Ара шаруашылығы

Жоспар

1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Жоба тапсырма жасау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Араны азықтандыру және ара азығына қойылатын санитариялық . гигиеналық талаптар және азықтың санитариялық сапасын сақтайтын шараларды белгілеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Араны күтіп . бағу технологиясын, күтуді, пайдалануды және
оларды жетілдіру шараларын белгілеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.4 Ара шаруашылық нысандарын инфекциялық және дезинфекциялық, инвазиялық аурулардан сақтаудағы профилактикалық, санитариялық . гигиеналық шараларын белгілеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

3 Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

4 Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе

Ара шаруашылығының халык шаруашьшығына кажеттшіғі тікелей омарталардан алынған бірқатар құнды өнімдермен (ара балы, балауыз, ара желімі, тозаң, аналық ара сүті және ара уы) ғана шектеліп қоймайды.
Энтомофильдік дакылдардың (бунақденелілер арқылы тозаңданатындар) тиімді тозаңдатқыштары ретінде бал аралары ауыл шаруашылық өндірісінде де елеулі қызмет аткарады. Озық агротехникамен ұштастыра отырып, оларды бунақденелілермен алмасып тозаңдандыру- осы дақыддардың өнімділіғін, тұқымы мен жемісінің сапасын артырудың маңызды қоры болып табылады.
Ара балы - емдік-диеталық қасиеті бар құнды тағам. Кеңінен пайдаланылатын кәдімгі канттан (дисахарид) айырмашылығы, бал көбінесе адам ағзасы оңай сіңіретін моносахаридтерден-жеміс және жүзім қантынан тұрады. Гүлдер шірнесін ара балына өндеген кезде арнайы бездері шығаратын инвертаза ферментінің әсерімен дисахаридтердің басым бөлігі ғлюкөза мен фруктозаға қарапайым қантқа бөлшектенеді. Гүл балында глюкоза мен фруктозаның мөлшері 75-80 % болады. Жетілген ара балында су 16-20 пайызға жуық. Бал құрамына адам ағзасына оңай сіңірілетін тұз, көмір, фосфор және күкірт қышқылдарының тұздары күйіңде оның қалыпты жетілуі үшін минералдық заттар — темір, марганең, кальций, магний, натрий, кобальт, т.б. қажет. Балда шамалы мөлшерде ферменттер (инвертаза, диастаза, каталаза т.б.) мен витаминдер болады.
Балдың әр сортының өзіне тән ерекше дәмі бар, ал балдағы шамалы мөлшерде кездесетін эфир майы оған айрықша бір хош иіс беріп тұрады. Ара балынын бактерицидтік, яғни бактерияларды жою қасиеті бар. Көне заманнан бері ол құнды тағам ретінде ғана емес, сонымен қатар ішек-қарын, тағы басқа аурулардың емдік дәрі ретінде де пайдаланып келген. Бал ағзасының жалпы күйін жақсартуға себін тигізеді. Ол әсіресе балаларға пайдалы. Ара балы тәтті тағамдарды, бал сусынын даярлау үшін азық-түлік өнеркәсібінде пайдаланылады. Қазақстанда тауарлы балдын орташа жылдык өндірілуі шамамсн 11-14 мың т.
Мәнділігі жағынан ара шаруашылығының екінші өнімі — ара балаузы. Елімізде алынатын балауыздын төрттен уші балауыз зауыттарында балауыз жапырактары күйінде шығарылып, омарта- ларға қайтадан жеткізіледі. Оның калған беліғі өнеркәсіптің бірқатар маңызды: электротехникалық және радиотехникалық салаларда — тұткыр оқшаулағыш заттарды және конденсаторларды, авиация өнеркөсібінде — тұрлі жабынды және сіңірілгіш эмульсия- ларды шығару үшін, мата, былғары, ағаш өндеу, қағаз, шыны, лак- бояу, парфюмерия және фармацевтика салаларында пайдаланылады. Балауыз шаңғы майын, көшірме бедерлер даярлағанда, мүсіндер жасағанда қолданылады; ол бақ сыламасының құрамына кіреді.
Бал мен балауыздан баска, бал араларынан ара уы, аналық ара сүті, ара желімі, гүл тозаңы сияқты онімдерді алуға болады. Фармацевтикалық өнеркәсіп шығаратын арнайы препараттар ретінде ара уы радикулитті, полиартрит ишиасын (жамбас жүйесінің талаурауы), ревматизмді және басқа ауруларды емдеген кезде қолданылады. Аналық ара сүтінен (апилак т.б.) даярланған препараттар медицина тәжірибесінде жүрек-тамыр жүйесі кызметінің бұзылуына байланысты ауруларды емдегенде және қан жаңарту жұмысын күшейту ушін қолданылады. Сонымен қатар аналық ара сүті арнайы крем және жағатын сықпа май даярлау үшін парфюмерия онеркәсібінде пайдаланылады. Бактерицидтік қасиетгері бар ара желімі (прополис) соңғы уакытта кейбір ауруларға карсы күресу үшін медициналык және мал дәрігерлігі тәжіибесінде кеңінен қолданьыып келеді.
Біздің еліміз бен шетелдер медицина мамандығы мен диеталогтар витаминдер мен минералдық затгарға бай гүл тозаңына едәуір ынта қоюда.
Оңтүстік аудандардың арнайы кәсіпке бейімаелген ара өсіруімен шұғылданатын ұжымдардыц тауарлы өнімінде аналық аралар едәуір орын алады Олардың өсірілуі жыл сайын сан жағынан артып келеді. Мысалы, еліміздің ара өсіретін шаруашылықтарында жыл сайын 32,5 мыңға жуық аналақ аралар жұмыс атқарады.
Ірі ауыл шаруашылық өндірісі жағдайында энтомофильдік дақылдарды бадды аралармен тозандандырудың халық шаруашылықтық мәні зор. Қарқынды егіншілік аудандарда ауыл шаруашылығын шоғырландырьш, арнайы кәсіпке бейімдеген кезде, ара шаруашылығы көптеген дәнді, жемшөп, техникалық, жеміс, жидек, көкөніс, эфир-майы және бунақденелілермен тозаңдандырьшатын дәрулік дақылдардың жемісі мен тұқымы өнімділігін арттырудың жөне сапасын жақсартудың елеулі қоры болып табылады.
Ауыл шаруашылық өндірісін шоғырландыру және арнайы кәсіпке бейімдеу, егіншілік мәдениетін арттыру жағдайында энтомофильдік дақылдарды алмасып тозандандырудың биологиялық мәні мен экономикалық тиімділігі анағұрлым арта түседі. Кішігірім шаруашьшықгарға қарағанда, ірі ауыл шаруашылық кәсіпорындарда энтомофильдік дақылдардың бір мезетте гүлдеп өсетін жерлері аумақгы келеді, сондықган оларды жабайы бунакденелілермен (түкті аралармен, жеке-дара аралармен т.б.) тозандыруды қамтамасыз ету мүмкін емес, оның үстіне бұлардың саны жыл сайын азайып келеді. Мұндай жағдайда энтомофильдік өсімдіктедің негізгі тозандандырғыштары бал аралары болып қала береді.
Агротехника мен егіншілік мәдениетінің дәрежесі неғұрлым жоғары, өсімдіктің өсіп-жетілуі жағдайы неғұрлым жақсы болса, алмасып тозандандандырудың тиімділігі мен қосымша алынатын өнім соғұрлым көтеріңкі болады. Біздің елімізде кеңінен жүргізілетін: топырақгы мелиорациялау, суармалау, тыңайту сияқгы шаралар өсімдіктің шірнесін молайтады, аралардың оған неғұрлым жиі ұшып келуіне және гүлдердің жақсы алмасып тозаңдандырылуына себепкер болады.
Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығын дамытудың болашақ жоспарларында әсіресе жерді мұқият пайдаланудың және ауыл шаруашьиық өсімдіктерінің өнімділігін көбейтудің әтижесінде ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруді одан әрі арттыра түсу көзделіп отыр. Осы бір жалпыхалықгық міндетті орындау үшін негізгі қайнар көзінің бірі - энтомофильдік ауыл шаруашылық дақылдарын аралармен тозандандыру.
Осы міндеттің маңыздылығын ескере отырып, ауыл шаруашылық мекемелері энтомофильдік дақыларды тозандандыруда балды аралар мен жабайы бунакденелілер пайдаланудың тиімділігін арттыру жөнінде тиісті шаралар кдбылдауы қажет.
Ғылыми мекемелер мен озық шаруашылықтардың мәліметтеріне карағанда, энтомофильдік дакьілдарды аралармен тозандандырғанда беде мен жоңышқа тұқымының өнімі 1 гектардан 1,5-2 ц, күнбағыстікі-3-4 ц, карақұмықтікі-2-3 центнерге артады екен.
Казақсган Республикасының ауыл шаруашылық мекемелері энтомофильдік ауыл шаруашылық өсімдіктерді егіп-өсіру аса маңызды агротәсілдерінің бірі ретінде аралармен тозаңдандыруды барлық агрономиялық ұсыныстарға жөне технологиялық картапарға еңгізуде, бүкіл егістікте егіп-өсірілген осындай дақылдарды аралармен тозаңдандыруды, сондай-ақ энтомофильдік дақьшарды аралармен тиімді тозандандыруды ұйымдастыруда ауыл шаруашылық мекемелерінің, шаруашылықгардың басшьшары мен мамандарының жауапкершілігін күшейте түсуге міндетгі.
Ауыл шаруашылығының осы саласын одан әрі дамыту шараларына байланысты ауыл шаруашылық және зоотехниялық жоғары дәрежелі оқу орындарының студенттері ара шаруашылығының және энтомофильдік дақылдарды тозаңдандырудың негіздерін игеруге ұмтылғаны жөн. Бұған қолыңыздағы оқулық өз жәрдемін тигізбек.
Пайдаланылған әдебиеттер


1) Ж. Мырзабеков, П. Ибрагимов
Ветеринариялық гигиена.
2) Б.Р. Әкімбеков
Ара шаруашылығы.
3) www.google.ru
4) Ж.Б. Мырзабеков
Жалпы зоогигиена
        
        Жоспар
1.
Кіріспе..................................................................
.........................................
2. ... Жоба ... ... ... және ара ... ... санитариялық – гигиеналық
талаптар және азықтың санитариялық сапасын сақтайтын ... ... ... – бағу ... ... пайдалануды және
оларды ... ... Ара ... нысандарын инфекциялық және дезинфекциялық, инвазиялық
аурулардан сақтаудағы профилактикалық, санитариялық – гигиеналық шараларын
белгілеу...................................................................
..
3
Қорытынды..................................................................
...................................
4 ... ... ... ... ... ... омарталардан
алынған бірқатар құнды өнімдермен (ара балы, балауыз, ара ... ... ара сүті және ара уы) ғана ... ... дакылдардың (бунақденелілер арқылы тозаңданатындар) ... ... бал ... ауыл ... ... де елеулі
қызмет аткарады. Озық ... ... ... ... ... тозаңдандыру- осы дақыддардың өнімділіғін, тұқымы
мен жемісінің сапасын артырудың маңызды қоры ... ... балы - ... қасиеті бар құнды тағам. Кеңінен пайдаланылатын
кәдімгі канттан (дисахарид) айырмашылығы, бал ... адам ... ... ... және ... ... тұрады. Гүлдер
шірнесін ара балына өндеген кезде ... ... ... инвертаза
ферментінің әсерімен дисахаридтердің басым бөлігі ... мен ... ... ... Гүл балында глюкоза мен фруктозаның мөлшері
75-80 % болады. Жетілген ара балында су 16-20 ... ... Бал ... ... оңай сіңірілетін тұз, көмір, фосфор және күкірт қышқылдарының
тұздары күйіңде оның қалыпты жетілуі үшін ... ...... кальций, магний, натрий, кобальт, т.б. қажет. Балда шамалы
мөлшерде ... ... ... ... т.б.) мен ... әр сортының өзіне тән ерекше дәмі бар, ал ... ... ... эфир майы оған ... бір хош иіс ... тұрады. Ара балынын
бактерицидтік, яғни бактерияларды жою қасиеті бар. Көне заманнан бері ... ... ... ғана емес, сонымен ... ... тағы ... емдік дәрі ретінде де пайдаланып келген. Бал ағзасының жалпы
күйін жақсартуға себін тигізеді. Ол ... ... ... Ара ... ... бал сусынын даярлау үшін азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... шамамсн
11-14 мың т.
Мәнділігі жағынан ара шаруашылығының екінші өнімі — ара балаузы. ... ... ... уші ... ... ... ... шығарылып, омарта- ларға қайтадан жеткізіледі. Оның калған ... ... ... ... және радиотехникалық
салаларда — тұткыр оқшаулағыш заттарды және ... ...... ... және ... ... ... шығару үшін,
мата, былғары, ағаш өндеу, қағаз, шыны, лак- ... ... ... ... пайдаланылады. Балауыз шаңғы майын, ... ... ... ... ... ол бақ ... ... мен балауыздан баска, бал араларынан ара уы, аналық ара сүті, ара
желімі, гүл ... ... ... алуға болады. Фармацевтикалық өнеркәсіп
шығаратын арнайы препараттар ретінде ара уы радикулитті, полиартрит ишиасын
(жамбас жүйесінің ... ... және ... ... ... қолданылады. Аналық ара сүтінен (апилак т.б.) даярланған препараттар
медицина тәжірибесінде ... ... ... ... байланысты
ауруларды емдегенде және қан жаңарту жұмысын күшейту ушін ... ... ... ара сүті ... крем және ... сықпа май даярлау
үшін парфюмерия онеркәсібінде пайдаланылады. Бактерицидтік қасиетгері бар
ара желімі (прополис) соңғы ... ... ... ... ... ... және мал дәрігерлігі тәжіибесінде кеңінен қолданьыып келеді.
Біздің еліміз бен шетелдер медицина мамандығы мен диеталогтар витаминдер
мен минералдық ... бай гүл ... ... ынта ... ... ... ... бейімаелген ара өсіруімен шұғылданатын
ұжымдардыц тауарлы өнімінде аналық ... ... орын ... ... жыл ... сан ... артып келеді. Мысалы, еліміздің ара өсіретін
шаруашылықтарында жыл сайын 32,5 ... жуық ... ... жұмыс атқарады.
Ірі ауыл шаруашылық өндірісі жағдайында энтомофильдік дақылдарды бадды
аралармен тозандандырудың халық шаруашылықтық мәні зор. ... ... ауыл ... ... ... ... ... ара шаруашылығы көптеген дәнді, жемшөп, техникалық, жеміс, жидек,
көкөніс, ... және ... ... ... ... мен ... ... арттырудың жөне ... ... қоры ... ... шаруашылық өндірісін шоғырландыру және арнайы ... ... ... ... ... ... ... алмасып
тозандандырудың биологиялық мәні мен экономикалық тиімділігі анағұрлым арта
түседі. ... ... ... ірі ауыл ... энтомофильдік дақылдардың бір мезетте гүлдеп өсетін жерлері
аумақгы келеді, сондықган оларды жабайы бунакденелілермен (түкті ... ... т.б.) ... ... ету ... емес, оның
үстіне бұлардың саны жыл сайын азайып келеді. Мұндай ... ... ... ... бал ... ... қала ... мен егіншілік мәдениетінің дәрежесі неғұрлым жоғары, өсімдіктің
өсіп-жетілуі жағдайы ... ... ... ... ... мен ... алынатын өнім соғұрлым көтеріңкі болады. Біздің
елімізде кеңінен ... ... ... ... тыңайту
сияқгы шаралар өсімдіктің шірнесін молайтады, аралардың оған неғұрлым жиі
ұшып келуіне және гүлдердің ... ... ... ... ... ауыл ... дамытудың болашақ жоспарларында
әсіресе жерді мұқият пайдаланудың және ауыл ... ... ... ... ауыл ... ... ... одан
әрі арттыра түсу көзделіп отыр. Осы бір жалпыхалықгық міндетті орындау ... ... ... бірі - энтомофильдік ауыл шаруашылық ... ... ... маңыздылығын ескере отырып, ауыл шаруашылық мекемелері
энтомофильдік дақыларды ... ... ... мен ... ... тиімділігін арттыру жөнінде тиісті шаралар
кдбылдауы қажет.
Ғылыми мекемелер мен озық ... ... ... дакьілдарды аралармен тозандандырғанда беде мен жоңышқа
тұқымының өнімі 1 ... 1,5-2 ц, ... ц, ... артады екен.
Казақсган Республикасының ауыл шаруашылық мекемелері энтомофильдік ауыл
шаруашылық өсімдіктерді егіп-өсіру аса ... ... ... ... тозаңдандыруды барлық агрономиялық ұсыныстарға ... ... ... ... ... ... осындай
дақылдарды аралармен тозаңдандыруды, сондай-ақ энтомофильдік ... ... ... ... ауыл шаруашылық
мекемелерінің, шаруашылықгардың басшьшары мен мамандарының жауапкершілігін
күшейте түсуге міндетгі.
Ауыл шаруашылығының осы саласын одан әрі ... ... ... ауыл
шаруашылық және зоотехниялық жоғары дәрежелі оқу ... ... ... және ... ... ... негіздерін
игеруге ұмтылғаны жөн. Бұған қолыңыздағы оқулық өз жәрдемін тигізбек.
2.1 Жоба ... ... ... — жобаға талап пен негізп міндеттер көрсетілген жобалаудың
алғашқы сатысы. Жобалауға тапсырманы заказ беруші белгілейді және ... ... ... ... ... ... негіз болған
себептер, құрылыс салатын аудан және ... ... ... қуаты, мал
шаруашылығын дамытудың келешектік жоспарлары, жануарларды күтіп-бағу
технологиясы, табынның ... ... мен ... ... ... ... ... ветеринариялық сақтау жүйелері,
ветеринариялық-санитариялық талаптар мен зоогигиеналық параметрлер.
Тапсырмада ... ... ... ... байланысты негізгі
деректер (сейсмикалық жағдай, топырақтың құрамы және т.б.), өнім ... ... ... ... ... іске ... ... және оны
салу кезінде шикізатпен, сумен, жылумен, газбен, электр ... ... ... ... ... ортаны қорғау жөніндегі шаралар жүргізу
үшін негізгі мүмкіндіктер, ағын суларды ... мен ... ... ... ... ... қайта қалпына келтіру жобасын жасау ... ... ... ... ... ... іске ... құрылыс және монтаждау жұмыстарын аяқтаудың белгіленген мерзімі,
жобалау сатылары, жоба түрлерін жасауға талап атап көрсетіледі.
Жоба түрлері. ... ... ... ... ... дербес,
экспериментальдық, қайта қолданылатын және типтік болып ... жоба ... ... объектілер үшін жасалады. Дербес жоба көбінесе
экспериментальдық болып келеді. Оны ғимаратты, не кешенді құрылыстарды тек
бірақ рет салу үшін ... ... жер ... ... ... геологиялық, гидрологиялық және т.б. нақты жағдайларға қарай
жүргізіледі.
Экспериментальдык жоба тікелей өндірістік ... жаңа ... ... ... қажет болған жағдайда жасалады. Оның ... ... ... жаңа ... ... механикаландыру мен автоматтандырудың ... ... жаңа ... және т.б.
Қайта қолданылатын жобалар барынша сәтті жасалған дербес жобаларды қайтадан
қолдану керек болған кезде пайдаланылады.
Типтік жоба біртекті объектілерді жаппай ... және ... ... ... орны мен ... параметрлері жағынан көп қолдануға болатын
жобалық шешім. Типтік жоба ... ... ... төмендету
есебінен құрылыс салу құнын күрт қысқартуға мүмкіндік береді.
Ара өнімін өндіретін технологтар жобалауға, ... ... ... беру ісіне бақылау жасап отыруға міндетті. Жобаларды сараптан
өткізудің мақсаты: ... ... ... және ... ... ... – гигиеналық талаптарды қатаң сақтай
отырып, жобалық шешімдердің жоғары ... ... ... ... жазба — шындап келгенде бұл жобалаушылардың негізгі түпкі
құжаты. Онда мынадай деректер келті- ріледі: ... ... ... ... отынға, суға, жылу және электр көздеріне, еңбек ресурстарына
қажеттілік және осы ... ... ету ... процестермен және жалпы көлікпен, энергетикалық және
санитариялық-техникалық құрылғылармен біріктірілген барлық ... ... ... мен құрылғылардың өзара орналасуын көрсететін бас ... ... ... ... ортаны қорғау жөніндегі шаралар енеді.
Типтік жобаның кұрамы. Ғимаратгың ... ... ... ... ... түрлері жатады: жұмыс сызықтары, ... ... ... сызықтары бекітілген жобалық тапсырмаларға, немесе техникалық
жобаларға ... ... ... ... ... мен ... ала отырып, жұмыс сызықтары бойынша жасалады.
Араны азықтандыру және ара азығына қойылатын санитариялық – гигиеналық
талаптар және азықтың санитариялық сапасын сақтайтын шараларды ... ... ... ... ... осы шаруа- шылықтың жер
пайдалану шекарасымен байланыстылыгы шамалы болса, омарталардың орналасқан
жерінен 2-3 км қашыктықтағы аймағымен ... ... Бұл ... өнімді ұшу радиусы деп атайды. Мундай аймақтың аумагы ("жайылым
учаскесі"), аралардың ұшу радиусы 2 км ... 1250 га, ал ұшу ... ... ... — 2800 ... мен ... жинауга жэне оларды ұяларга тасымалдауга аралар көп күш
және қорек ... 1 кг ... ... үшін ... бөлініп шыгу
жагдайларына байланысты, олар 2-3 ... жуық бұта ... ... ягни 1 ... жуық ... гүлдерінде немесе 4-5 миллионнан
астам қарақұмық гулдерінде болып қайтуга тиіс. Тозаң жинаганда да күш ... ... ... ... ... ... ... жақын
орналасса, аралар шірне мен тозаңды жинауга күшті соғұрлым кем ... ара ... ... ... ... ... ... дамыту жэне ара отбастарының өнімділігін ... ... ... ... ... жэне пайдаланудың шешуші мэні бар.
Біздің еліміз шірнелі өсімдігінің мол және әр қилы ... ... ... ... пен биік ... ... эсіресе шірнелі өсімдіктер басым;
орманды-далалық және далалық аймақтарда ара ... ... ауыл ... ... ... ... мәні бар.
Аса маңызды жабайы өсетін шірнелі есімдіктердің қатарына: талдар, үйеңкі,
бұта түріндегі жөке, күреңот, ... ... ... ... ... ... вереск (үнемі көкпеңбек болып тұратын бұталар), бақбақ, басқа да
жабайы өсетін бұршақтұқымдастардың, күрделігүлділердің жэне ерінгүлділердің
өсімдіктері жатады. Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... эспарцет, қоза, қыша, кориандр (бір жылдық, эфир-
майлы өсімдіктердің бірі), жоңышқа, жеміс, ... мэні ... ... ... ... ... сорттық ерекшеліктеріне
және агротехникалық тәсілдерге байланысты өзгеріп отыратынын ескерген жөн.
Қазақстанда, Алтайдың таулы аудандарында пайдаланылмаган ... ... өте көп. ... қатар дамыган ара өсіру шаруашылыгының көптеген
аудандарында ара өсіру шаруашылыгының шірнелі ... ... ... ... ... ... кажет; ауыспалы егістер мен аңыздық
егістерге шірнелі ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... шөптерді үстеп себу; елді мекендер
мен ... т.б. ... ... егін ... ... және
эрозияга қарсы агаштар мен бұталар отыргызу керек, олар араларга шірнеліні
мол жинауға мүмкіндік береді. Ара ... ... ... ... ... үшін ... ара ... шаруашылықтың шірне жинайтын
жағдайларын анықтау қажет; аса маңызды шірнелі өсімдіктердің аумағын, шірне
өнімділігін және гүлдеудің күнтізбелік ... ... жөн, ... қатар
әр уақытта гүлдейтін табиги және екпе өсімдіктердің алқаптарына араларды
тасымалдау жұмысын ұйымдастыру керек.
Өсімдіктердің шірне шығаруына әсер ... ...... немесе кейбір өсімдіктің ұлпалары бөліп шығаратын тәтті
сұйықтық. Шірне ... су, ... ... және глюкоза жатады. Оның
үстіне, ... ... ... ... органикалық қышқылдар, эфир
майлары, ашытқылар, азоттык және минералдық қосылыстар болады.
Шірнеде қанттың жинақталуы бірнеше пайыздан 70 пайызға ... және одан ... ... ... ... 40-50% ... болады. ІІІірненің
жинақталуы тұрақсыз шама және ол тіпті бір тэулік ішінде күшті ... ... ... ... ... ... ... сұйық болады. Ауа
райы жауынды, ылғадды кезде ол сұйылады, ал ... ... ... ... қант ... ... түрі мен ... да байланысты.
Егер шірнеде қант 5 % кем болса, онда аралар оны алмайды. Шірнеде қант 15 ... ... ... ... ... ... шірне жинаған кезде аралар ... буға ... көп қуат ... ... өте қою шірнені де (қанты
85 % астам) жақтырмай жинайды. Мұндай ... ... ... бұрын,
аралар оны сілекейімен сұйылтуға тиіс. Қант 50-55% жинақталған кезде аралар
шірне мен ... ... ... жэне тез ... ... ... шірне арнайы бездермен бөлінеді, олар эпидермиспен
бүркелген жұқа нәзік іргелерімен бірге ұсақ ... ... ... ... ... ... мүшелерінде (гүл бездері) орналасады. Кейбір
есімдіктердің гүлден тыс бездері болады.
Гүл бездері, яғни ... ... ... ... ... ... гүл тостағаншасынын жеке жапырақшасының ... ... ... ... ... ... ... (қыша), гүл тұғырында
(қарлыған), гүлдің аталық мүшесінің түтігі мен ... ... ... гүл ... ... (шие) т.б. ... ... гүлдерінде түрлі қалыпты ... саны ... ... ... ... орны мен саны шірнелі өсімдіктердің әрбір
түрінің тұрақты белгілері ... ... және ... ... Бір ... ... гүл ... негұрлым көбірек болса,
бездер де соғұрлым ірілеу болады. Гул шоғыры бойынша немесс ... ... ... гүлдер ұзағырак, олардың бездерінің өлшемі кемірек
жэне шірнені де ... ... ... ... ... ... ... бастағанда бездер ірілеу болады шірнені көбірек
шығарады.
Гүлден тыс ... ... ... ... ... ... олар
жапырақтың ортаңғы тарамысында, гүл күлгесінің жапырақшаларында және ... ... ... орналасқан. Шиенің, мойылдың жэне ... ... тыс ... жапырақ алақанының түбінде, сиыржоңышқа мен
бұршақтарда - ... ... ... ... өсімдіктердің гүлден
тыс бездері шірнелі бірсыдырғыны аз ... және ... үшін ... ... ... Бұл арада ерекшелік суармалы қозаға беріледі, ... ... ... ... тыс ... ... шірнені алады.
ІІІірне шыгаруға эсер ... ... ... ... ... сол жердің жағрапиялық ендігіне және теңіз деңгейінен ... ... ... ... ауа ... ... ... егудің
агротехникасына, оның сорттық ерекшеліктеріне жэне басқа ... ... ... Белгілі бір шірнелі өсімдіктердің шірне өнімділігі
оңтүстіктен солтүстікке жылжыған сайын арта түседі. Мысалы, ... ... ... жылжыган сайын көбейе түседі. Өзге ... ... де ... ... ... ... талшында
(Castance sativa), азалияда (АzаІіа роntіса), еменді тоғайшада (Теucrium
sp.) жердің теңіз деңгейінен ... ... ... бір ... ... ... ... институтының коллекциялық питомнигінде бірдей
жағдайда есірілген ... ... 20 ... ... шірне онімділігін
зерттеу мынаны көрсетті: солтүстік жэне таулы аудаңдардан алынған ... ... ... ... ... түседі. Жалпы алғанда, бұл
зандылық шірне жинаудың жаграпиялық өзгергіштігімен ... ... ... алма мен таңқурайдың қысқа тезімді сорттары да шірне
өнімділігінің неғұрлым молырақ болуымен ерекшеленеді. Бір ... ... ... ... ... ... ... жағдайы есімдіктің шірне өнімділігіне едәуір әсер ... ... ... беліп шығара бастайтын ең темен температурасы 10-
12' С шамасында. Шірне бөліп шығару үшін ... ... ... 10-І6-
дан 25' С дейін. Алайда, есімдіктің эрқилы түрлері мен сорттары үшін ... ... ... ... ... температура 18-22' С дейін төмендегенде қарақұмықтың шірне
беліп шығаруы кенет кеміп кетеді. Ал сары түйежоңышқа сияқты ... ... С ... ... өзінде шірне беліп ... ... жэне ... ... ... ... ... Жұқа сүзгіш қагаздан ұзындыгы 20-25 мм жэне ені 1,5-2,5
мм тілімдер кесіледі. Тілімнің бір бұрышын ... ... ... ... салмаққа дейін кептіреді және ныгыз жабылатын пробиркага немесе
тегістелген ... бар ... ... ... іріктеп алган кезде қагазды
банкадан пинцетпен ... ... жэне ... ... гүл ... ... ... шыгарган шірнесінің мөлшеріне байланысты әрбір қагазбен
бір немесе бірнеше гүлшелерден шірне ... ... ... ... ... немесе банкаға салады жэне қайтадан өлшейді. Салмақ айырмашылыгы
бойынша сынамадагы жэне бір ... ... ... ... ... ... тагы да ... салмаққа дейін кептіреді жэне үшінші жэне
бірінші өлшеу арасындагы ... ... ... ... ... мөлшерін көрсетеді.
Қылтүтіктер мен шағын пипеткалар тэсілі. Саңылауы 0,2 мм және ұзындығы 5-6
см келетін 10-15 ... ... ... ... және олшейді. Одан
кейін солардың көмегімен пйрнені іріктеп ... ол үшін ... гүл ... ... ... бірге қылтүтіктерді пробиркага
салып, екінші рет ... ... ... ... шірне мөлшерін
белгілейді.
ІІІағын пипетка — бұл диаметрі 4 мм және ... 10-15 мм оңай ... ... ... ... 10-15 мм ... шарға ауысады. Кішкене
шардан түтікше тағы да 10-15 мм созылады (оның диаметрі бұл арада 2 ... жэне ... 0,2 мм шығу ... бар. 10 ... ... ... пипетканың кең ұшын шыны ұштықпен бітеп, ұзындығы 40-50
см жұқарезеңке түтікшені кигізеді. Шағын ... ... гүл ... ал шыны ... ауызга салып, шірнені сора бастайды. ІІІірнені
гүлшелердің ... бір ... ... Бос ... ... мен ... ... салмағындагы айырмашьглық бойьгнша шірненің
мөлшерін, ал рефрактометрдің көмегімен — онын қанттылығын ... ... ... мен ... пипеткалар тәсілдерінің жаапы
кемшілігіне көп көңіл бөлу қажет ... ... осы ... ... ... ... тіршілігі бойында шірнені іріктеп алған сайын оның
жиналуын бақылауға болады.
Бір гектардағы ... ... ... ... үшін белгілі
бір тәсілмен гүлшелерден шірне мөлшерін және ондағы канттың ... ... одан ... 1 га ... ... көшеттегі гүлшелер санын
белгілеу қажет. Белгілі бір шірнелі өсімдіктің гүлшелерінің орташа ... қант ... және ... ... ... осы ... шірне
өнімділігі қанттың шамасын табады.
Қант запасын 20% арттыра отырьгп, шірнелі өсімдіктер орналас- тырьглған 1
га жердің шірне ... ... ... ... басқа, аралар кейбір өсімдіктерден шіре жинайды. Бұл—
өсімдік биттерінің (кейде сымырлардың) шығарған ... бұл ... ... ... ... ... және ... шырынымен
қоректенеді. Осы бунакденелілер тәтті дәретті жапырақтарда ... ... ауа райы қуаң ... ... ... бұта түрендегі жөке,
жаңғақ ағаштарының жэне басқа ... мен ... ... ... осы ... сұйықтықты жинап, қуыстарга салады және балга өндейді.
Мұның гүл балынан айырмашылыгы - шіре балы деп ... ... ... бойынша шіренің шірнеден айырмашылыгы бар. Шіреде
минералдық тұздар, декстриндер жэне басқа да ... үшін ... ... ... басым. Шіре балы аралар үшін улы.
Тозаңды өсімдіктер. Бұларға аралардың тек тозаң жинайтын ... ... ... ... ... есімдіктердің барлыгы дерлік араларды
тозаңмен ... ... ... ... жеке бір ... ... шірнелі өсімдіктерден жиналатын тозаңнын ... Бұл ... ерте ... ... ... ... ... Бұл кезде аралар шірне бөліп шыгармайтын кейбір ... ... ... тозаңды коп беретін - жаңғақ агашынан, қанды ағаштан
және қайыңнан жинайды.
Гүл тозаңы өте жеткіліксіз болган кезде аралар кейде ... ... ... белоктық қоректің көзі ретінде құнды болмауына
қарамастан қылқан ... ... ... тозаңын гүл тозаңына еңцеу. Егер шірне араларға ... ... онда гүл ... өңцелген есімдік тозаңы белоктардың, амин
қышқылдарының, майдың, ... ... ... жэне ... кезі ... табылады.
Өсімдік тозаңын гүл тозаңына өңдеу оны жинау кезінде-ақ басталады. Өте ... ... ... желмен тозаңданатындары, құргақтыгымен және
сусымалылыгымен ерекшеленеді. Балақ тозаңды қалыптастырган кезде ... ... жэне ... ... ... ... тозаңдарын ара қуыстарына жинап, оларды басымен
түйгіштеп нығыздайды. Қуыстарды аралар гүл тозаңымен ... ... ... ... бал құяды. Осы күйінде гүл тозаңы көктемге дейін сақталады.
Әрқилы есімдік тозаңының химиялық құрамы мен кұрылымы бірдей емес.
Әрқилы ... ... ... ... ... (%) ... ... |Май ... |Су |
| | | |1 ... | |
| | | ... | ... - ... |40 |700 |28000 ... ... ... |
|300 га |түріндегі | | | | |
| ... | | | | |
| ... |10 |175 |1750 ... |
| ... | | | ... |
| ... | | | | ... |Акбас |10 |80 |800 ... ... га ... | | | | |
| ... |4 |100 |400 ... ... |
| ... | | | | |
| ... |6 |50 |300 |Бұл да ... |
| |түрлі | | | | |
| ... | | | | ... ... |50 |60 |3000 ... ... жинау |
|ауыспалы|жемшоптік | | | | ... | | | | | |
|- 700 га| | | | | |
| ... |20 |400 ... ... ... |р | | | ... ... ... агашы|10 |25 |250 ... ... - | | | | | ... га | | | | | |
| |Шие |54 |20 |100 |Бұл да ... |
|Жидектік|Таңқурай |4 |50 |200 |- |
|- 20 | | | | | ... - ... |4 |25 |100 ... ... ... га | | | | | ... дақылдарының шірне өнімділігін арттыру үшін ... мол, ... ... де ... ... ... ... айрықша мәні бар.
Бақтар мен күнбағыстың немесе ... ... ... ... ... толықтырудың да пайдасы көп. Мұның үшін қыша, фацелия
сияқты ... ... ... пен ... ... ... еккен
жөн. Кейбір шаруашылықтарда шірнелі өсімдіктерді жүгеріге де үстеп ... ... бал ... ... ... ... |Бал ... ... |Бал ... |
| ... | ... |1 га (кг) | |1 га (кг) ... ... |300-600 ... |150-200 ... қараған |100-150 |Ұсақ жапырақты жөке ... ... |10-30 ... суарылмаған |25-50 ... | | | ... | | | ... |15-25 ... ... |250-300 ... |150-200 |Орман таңқурайы |150-200 ... |200-250 ... ... |20-30 ... |100-150 ... |30-60 ... |50-150 ... |40-50 ... |200-500 ... |25-30 ... |100-150 ... |150-200 ... |40-50 ... |50-80 ... |350-500 ... |400-600 ... ... |75-100 |Эспарцет |100-400 ... |100-150 ... ... жер |25-40 ... |10-20 | | ... | | | ... |150-200 | | ... ... | | ... | | | ... кезеңі ұзақ келетін оңтүстік аудандарда шірнелі өсімдіктерді
(қарақұмықты, қышаны) аңызға еге отырып, шірнені ... кеш ... ... ... ... жинау аяқталганнан кейін дақылдарды тұқымга арнап
жинап алады немесе жасыл шоппен ... үшін ... ... ... ... егісін енгізуге толық мүмкіндік бар.
Еліміздің бірқатар шаруашылықтары ауыл ... ... ... ... ... ара ... шаруашылыгының қоректік базасын
жақсартумен шұгылданып келеді.
Осындай шаруашылықтардың бірі - ... ... ... ... ... ... Ленин атындагы колхоз. Бұл ұжымда ауыл шаруашылық шірнелі
дақылдардан қарақұмық пен ... егіп ... ... ... себілген
фацелия өзінің иісімен осы дақылдың зиянкесі - бұршақ қоңызының үрейін
ұшырганы ... ... ... осы зиянкеспен дәннің зақымдануы екі
есе азайды.
Ара өсіру шаруашылығы үшін берік ... база ... ... ... ... ... етілді, қарақұмықтан,
күнбагыстан және бұршақтан мол өнім ... ал ... ара ... ... бал ... ... үшін ... жемшөп базасын жасаған кезде шірнелі шөптерді
пайдалану. Шірне жинаудың негізгі көзі жемшөптік бұрінақтұқымдас ... ... ... ... мәлім. Қазақстан мен Алтайдың көптеген
омарталарының жұмыс тәжірибесі де ... атап ... ... ... ... ... ... мейлінше
тиімді екенін дэлелдейді. Бұл өсімдік протеинге бай көк шеп ... ... ... ... ... және өте жақсы шірнелі өсімдік қатарына
жатады.
Мысалы, Алтай өлкесі, Шипуновск ауданының «Победа» түйежоңышқаны табиги
шабындықта ... ... ... нәтижесінде шаруашылық ішінде анағұрлым ара
отбастары 4-5 апта бойына мол да тұрақты ... ... ... мен ... түбірінен жэне бітке жагын жақсартқанда ақбас
жоңышқа мен ... ... ... ... ... ... жөн; мұнда
көк шөп өнімі артады, оның ... ... және бір ... осы ... өнімділігі молая түседі. Шабындықтарда фосфор-калий тыңайтқыштарымен
(I гектарға 2-3 ц суперфосфат және I ц калий тұзы) ... ... ... ... ... ... ... үстеп қоректендіру нәтижесінде
өзен алқабы шабындықтарының шірне өнімділігі 64-94% артты.
Ылғалы жеткілікті аудандарда будан (қызғылт) ... ... ... себу ... мұның нәтижесінде қызылбас жоңышқаның тұқымдық ... ... ... аралардың оган қатынасуы жиілейді, тұқым өнімділігі
де ұлғая түседі. Мұндай жағдайда ... ... ... ... алганға дейін
бұдан жоңышқа гүлдерінен шірне жинайды. Мұнда көк шөп шығымы артады.
Егінді қорғап жоне орман ағаштарын отырғызғанда, ... ... ... ... мен елді ... ... ... мен фермалардың айналасын қоршағанда шірнелі агаштар мен бұталарды
егеді.
Орта өңірде мұндай ағаштарды еккен ... бұта ... ұсақ ... ... жапырақты үйеңкі, сары қараян, талдардың әрқилы түрлері,
жаңғақ агаштары, таңкурай, ... жэне ... ... ... ... ... аудандарында ақ қарағанды, талшын, шомырт, қарагаш,
алша, жеміс ағаштары, егіндік үйеңкі, ... ... ... ... жидені пайдалануға болады.
Сонымен қатар ара өсіру шаруашылыгының шірнелі ... ... ... ... ... ... ... қыша) жеміс бақтарының қатар
аралықтарына егуге болады. Мұнда жергілікті жағдайларға байланысты оларды
тұқым жинау үшін ... ... ... болғаннан кейін жасыл шөппен
тыңайту ретінде араластырып жыртып тастайды.
Ара осіру ... ... ... базасын жақсартуда суармалы
екпе жайылымдар мен шабындықтар жасаудың келешегі мол. Шөптер қоспасында
бұршақтұқымдас шөптерді (жоңышқаларды, ... т.б.) ... осы ... шірне өнімділігі ... ... ... ... ... олардың жемшөптік құндылығын
жақсартады. Біркатар арнайы кәсіпке ... ара ... ... ... ... ... мынанц дәлелдейді: ара
өсіру шаруашылығы енімдерін өндіруді шірнелі ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... қыша, рапстың
т.б. тұқымын өсірумен ұштастыру жогары экономикалық тиімділік ... ... ... ... ... базасын тиімді пайдалану, ара
отбастарының өнімділігін арттыру және ауыл ... ... ... үшін ... ... ... елеулі мэні бар. Тіпті
шаруашылық шегінде омарталардан әртүрлі қашықтықта орналасқан, ... ... ... ... ... ... байқалады. Бұл көктемнің
бас шенінде гүлдейтін жеміс бақтары мен жидектіктер немесе кеш шыгып ... ... ... ... ... кеш ... ... қарақұмық
егістері немесе күреңоттың, таңқурайдың бұталықтары жэне орманды аудандарда
шірнені мол жинаудың көзі ... ... бұта ... жөке ... ... ықтимал.
Шірнені есімдіктер алаптарына көшіп жүруді ұйымдастыру үшін ара өсіру
маусымының ... ... ... ... және ... ... ... омарталарды тасымалдау жоспарын
жасаган жөн. ... ауыл ... ... тозаңдандыру және бал ендіру
үшін араларды неғұрлым толық және тиімді ... ... ... жүру ... ... ... ... жоспарына енгізілуге
тиіс. Араларды шірне жинауға тасымалдау және ауыл шаруашылық дақылдарын
тозаңдандыру жайлы ... ... ... ... ... – бағу ... ... пайдалануда санитариялық –
гигиеналық бағалау және оларды жетілдіру шараларын белгілеу
Көктемнің ... ... ... ... ... ... жастарымен
алмастырғаннан кейін, күн сайын аналық ара салатын жұмыртқа ... ... ... ... дернәсілдердің саны да артады.
Қолайлы жагдайларда отбас саны күн сайын 1,2-1,5 мың ... ... ... ... ... бір аналық салған жұмыртқа санына қарағанда,
негұрлым жедел ... ... ... бұл кезенде көптеген аудандарда
қорек жинау өнімді емес, ... ... ... ... сондықтан да аралардың
шағын ғана бөлігі шірне мен тозанды жинаумен шұгылданады. Егер ... ... әр ... 1-1,5 қоректендіруші арадан келсе, онда
отбас көбейген сайын 2-3 ... ... бұл сан екі ... ал 4-5 аптадан
соң үш еселенуі мүмкін. Осының нәтижесінде отбастарда жұмыспен ... ... саны ... ... шұғылданбайтын аралардың көптеген мөлшерде жинақталуы — аналық
айналасында жаңадан үйір кұру сезігінің басты себебі.
Үйір кұру ара ... ... ... ... жэне жеке-жеке
орналасуының тарихи қалыптасқан әдісі болып табылады. Отбастар қуысты ... ... және ... ... ұяларда ұстаганда осы
эдіспен көбейді. Әуесқойлар және өндірістік бірлестік ... ... ... ара ... ұйір құру әдісін казіргі уақытта ... ... озық ара ... жэне АҚШ-тың ірі арнайы кәсіпке
бейімделген ара есіру шаруашылықтарының және ... ... ... мынаны көрсетеді: омарталарда үйір құруға жол ... ... ... ... және ара ... еңбек өнімділігін
ұлгайтуға, сондай-ақ ара өсіру ... ... ... ... себін тигізбейді.
Үйір құруға даярланганда ара отбасы аналықтың жұмыртқа салуын және ... ... ... ... тоқтатады, шірне мен тозаң жинауды кенет
азайтады. Жұмыспен ... ... ... ... шоқтанып
жиналады. Осының салдарынан отбастың бал және балауыз өнімділігі едәуір
кемиді.
Үйір құрғанда ... ... ... ... ... ... ... әдетте мол өнімді емес, үйіршіл, өнімділігі шамалы отбастар
көбейеді. Ол аз ... ... ... ... ... ... ... және өнімділік төмен отбастардың ұнамсыз сұрыпталуына
жол беріледі.
Үйір құру ара өсіру шаруашылығының жоспарлы түрде жүргізуімен ... осы ... ... отбастары қандай мөлшерде үйір жіберетінін алдын
ала белгілеу ... үйір ... ... ... — өнімсіз еңбек шыгыны көп, ... ... ... маусымның ең қызу уақытында ара өсірушілерге
үйірлерді күзетуге, ... және алып ... тура ... Үйір ... әр ... қандай отбастың үйір құрғанын жэне қай ... ... білу үшін ... ... ... адам ... тура ... құруды жақтаушылар жұмыс істейтін омарталарда эсіресе, Ресейдің
солтүстік-батыс аудандарында, елу ара отбасын ... ... ... бір ара ... әрең ... ... емес.
Үйір құрудың кейбір жақтаушылары жаңа ұяға отырғызғаннан ... ... үйір ... ... жұмыла кірісетіндігіне сүйенеді. Үйір аралары
жаңа ұяны тез құратындығы дұрыс. ... бұл ... ... ... ескі ... ... дейінгі әрекетсіздік кезеңінде үйір араларының
ағзасында қоректік заттар мен балауыз қоры жинақталады, олар мұны жаңа ... Оның ... ескі ... ұшып шықпастан бұрын үйір аралары
жемсауын балға толтырып алады.Ара ... мол ... және ... ... еңбек өнімділігіне қол жеткізген шаруашылықтар үйір
құруға жол ... ал ... ... үшін ... ... ... қолданатындығы үшін оларда мүмкіндігінше ұзағырақ сақтау керек.
Ара отбастарының енімділігін арттыру ушін аналықтардың жасы ғана ... ... ... ... ең алдымен жұмыртқа- лағыштарының айрықша
мәні бар, бұл аналықтарды өсіру жағдайына жэне ... ... ... ара отбастарында жүргізілген арнайы зерттеулер (Г.А. ... ... мен ара ... бал жэне ... өнімділігі
арасында езара тікелей байланыстылық бар екенін керсетті ... саны ... бал ... ... ... байланыстылық коэффициенті 0,6-
0,8). Аналық ара ... ... ... ... өсімталдығымен бірге
аналық бездеріндегі аналық түтікшелердің саны мен ... ... ... бір ... ... ... ... неғүрлым ірі жэне оның аналық бездері неғұрлым жақсы жетілген болса,
оларда ... ... ... ... ... лар ... соғұрлым
кебірек, аналық есімталдыгы согұрлым жоғары болады. ... ... ... ... ... ған ... ... сапасына ерекше кеңіл
белу керек. Аналықтарды жасанды ... ... ... ... ... нашар болады-мыс деген қаге пікірілерді жиі есітуге
болады. К.А. ... ... Ауыл ... ... ара ... ... зерттеулері мынаны керсетті: жасанды күйде
шығарылған аналықтарды ... ... ... ... ... ... (аналық түтікшелер саны, ... ... мен ... озінің
салмағы) үйірдегі аналықтардан асып түседі. Атап етілген белгілер бойынша
аралардың жас дернәсілдерінің аналық қуыстарында ... ... ... ... ... ... ... езі осындай аналықтарды пайдаланудың
тиімсіз екенін тағы да дэлелдей түседі.
Аналықтарды жасанды ... ... ... кеп. Кептеген омарталар үшін
дернэсілдерді ... ... ... ... ... ... ... Дернэсілдерді тасымалдамастан шағын мелшердегі
аналықтар шығару эдісі негұрлым жегілдірілген; оны ара есіру ... ... ... бейімделген омарталарында немесе аналықтар
шығаратын жэне тарататын кошеттіктерде кептеген мелшерде аналықтар алу үшін
пайдаланады. ... кез ... ... ... жэне ... ... ... етілген күшті, мол енімді отбастарда ... аз ... ... ... ... кезде жақсы шыгарылған отбастарды
түзету үшін жэне 100 мыңға жуығы отбастардың кебеюі ... ... ... ... ... ... мақсатымен уақытша негізгі
отбас бөліктерін құрастыруы үшін ұйымдастырылады.
АҚШ-та араларды көбейту ... ... ... тек ... ... ... аралар шыгаратын шаруашылықтар сату үшін жыл ... ... ... түқымдық аналық шыгарады (2,76 миллион ара отбастары бар
елде).
Бізде ... ... ... ісін ... ... және ерте ... алу ... қолдана отырып, аналық аралардың сапасын жақсарту қажет. Аналық
арапар шыгару ісін ... ... жэне ... ... ... арнайы кәсіпке бейімделген шаруашылықтарда омарталардың ішкі
мұқтажын қанагаттандыру үшін ... ... ... жэне ... дәрежесіне қарамастан аналық араларда ара ... ... ... ... ... ез ... ... жылында үрықтандырылган жұмыртқаны кеп
салады. Екінші жылы ... ... ал ... жылы жартысынан
астам төмендейді. Оның үстіне, аналық негүрлым ересек ... ... ... ... ... салады, солардың ішінен аталық
аралар жетіледі. Жас аналықтар жұмыртқаларды қара ... ... ... ... ... жұмыртқа салуын тоқтатады. Соңғы жағдайдың қыстан жақсы ... ... ... ... ... өсіру үшін айрықша мэні бар. Жас
аналықтары бар ара отбастары үйірді аз құрады жэне ... ... ... және ... аз беретін аналықтарды үнемі бракқа шыгара отырып, озық
ара өсірушілер қоректі мол ... жэне үйір ... ... алуына
себепкер болады.
Аналықтарының жасы әртүрлі қиыр шығыстық ... бал ... ... ... көрсетті: 2-3 жылдық аналық аралары бар отбастарга қарағанда,
бір жылдық аналық аралары бар отбастар орта ... ... 8,1 кг ... ... жинады. Жас аналықтары бар отбастарга қорек жинау алдында соған
сэйкес ұрық пен аралар ... ... ... ара ... ... мэліметтеріне қарағанда, бір жылдық аналықтары бар отбастарда
ұрық 37%, аралар 18% артық ... жэне олар 3 ... ... ... қараганда, балды 42% көбірек жинады.
Осыны ескере отырып, отбаста екі жастан асқан аналықтарды ұстамаган ... ... — мол ... ... өте ... ... аналықтар —
бастапқы тектер болуы мүмкін, келешекте ... жэне ... ... аналық араны береді. Осы екі отбастың ұяларын жылу сақтайтындай
етеді. Мұнан кейін аналық ара отбасының орналасқан ... ... жан ... ... 1 м ... қояды. Егістіктен қайтқан аралар бұрынгы жеріндегі
ысырманы (ұяға кіретін тесік) таба ... еккі ... ұшып ... және ... ... де ... бірдей болып бөлінеді. Егер ұялардың біріне аралар
көбірек еніп кегсе, оны бұрынгы тұрган жерінен бірсыдыргы қашықтау ... екі ұя ... ... ... бөлінуін осылай реттеуге болады.
Алғашқы шірнелі осімдік гүлдегенде және көктем шыға бастаганда ... ... ... ... ... Қысқы тыныштық кезең мен
тазару ... ұшуы ... ... ... жұмыртқа салуын бірте-бірте
ұлгайта түседі, күн сайын отбаста ара ұрыгының және жас аралардың ... ... ... 4-3 ... ... ... шыққан кәрі аралар
құриды және олардың орнын жас аралар басады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өзгереді —- кәрілері жастарымен
алмастырылады. Отбастың көктемде өсіп жетілу сипатын едэуір дәрежеде ... ... ... және ауыл ... ... ... аныктайды. Ара өсірушінің көктемгі басты міндеті
- ара отбасының қарқынды өсуі мен жетілуі үшін ... ... ... ... ... ара өсірушілердің бос уақыты көп кезде ... ... ... ... ... ... қажетгі
мөлшерде рамкаларды даярлау және сым ... ... ... ... ... жылытатын жастықтарды, сабан бойраларын және ұялардың
астына қоятын ... ... жэне ... ... ... ала, бал арасын
қыстаудан шығарганға дейін көктемде ұялар орналастырылатын омарта саласын
ретке келтіру ... ... ... ... елді ... жэне мал фермаларынан
бірсыдырғы қашық, шірне мен тозаң беретін ерте гүлдейтін өсімдіктер өсетін
жерден ... ... жен, бұл ара ... ... үшін ... ... ... шаруашылықтар омарталарды бақтың ішінде орналастырады.
Омарталарды үлкен су қоймаларына, ірі ... жэне ... ... жерде
орналастыруға болмайды. Омарта құргақ, үдайы үретін суық желден қорғалған
жерде ... ... Оның ... ... (ең жақсысы шірнелі
бүталардан немесе үяларды желден және мал өтуден қорғау үшін) дуал ... ... ... ... ... ... жеделдететін және күннің
ыстығында үяларды колеңкелейтін бұталар мен ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік техгологиямен ендіргенде, ірі
шаруашылықтарда бірнеше ... ... ... ... ... ... отбастарды орталық мекенге шығарады. Мұнда көктемгі ... ... одан ... ара отбастарын ерте гүлдейтін шірнелі
есімдіктерге жақын орынға тасымалдайды.
Араларды қыстаудан шыгарар алдында омарта аймақтарын ... оны ... жэне ... қардан тазартып, үялар үшін ... ... ... ... ... ... үя ... жағына
аздап еңкістеу болғаны, сейтіп жаңбыр суы үяның ішіне кіріп кетпейтіндей
еткен ... Бір ... ... ... үшін су ... науа ... ... үялары үшін лапас астында таразы қояды. Егер ара отбастары
еркіндікте ... ... онда күн жыли ... ... қар ... және ... ... үшуын оңайлату үшін ысырмаларды тазартады.
Мұнда ауа райы түрақты ... ... ... ... ... алмайды.
Араларды қыстаудан шығару. Қыстаудағы жағдай қолайлы болса, алгашқы шірнелі
есімдектер (түйетабан, жаңгақтық) гүлдеген ... жэне ... ... 12-13' С ... ... ... ез орындарына
шығарады. Қыстаудағы жағдай нашар болып, аралар ... ... ерге ... ... ... отбастарды өте ерте шығаруды
үйымдастырған жен. Оның үшін омарта аймақтарын алдын ала ... ... ... еріту үшін оған күл себуге болады) және ауа райы ... ... ауа ... 7-8'С ... ... , ... ... үй-жайдан шығарады және олар үшін белінген орындарга
қояды. Кез ... ... ... ... ... бастап, сағат 10-
11-ге таман барлық үялар орын-орнында ... етіп ... ... ... ... бұрып үяның ысырмасын жабады.
Артында келе жатқан адам бақылай алатандай етіп, ... ... кері ... қояды. Ұялардың бәрі орын-орнына қойылғаннан және
аралар аздап танышталғаннан кейін ысырмаларды ... Ауа райы ... ... ... ... үшып шыгады жэне қыс бойы жиналған қыйдан босана
отырып, айналып тазарту ұшуын ... ... ұшу ... ... ... ... өйткені бул отбас
күйінің алғашқы керсеткіші болып саналады. Күшті, жақсы ... ... ... ... ... ... үшады және жүмыла айналып үшады. Ал
нашар қыстап шыққан, нозематозға шалдыққан, аналықсыз және әлжуаз ... ... ұша ... ... аралардың бір бөлігі қиымен ластап, үшып
келіп ... ... ... жэне үяның алдыңғы қабырғасымен жоргалайды.
Ақырында, аралары мүлде үшып ... ... ... мүмкін. Бұл қыстау
кезінде отбас қүрып кеткен жагдайда немесе ысырма кеп ... ... ... ... ... ... Осындай, сол сияқты нашар
айналып ұшқан отбастарды алғашқы кезекте ... ... жэне ... ... ... ... ... көрсету үшін бакылауга алу керек. Оларды қарап
тексеруді тап сол күні ... ұшу ... ... ұяны ... ... жон. ... күйін: оның күшін, іші өткен ... ... жэне ... ... ... үшін ... бір бөлігін
ашып, шеткі 2-3 ... ... алу ... ... ... ... ... кемшіліктерді жоюға шұғыл шаралар қолдану
қажет. Ара отбастары көп ... ... ... ... ... ... қарап тексеріп шығу жеткілікті. Осындай жалпы қарап тексеруді
екінші рет негізі қорек жинауға дейін және ... рет — ол ... (ара ... ... ... алдында) жүргізеді. Жалпы көктемгі
қарап тексеруді қарқынды кезең басталмастан бұрын ара отбастарының күйін
анықтау және ... ... ... ... үшін ... Әр ... тексергенде: оның күшін (аралар жиі ... ... ... ұрық ... ... аралардың қорекпен қамтамасыз етілуін,
ұяның күйін (құрғақ, іші өгкен, тұншығып өлген ара саны) белгілейді. Қарап
тексеру ... ... ... ... журналына жазады. Олар омартаның
коктемгі күйі жөніндегі акт жасау үшін негіз бола алады.
Әлжуаз отбастарға жәрдем көрсету. Араларды қыстауға жақсы ... ... ... ... ... ... ... жәрдемді талап ететін
отбастар аз болады (қоректік ... ... ... аналық отырғызу
немесе күшейту). Егер көктемгі қарап тексергенде осындай отбастар байқала
қалса, онда оларды түзету үшін жедел ... ... ... отбастарды түзеу. Бұл көктемгі кідіртуге болмайтын жүмыс, өйткені
аналықсыз отбас ... ... ... ... ... шыққан кәрі аралары айналып үшканнан кейін 5-6
аптаның ... ... егер ... ... ... ... Аналықсыз отбас ез ұясын нашар қоргайды жэне үры ... үшін ... ал ... ... ... тарату көзі болып табылады. Олардың
шірне мен тозанды жинауы баяу, тіпті кәрездер де құрмайды. Егер ... ... ... онда оган кішкентай ұяларда ұсталатын басы ... ... ... ... Аналықты берер алдында отбаста шын
мәнінде ... жоқ ... коз ... керек. Бұл үшін ... жэне жас ... ... рамкасы дейтінді береді.
Аналық- сыз отбас осы рамкада жас ара ... ... ... бүл ... ... ... ... жас ара дернәсілдерінің аналық қуыстарын алдын ала ... ... ... ... ... ... ... отырғызған жөн. Жас ара
дәрежелерінің аналықты қуыстарынан жаңа аналықты шығарудың мәні ... бұл ... ... ... сапасы төмен болады, оның ... ... ол ... ... ... ... ... аналықсыз
отбастарды бракқа шығарады, ал араларды жақсы тұқымдык аналыгы бар отбасқа
немесе кішкентай үяға ... ... ... ... ... қоректендіру жоне бағып-күту
жағдайлары ... ... ... ... ... ... Егер әлжуаз
отбастағы аналық сапасының нашарлығымен түсіндірілсе, онда мүндай отбасты
бракқа шығарып, аналықты ... жөн, ал ... ... ... ... ... ... үяға қосады. Егер әлжуаз отбастагы аналық жас ... ... онда ... отбасты бракка шыгарылған аналықсыз отбастар
есебінен күщейткен немесе оган жетілген жабық үрығы бар 1-3 ... ... ... ... жэне қысқартудың отбасы мен оның өнімділігін
жетілдіру үшін айрықша мэні бар. Ара ... ... ... ... ондағы үрықтың пайда болуымен үяда 34-35С жуық ... ... ... ... температурасы едәуір төмен, оның үстіне
кенет өзгеретіндіктен үяда мүндай бірсыдыргы жогары жэне ... ... ... ... едәуір қорек және қуат шыгынын талап ... ... ... ... ол ... аз қорек жэне қуат шығыны мен
қажетті температураны ұстай алады.
Ара шаруашылығы ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... екі килограмдық отбас бір сағат ішінде аралардан 1 кг тірілей
салмағына 51 кДж (12,2 ... ... бір ... ... - 77,99 (18,6
ккал), ал жарты килограмдық отбас - 116,4 кДж (27,8 ... жылу ... ... ұяда ... ... ... үшін ... отбас
аралардың тірілей салмагының бір өлшеміне 2-3 ... жуық ... ... және ... ... демеу қорегін артық жұмсауға тиіс.
Көктемде ұяда қысқартудың жэне жылытудың мәні бар. Суық кезде, ... ... ... ... ... ... ... болса (бір
рамкага 200-250 г жуық ара), ... ... ... Басы артық
аралардан бос рамкаларды алып тастау қажет, ал ... ... ... ... ... ... ... бойралармен) толтырган
дұрыс. Ара шаруашылыгы институты жүргізген ... ... және жылу мен ... ... ... үшін ... санын
кемітудің едәуір мәні бар екенін көрсетті.
Отбастардың жалгіы кёктемгі қарап тексеруін аралар айналып ұшқанЯан кейінгі
алғашқы жылы күндерде ... жөн, мұны ... ... ... ... ... ... толық бөлшектеу, әр рамканы мүқият қарап ... ... жэне ... ... ... ... жэне ара ... міндет емес, Аралардың, ұрықтың және қоректік қордың мөлшерін үя
ішіндегі рамкаларды жылжыта отырып (оларды суырып алу ... ... ... Егер ... ... ұрық байқалса, онда аналық та бар деген сөз
жэне оны іздестірудің, сонымен қатар рамкалардың барлық планкаларын қыруға
да уақыт ... ... ... ... ... тексергенде байқалган кемшіліктерді бірден ... Егер ... қор аз ... онда ... ... ... шыққаннан
кейін, отбаста кемінде 8-10 кг бал және гул ... 2-3 ... ... ... ... ... гүл тозаңымен қояды. Алып тасталган ... ... ізі бар, ... ... ара ... көп т.б.) ... ауыстырады. Еңбекті унімдеу үшін қорегімен жэне жақсы
кәрездерімен ... ... ... алдын ала даярлап, оларды омарта
арбашығындагы жабық жәшікке орналастыру қажет. Сонымен қатар ұялардан
рамкаларды алып ... үшін бос ... ... ... ... ... омарта
шеберханасына жүгіне бермей, рамаларды бірден алмастыруға болады.
Араларды көп корпусты ұяларда у.стаганда, ... ... ... ... ... төменгі корпусты алып тастайды (егер аралар екі корпуста
қыстып шықса), ал ... ... ... қорымен бірге түбіне түсіреді.
Егер отбас үстіңгі корпусқа түгелдей ауыспаса, онда оны екі ... ... ... тексерумен бірге үялардың түптерін тазартуды, сондай-
ақ дезинфекциялауды ұштастырган жөн. Егер ... түбі ... ... болса
(он екі рамкалы, екі корпусты жэне көп ... ... онда ... ... кейін ұяны жаңа түпке қояды, ал алып ... жэне ... ... ... ... ... ... және
дезинфекңиялайды (сілтімен жуады немесе дэнекерлейтін лампының отымен жеңіл-
желпі күйдіреді), бүдан кейін оны өзге ұя үшін ... ... Түбі ... ... тасталған ұялдарда (жатақтарда), әуелі түптің рамкалардан
бос бөлігін тазартады, одан кейін ... ... ... ... ... ... ... аяқтайды.
Егер аралар ұясы іш өтумен, әсіресе нозематозбен ауырганда өте былганған
болса, онда отбасты жаңа ... ... ... ... үяга ... ал босаған ұяны мүкият тазартып,
дезинфекциялайды.
Ара шаруашылық нысандарын инфекциялық және ... ... ... ... ...... ... аралар әр қилы ауруларға шалдығады. Олар жұқпалы емес және жұқпалы
болып ... ... емес ... ... ... ара ... мен ... жағдайларыньщ бұзылуы септіғін тигізеді.
Жұқпалы емёс ... ... ... ... ... ... бір ... екінші сау отбасқа жұқпайды. Жұқпалы аурулардың шығу тегі
өсімдіктер (бактериялар, вирустар, шірітуші саңырауқұлақгар) және жануарлар
(амеба, нозема, споралары, варроа жөне ... ... ... саятын
ауру жұқтыргыш микроорганизимдер мен жәндіктер. Егер аурулар ... ... ... онда ... инфекциялық аурулар деп
атайды. Бұларға европалық және американдық шіріме, дорба тәрізді, ... әкті ... ... Егер ... қоздыратын жәндіктер болса, оларды
инвазиялық аурулар деп атайды. Бұларға амебиоз, ... ... ... ... ... ... ... ауру отбастардан сау
огбастарға ауру жуққан омарталардан аман-сауларына таралады.
Ара аурулары ара есіру шаруашылығына елеулі зиян келтіреді. Шірімеге ... ... бал ... 20-80 %, ал ... ауырғанда 50-65%
кемиді. Егер дер кезінде тиісті шаралар қолданьшмаса, онда ... ... ара ... ... ... ... Ара ... тарына аралардың улы химикаттармен улануы, шіре төксикозы және
басқа жұқпалы емес аурулар көп зиян келтіреді.
Ауруға қарсы күресуде алдын алу ... ... мәні зөр, олар ... ... бір ... ... төзімділігін арттыруға бағытталуы
тиіс. Сөндықган, омарталарда үнемі тезімді отбастарды ... жөне ... шіре ... үшін ... ... ... сондай-ақ ауруларға төзімді
отбастарды іріктеп алып, өсіріп көбейту қажет. Аурулардың алдын алудың
міндетті шарты ... ... кәрі ... жыл сайын алмас- тыру,
ұялар мен құрал-саймандарды ... ... мал ... және ... ... сактау.
Жұқпалы емес аурулар
Суық тиген ұрық ара ұясы шамадан тыс сууына ... ... ... ... ... мен қуыршақгар елімжітімге ұшырайды. Ауру
кебінесе көктемде немесе салқынның қайталануы және ... ... ... төмендеген кезде, аралар шеткі рамкалардағы ұрықты ашык
тастап үй-жайға ... ... Бұл ауру ... ... ... Аурудың негізгі белгісі — шеткі рамкаларда немесе ұяның төменгі
жағында өліп қалған ұрықгардың көпгігі. Ауруды бірден ... ... ... ... кеміре бастағанан немесе ауруға шалдыққан ұрығы бар
қуыстарды тазарта ... ... ... ... ... ұрықгың түсі
әуелі қоңыр, одан соң күнгірттенеді.
Аурудың алдын алу үшін ... жылу ... етіп ... жабдықтау
арқылы барлық ұрықты жылыту және отбасы күшіне ... ... дер ... ... токсикозы — шіре балынан пайда болатын ара отбастарының ауруы. Аралар
шірені табиғатта шірне жинауға ... ... ... ... Ауру қыста
және жазғы кезенде өтуі мүмкін. Жазда шіремен ең әуелі жинаушы аралар, одан
кейін дернәсілдер уланады. ... ... ... ... — іш өту ... ... ... ұшырауы. Ішектегі патологиялық озгерістердің
және балда шірненің болуы негізінде ауру анықгалып, диагноз қойылады.
Шіре токсикозында ... ішек ... ... ... ... реңце
оңай үзіпеді.
Аурудың алдын алу үшін ұяларды қысқа жинау алдында балды шіренің бар-жоғын
тексеру қажет. ... ... ... алып тастайды, ал отбастарға сапасы
жақсы гүл балын немес 8-10 ... қант ... ... 1 ... 2 бөлігі) береді. Аралардың айналып шып тазаруын өте ерте өткізеді.
Отбастарды таза, жылу тиісті деңгейінде сақталатын ұяларға ауыстырады.
Шірне ...... ... улы ... ... ... рододендон және басқалары) шірнесінен улануы. Ауру ... ... ... ... ... ... ұядан тыс жерлерде өліп
қалады. Ауру аралар ұяның түбінде жатады немесе ... ... ... ... ... әлжуазданады. Бұл ауру улы өсімдіктердің
гүлдеуіне сәйкес өрбиді.
Аурудың алдын алу реті де ... улы ... ... ... ... орналастырган жөв. Шірне токсикозымен күресу үшін жас
шірнесі бар кәрездерді алып тастап, ... ... ... қант шырынымен
рамкаларды қою керек.
Тозаң токсикозы — жас қоректендіруші аралардың ауруы, улы ... ... ... пайда болады (күшала шөп, сімелек, қазанақ,
тамырдәрі және басқалар). Ауру мамырда жиі, маусымда, ... ... ... аралар өлім-жіпмге көп ұшырайды. Ауырған аралардың құрсақ жағы кеуіп
кетеді, ішегі ... ... қою ... ... Ауру ... созылмайды.
Тозаң токсикозымен күресу үшін отбастарға сұйық қант шырынын береді, жас
тозаңы бар кэрездерді алып ... ... - ауыл жөне ... ... ... ... ... заттармен аралардың улануы кезіндегі ара отбастарының ... ... ... ... ... және ... жөне ... пестицидтеріне бөлініп танылады. Тағайындалуына
байланысты улы химикаттар бірнеше топқа болінеді. Олар: ... және ... ...... ... ... гербицидтер - арамшөптерді, ал фунгицидтер - өсімдіктер саңырауқұлақ
ауруларымен ісүресу үшін ... үшін ... ...... Бұл ор- ... емес ... ... (гексахлоран, гептахлор және тағы баскдлар).
Әсер етуіне қарай ... ... ... кешенді және жүйелі
(өсімдік ішіндік), фумиганттық деп ... ... ... ... ... ішінде аралар үшін неғұрлым
улысы ішек және жанасу әсерінің препаратгары. Олармен жұмысшы аралар ... ... ... жас ұшпайтын аралар мен ара ұрығы зақымданады. ... мен ... ... ... улар тобына фтор, барий ... Олар ... үшін өте ... ... улары аралардын жүйке жүйесін
закымдайды. Бұл топтың ішівдегі тым қауіптісі - ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ... ... мен сабын
ерітівдісі аралар үшін онша ... ... ... ... ... ... айналған күйде тыныс алу
жүйесі арқылы енеді. Улардың бұл тобы ... үшін онша ... ... ашық ... удың ... ... ... жанасу және фумиганттық (гексохлоран т.б.) сияқгы кейбір улар мезетте
өсер ... ... жөн. ... ... әсер ету ... ... ауаның ьшғалдылығына және желдің күштілігіне байланысты.
Күннің қызуы, желдің күшті соғуы немесе ... ... ... ... ... ... ... Гербицидтер мен фунгицидтер аралар
үшің өсімдіқті өңдеғеннен кейінгі 5 сағат ішінде ... ... ... ... узақ ... сақталады. Мысалы, фтордың
препаратгары аралар үшін улылығын төрт ... ... ... тәулік
бойына сақтайды.
Аралар улануы препараттардың мөлшеріне, олардың арамен ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Удан арылтып өндеу одістеріне байланысты, аэрозольдық әдіс онша ... ... ... ертінділерін арнайы апгіаратураның комегімен тым
ұсақ су тамшыларына ... ... ... ... ... ... өңделген өсімдік, өнделгеннен ... 5-7 ... ... ... үшін ... болады.
Инфекциялық аурулар
Европалық шіріме - жұмысшы аралардың, аталық пен ... тың, ... ... ... ... Европалық шіріменің қоздырғыштары гүл
тозаңында, ескі ластанған кәрездерде, балда жьш ... ... ... суда ... ... хинозолдың 2 пайыздық ерітіндісі ... ... ... ... ... ... ... қоздыргыштар
корекпен бірге түседі.
Ауру белгілері. Ауырган дернәсілдер куыста табиги күннің ... ... ... ... ... және ... тартады, олардың жұка
терісінен қеңірдектері көрініп тұрады. Одан ... ... ... ... ... ... ал кдбықгың өзі ұяның іргелерінен оңай бөлінеді.
Егрр жабық қуыстағы дерносілдер европалық шірімемен ... ... ... ... және ... Олар зат тиіп ... шіріген қамыр тәрізді бірсыдыргы қысқа жуан жіп ... ... ... ... ... ... ... тән белгілер - ұрықтың кереге
көзді етін тұруы жөне ... ... ... бос қуыстардың өте ... ... ... ... ... кейін дәл диагноз қоюға
болады.
Аурудьщ ... ... сау ... ... ... ... ... ара өсіруші арқылы әкелінеді.
Аурудың алдын алу. Омартада күшті, ауруға ... ... ... ... ... мол беру және ... үшін шіре ... қолайлы жағдай
туғызу қажет. Сақгандыру мақсатымен көктемде және күздігүні отбастарға
антибиотиктермен бірге қант ... ... ... алмастырады.
Күресу шаралары. Ауру байқалысымен омартаға ... ... ... ... табу үшін ... бүкіл ара отбасын қарап тексерш
шығады. Мұндай. отбастардың ұяларын қысқартады, оларды ... ... етіп ... ... сульфамид препараттарымен
(норсульфазолдың натрий тұзы, сульфантрол және т.б.) ... ... ... ... ... ... және т.б.) ... Бір литр шырынға есептегенде ... ... ... 1 ... ... ... 1-2г, ... 2г,
антибиотиктерді 400-500 мың ед мөлшерінде береді. Жылы шырынды оттықгарға
немесе кәрездерге құяды және түнге қарай ... ... екі ... ... 100-150 мл ... ... Емдік үстеме қоректі 5-7
күн өткеннен соң ара отбастарының толық сауығуына ... ... ... ... ... басқа жаққа ауыстырады.
Американдық шіріме — ... ... ... ... ... ... ... Қолайсыз жағдайларда қоздырғыш химиялық және
физикалық әсерлерге өте төзімді спораны түзеді. Ларве бацилласының спорасы
табиғатга ... жыл бойы ... ... Суда қайнатқан кезде қоздыргыш
13 минуттан кейін жойылады. Формалиннің, карбол қышқылының ... ... әсер ... ... ара ... ұзак ... тіршілік ете
алады (гүл тозаңында, кәрездерде, ... ... ... ... ... Ауру ... куыстарды жапқаннан кейін көп ұзамай
байкалады. Американдық ... ... ... ... ... ... ... ол жас қуыршақгарга да жұғуы мүмкін. Аурудың
күшеюіне ауаның жоғары ... ... ... ... және
араларды нашар жағдайда ұстау себепкер болады.
Инфекцияның негізгі көзі — ауырған жөне олім-жітімге ұшырағын ... ... ... сау ... ауру ұры ... ... ... мен
аталық аралар арқылы, сондай-ақ рамкаларды қайтадан қойғанда жұғады. Ауру
ара өсірушімен де ... ... ... баскд омарталарға және басқа
аудандарға ауысуына ауру омарталардан отбастарды сату және ... ... ... ... ... ... көзділік). Залалданған
дернәсілдері бар ұялардың қақпақгары ... және ... ... ... ... ... ... жоғалады. Өлген дернәсіл
іріп-шіріп отырып, тұтқыр шірік заткэ ... Ол ұзын ... ... ... Мұндай затқа бұзылған ағаш желімінің иісі тән. Кураған
дернәсіл күңгірттеннеді және ... ... ... ... ... ... зерттеу негізінде диагноз қойылады.
Аурудың алдын алу. Ара отбастарына тіршілікке колайлы жағдай жасаумен қатар
жаксы бағып-күтуді ... және ... өте ... ... оны ... ... ... Ескі бос кәрезді жаңадан жасалған көрезге
алмастыру арқылы ұяларды жыл ... ... ... ... ... жаңа отбастарды және жаңа аналықгарды сатып алады.
Күресу шаралары. Диагноз анықгалғаннан ... ... ... ... отбастарды тексеріп олардың залалданғандарын ... ... онша көп ... онда ... ... ... 5-7 км
қашықгықта орналастыра отырып, сау ... ... ... ... жаңа, дезинфекциялаған ұяларға ... ... ... ... ... Бір мезгілде араларды
норсульфазолдың натрий тұзымен 50%-дык қант
шырынының 1 литріне 1 г мөлшеріне немесе сульфантролмен 1 л ... 2 ... ... ... ... ... алдын ала 10-20 мл суда
ерітеді, одан соң даяр жылы шырынға ... ... ... (1 л ... 500 мың ЕД), ... ... ... (1 л
шырынға 400 мың ЕД) қолданьшады. Емдік шырынды отбастардың сауығуына дейін
5-7 күн аралата аралардың екі ... ... ... ... ... есебінен береді. Антибиотиктердің су ерітіндісімен, сондай-ақ дустпен
аралар мен кәрездерді тікелей буркуге немесе ... ... ... ... ... ұрығын бөлек арнайы отбастарда осіріп
кебейтеді, мұнан соң араларды жаңа ұяға ... ... ... бір
мезгшде барлық ұяларды, кішігірім құрал-жабдықгарды және ауру отбастармен
жанасқан басқа да заггарды дезинфекциялайды. ... ... ... ... ... ... аздап күренденгенге дейін
күйдіреді, ыстық күл сілтісімен ... жэне ... ... ... ... кальцийлендірілген соданың 30 %-дық ерітіндісінде 30 ... ... ... Жылу сақгайтьга құралдарды кальцийлендірілген
соданың 3%-дық ерітіндісінде 30 минут бойы кайна- тады жоне күннің ... ... ... ... ұшыраған аршіарды өртеп жібереді.
Дорба тәрізді ұрық - ұрықтың сүзгілеуші вирустан пайда бо- ... ... ... ... бұрын есейген дернөсілдер залалданады. Өліп
кдлған дернәсілдердің бүркеме ұлпалары нығыз, сулы-түйіршікті сұйықтықпен
толтырылған. ... ... ... ... ... еске ... ... оңай алуға болады. Құрғай бас- ... ... "С" ... ... ... және ... алу ... европалық шірімедегі сияқгы. Шірімелермен
аралас формада жиі кездеседі.
Бұл ауруды дәрі-дәрмекпен емдеу эдісі ... ... ды ... жылу ... ету ... ауру отбас- тардың аналықгарын 5-7
күнге ... ... одан ... ... ... Оларды жаңа
аналықтармен алмастырған жен. Қатты залалданған ауру отбастарды басқа жаққа
кешіреді.
Инвазиялық аурулар
Нозематоз (жұқпалы іш ету) - бір ... ... ... аріз I.) ... ... ... ... ауруы. Ноземаның споралары езінің
тіршілік әрекетін бірнеше жыл бойы ... Олар ара ... ... ... ... ішекте спорадан паразиттің ұрығы шығады да, ішектің
эпителий жасушаларына еніп, бұл ... ... ... түзе ... өсіп көбеюі байқалады. Олар нәжіспен бірге сыртқы ортада
шығарьшады.
Нозема тоғышары эпителий ... ... ... ... зақымдайды.
Соның нәтижесінде ішектегі ас қорыту ... ... да, ... ... ұшырайды.
Нозематозбен жұмысшы аралар, аналықгар мен аталықгар ... Ауру ... өріс ... ... пен ... ... ... өріс алуына
аралардың шіре балымен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Ауру белгілері. Қыстап шығудың аяғында аралардың іші өтеді және олар өлім-
жітімге ұшырайды. Қыстаудан шығарғаннан кейін ... ... ... ... өлімге ұшырайды. Аралардың ортаңғы ішегі реңі ақшыл
келеді көлденең сызықшалары ... ... ... ... ... қоюға болады.
Аурудың таралуы. Ауру қоздырғыштарын ауру аралар жұқтырады. Олар ... ... бал ... ... бұл ауру ұры ... ... ауру отбастардың рамкаларын сау отбастарға ... ... ... алу. ... ... ... ... шіре балын гүл
балымен немесе қою қант шырынымен алмастырады. Қант шырынымен шірне жинау
тоқгатылғаннан кейін және оны ... ... ... ... аралар өңдеуге
кіріскен кезде қоректендіру қажет. ... жас ... мол ... ... ... залалданған омарталарда күздігүні қант
шырынымен қоректендіргенде, 25 л шырынға препараттың бір шишасы есебінен
(әсерлі ... 500 мг) ... қосу ... ... аралардың осы аталған
қоректі пайдалануы, олардың нозематозбен зақымдануын едәур ... ... Ауру ... ... ... ... ... ұшуын
өткізеді, ұядан сапасыз қоректі алып тастап, оны гүл ... ... ... ... ... дезинфекцияландырыл ған ұяларға
ауыстырады. Ластанған кәрездерді ... ... ... Жас
араларды өсіріп көбейту үшін керекті шаралар қолданылады.
Араларды ДЦГ фумагилиніме емдейді. Шырынның 25 л антибиотиктің бір ... ... ... аралардьщ екі көршілес ... ... ... 200 г ... бір апта ... 3-4 рет ... ... бірге дезинфекдиялау қажет. Агаш заттарды 2%-дық ыстык
күл сілтісімен дезинфекциялайды. Ұяларды тазартып, ... ... ... ... ... ... қышқьшымен дезинфекциялайды. Ол үшін
оларды ұяның ... ... ... ... мақга салады, бұған
қышқылды құяды (12 рамкалы ұяға 200г). Ұяны ... ... 16-18 ... үш ... ... одан соң ... ашық ауада
жақсылап желдетеді. Сонымен кдтар кәрездерді гидропульт ... ... ... ... болады, соңынан 4 сағат бойы ... ... ... ... соң ... ... ... 1%-дық
ерітіндісімен бүркеді және ауада, көлеңкеде кептіреді.
Акарапидоз (кене ауруы) — акарапис Вуди өте ұсақ ... ... ... ... ... алу ... ... Кене сопақ пішінді келеді,
оның төрт жұп кішкентай аяқгары ... ауыз ... ... ... есейген аралардың қанаттарының түбінде тоғыштар ретінде
тіршілік етеді. Кенелер ... ... ... ... аралардың кеңірдектерінде қан айналу бұзьшады және олардың жеке
салаларында өлістену ... ... ... ... ... шаң- дары ... зақымданады. Ауруға шалдыққан ара ұшу кзбілетінен
айырылады, әлжуазданып барып өлім-жітімге ұшырайды. Акарапис кенесі ... ғана ... ... ... ... ол төзімсіз, тез жойьшады,
аралар өлігінде сақгалуы бес ... ... Ауру ... ... ... ... ұзақ ... бұлыңғырланып, жауын- шашын жауып өткеннен кейін, ... ... ... үдей түседі. Бұл ... ... бір ... оңай ... ауысады.
Ауру белгілері. Ауру көктемде, ... ... ... ... Ауру ұшуға тырысады, бірақ кұлап түсіп, омартаның ... ... ... ... ... табиғи орналасуы өзгереді.
Олар әр жаққа бұралып тұрады. Диагноз қою үшін ... ... ... елуден жорғалайтын араларды іріктеп алып, оларды ... ... ... ... Осы және ... ... ... кейін радиусы 5 км аймакқа карантин қояды.
Инвазияның кезі - ауру аралар. Кенелер сау араға тек ауру аралармен ... гана ... ... ... ... ... бір
себебі - ұрлық етуші аралар және аналық араның айналасында жаңадан үйір
құру.
Аурудың алдын алу. ... ... ... ... ... ... кыстатып шығарады. Омарталар үшін орынды үстірттеу ... ... Ара ... әдейі сау омарталардан таңцап алады.
Күресу шаралары. Егер омартада бірнеше ауру отбастар байқалса, онда аурудың
таралуына жол бермеу үшін ... жою жөн. Ауру ... ... ... ... ... препараттардың - фольбекстің,
тедионның, ... ... ... шашу ... Бұдан бұрынырақ ұяның шеткі қоректік рамкаларын алып
тастап бос кеңістік жасалынады. Ұяның ... ... ... ... онан саңлауларын, қосымша үйшігі мен корпусы арасын- дағы ... ... ... ... ... ... ... аралар
ұяларына оралғаннан кейін өндейді. Тедионның бықсыған таблеткаларын арнайы
темір пластинкаларда төменгі тесік арқьшы ұя ... ... ... ... ... әр ... 1 ... енгізіп, 5 сағат бойы
ұстайды. Фольбекс пен этилдихлорбензилатты (мөлшері 0,5 ... ... 7 күн ... ... ... ... этилдихлорбензилат
сіңірілген қагаз тілігін иіп, екі жағынан бірдей жағады және бықсып жанған
күйінде төменгі ... ... төбе ... ... бос кеңістігіне енгізеді.
Теменгі тесікті жауып немесе балшыкден жағып, ұяны ... ... 30 мин, ... 1 ... ... якобсони кенесінен пайда ... ... ... ауруы (ХШ сурет, 1-2-3). Ол орта үнді ... ... ... Азия ... ... ... біздің елде және Қиыр
Шығыста тараган. Бұл ауру орта үнді арасында байқалған, одан бал ... ... ... ішіде варроатоз кеңінен тарап, ара ... ... өте көн зиян ... ... ... дернәсілдерді,
куыршақтарды, есейіен жұмысшы араларды, аталықгар мен ... жөне ... ... ... ... ... ... түсті болып келеді, түктер басқан. Кене
денесінің ұзындыгы 1,1 мм ені 1,6 мм. ... ... ... оның ... 1,0 мм және ені 0,9 мм. ... 4 жұп ... ... Кенелер
қадалғыш-сорғыш ауыз аппаратымен аралардың хитин қатты қабыгын теседі.
Еркектері ... ... ... ал ... ... 2-3 айға ... 5-7 айға ... тіршілік етеді. Ұрғашы кене жалтырауық сопақ жұмырт-
қаларын аталықгар мен жұмысшы аралардың есейген ... ... ... ... Екі ... ... ... протонимфа, ал бұдан
дейтонимфа шығады. Жұмырткд ... ... ... ... ... ... ... ұрғашыла- рында 8-9 күнге, еркектерінде 6-7 күнге созылады.
Еркек аралардың ұрғашы аралармен жұптасуы аталық немесе жұмысшы ... ... ... өсіп ... ... ... ... кенелер аралардың, аталықгардың, солардың дернәсілдері мен
куыршақгарының гемолимфасымен қоректенеді. ... ара ... ... ал ... ... одан да көп кене ... Ауруға шалдыққан
куыршақгар өледі ... ... ... ... ... кейіпсіз
бунакденелілер пайда болады, аталықгар мен ... ... ... ... ... ... ұзақ ... ете
алмайды, бұл әсересе отбастардың қыстап шығуының нәтижесіне ұнамсыз әсер
етеді. Варроатоз ауруының жағдайында ... өзге де ... ... ... да өрбуі мүмкін.
Ауру белгілері. Варроатозбен зақымданған отбастың өсуі, жетілуі ... ... ... мұндай отбастар әлжуазданып барып жойьшады.
Ауруды анықгау үшін ... ... ... пен ара ... ... ... және ... кенелерді, ал ұялалардан
пинцетпен алынған ... - ... ... ... ересек тоғышарларды байқауға болады. Кенелер ұя ... ... ... ... ... үшін ... ... қоқсықгарды, өлген
араларды және жабық ұрықгың кесекшелерін (аталықгыкі болған жөн) жөнелтеді.
Аурудьщ таралуы. Ауру омарта маңында кенемен залалданған ... ... ауру ... жөне ... ұрықгары арқылы рамкаларды ауру отбастардан
отбастарға ауыстырып салғанда өрбиді. Ауру отбастар мен ... ұшып ... ... жөне омарталар қоныс ауыстырғанда ... ... ... ... көп ... ... байқауларға сәйкес,
жұқгырғаннан кейінгі ... екі ... ... ... басы ... ... тұрып, отбастардың дамуына кенет теріс өсер ете ... ... ... ... ... ... ауру жұқтырғаннан
кейінгі 2-3 жылдан соң басталады. ... ... ... ... дер ... анықтаудың жэне варроагозбен күресу үшін дереу ... ... мәні ... ... ... аурудың алғашқы белгілерін байқағанда, ауруға
шалдыққан омартаның барлық отбастарын жояды, кэрездерді ... ... ... мен ... ... ... Осы аурудан арылмаган
аудандардагы омарта- ларда ... ... оның ... әрі ... бер- мей ... алу және ара ... емдеу жөніндегі, шараларды
жүргізген жон.
Варроатозбен күресу үшін 20-дан астам препарат ұсынылды, алайда ... ара ... осы ... ... ... қамтамасыз ете алмайды.
Ара өсіру шаруашылығының тожірибесі мынаны көрсетеді: ... ... ... ... және химиялық терапиямен
ұштастырғаңда жэне осы инвазия бойынша ... ... ... ... ... ... ғана ... келетін зиянды мейлінше азайтуға
жөне ара отбастарын жетілдіру, өімділігін ... ... ... ... ... береді. Варроатоздың ара ... ... жэне ... ... зиянын кемітпестен, көбінесе
ұқыпсыз ара өсірушілер омартадағы аралардың құруын-куаңшьшықкд және шіре
токсикозына ұшырауын вар- ... ... ... ... ... күрескенде, аралардың өзге ауруларымен күрескендегідей, ара
отбастарын қо- ... ... ... ... ... ... зоогигиеналық жэне санитарлық-мал дэрігерлік ережелерді
мұқияг сақтау керек.
Қорытынды
Омарталардан адамға пайдалы құнды өнімдер өндіруге болады: ... ... ара ... ... ... ара ... ара уы және ... уақытта Қазақстан жағдайында ара шаруашылығы одан өндіретін таурлы
балдың көлемі ... ... ... ( 11 – 14000 т). ... та бұл
саладағы дән қоятын мәселе оларды аурулардан сақтап, ... ... ... ... ... ... ... табиғаты ,
өмір сүру заңдылығы тек ... ... ... ... өмір ... Бұл курстық жұмыста өсіп- өну ... ... ... ... балы - емдік-диеталық қасиеті бар құнды тағам. Кеңінен
пайдаланылатын кәдімгі канттан (дисахарид) айырмашылығы, бал ... ... оңай ... ... және жүзім қантынан тұрады.
Гүлдер шірнесін ара ... ... ... ... ... ... инвертаза
ферментінің әсерімен дисахаридтердің басым бөлігі ғлюкөза мен фруктозаға
қарапайым қантқа бөлшектенеді. Гүл ... ... мен ... ... % ... ... ара ... су 16-20 пайызға жуық. Бал құрамына
адам ағзасына оңай сіңірілетін тұз, көмір, фосфор және күкірт ... ... оның ... жетілуі үшін минералдық заттар — темір,
марганең, кальций, ... ... ... т.б. ... Балда шамалы
мөлшерде ферменттер (инвертаза, диастаза, каталаза т.б.) мен витаминдер
болады.
Бал мен балауыздан баска, бал ... ара уы, ... ... ара ... гүл ... ... ... алуға болады. Фармацевтикалық
өнеркәсіп шығаратын арнайы препараттар ретінде ара уы ... ... ... ... ... ... және басқа
ауруларды емдеген кезде қолданылады. ... ара ... ... ... ... ... тәжірибесінде жүрек-тамыр жүйесі кызметінің
бұзылуына байланысты ауруларды емдегенде және қан жаңарту ... ... ... ... ... ... ара сүті ... крем және жағатын
сықпа май даярлау үшін ... ... ... ... бар ара ... ... соңғы уакытта кейбір
ауруларға карсы күресу үшін медициналык және мал дәрігерлігі тәжіибесінде
кеңінен қолданьыып келеді.
Ауыл шаруашылық ... ... және ... ... ... ... арттыру жағдайында энтомофильдік дақылдарды
алмасып тозандандырудың ... мәні мен ... ... арта ... ... ... ... ірі ауыл
шаруашылық кәсіпорындарда энтомофильдік дақылдардың бір мезетте ... ... ... ... ... ... ... бунакденелілермен
(түкті аралармен, жеке-дара аралармен т.б.) ... ... ... ... оның үстіне бұлардың саны жыл ... ... ... ... ... өсімдіктедің негізгі тозандандырғыштары бал аралары
болып қала береді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1) Ж. ... П. ... ... Б.Р. ... ... www.google.ru
4) Ж.Б. Мырзабеков
Жалпы ...

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ара шаруашылығы жайлы8 бет
Ара шаруашылығы туралы39 бет
Мал шаруашылығы эмбриондар трансплантациясындағы донорлар, эмбриондар мен реципиенттер арасындағы әсерлесу19 бет
Микробалдыр Chlorella vulgaris және Chlorella pyrenoidosa штамдарының аралас дақылдарының қоюланған суспензиясын алып, құс шаруашылығының өнімділігіне әсерін зерттеу39 бет
Нарық жағдайында агроөнеркәсiп саласында майлы дақылдар iшкi кешенiн қалыптастыру және дамыту (Оңтүстік Қазақстан облысы агроөнеркісібі мысалында)23 бет
“Өндірістің ауыл шаруашылығымен байланысын жақсарту механизмдері”65 бет
Арал өңірінде табиғи-шаруашылық кешенді экологиялық орнықты дамытудың ғылыми негізі32 бет
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь