өзінің жылдық кірісі 380
млн. маркаға жеткізді. Мемлекет, сонымен ... ... пен ... көп ... ... ... жылдарда өндірістің — бөлігі 6
ірі банк пен 70 ірі акционерлік қоғамдастықтың ... ... ... ... саясатының барысында Германияда жұмыссыздықты
жойды. Мұндай жетістік басқа ... ... ... емес.
Мемлекеттік-монополиялық реттеу Германияның экономика және ... ... ... Елдің барлық билік саласында ірі қаржы-өндіріс
олигархиясы отырды. Экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... жүргізіп, Германия жаңа
соғысқа бар ... ... кек алу үшін ... ... тапшылығы инфляция басылғаннан кейін ел экономикасының шешуші
проблемалары бола бастайды. Бюджет тапшылығы сөз жок, инфляция, ... ... ... ... категориялар» деп аталатындарға
жатады, алайда олар экономикалық жүйенің ажырағысыз ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ақшалай
түсімдері мен шығыстарының балансына тепе-теңдігіне жету болып табылады. ... оның ... және ... ... ... яғни ... ... түсінікте кірістердің шығыстардан асып ... ... ... ... ал шығыстардың кірістерден асып түсуімемлекеттік бюджеттің
тапшылығын құрайды.
Қазақстанда Бюджеттік кодекске сәйкес, бұл ... ... ... ... ... және ... республикалық және
жергілікті бюджеттердің тапшылығы ... ... ... ... өтеу ... шегеріп тастағандағы қарыз алу сомасына тең. Теріс
белгімен алынған шама республикалық және жергілікті бюджеттердің ... ... ... шама - ... ... ... ... және түзетілген республикалық ... емес ... ... Ұлттық қордың түсімдерінен басқа
республикалық бюджет ... ... ... ... ... ... тең. ... кезеңде республикалық бюджеттің
тапшылығы кепілдік берілген трансферт мөлшерін алып ... ... ... ... ... ... есептелетін Ұлттық қордың орташа жылдық
өсімінен ... ... ... ... мемлекеттік борышты өтеуге
бағытталады немесе республикалық және ... ... бос ... құрауы мүмкін.
Уақытша бос бюджеттік ақша - ... бір ... ... ... бірыңғай қазынашылық шотта жатқан бюджеттік қаражаттар.
Республикалық және жергілікті бюджеттердің уақытша бос ... ... ... ... орталық уәкілетті орған Ұлттық банктегі
депозиттерге орналастыра алады. ... бос ... ... депозитке
орналастыру тәртібін Қазақстан Республикасының ... ... ... әрі ... ... қаржының дағдарыстық жай-күйін
сипаттайды. Тапшылықтың ұйғарымды ... деп ... ... ішкі ... 2-3% мөлшері саналады. Мұндай жағдайда тапшылық ... ... ... ... ... ... көмегімен біршама
женіл жабылуы мүмкін. Бюджеттің ... және ... ... ... ... ... ... олар ақшаның қосымша (яғни
тауар айналымының қажеттіліктерінен тыс) эмиссиясымен қамтамасыз етіледі,
бұл ... ... ақша ... ... ... ақшаның
құнсыздануына, нактылы табыстардың және ... ... ... ... ... Бюджет тапшылығы экономиканың жай-күйін бейнелеп
көрсетеді, ал оның болуы мына себептерге байланысты:
1. елдің экономикасында өндірістің жалпы құлдырауы;
2. ... ... ... ... ... ... ... жабылмайтын ақшаны шектен тыс шығару;
4. бюджеттің шығыстарында экономиканың даму деңгейіне сәйкес келмейтін
едәуір әлеуметтік шығыстардың басымдығы;
5. әскери-өнеркәсіп ... ... ... әскери шығыстарды, басқару
шығыстарын қаржыландырудын комақты ауқымы;
6. «көлеңкелі» экономиканың ірі ... ... ... ... ... шығыстар мен ысыраптар.
Ақша эмиссиясы есебінен бюджет тапшылығын жабуға ... ... ... негізгі нысандары мыналар болып ... ... ... ... ... ... Тапшылықты азайту немесе
оны жою мақсатымен секвестр - ағымдағы қаржы ... ... ... ... баптар бойынша (қорғаландарынан басқа) белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... республика Парламенті мен биліктің жергілікті ... ... ... ... ... ... шығыстар тұракты, кірістер өседі;
2. кірістер тұрақты, шығыстар азаяды;
3. кірістер өседі, шығыстар азаяды ... 2 ... ... ... - оны жабу үшін ... ... қаражаттарды
іздестіру. Бюджет тапшылығын қаржыландырудың жолдары:
1. Ақша ... ... Бұл жол ... ... болатын инфляцияға жеткізеді. Өз кезегінде ақша эмиссиясы
айналысқа ақша белгілерін тікелей шығаруда да, ... ... ... ... ... және ... коммерциялық банктерге
өткізу арқылы да тұлғалануы мүмкін, коммерциялық банктер өзінің
резервтерін ... және ... ... ... ... санын көбейтеді.
2. Мемлекеттік қарыздар. Бұл жағдайда қаржыландыруға бос ақшалай
қаражаттары бар ... ... және т.б. ... Шетелдікқарыздар.Оларды Дүниежүзілік валюта қорық басқа халықаралық
қаржы ұйымдары, үкіметтер, банктер ... ... ... ... Бұл ... мемлекет басқа субъектілерге
өзінің активтерін сатады.
Мемлекет жүргізетін ... ... ... ... ... тапшылықтарының сыныптамасын бірқатар америкалық ... ... ... ... Л. Брю, ... С. Фишер, Р. Домбуш ... ... ... ... өзінің сапасы әр түрлі болуы мүмкін және оны пайда
болуының саналуан себептеріне қарай сыныптайды. ... ... ... ... (өңірлік) және жергілікті бюджеттердің тапшылықтарын
ажыратады. Биліктің жергілікті орғандары үшін бұл проблеманың ... ... ... үкіметке қарағанда оны шешу үшін ... ... ... болады. Бюджет тапшылығының пайда болу себептері заңды
түрде төтенше тапшылықты, дағдарыска қарсы ... ... ... бөліп көрсетуге мүмкіндік береді.
Тапшылықтың бірінші түрінің негізінде ... ... ... апаттар және т.б.) жатыр, олардан сактану қиын әрі мүмкін емес. Бұл
жағдайда мемлекеттің ... ... ... ... салдарларын
жоюга жетпейді, сондықтан ерекше көздерге жүгіруге тура ... ... ... ... ... ірі ... ... жүзеге асыру
қажеттігімен байланысты, ол экономиканы ... ... ... ... ... байланыстарды қамтамасыз етуге
ұмтылысты бейнелеп көрсетеді. ... ... ... экономикадағы
дағдарыстық құрылымдарды, олардың қаржяИіық ... ... ... ... тиімсіздігін, елдегі қаржылық жағдаятты бақылап
ұстап тұруга үкіметтің қабілетсіздігін бейнелеп көрсетеді. Бірінші, ... ... ... да ... ... ең ... ... және
экономикадағы оның салдарлары тудырып отыр. Бұдан ынталандырушы және
ынталандырмайты н ... бар ... ... ... ... болады.
Тапшылықтың экономикалық мазмұны мен ықпал ету ... ... ... ... ... ... болып бөлінеді. Активті тапшылық қаржылық
параметрлерді (салық салудың, шығыстардың жекелеген түрлерінің ... ... ... ... ... болады. Дж. Кейнс
теориясына сәйкес тапшылықтың Бұл турі ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ІЖӨ-нін өсу қарқынының қысқаруы
нәтижесінде пайда болады, ал Бұл ... ... ... ... Экономикалық теорияда
құрылымдық; және циклдық бюджет тапилылығын ... Тап ... ... құрылымдық және циклдіктапшылықтардыңдеңгейін анықтайды.
Пайда болу сипаты бойынша бюджеттің ... ... ... ... ... ... ... болады. Бюджеттің кездейсок
тапшылығы, басқаша кассалық деп ... ... ... мен
жұмсалымдағы кассалық (уақытша) алшактықтан ... ... ... ... кірістің бір көзіне жоғары тәуелдігі немесе түсімдер
көздерінің ... ... бар ... жер ... жеке ... салынатын салықтан және бірқатар басқа салықтар мен алымдардан
түсетін ... ... ... ... ... ... ... жатады.
Нақты немесе бюджет татиылығының бұл сөздің шын мағынасында пайда болуы
бюджетке кірістер ... ... ... ... және шығыстардын
озық графитінен ( кірістер мен шығыстардың токсан сайынғы тізімдемесі) емес
бюджет шығыстарының өсуімен және ... ... тым ... ... ... ... әдетте Республикалық бюджет туралы заңда ... ... ... ... бюджеттің атқарылуы барысында одан не
төмен, не жоғары болуы мүмкін.
Жоспарға қатысы бойынша бюджет тапшылығын Республикалық бюджет ... ... ... ... ... және жоспардан тыс (кездейсоқтық, бірак
әрдайым кассалық емес) тапшылық ретінде ... ... ... ... ... ... онда ... қысқартудан, есепті жылы
шығыстардың көбеюінен пайда болады. Егер әр түрлі ... ... тыс ... қорлардың қаражаттарын пайдалы және басқа ... ... ... жағдаятты қорғауга болмаса жоспардан тыс
тапшылық әлеуметтік- экономикалық бағдарламалардың орындалу ... ... әсер етуі ... ... тыс ... жою ... ... барысында оның шығыстарын секвестрлеу өте-мөте теріс
болып табылады.
Ұзактығы бойынша бюджет тапшылығын созылмалы (жүйелі) және уақытиіа (дүркін-
дүркін) ... ... ... ... тапшылық ұзак уақыт бойы жылдан
жылға пайда болуы және аса ... аса қиын ... ... ... Оның
болуының негізгі себегітері болып экономикалық дағдарыстың ұзақ циклі (
бірінші кезекте жауапсыздық, олак экономикалық саясат ... және ... ... және ... ... ... максаттарға жұмсалатын шамадан тыс
шығыстар («қырғи қабак соғыс» кезінде), ... ... ... бір ... ... жылдарға созылған қымбат тұратын
инвестициялық бағдарламалар қызмет атқарады.
Ұзактығы ... ... ... тең ... ... ... 3-5 жыл бойы
қайталанатын бюджеттің уақытша (дүркіндік) тапшылық сондайлық келеңсіз әрі
жабуға қиын ... ... онын ... ... экономикадағы дағдарысты
құбылыстар емес, керісінше бірқатар объективтік (дүлей ... ... және ... ... мен ... кателер, әлемдік
тауар және қор рыноктарындағы багалардың ауыткуы және басқалары) себептер
жатыр.
Қаражаттарды пайдалану бағыттарына ... ... ... ... ... ... (ағымдағы тапшылық) және даму бюджетінің
тапшылығын (инвестициялық ... ... ... ... ... ... елдерінде сиякты, тапшылықтын бүкіл көлемін немесе оның
үлкен бөлігін ағымдағы бюджеттен даму бюджетіне көшірудің заңнамалық ... Даму ... жою ... ... ... ... ... қарыздар шығару немесе кредиттік ресурстарды
пайдалану есебінен жүзеге асыру қарастырылған. Әлемдік ... ... ... ... ... құбылыс екенін дәлелдейді. Онымен іс жүзінде
барлық мемлекеттер кақтығысады. Дамыған елдерде бюджеттерде ... ... ... ... бастады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... тетігінің
мәртебесі берілді, бұл салада белгілі бір ережелер мен ... ... ... ... ... ғылыми-практикалық зерттемелер
жүргізілді.
Бюджет тапшылығын жою салықтық және салықтық емес ... ... со- ... ... ... емес және ... емес көздер
есебінен, соның ішінде халықтың бос ақшаларын тарту жолымен (банк жүйесі
арқылы, ұзак мерзімді мемлекеттік ... ... ... ... ... ... асырылуы тиіс. Түрлі деңгейлер бюджеттерін баланстаудың ішкі
резервтерін толық пайдалану сыртқы рынокта қарыз ... ... ... және ... көрсету шығыстарын қысқартуға мумкіндік
туғызады. Әлемдік тәжірибеде тап өңірлік және ... ... ... ... ... ... факторы болып
табылады. Салықтардың ... ... ... ... ... емес, оны қысқартудың амалы болып табылады. Бюджеттің
кірістерін көбейтуге және ... ... ... ... ... дағдарысқа қарсы шаралардың жиынтығында ... ... ... ... және ... іске ... ... жағдайын тұрақтандыруға жағдай жасайды, оның әлеуметтік-экономикалық
дамуына жәрдемдесетін болады.
Қорытынды
Қорыта келгенде, ... ... өсу, ... өмір сүру ... ... индустрияландыру ең біріншіден ... және ... ... ... ... ... қолдау, ынталандыру саясаттары байланысты болады. Осы шараларды
жүзеге асыру үшін ... ылғи да ... етіп ... ... яғни оның ... кірістермен қамтамасыз етілуі және бюджеттік шығыстардың ... ... - ... ... мен ... iске асыруды қаржымен
қамтамасыз етуге ... ... ақша ... ... ... ... ... мақсатты кешенді
бағдарламаларды қаржыландыруға, республикалық ... ... ... қарулы күштер мен басқару органдарын ұстауға
байланысты мемлекеттің шығыстарын ... ... ... ... негізінде жүргізілетін шаралар ... ... одан ... ... ... ... ... саясаттары жүргізіледі. Осындай дағдарыстық кезеңдегі негізгі
бюджеттік қолдау ... ... ... ... ... ... ынталандырудың бірден-бір көзі салық
болғандықтан, ал ... ... ... ... ... ... экономиканы бюджеттік-салықтық реттеу саясаты, яғни
ынталандырушы және ... ... ... жүзеге
асырылады;
- Әлеуметтік саланы қолдау, елдің білім беру, денсаулық ... ... ... ... үздіксіз жүргізуге, ұстап ... ... ... ең ... ... шараларды іске
асыру, әлеуметтік саланың әлсіз жақтарына нақты көмек көрсетіп
отыру;
- Экономиканың ... ... ... ауыл ... және ... ... дамыту мен қолдауға ... ... ... ... несиелер беру, субсидиялар
тағайындау, жеңілдікті салық режимдерін пайдалану болып табылады.
Бұрынғы кезеңмен салыстырғанда ... ... ... әлеуметтік бағыттылығы арта түсуде. Республикалық деңгейдегі
білім беруді, денсаулық сақтауды, әлеуметтік сақтандыру мен қамсыздандыруды
және ... ... ... ... ... ... ... барлық шығыстардың 60 пайызынана асып отыр. Сонымен бірге
өнімсіз мақсаттардың: басқаруға, армияға, құқық ... ... ... ... көрсетуге, дипломатиялық жұмыстарды атқаруға,
дүниежүзілік қауымдастықтағы біріккен ... ... ... ... ... ... ... өсуде. Бұл мақсаттарға жыл
сайын бюджет қаражаттарының 1/3 ... ... ... мемлекеттік мәні бар шараларды қаржыландыруды қажетті
ақша қаражаттарымен қамтамасыз ... ... ... ... процесін реттеуде аса маңызды рөл атқарады. Рынокқа өтпелі
кезеңде бюджет ... ... ... буындары жалпы мемлекеттік
қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... нарықтық инфрақұрылымды дамыту және
азаматтардың әлеуметтік кепілдерін қанағаттандыру үшін ... ... ... белсенді құралы болуы ... Бұл ... тек ... ... ... ... қаржыландырудың және қаражаттарды
пайдаланудың ... ... ... ... ... бюджет
ресурстарын қалыптастырып, жұмсау кезінде жоғары тиімділікке қол ... ғана ... ... ... ... ... ... бағдарламаларының ағымдағы және
даму ... ... ... ... ... ... ағымдағы шығыстардың бюджеті және даму ... етіп ... ... ... Даму бюджетіне инвестициялық ... ... ... ... ... және ұдайы
өндіріспен байланысты басқа да ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік қамтамасыз етудің қалыптасқан
деңгейінен туындайтын барлық шығыстарды шоғырландыру қарастырылады.
Сонымен жұмысты аяқтай келе, мемлекеттің ... ... ... жолы ... шаралар мен саясаттар негізінде екендігін, сондай-
ақ Қазақстан Республикасының алдағы уақыттарға арналған мемлекеттік бюджет
жоспарларының негізгі бағыттары болып әлеуметтік ... ... ... ... өндірістің бәсекеге қабілетті салаларын қолдап, ... өту және ... ... ... ... қосылуға
бағытталған шаралар жиынтығынан тұрады. ... бұл ... жету ... еңбек пен жоғарғы қарқынды жан-жақты экономикалық дамуға ... ... ... ... ... ... кодексі (2004 ж. 24 сәуірдегі N 548-
II)
2. Қазақстан Республикасының “Салық және ... ... ... ... ... ... Заңы. (Салық Кодексi). – Алматы, 2002ж.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. ... ...... 2003. – 448 ... ... В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы:
Институт ... ... 2001. – ... ... В.Д. ... К.К. ... Учебник для вузов. – ... – 252 ... ... денги, кредит. Учебник. Под. ред. О.В. Соколовой. – М: ЮРИСТ,
2001. – 784 с.
7. ... К.К., ... А.Б., ... Б.Ж. Налоги ... ... ... ... ... Б.Ж. ... және ... салу: Оқу құралы – Алматы: ... – 131 ... З.С. ... ... әлеуметтік аяны рететудегі фискалдық
саясаттың маңызы» // ... ... ... ... №4, 2003г.
10. Л. Бурлаков «Совершенствовать межбюджетные отношения» // ... №6, 2005г. ... ... ... ... теориясы». Алматы , 2008 ж.
12. Ілиясов.Қ, Құлпыбаев.С.К «Қаржы» Алматы, 2012ж.
-----------------------
Қазақстан Республикасының мемлекттік бюджеті
Жергілікті ... ... ... және Алматы қалаларының бюджеті
Облыстық бюджеттер
Аудандық бюджеттер
Облыстарға бағынышты қала бюджеті
Қалалық бюджеттер
Аудандық бюджеттер
НЕГІЗГІ ... ... ... ... ЗАҢЫ
ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАМУДЫ БАСҚАРУ МЕХАНИЗМІ
МЕМЛЕКЕТТІК БЮДЖЕТ
РЕСУРСТАР
МЕМЛЕКЕТТІК ОРТАЛЫҚТАНДЫРЫЛҒАН АҚША ... ... ... КАТЕГОРИЯ

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Салықтардың экономикалық мәні мен қажеттілігі22 бет
Унитарлы мемлекеттердегі бақылау функциялары: шетел тәжірибесі және жаңа конституциялық аядағы қазақстандық ерекшелігі 22 бет
Қазақстан Республикасындағы салық саясаты49 бет
Қазақстан Республикасындағы салықтық реттеу мәселелері17 бет
Қазақстан Республикасы бюджет жүйесін ұйымдастырудың теориялық негіздері33 бет
Қазақстан Республикасының Республикалық бюджет кірістерінің жүйесі112 бет
"Мемлекеттік бюджеттің экономикалық мәні."30 бет
«жергілікті бюджеттің қалыптасуы мен тиімді пайдалануының есебі мен аудитін ұйымдастыру»91 бет
«Жергілікті өзін-өзі басқару және оны жетілдіру жолдары»67 бет
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь