Кәмелетке толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен күресудегі ІІО-ның қызметі

Түсінік хат
Кіріспе
1. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз және панасыз қалудың алдын алу саласындағы мемлекеттік органдардың функциялары және өкілеттіктері
1.1 Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз және панасыз қалудың алдын алу саласындағы ІІО негiзгi мiндеттерi
1.2 Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң, Жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдардың құзыретi
1.3 Қазақстандағы кәмелетке толмағандардың ісі және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі комиссиялар
2. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз және панасыз қалудың алдын алу саласындағы мемлекеттiк саясат
2.1 Қазақстандағы балалардың құқықтарын қорғау инфрақұрылымы
2.2 Қазақстанда ратификацияланған балаларға қатысты халықаралық құқықтық актілер
2.3 Қазақстандағы балалар құқығын қорғау бойынша заңнама
2.4 Кәмелетке толмағандар арасында құқық бұзушылықтар профилактикасының халықаралық тәжірибесі
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кәмелетке толмағандар деген кімдер? Бұл терминді этимологиялық тұрғыдан - «кәмелеттік» жасқа толмаған адам деп түсіндіруге болады. Яғни, белгілі бір жас кезеңіне жетпеген тұлға. Және бұл кезеңнің шегі түрлі тарихи кезеңдер мен түрлі елдерде әртүрлі болды. Көптеген елдерде кәмелетке 18 жаста толады. Ал кейбір елдерде – кәмелеттік жас 21 жас болып табылады. Кәмелетке толмаған деп 18 жасқа толмаған баланы айтуға болады. Қай жастан басталады деген сауалдың туындауы заңды да. Үш жаста да, бес жаста да, тіпті он жастағы баланы кәмелетке толмаған деп айтуға бола ма?
«Кәмелетке толмаған» деген ұғым көп жағдайда заң терминологиясында қолданылады және қылмыстық жауапкершілік туындайтын жаспен байланыстырылады. Бұл жағдайда да бұл шек түрлі елдерде әртүрлі болады. Мысалы, Ұлыбританияда қылмыстық жауапкершілік 10 жастан басталады, Польшада - 13 жастан. Ресей мен Қазақстанда 14 жастан басталады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 78-бабына сәйкес, кәмелетке толмағандар деп «қылмыс жасаған уақытында он төрт жасқа толған, бірақ әлі он сегізге толмаған тұлғалар танылады» [43, 48 б.]. Осындай анықтамаға сәйкес, кәмелетке толмаған деп, 14 жастан 18 жасқа дейінгі баланы айтуға болады. Алайда 14 жасқа толмаған балалар да құқық бұзушылық жасайды. Егер бала 11-12 жаста болса және ол құқық бұзушылықты жасаса, онда ол қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Бірақ бұл жағдайда ол кәмелетке толмаған деп есептелуі мүмкін бе? Әр қоғамның өзіне тән идеологиясы болатынын ескерсек, біздің әлі күнге дейін қол жеткізе алмай келе жатқан кем тұсымыз дүние танымы мен көзқарасы өзгерген жастар қауымын жетелеп, дұрыс жолға салып жіберетіндей жаңа тәлім-тәрбие бағытының осалдығы дер едік. Жастар қауымымен айналысып жүрген мамандар қауымы да мұны жоққа шығармайды. Жылдан жылға күрделеніп бара жатқан жастар арасындағы тәлім-тәрбие жұмыстарын заман талабына сай жаңа жүйеге бейімдеу мақсатында өткізіліп жүрген алқалы жиындардың да оңды нәтижеге қол жеткізбей, жай әңгіме деңгейінен аса алмай қалатындығының астарында айналып өтуге болмайтын осындай ақиқат себептер бар сияқты. Қай кезде де қылмыстың кейде азайып, кейде көбейіп тербеліп отыратындығы қоғамдағы әл-ауқат деңгейінің ахуалына байланысты. Сондықтан да тарыдай шашылып жатқан тәлім-тәрбие жұмыстары мен патриоттық рухты бір бағытқа шоғырландыратындай қутты идеологияны экономикалық әлеуметтік мәселелермен қатар дамытпайынша уақыт шабысынан артта қалып, тұйыққа тіреле беретіміз белгілі жағдай. Осындай орыны ойсырай көрініп тұрған осал буын күнделікті тіршілікте жол таппай дағдарған көптеген жасөспірімдердің кейде жансақтықпен, ал кейде ауыр қылмысқа ашықтан ашық баруына өзінді ықпалын тигізетін негізгі факторларға айналып келеді. ҚР Қылмыстық кодексі аталған санаттағы тұлғалардың қылмыстық жауапкершілігінің ерекшеліктерін бекітіп, оны ерекше демографиялық топқа бөлудің жастық белгілерін анықтады.
Кәмелетке толмағандардың
1. Назарбаев Н. Ә. Ғасырлар тоғысында. – Алматы: Өнер, 1996.
2. Башкатов И.П. Бейресми жеткіншек-жастар топтарының психологиясы.
М.: Информпечать, 2000. – 336 б
3. Беличева С.А. Превентивті психология негіздері. – М.: «Ресейдің әлеуметтік
денсаулығы» Консорциумының редакциялық-баспа орталығы, 1993. –199б.
4. Бойко А.А. Оқушылардың бейәлеуметтік мінез-құлқының профилактикасының әлеуметтік-психологиялық аспектілері.// Бейімделу және
аман қалу. – 1995. – N10.
5. Боссарт А.Б. Жас немесе тәрбие парадокстары. – М.: Просвещение, 1991.
6. Жас және педагогикалық психология/ Петровский А.В. редак. – М., 1996.
7. Вилюнас В.К. Адам мотивациясының психологиялық механизмдері. – М., 1990.
8. Еникеева Д.Д. Кең тараған психиатрия. – М., 1998
9. Ермолич С.Я. Девиантты мінез-құлықтың ерте профилактикасының
тиімділігін арттыру шарттары ретінде жеткіншектердегі құнды-нормативтік
білімдер. //Әлеуметтік-педагогикалық жұмыс. –1999. – N6.
10. Заморев С.И., Кудрявцева С.В. Ойыннан тұлғаның дамуына. Практикалық
басшылық. «Ұйымдастыру ұжымдарында балаларды сауықтыру». – СПб.,
1995.
11. Захаров А.И. Баланың мінез-құлқындағы ауытқулар. – М., 1993.
12. Змановская Е.В. Девиантология: Ауытқушылық мінез-құлық психология-
сы. – М., 2003.
13. Кибирев А.А., Сеньчукова И.В. Мектеп жағдайында қатерлі топ балалары-
мен жұмыс үлгісі мен технологиясы – Оқу-әдістемелік құрал. – Хабаровск, 2005
14. Клышевич Н.Ю. Әлеуметтік ортадағы мектеп оқушыларының психикалық
бейімделуінің тиімділік шарттары.// Қазіргі заман жағдайында тұлғаның
ізгілікті қалыптасуы: мақалалар жинағы Торхова А.В. редак.. Мн., 1998.
15. Кон И.С. Ерте жастық шақ психологиясы. – М., 1989.
16. Кондратьева С.В. Практикалық психология: оқу-әдістемелік құрал. –
Минск: Университетское, 1997.
        
        Тақырыбы: «Кәмелетке толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен күресудегі
ІІО-ның қызметі»
Жоспар:
Түсінік хат
Кіріспе
1. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың,
қадағалаусыз және панасыз ... ... алу ... мемлекеттік
органдардың функциялары және өкілеттіктері
1. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық  бұзушылықтардың, қадағалаусыз
және панасыз қалудың алдын алу ... ІІО ... ... Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң, Жергiлiктi өкiлдi және атқарушы
органдардың құзыретi
3. ... ... ... ісі және ... ... ... комиссиялар
2. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың,
қадағалаусыз және панасыз ... ... алу ... ... ... балалардың құқықтарын қорғау инфрақұрылымы
2.2 Қазақстанда ратификацияланған балаларға қатысты халықаралық
құқықтық актілер
2.3 Қазақстандағы балалар құқығын қорғау бойынша заңнама
2.4 Кәмелетке толмағандар арасында құқық ... ... ... әдебиеттер
Түсінік хат
“Кәмелетке толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен күресудегі ІІО-ның
қызметі”
Әкімшілік құқық пәні бойынша
Бітіру жұмысы
Т Ү Й І Н ... ...... ... құқық пәні бойынша кәмелетке
толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен күресудегі ІІО-ның ... ... ... ... ... ... ... институттың жеткілікті ғылыми зерттелмегенімен
түсіндіріледі.
Зерттеудің ... мен ... ... ... ...... толмағандар арасындағы
қадағалаусыздықпен күресудегі ІІО-ның қызметін белгілеп, ... заң ... орын ... нақтылы көрсетілуін анықтау.
Осы мақсатқа сәйкес зерттеудің міндеттері мыналар:
1. Әкімшілік құқықтық ... ... ... ... ... анықтау.
2. кәмелетке толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен күресуге қысқаша
сипаттама беру.
3. ... ... ... алудағы кәмелет жасына толмағандар тұлғасының
мәнін ашу.
4. Анықтауға жататын мән-жайларды белгілеу.
5. Кәмелетке толмағандар ... ... ... ІІО-ның
қызметінің әрекеттерін сипаттап беру.
6. Кәмелетке толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен ... ... ... ... ... ... мен тәсілдемесі
Зерттеудің методологиялық және теориялық негізі – диалектика ... ... және ... ... ... ... ... және криминология ғылымдарының басты-басты қағидалары мен
тұжырымдары болып табылады.
Зерттеудің объектісі – ... ... ... ... ІІО-ның қызметі болып табылады.
Зерттеудің нақты заты – ... ... ... күресудегі ІІО-ның қызметі, олардың жасы ... ... ... және ... заң ... және ... ... жолдары табылады.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңалығы – Қазақстан Республикасында тұңғыш
рет арнайы түрде кәмелетке толмағандар ... ... ... ... ... зерттелуінде жатыр.
Зерттеудің құрылымы мен көлемі
Дипломдық жұмыстың құрылымы Кіріспеден, 2 ... ... ... ... ... ... көлемі 66 бет.
Кіріспе
Кәмелетке толмағандар деген кімдер? Бұл ... ... - ... ... ... адам деп түсіндіруге
болады. Яғни, белгілі бір жас кезеңіне жетпеген ... Және бұл ... ... ... ... мен ... елдерде әртүрлі болды. Көптеген
елдерде кәмелетке 18 жаста толады. Ал кейбір ...... жас ... ... ... Кәмелетке толмаған деп 18 жасқа толмаған баланы айтуға
болады. Қай ... ... ... ... ... ... да. Үш жаста да,
бес жаста да, тіпті он жастағы баланы кәмелетке толмаған деп ... ... ... ... ұғым көп ... ... ... және қылмыстық жауапкершілік ... ... Бұл ... да бұл шек ... ... ... ... Ұлыбританияда қылмыстық жауапкершілік 10 жастан басталады,
Польшада - 13 жастан. Ресей мен Қазақстанда 14 ... ... ... ... ... ... сәйкес,
кәмелетке толмағандар деп «қылмыс жасаған уақытында он төрт жасқа ... әлі он ... ... тұлғалар танылады» [43, 48 б.]. Осындай
анықтамаға сәйкес, кәмелетке толмаған деп, 14 ... 18 ... ... ... ... ... 14 жасқа толмаған балалар да құқық ... Егер бала 11-12 ... ... және ол ... ... жасаса, онда
ол қылмыстық жауапкершілікке тартылмайды. Бірақ бұл жағдайда ол кәмелетке
толмаған деп есептелуі ... бе? Әр ... ... тән  ... ... ... әлі ... дейін қол жеткізе алмай келе жатқан
кем тұсымыз дүние танымы мен көзқарасы өзгерген ... ... ... ... салып жіберетіндей жаңа тәлім-тәрбие ... ... ... ... ... ... жүрген мамандар қауымы да мұны ... ... ... ... бара ... жастар арасындағы тәлім-
тәрбие жұмыстарын заман талабына сай  жаңа жүйеге бейімдеу ... ... ... ... да оңды ... қол ... ... деңгейінен аса алмай қалатындығының астарында айналып өтуге
болмайтын осындай ақиқат ... бар ... Қай ... де қылмыстың кейде
азайып, кейде көбейіп тербеліп отыратындығы қоғамдағы әл-ауқат ... ... ... да ... ... ... ... мен патриоттық рухты  бір бағытқа шоғырландыратындай  қутты
идеологияны экономикалық әлеуметтік мәселелермен  ... ... ... ... ... тұйыққа тіреле беретіміз белгілі жағдай. Осындай
орыны ойсырай ... ... осал буын ... ... жол ... ... жасөспірімдердің кейде жансақтықпен, ал кейде ауыр
қылмысқа  ашықтан ашық ... ... ... ... ... ... келеді. ҚР Қылмыстық кодексі аталған санаттағы
тұлғалардың қылмыстық жауапкершілігінің ерекшеліктерін ... оны ... ... ... ... белгілерін анықтады.
Кәмелетке толмағандардың жағдайлары ғалымдар мен тәжірибелік
қызметкерлердің көңілін ... ... ... ... Ең ... ... ... қалып теріс қылық жасап отырған тұлғалар,
кейіннен, әдетте, түзеуге ... және ... ... ... ... ... келген қоғамның ерекше қамқорлығы пәні ретінде өсіп келе ... ... ... және ... ... ... пайда болатын
маскүнемдік, есірткіқұмарлық, ... ... ... ... ... ... ... ҚР Конституциясының 27 бабына
сәйкес мемлекетпен танылатын және қорғалатын маңызды құндылықтардың бірі
болып табылып, ... шақ ... ... ... ... ... соңғы
жылдарда объективтік түрде  ... ... ... ... адамгершіліктік, құқықтық және физикалық тәрбиелеу жеткілікті
көңіл бөлінбейді, оған кейде аса қатігездікпен олардың тарапынан жасалатын
теріс қылық ... ... өсуі куә ... Мәселен, 10 жыл ішінде
(1995-2005ж.ж.) кәмелетке толмағандармен жасалатын қылмыстың саны ... ... ... 2,1 есе ... ... ... 92,6% ... толмағандардың қадағалаусыздығымен күресу көптеген ғалымдардың,
зерттеушілердің ... пәні ... ... Бұл ... М. Нарикбаев,
К.Бегалиев, Е. Қайыржанов, Д. ... В. ... В. ... В.
Щепельков сияқты белді ғалымдардың еңбектері қолданылды.
Бұл жұмыста кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін арттыру бойынша ұсыныстар ... ... ... ... ... күресудің тиімді шараларын іздеу,
анықтау мақсатында оның «жалпы шолу» аспектісіне ... ... ... шет ... ... де ... ... қоғамдық қатынастар қалыптастыру оңай шаруа емес. Оны қоғамдық
өмірдің түрлі қырларынан көруге болады.
Нарықтық қатынастарға ... ... ... ... көптеген
қала мен дала тұрғындарының өмір сүру дәрежесінің төмендеуі біршама
келеңсіз құбылыстармен ... ... бір ... белгісі - қоғамдық және құқық тәртібін бұзу, оның ең
қауіпті түрі – ... ... ... мен ... жұмыстың негізгі мақсаты – кәмелетке толмағандар арасындағы
қадағалаусыздықпен күресудегі ... ... ... ... заң ... орын ... ... көрсетілуін анықтау.
Осы мақсатқа сәйкес зерттеудің міндеттері мыналар:
1. Әкімшілік құқықтық ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен күресуге қысқаша
сипаттама беру.
3. Теріс қылықтардың алдын алудағы кәмелет жасына ... ... ... ... ... мән-жайларды белгілеу.
5. Кәмелетке толмағандар арасындағы қадағалаусыздықпен күресудегі ІІО-ның
қызметінің әрекеттерін сипаттап беру.
6. Кәмелетке толмағандар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... мен тәсілдемесі
Зерттеудің методологиялық және теориялық негізі – диалектика заңдары,
социология, педагогика және ... ... ... ... ... және ... ... басты-басты қағидалары мен
тұжырымдары болып табылады.
Зерттеудің объектісі – ... ... ... ... ... қызметі болып табылады.
Зерттеудің нақты заты – ... ... ... ... ІІО-ның қызметі, олардың жасы кәмелетке
толмағандарға қатысты ... және ... заң ... және ... ... ... табылады.
Дипломдық жұмыстың ғылыми жаңалығы – Қазақстан Республикасында тұңғыш
рет ... ... ... ... арасындағы қадағалаусыздықпен
күресудегі ІІО-ның қызметі мәселесінің зерттелуінде жатыр.
Зерттеудің құрылымы мен ... ... ... Кіріспеден, 2 бөлімнен, қорытынды мен
әдебиет тізімдерінен тұрады. Жалпы көлемі 66 бет.
1. Кәмелетке толмағандар арасындағы ... ... ... ... ... ... алу саласындағы мемлекеттік органдардың
функциялары және өкілеттіктері
1. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық  бұзушылықтардың, қадағалаусыз
және панасыз ... ... алу ... ІІО ... ... ... ... құқық бұзушылықтардың профилактикасы
мен балалардың қадағалаусыз және ... ... ... алу мәселесі
кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар, қадағалаусыз, ... және ... жат ... ... алуға, оларға ықпал ететiн
себептер мен жағдайларды анықтауға және ... ... ... ... оларды тәрбиелеу, оқыту және бағып-күту жөнiндегi
мiндеттерiн орындамайтын не олардың мiнез-құлқына терiс әсер ... ... ... ... да ... өкiлдермен жеке профилактикалық жұмыстарды
қоса жүзеге асыратын ... ... ... және өзге де
шаралар жүйесі болып табылады[2.336].
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық  бұзушылықтардың, қадағалаусыз
және ... ... ... алу ... Iшкi ... органдары өз құзыретi
шегiнде:
      1) панасыз қалған балаларды, яғни тұрғылықты жерi жоқ ... бала ... ... ... ... ... тәрбиелеу, оқыту, бағып-күту ... өз ... және ... ... ... терiс әсер ететiн олардың
ата-аналарын немесе ... ... ... ... ... және ... жеке профилактикалық жұмыс жүргiзедi;
      2) кәмелетке толмағандарды құқық бұзушылықтар, қоғамға қарсы ... ... ... не ... қатысты басқа да құқыққа қарсы ... ... ... ... ... толмағандарды тәрбиелеу,
оқыту және (немесе) бағып-күту жөнiндегi өз мiндеттерiн орындамайтын немесе
тиiсiнше орындамайтын, не олардың мiнез-құлқына терiс әсер ететiн ... ... мен ... ... ... оқу, тәрбие және кәмелетке толмағандарды қадағалауды жүзеге
асыруға мiндеттi өзге де мекеменiң басқа да қызметкерлерiн анықтайды ... ... ... ... ... ... ... 3) кәмелетке толмағандар жасаған немесе олардың қатысуымен жасалған
әкiмшiлiк құқық бұзушылықтар мен ... ... ... ... ... және ... итермелейтiн
себептер мен жағдайларды жою жөнiнде шаралар қолдану туралы ... ... ... бақылауды қамтамасыз етедi;
      4) ата-анасының қамқорлығынсыз қалған ... ... ... ... ... ... ... немесе
қорғаншылыққа алуды ресiмдеуге жәрдемдеседi;
      5) арнаулы бiлiм беру ұйымдарына және ерекше режимде ұстайтын бiлiм
беру ұйымдарына ... ... ... ... ... ... 6) қоғамнан оқшаулауға байланысты емес жазаларға және өзге де
қылмыстық-құқықтық ықпал ету ... ... ... толмағандардың
өмiр салтын және мiнез-құлқын бақылауды ... ... ... қылмыстық-атқару инспекцияларына жәрдемдеседi;
      7) Әдiлет министрлiгiнiң қылмыстық-атқару инспекцияларымен бiрлесе
отырып, балаларын ... ... және ... жөнiндегi өз мiндеттерiн
орындамайтын және (немесе) олардың ... керi әсер ... ... ... ... ... кейiнге қалдырылған сотталған әйелдерге қатысты материалдар
дайындайды;
      8) ... ... ... ... ... ... ... және қоғамға жат iс-әрекеттерi, оған ... мен ... ... ... органдар мен мекемелердi хабардар
етедi;
      9) кәмелетке ... ... ... және ... ... құқықтық тәрбиелеуде бiлiм беру органдарына жәрдемдеседi;
      10) он ... ... ... және ... ... жасаған кәмелетке
толмаған адамдарды, егер оларды дереу ... ... ... ... ... ... жiберiлетiндердi заңда белгiленген
тәртiппен Уақытша оқшаулау, бейiмдеу және оңалту орталықтарында ұстайды
және бағып-күтедi;
      11) үш ... он ... ... дейiнгi, сондай-ақ ата-аналарының немесе
олардың орнындағы адамдардың ... ... ... ... ... ... ... және оңалту орталықтарына
жеткiзедi және бағып-күтедi, оларды кейiннен қамқоршылық және ... ... Ішкі ... ... ... ... және мемлекеттік емес ұйымдармен бірлесіп Үкіметтің 2008 жылғы
28 мамырдағы № 518 ... ... ... Республикасында
кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыздықтың
және панасыз қалудың алдын алу жөніндегі 2008 - 2009 ... ... ... үшін мынадай жұмыстарды атқарады[3.199]: қадағалаусыз
қалған балаларды, яғни ... ... ... ... өкiлдерiнiң,
сондай-ақ педагогтардың, тәрбиешiлердiң және кәмелетке толмағандарды
қадағалауды жүзеге асыруға мiндеттi басқа да ... ... және өзге ... ... ... оны ... оқыту және (немесе)
бағып-күту жөнiндегi мiндеттердi орындамауы немесе ... ... не оның ... ... бала ... ... жөнiндегi функцияларды
жүзеге асыратын ұйымдардан өз еркімен ... ... ... ... ... толмаған балаларды (Қазақстан Республикасының
кейбір ... ... ... ... және ... ... ... бұзушылықтардың алдын алу мәселесі бойынша
толықтырулар мен өзгерістер енгізу (кәмелетке толмағандардың ... ... болу ... заңнамалық анықтау мақсатында) Кәмелетке
толмағандардың ... ... бару ... ... ... Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне балалардың
қадағалаусыз қалуының профилактикасы және кәмелетке ... ... ... ... алу ... ... ... мен
өзгерістер енгізу туралы» (Үкіметтің 2008 жылғы 28 мамырдағы № 508 ... ... ... Парламент Мәжілісіне қарауға енгізген болатын. Заң
жобасында кәмелетке толмағандарды заңды өкілінсіз немесе олардың орнындағы
адамдарсыз түнгі уақытта ... ... ... ... дейінгі) ойын-
сауық орындарына болуына тыйым салынады, кәмелетке ... ... ... ... ... үшін ата-аналары, сондай-ақ аталған
ойын-сауық орынының лауазымды адамдары сағат ... ... бұл ... кіргізгені үшін әкімшілік жауапкершілікке тартылады. Кәмелетке
толмағандар арасындағы қадағалаусыздықтың және құқық бұзушылықтардың алдын
алу, ... ... ... ... ... ... және ... актілер жинағын дайындау және жариялау; қиын ... ... ... балалары бар отбасыларын анықтау және есепке алу, сондай-ақ
олармен ... ... ... ... ... ... құралын әзірлеу және жариялау; қиын тіршілік ... ... ... мен балаларға психологиялық көмек көрсету жөнінде отбасы мен
балаларға әлеуметтік көмек ... ... және ... орталығының өзара іс-қимыл жасасу тәртібін
реттейтін анықтамалық құралын ... және ... ... арасындағы қадағалаусыз және ... ... ... ... алуда және олардың құқын қорғауда ... ... ... ... ... ... және ... Жоспарды
орындау үшін Ішкі істер министрлігі мүдделі мемлекеттік ... ... және ... ... ... жинағын, сондай-ақ
кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алу мәселелері
бойынша анықтамалық көмек ... ... ... мен ... көмек құралдарын практикада пайдалану үшін
аумақтық ішкі істер және білім органдарына жолданды.
Жасөспірімдер арасындағы ... ... ... ... ... жедел-профилактикалық іс-шараларды жүргізу ... Ішкі ... ... ... мүдделі мемлекеттік органдармен
бірлесіп республикалық екі кезеңді "Жасөспірім" және "Жаппай оқыту" ... ... ... Осыған ұқсас ... ... ... толмаѓандардыњ арасындаѓы ќылмыстыњ
ескерту жєне алдын алу, есірткі жєне психотропты заттарды, ... ... ... ... аныќтау, сондай-ақ
жасµспірімдерді ќоѓамѓа ќарсы ... ... ... ... ... ... ... ішімдіктер мен темекі сату фактілерін,
сабаќтан жалтарған ... ... ... табылады. Аѓымдаѓы жылы
б±л іс-шаралар 7-11 ... жєне 19-30 ... ... ... ... бармайтын балалар мен жасөспірімдерді анықтау жөніндегі
жұмыстарды ұйымдастыруға байланысты келесі мағлұматтар бар. ... ... ... себептер мен жағдайларды жоюға шаралар ... ... ... 7,5 мыњнан астам мектеп бар, оларда ... ... бала ... ... ... ... мен ... маќсатында ішкі істер органдары білім органдарымен бірлесіп
дәлелсіз себептермен оќу ... ... ... ... ... ... тұрақты негізде ж‰ргізіледі. 
2007-2008 оќу жылдарында "Жаппай ... ... ... ... ... ... 1571 кємелетке толмаѓан аныќталѓан,
олардыњ 1052-сі мектепке ... ... оќу ... бармауына ықпал ететін себептер мен
жаѓдайларды талдау оќыѓысы ... ... ... ... ... ... жєне ... тµмен отбасында т±ратын балалар екенін
кµрсетті. Көрсетілген себептер мен жаѓдайларды жою ... ... орта ... ... алумен қамту мєселелері Кємелетке толмаѓандардыњ
ќ±ќыќтарын ќорѓау ... ... ... ... ... негізде
ќаралады, онда аз қамтылған отбасыларѓа мекенжайлық материальдыќ кµмек
кµрсетудіњ ќажеттігі туралы шешімдер ќабылданады. 
Сонымен ... ... ... ... ќорѓау маќсатында
аѓымдаѓы жылы 2 мыњ ата-ана мен оларды ... ... ... ... міндеттерді орындамаѓаны ‰шін єкімшілік жауапкершілікке
тартылды, 855 ата-ана ќ±ќыѓынан айырылғандығы тұралы ақпараттар ... 11 ... ... ... ‡кіметі жанындаѓы кємелетке
толмаѓандардыњ ќ±ќыќтарын ќорѓау жµніндегі ... ... ... ... толыќ кµлемде мектепке баруын жєне міндетті
т‰рде орта білім алуын ќамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... 0-ден 18 жас аралыѓындаѓы балаларды есепке алу бойынша
бірыңғай талаптарды аныќтау маќсатында Балалар мен ... ... ... Ќазаќстан Республикасыныњ жалпы білім беру мектептеріндегі
оќушылардыњ ќозѓалысының тєртібі туралы ережеге толықтырулар мен ... ... ... ... ... ж±мыс жасалынған. Жергілікті
атқарушы органдармен бірлесіп құқық бұзушылықтарға ... ... ... ... ... қызмет желісін кеңейту; жазғы
демалыс кезінде балалар мен жасөспірімдердің бос ... ... және ... ... аула ... құру жөнінде шаралар
қабылдауға байланысты
Балалар мен ... ... ... кезінде демалыстарын
±йымдастыру, денсаулыќтары мен бос уаќыттарын бос ... ... ... ... ... ... ... ќылмысыныњ, панасыз және ќадаѓалаусыз қалуының алдын алу
‰шін ќажетті жаѓдайларды жасау ... ішкі ... ... ... органдармен жєне үкіметтік емес ±йымдармен бірлесіп ... ... ... ... ... мен ... демалыстарын,
денсаулыќтары мен бос уаќыттарын тиімді µткізулерін ±йымдастыру ... ... ... 2008 ... 18 ...... орындау жөнінде шаралар ќабылдауда. Аѓымдаѓы жылы жазѓы демалысты
µткізу кезеңінде республикада 8,5 мыњнан ... ... оныњ ... 7,7 ... ... ... ал 398 ќала сыртындағы лагер ж±мыс істеді. 
Тєрбиеленуі қиын балалар ‰шін жүктемесі орынға ... ... ... ќосымша 14 жазѓы лагер ашылды, 173 (10335) дене
шыныќтыру ... ... ... ... орындары, сонымен ќатар 17062
(414045) абаттандыру жєне кµгалдандыру жасақтары ашылды.
Ќоѓамдыќ тєртіпті қорғауға 1743 ... ... ... оныњ
ішінде мектеп жанындағы лагерлерде - 1335 жєне 409-ы ќала сыртындағы
лагерлерге ... ... мен бос ... ... ... 1,5 млн. бала ... оныњ ... 18 мыњ жетім,
26 мыњѓа жуыѓы ата-ананың ... ... ... 9,7 ... ... ішкі
істер органдарында профилактикалық есепте тұратындар.
Сонымен қатар кємелетке толмаѓандар ... ... ... алу ... ... баѓыттардыњ бірі балалар мен жасµспірімдердіњ бос
уаќыттарын µткізін ±йымдастыру болып табылады. 
Ќазіргі уаќытта республикада 700-ден ... ... клуб ... ... ... ... профилактикалық есепте т±рѓан кємелетке
толмаѓандармен, сондай-ақ қолайсыз ... ... ... шараларын µткізу бойынша ж±мыстар ж‰зеге асырылуда. 
Кәмелетке толмағандар арасындағы қылмыстың жай-күйіне, ... және ... ... ... балалар мен жасөспірімдердің
құқыққа қарсы мақсатында қолданылып ... үлгі мен ... ... ... ... жүргізуге қатысты
Жасµспірімдер арасындаѓы ќ±ќыќ б±зушылыќќа ќарсы к‰рес пен ... ... ішкі ... ... ... ... бірі болып отыр жєне µз
құзыреті шегінде барлыќ мемлекеттік ... ... ... ... жөніндегі кешенді ж±мыстыњ құрамдас бµлігі болып
табылады. 
Соњѓы жылдары жасµспірімдердіњ арасындаѓы ... ... ... деңгейін 6-7%-ға дейін жыл сайын тµмендетуге ќол
жетті. Аѓымдаѓы жылдыњ ... бері ... ... ... - 4,3 % (4763-тен 4556-ѓа) ... ... ... ... жаѓдайдыњ дєрежесі айтарлыќтай
жоѓары болып отыр, кємелетке толмаѓандар ... ауыр ... ... Олар ... ќылмыстардыњ кµбі (80%-ға жуыѓы) пайдакүнемдік
сипатта болып келеді, єрбір екінші ќылмысты жалпы білім беру ... мен ... ... (43,9%) жасайды. Ішкі істер
министрлігі ... емес ... жєне ... ќоѓам
институттарымен µзара іс-қимыл жасасу үшін кємелетке толмаѓандар ... ... ... алу ... ±йымдастырушылыќ жєне практикалыќ
шараларды ж‰зеге асыруда. 
Б±л ... ... ... ... ... ... ... білім органдарымен бірлесіп мектеп полиция инспекторлары сияқты алдын
алу институтыныњ желісі ... ... ... уаќыттаѓы штат саны
1207 бірлікті ќ±райды. 
Халықаралық тєжірибелерді ... ... ... ... ... ж‰йесін ќ±ру мєселесі жасалды. Осы ... ... ... 1 ... ... ... жєне ... ќалаларында ювенальды
полицияның пилоттық жобасы енгізілді, онда жасµспірімдер арасындаѓы
ќылмысты ашу мен ... ... ... ... ... ... ... жµніндегі инспекторлар, жедел ќызметкерлер мен
тергеушілер ќатысады. ... ... б±л ... ... ... саны ... 15-ке ... жєне "Жаппай оқыту" республикалыќ жєне ... ... ... ... ... ж‰ргізеді, оныњ шењберінде
кємелетке толмаѓандардыњ арасындаѓы ќ±ќыќ б±зушылыќтыњ ескерту жєне ... ... ... ... ... ... ету жөніндегі
шаралар ќабылдануда. Кємелетке толмаѓандардыњ ... ... ... ... шаралар ќабылдануда. Осы жылы тек ішкі ... осы ... 188 ... ... бастамасы бойынша есірткі ќылмысы, оныњ ішінде кємелетке толмаѓандарды
есірткі ќылмыстарын жасауѓа ... жєне ... үшін ... ... баѓытталѓан Зањ ќабылданды. 
Сонымен қатар жастар арасында нашаќорлыќтыњ ескерту маќсатында "Астана-
есірткісіз ... атты ... ... ... асырылуда. Осыѓан ±ќсас
баѓдарламалар басќа µњірлерде де жұмыс істейді. Сонымен ... ... ... ... ... буындардың адамгершілікке тәрбиелеудің
аспектілерін, олардың психикалары мен ... ... ... қажет. Осыған байланысты ІІМ-де 2009 жылы ... ... ... кедергі келтіретін, телеарналарда, баспасөз өнімдерін
шығаруда және аудиовизуалды өнімдерді ... ... ... заң ... ... ... қатар ІІМ-нің жүйесінде жұмыс істейтін 18 Кәмелетке толмағандарды
уақытша оқшаулау, бейімдеу және оңалту орталықтары ... ... ... ... етуде, осы жылы онда 7 мыңнан астам бала ұсталды.
Орталықтар балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... оларға үш жастан он сегіз
жасқа дейінгі ата-аналары немесе басқа заңды өкілдерін ... ... және ... ... ... Кеңес
жолдауында (2006 жылдың 20 маусымындағы «Қазақстан ... ... ... ... ... заңнамада
кәмелетке толмағандарды Орталықтарда ұстау үшін негіз жоқ ... ... ІІМ ... ... ... ... және ... орталықтарында ұстау негіздері мен тәртібін нығайту
мәселелері бойынша заң жобасы әзірленді. Сонымен қатар қазіргі күні ... ... ... ... ішкі ... ... ... уақытша оқшаулау, бейімдеу және оңалту орталықтарының кейбір
функцияларын беру мәселесі қаралуда. Ағымдағы жылы кәмелетке ... ... ... ... алу мәселесі Қазақстан Республикасы
Парламент Сенатының дөңгелек үстелінде (7 сәуір), ... ... ... органдары Үйлестіру Кеңесінің отырысында (10 қазан), сондай-ақ
Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы кәмелетке толмағандардың ісі ... ... ... ... ведомствоаралық комиссия (11 желтоқсан)
отырысында қаралды. Девиантты мінез-құлықты балаларға арналған арнайы
ұйымдарды құру ... ... ... ... ... ... алдын алуда ықпалды рөлді білім беру органдары ... ... ... ... ... арнайы мектептер
атқарады, оларға құқықтық және тәрбие беру ... ... ... ... ... тәуелділіктен емдеу, сондай-ақ оларды
қандайда бір дағдыға оқыту қарастырылған. 
Елімізде ... ... 10 ... беру ұйымы (оның ішінде 2-еуі ерекше
ұстау режимімен) жұмыс істейді, оларда 439 кәмелетке толмаған тәрбиеленеді.
Сондай-ақ, еліміздің кейбір өңірлерінде ... ... ... ... ... ... және Астана қаласында) девиантты мінез-
құлықты балалар және жасөспірімдер арналған арнайы білім беру ... ... Ішкі ... ... көрсетілген облыс
әкімдіктеріне осындай мектептер ашудың қажеттігі туралы ... ... ... 20 ... ...... хат). 
Қазіргі уақытта аталған мәселе Астана қаласы және Алматы облысында оң
шешілді. Ақмола, ... және ... ... ... ... ... қазіргі күні арнайы білім беру ұйымдары жартылай ғана
толтырылғанын атап ... жөн. ... ... ... ... ... ... негізгі себептердің бірі болып ... ... ... көбі құқық бұзушылықтарды қайта жасайды. Білім
беру арнайы ұйымдарында үйлерін үйден өз ... ... ... кәмелетке
толмағандарды орналастыратындығын ескере отырып, кәмелетке ... ... беру ... ... ... шешім қабылдау құзіретін
Кәмелетке толмағандардың ісі және ... ... ... бойынша
комиссияға жүктеуді ойлаймыз
Оқу мекемелеріне бекітілген кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... лауазымын
енгізуді арықарай жүргізуге қатысты Кәмелетке ... ... ... алу ... ... ... жүргізілетін жұмыстың тиімділігін
арттыру мақсатында елімізде 2000 жылдан ... ... және ... ... ... ... білім беру мекемелеріне
тіркелген кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... ... ... кезең-кезеңмен
енгізілуде. 
Қазіргі уақытта өңірлерде осындай 1207 қызметкер бар. «Мектептегі» полиция
инспекторларының қосымша 189 ... ... ... мәселе шешілді. 
«Мектептегі» полиция инспекторларының мектеп директорларымен және
педагогикалық ұжыммен ... ... ... тиімділігін арттыру, сондай-
ақ мектеп оқушылары арасында құқық бұзушылықтың ... ... жаңа ... ... ... үшін 2008 ... 12 ... Астана қаласының ІІД-
де Қазақстан Республикасы Ішкі ... және ... және ... ... кеңесі өтті. Осыған ұқсас кездесулер ... ... ... ... ... жастар арасындағы құқық бұзушылықтың алдын алуда
оқу орындары мен ішкі істер органдарының өзара іс-қимыл ... ... ... және ... ... ... әзірленді және бекітілді (ІІМ-нің 2008
жылғы 12 желтоқсандағы № 471 бұйрығы, ... 2008 ... 4 ... ... ... ... Құқық бұзушылықтың алдын алу жөніндегі кеңес жұмысын
жандандыруға, кәмелетке толмағандар өмірде қиын жағдайға тап болған жағдайы
нашар отбасылар ... ... және ішкі ... ... уақтылы
хабарлауды қамтамасыз етуге, сондай-ақ ... ... және ... ... ... құқықтық сауаттылығын
арттыруға бағытталған іс-шаралар көзделген.
Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі отырысының хаттамасын ... ... ... ... және ... ... және бюджеттік
жоспарлау министрліктері, сондай-ақ әкімдер ... ... ... ... ... бөлінетін қолда бар штат санын немесе
қосымша штат ... ... ... «мектептегі» полиция инспекторлары
лауазымдарын қосымша енгізу қажеттілігі туралы мәселені ... ... ... полиция инспекторлары штаттарының
жасақталуын талдауды ескере отырып, Ішкі ... ... ... және ірі ауыл мектептерін осындай лауазымдардың қажетті санымен
толық қамту туралы хаттар жолдады. Бүгінгі ... ... ... ... оның ... қалалық оқу орындарында-779 және ірі ауыл
елдімекендерінде -3456 ... ... ... ... Жоспар аясында
өткізілген іс-шаралар туралы мемлекеттік органдар мен ... ... ... ақпараттарды орналастыруға байланысты
Ішкі істер министірлігімен ведомстволық веб-сайттарды ақпараттық қолдау
бойынша ... ... онда ... ... әлеуметтік сұрау,
сондай-ақ кәмелетке томағандар арасында алдын алу ... ... ... көруімізге болады. Жыл басынан бері ІІМ-нің сайтында
ішкі істер министрлігінің әртүрлі бағыттғы 16 интернет-конференция болды,
онда ... ... ... ... ... жылдың мамыр айында ІІМ-нің
ресми сайтында БжҒМ бірлесе, ... ... ... екі ішкі ... ... вице-министрлерімен жалпы білім беру оқу мекемелері ... ... ... түскен сұраныс және (600 астам) және олардың мазмұндары бойынша,
ішкі істер және ... беру ... ... жас ұрпақтың үлкен қызығушылық
танытуы туралы қорытынды шығаруға ... ... ... ... толмағандарды құқықтық тәрбиелеуге,
қазақстан полициясының имиджін, өркендеуші ... ... ... ... ... да ... ықпал етеді. Ішкі істер органдарының
қызметкерлерімен мүдделі мемлекеттік органдармен бірлесе, еліміздегі оқу
орындарында бұқаралық ақпарат құралдарын ... ... ... ... және мамандарды шақырумен семинарлар, құқықтық тақырыптағы
лекция, ... және т.б. ... ... ... ұйымдастырылады.
Ағымдағы жылдың басынан бері 62 мыңға жуық сөз сөйлеулер ... ... 57101 оқу ... 8437 – ... ақпарат құралдарында
өткізілді. Жоспар шегінде өткізілген шаралар туралы ақпараттар ішкі істер
министірлігінің сайтында (“Ресми ... ... ... ... ... материалдары” бөлімі).
Кәмелетке толмағандардың құқық бұзушылық жасауын ықпал ететін ... ... ... қатысты Ағымдағы жылдың 11 айының қорытындысы
бойынша, жеткіншектік қылмыс ... ... ... ... ... ... ... санының төмендеуін көрсетеді, -4,3%
(4763-тен 4556-ға). Алайда тәжірибе құқыққа қарсы әрекеттерінің қоғамдық
қауіптілік ... ... ... ... көрсетеді. Мәселен, Маңғыстау
- 44,1% (102-ден 147-ге), Алматы – 10,9% ... ... ...... ... және ... Қазақстан облыстарында – 8,9 % (315-тен 343-
ке) кейбір аймақтарда кәмелетке толмағандармен жасалған ... ... ... ... ... ... әрекеттерді жасаудың себебі мен жағдайының
талдауы, жасөспірімдік қылмыстың қалыптасуы мен ... ... ... ... ... және құқық бұзушылық жасауға алғышарт бар екендігін көрсетеді,
мұнда келесі жағдайлар елеулі роль ... ... ... ... кері әсер ... ... ... маскүнемдікке,
нашақорлыққа, жезөкшелікке, қаңғыбастыққа және қайыршылыққа тартатын орта,
сондый-ақ, отбасы тарапынан тиісті ... ... кері әсер ... қылмыс деңгейіне әсер ететін маңызды мәселелердің бірі,
отбасындағы тұрмыстық жағдайдың нараш ... ... ... ішкі істер
органдарының алдын алу есебінде 12 мыңнан ... ... ... нашар
отбасы тұр, мұнда 34 мыңға жуық бала бар.
Ішкі ... ... ... ... мүмкіндіктің барлық
спектрі қарастырылған. Алайда, бүгін ... ... ... ... әлеуметтік-бағдарлы етіп жасау қажет, бірінші кезекте оларға
қолдау және ... ... ... ... ... нашар
отбасыларменжұмыстың тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде
орналастыру мәселесін ... ... ... шара ... ... ... қалмай дамуына және мектепке дайындалуына көмек
көрсетеді.
Кәмелетке толмағандарды тиісті ... ... алу үшін ... ... еңбекпен қамту органдарына ақпаратты жолдауды тәжірбиеге енгізу.
17-тармақ бойынша (Кәмелетке толмағандар мен ... ... ... ... ... ... алдын алу және олардың құқығын
қорғаудың өңірлік іс-шара жоспарларын әзірлеу және іске асыру)
Жоспарды орындауда ... ... ... және ... әкімдеріне
кәмелетке толмағандар және жастар арасындағы қылмыспен күрес, құқық
бұзушылықты ... ... ... іс-шаралар жоспарын дайындау және
жүзеге асыру тапсырылды.
Қазіргі таңда, Астана, Алматы қ. Алматы, Ақмола, Ақтөбе, Атырау, Батыс
Қазақстан, ... ... ... ... ... ... ... және Батыс Қазақстан облыстарының әкімдіктерімен тиісті
аумақтық жоспарлар дайындалды және бекітілді.
Кәмелетке толмағандар арасындағы ... ... ... ... және ... ... ... ағартушыларды жұмыс барысына,
құзіреттілігіне және кәсібиліктеріне үйрету, ... ... ... білім беру мекемелерін аяқтағаннан кейін әлеуметтік, тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... отбасыларын бастапқы
сатысында анықтау және уақытылы алдын алу, мектеп жасындағы жасөспірімдерді
оқумен толық қамту, жалпы ... беру ... ... ... ісі ... учаскелік полиция инспекторларын енгізу)
бағытталған шаралар аумақтық жоспарлардың негізгі бағыттары болып ... ... ... ... ... отрядтарын құру туралы жұмысты
арықарай жалғастыру
Қазіргі таңда құрамында 3,4 мың адамы бар полицияға көмек ... ... ... ... ... ... етеді. Олардың қызметтерінің негізгі
бағыттарының бірі – ... ... ... ... қолдау, білім
беру мекемелеріне ... ... ... ... ... ... ... мәдени-бұқаралық шараларды, сондай-ақ,
студенттер ... олар ... ... ... жол бермеу
жөніндегі алдын алу жұмыстарын өткізу кезінде қоғамдық тәртіпті қамтамасыз
ету болып ... ... ... ... 288 ... ... 6 мың ... бұзушылық анықталды. Соның ішінде, құқықтық тәртіпті қамтамачыз етуге
белсенді ... үшін ... ... 368 ... 3,2 млн. ... көтермеленді. Аталған бағыттағы жұмыстың тиімділігін жоғарлату
мақсатында Ішкі істер министрлігімен ішкі ... ... ... ... қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... ... ... ыру жөніндегі 2009-
2010 жылдарға арналған іс-шаралар жоспары дайындалды және бекітілді (2008
жылдың 19 ... ... әр ... оқу ... ... ... ... оқу-зертхана кешендерінде қоғамдық тәртіпті қамтамасыз
етуде құқық қорғауға бағытталған студенттік құрылымдарды ... ... ... ... ... ... ... тиісті
ережелерді бекіту жөніндегі іс-шаралар қарастырылған. Сонымен қатар, 2009
жылы студенттік отрядтардың қызметтерін ... және ... ... ішкі ... ... , ... және ... оқу орындар
жетекшілерінің қатысуымен құқық қорғауға ... ... ... ... ... жоспарлануда.
2. Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң, Жергiлiктi өкiлдi және атқарушы
органдардың құзыретi
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық ... ... ... ... ... саласындағы мемлекеттiк органдардың
негiзгi мiндеттерi:
      1) ... ... ... ... ... ... қалудың және қоғамға жат iс-әрекеттердiң алдын алып,
олардың жасалуына ықпал ететiн ... мен ... ... және ... 2) ... ... ... мен заңды мүдделерiн қорғауды
қамтамасыз ету;
      3) ... қиын ... ... ... ... ... ... 4) кәмелетке толмағандардың заңға ... ... 5) ... толмағандарды құқық бұзушылықтар немесе қоғамға жат iс-
әрекеттер жасауға тарту фактiлерiн анықтап, ... ... 6) ... ... ... ... бұзушылықтардың,
қадағалаусыз және панасыз қалудың алдын алу ... ... ... ... мен ... ... ... болып
табылады.
       Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз
және панасыз қалудың профилактикасы саласындағы ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдар жүзеге асырады.
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық ... ... ... қалу ... ... iшкi iстер, бiлiм беру, денсаулық
сақтау, әдiлет органдары, ... ... ... ... ... iске ... үйлестiретiн мемлекеттiк орган, жергiлiктi өкiлдi
және атқарушы органдар, кәмелетке ... iсi және ... ... ... комиссиялар және өз құзыретi шегiнде өзге ... ... ... ... бiлiм ... ... сақтау, әдiлет органдарында және
жергiлiктi атқарушы органдарда Қазақстан ... ... ... кәмелетке толмағандар арасындағы құқық
бұзушылықтардың, қадағалаусыз және ... ... ... жөнiндегi
жекелеген функцияларды жүзеге асыратын мекемелер құрылуы мүмкiн.
Өзге ұйымдар кәмелетке ... ... ... ... және панасыз қалу жағдайының профилактикасына ... ... ... ... ... ... Үкiметi:
      1) мемлекеттiк саясаттың негiзгi бағыттары мен оны жүзеге асыру
жөнiндегi шараларды ... 2) ... ... әлеуметтiк қорғалу жүйесiн айқындайды;
      3) кәмелетке толмағандардың құқықтарын, ... мен ... ... және қорғау, бала құқықтарын қорғау жөнiндегi мiндеттердi
жүзеге асыратын ұйымдардың желiсiн дамыту жөнiндегi шараларды әзiрлейдi
және iске ... 4) ... ... iсi және олардың құқықтарын қорғау
жөніндегi ведомствоаралық комиссияны құрады;
      5) ... ... ... ... ... және ... қалудың профилактикасы, оларды әлеуметтiк оңалту
жөнiндегi бағдарламаларды бекiтедi.
Жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдардың құзыретi
Жергiлiктi өкiлдi органдар өз құзыретi шегiнде:
      1) ... ... ... құқық бұзушылықтардың,
қадағалаусыз және панасыз ... ... ... ... ... бөлiгiнiң атқарылуын, экономикалық және әлеуметтiк
өңiрлiк даму бағдарламаларын бекiтедi және ... iске ... 2) ... ... iсi және ... ... ... комиссиялардың құрамын бекiтедi;
      3) Қазақстан Республикасының заң актiлерiне ... ... ... мен заңды мүдделерiн қамтамасыз ету жөнiндегi өзге
де өкiлеттiктердi ... ... ... ... ... ... ... құқық
бұзушылықтардың, қадағалаусыз және панасыз қалудың профилактикасы
саласындағы өз ... ... ... ... ... ... ... Республикасының заң актiлерiнде белгiленген құзыретi шегiнде
ұйымдастырады.
Облыстың (республикалық маңызы бар қаланың, астананың) жергiлiктi атқарушы
органдары:
      1) кәмелетке ... iсi және ... ... ... ... ... құрамын бекiту үшiн тиiстi мәслихаттарға
ұсынады және олардың жұмысын ұйымдастырады;
      2) өмiрде қиын жағдайға душар болған ... ... ... ... ... ... ... 3) өмiрде қиын жағдайға душар болған кәмелетке толмағандарды
Қазақстан ... ... ... ... ... жасау, өзге де көмектер көрсету
жөнiндегi шараларды қолданады;
      4) қызметтерi кәмелетке толмағандар арасындағы ... ... және ... ... профилактикасы, жасөспiрiмдердiң
салауатты өмiр салтын насихаттау, құқықтық сауаттылығын арттыру ... ... ... ... ... өзге ... ... көмек көрсетедi;
      5) кәмелетке толмағандар үшiн, оның ... бала ... ... ... ... ... ұйымдардың әлеуметтiк
инфрақұрылымының ... ... ... және ... ... ... ... маңызы бар қалалардың) жергiлiктi атқарушы органдары:
      1) ... ... iсi және ... ... ... ... ... құрамын бекiту үшiн тиiстi мәслихаттарға
ұсынады және ... ... ... 2) ... қиын ... душар болған кәмелетке толмағандардың және
тұрмысы қолайсыз отбасылардың дербес есебiн жүргiзедi;
      3) ... ... ... ... ... жәрдемдеседi;
      4) өмiрде қиын ... ... ... ... ... ... заңдарында белгiленген тәртiппен жұмысқа
орналастыру және оларға тұрмыстық ... ... өзге де ... ... ... қолданады;
      5) қызметтерi кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың,
қадағалаусыз және ... ... ... ... өмiр ... насихаттау, құқықтық сауаттылығын арттыру жөнiндегi
шараларды жүзеге асыруға ... ... өзге ... ... ... ... қорғаныс дәрежесі - кез келген ... ... ... ... ... ... индикаторы. Балалар -
әлеуметтік-экономикалық тұрақсыздықтан ең көп ... ... ... санаты.
Отбасы дағдарысы, көп отбасылардың ауыр материалдық жағдайы, дәстүрлі
отбасылық қатынастардың күйреуі, ажырасулар санының ... ... ... ... әсер ... ... ... өзгерістер бала проблемасын күрт өршітіп, осы
салада қабылданатын шешімдердің ерекшелігін белгіледі.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... өсуі ... Жыл сайын олардың саны ... және де ... аз ... ... ... ... байланысты олардың
қамқорлығынсыз қалғандар. Қалғандары «әлеуметтік ... ... ... яғни ... тірі ... ... ... жетім балалар мен
қамқорлықсыз қалған балаларға арналған 204 мекемеде ҚР ... және ... ... ... 18198 ... ... ішіндегі 2105 бала -
денсаулық сақтау жүйесінің ... ... ... ... ... 19 ... үйінде - 1294 бала, білім беру жүйесінің 159 ұйымында
- 14799 бала ... ... ... тірі ... ... ... ... негізгі себептері
отбасының әлеуметтік беделінің түсуі, оның материалдық және тұрғын үйге
байланысты қиындықтары, ... ... ... өмір ... ... имандылық принципінен басқаша ұстайтын ата-аналар пайызының
жоғарылығы болып табылады. ... орай ... ... ... ... мен мүдделерін қорғау Қазақстанда өте жоғары ... ... ал ... қорғаныс әдістерінің бірі тиісті нормативтік құқықтық
база құру болып табылады.
Балалардың құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... заңнамалық базаны мына нормативтік актілер ... ... ... «Неке және отбасы туралы», «Бала
құқықтары туралы», «Білім беру ... ... ... ... және
медициналық-педагогикалық түзеу арқылы қолдау туралы», «Отбасы үлгісіндегі
балалар ауылы және жасөспірімдер үйлері туралы», ... ... ... ... профилактикасы мен балалардың қадағалаусыз
және панасыз қалуының алдын алу туралы» Қазақстан Республикасының заңдары;
Қорғаншы және ... ... ... ... Патронат туралы ереже;
«Соттардың балалар тәрбиесімен байланысты ... ... ... туралы», «Соттардың бала асырап алу туралы істі қарау кезде ... ... ... ... ... ... мәселелері туралы»
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының қаулылары және басқалар.
Бұл ретте заңнамадағы елеулі ... ... ... ... тетіктерінің жоқтығын және жеткілікті дәрежеде ... ... ... атап ... ... ... және ғылым министрлігінде арнайы Бала құқықтарын қорғау
жөніндегі комитет құру біздің көзқарасымызша ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен мүдделерін қорғау
мәселелерін үйлестірудің елеулі проблемаларын принципті түрде шеше ... ... ... бұл ... шешу үшін ... танылған
халықаралық стандарттардың талаптарын сақтай отырып Бала ... ... ... ... құру ... ... мүмкін.
Қорғаншы және қамқоршы органдардың мәртебесі мен функциялары түбегейлі
өзгерісті талап етеді. Қазіргі кезде балалардың ... мен ... ... негізгі мемлекеттік құрылым болып табылатын бұл органдар
көбінесе облыстық білім беру департаментінің құрамында жұмыс ... ... ... ... ... ... бола ... бір ғана
инспектордан тұрады.
Мамандандырылған балалар мекемелерінің ведомство ... ... де ... ... ... жекелеген нормативтік құқықтық актілерге іріктеп жүргізілген
талдауымыз кейбір нормаларды ... ... ... ... бар ... куәландырады.
«Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің
76-бабының 1 ... ... ... ... ... ету шарасы
ретінде бос уақытын шектеу және оның мінез-құлқына ерекше талаптар ... ... деп ... ... ... шараларды қандай органдар тағайындауы мүмкін
екендігін қарастырмағандықтан, бүгінде іс жүзінде бұл ... ... ... құқық бұзушылықтар туралы істі қарайтын кез келген орган
тағайындай алады. Бұл ҚР ... 16 және 21 ... ... ... сәйкессіздік «Қазақстан Республикасының ішкі істер
органдары туралы» ҚР ... Заң күші бар ... ... және ... ... бала құқықтары туралы» ҚР
Заңының 30-бабында бар, осы ... ... ... балалар олардың
келісімінсіз және сот шешімінсіз оңалту және бейімделу ... ... ... балалардың конституциялық құқықтарын қорғау
мақсатында жұмыс тобы ҚР ... ... ... заңнамаға талдау
жасауды және кәмелетке толмағандардың бостандығын ... да бір ... ... тұру ... шектеу тек қана сот шешімімен болуы ... ... ... ... ұсынады.
Қолданыстағы заңнамада кәмелетке толмағандардың бос уақытты өткізу
орындарына (компьютерлік клубтарға және ... ... ... ... ... Көңіл көтеру орындарын ұстайтын кәсіпкерлердің түнгі
уақытта балаларға қызмет көрсеткені үшін жауапкершіліктері де көзделмеген.
Осылайша, қоғамдық қатынастардың бұл ... іс ... ... тыс қалуда, ал ондағы көптеген «балалардың» проблемалары болуы осы
қоғамдық қатынастар саласындағы барлық ... ... ... ... ... ... беретін мектептерді, ішінара алғанда жаппай оқыту Қорынан
оқушыларға материалдық көмек көрсету мәселесі ... ... ... ... ... ... ... пен өзге де материалдық көмек алудан бас
тартқан фактілері белгілі болған.
Бұл бас тартуға олар аз ... ... ... әлеуметтік көмек
алуы кезінде балалардың Қордан алған қаражаттарын әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... кезде кіріс
ретінде есепке алады деген уәж айтады. Бұл ретте отбасының жиынтық ... сәл асып ... ... ... ... ... алу
мүмкіндігінен айырады, өйткені «Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы»
ҚР Заңына сәйкес отбасының ... ... ... ... және ... ... ... белгіленген уақыт мерзімі ішіндегі ... ... ... ... барлық түрлері кіреді.
Мемлекеттік органдардың құқық қолдану практикасы да ата-аналар
қамқорлығынсыз қалған ... ... мен ... ... мәселесін
реттейтін қолданыстағы некелік-отбасылық заңнамада бірқатар ақтаңдақтардың
бар екенін көрсетіп ... және ... ... ҚР ... ... рет «ата-аналар
қамқорлығынсыз қалған балалар» ... ... бұл ... ... ... және ... ... сай (100-бап). Бұл норма ата-
аналар қамқорлығын жоғалту негіздерін айқындайды: ата-аналар ... ... ... ... ... оған ... қою, ... жарамсыз деп тану;
ата-аналық міндеттерінен жалтару; ұзақ уақыт бойы болмау және т.б.
Ата-аналар қамқорлығынсыз қалған балаларды анықтау және ... ... және ... ... ҚР Заңының және ҚР Үкіметінің 1999 жылғы 9
қыркүйектегі №1346 қаулысымен бекітілген ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру ережелерінің
негізінде жүргізіледі. Осы құжатқа сәйкес орталықтандырылған есепке алу
күні ... орта ... ... Қазақстан Республикасының орталық
атқарушы органында бала ... ... ... күні ... ... Ал біздің көзқарасымызша мұндай күн ретінде бала анкетасын оның ... өмір ... және ... ... ... және ... толтыру күнін санау қажет.
Заң ата-аналар қамқорлығынан айырылған балаларды отбасында тәрбиелеу
нысанына басымдық ... ... ... ... ... ... қорғаншы және қамқоршы орган қамтамасыз етеді ... ... ... бала ... алу, ... ... (қамқорлыққа алу) және
патронатқа беру, ал ондай мүмкіндік жоқ ... ... ... ... ... қамқорлығынсыз қалған балаларды орналастырудың қолданылып
жүрген патронаттық түрі жеке мәліметтер ... ... ... ... мүддесін ойлай бермейді, керісінше жекелеген азаматтардың
материалдық ... ... ... ... және ... бергенде, олардың
балаға тиесілі әлеуметтік төлемге ғана ... ... ... де бар.
Ата-аналар қамқорлығынсыз қалған балалардың құқықтары мен мүдделерін
қорғау біздің ... оның ... ... ... ... ету және оның ... тәрбиелену құқығы тұрғысынан жүзеге
асырылуға тиіс. Жетімдер проблемасы «Әр отбасына - ... ... ... балаға - отбасы» принципімен шешілуге ... Бұл ... ... балаларды жайғастырудың басымдық түрі бала асырап алу болып
табылады.
«Неке және отбасы туралы» ҚР Заңы қабылданған сәттен ... ... ... ұл (қыз) ... ... 26 мың бала берілген, ... 20 мың бала ... ... азаматтарына және 6 мың бала
жақын және алыс шетел азаматтарына, соның ... ... ... ... ... ... (қыз) ... алу деп нәтижесінде баланы асырап алушы мен оның
туысқандары және асыранды адам арасында тууы ... туыс боп ... ... мен ... ... ... мен міндеттер пайда болатын
заңдық актіні айтады.
«Неке және отбасы туралы» ҚР Заңы ұл (қыз) асырап ... ... ... ... ... оны ... ... мен тәртібін
реттейді. Бұл баланың және оны асырап алғысы келетіндердің құқықтары мен
мүдделерін қамтамасыз етуге мүмкіндік ... ... ... ... тек солардың мүдделеріне ... ... ... жол ... бұл жерде бірге туған ... ... ... ... ... ... мекемелеріне
беруден) басқа кезде әр түрлі адамдардың асырап алуына жол берілмейді. Көп
жағдайда ... ... бір ... бірге тәрбиеленбеген болып келеді,
тектері әртүрлі, олардың туыс екендігін тек ... ... ... сау ғана емес, ауру балаларды да асырап алуға болады, сондықтан
асырап алушылардың тек асырау ғана ... ... ... де ... Бұл ... ... алушылар баланың денсаулығы туралы алдын ала
хабардар болса, онда ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Медициналық комиссия берген баланың ... ... ... ... және ... ... қоса тіркеледі. Ұл (қыз) асырап алушының ... ... ... ... тексеруден өткізуге де болады.
Асырап алушының денсаулығына да ... ... ... ... 1999 ... 24 ... №842 ... бекітілген Адамның ұл
(қыз) асырап алуына, қорғаншыға (қамқоршылыққа), патронатқа ... ... ... ... ... ... бола ... бала асырап алғысы келетінін мәлімдеушінің денсаулық күйі
олардың ата-аналық құқықтары мен ... ... ... кедергі
жасайтын-жасамайтындығы туралы мәселені шешер кезде нақ осы ... ... ... Осы ... азаматтар өзінің денсаулығының күйі
туралы медициналық қорытынды ұсынады.
Біздің ... ... ... ... ... ала
алмайтын адамдарға заңнамада көзделгендерінен басқа: 1) асырап алатын ... ... ... өмір сүру ... ... ете ... кірісі жоқ
адамдарды; 2) тұрғылықты мекені, сондай-ақ өмір ... ... ... үйі
жоқ адамдарды; 3) бала ... алар ... ... ... ... ... ... жасаған қылмысы үшін сотталған адамдарды жатқызған
жөн.
Бала асырап алар ... ... ... ... мен
балалардың туыстарына олардың азаматтығы мен тұратын ... ... ... және ... ... ҚР Заңы бала ... алушылардың субъектілік
құрамын анықтаған кезде азаматтығы жоқ адамдарды белгілемеген, бұл ... ... ... ... табылады (Заңның 76-бабының 2
бөлігі).
Біздің пікіріміз бойынша, шетелдіктердің балаларды асырап алуы туралы
істердің сотта қаралу тәртібін ... және ... ... ... алқаларына осы санаттағы істерді қарау құқығын бере отырып
өзгерту қажет. ... ... бұл ... ... ... ... балалардың мүдделеріне де, мамандандырылған соттар құрудың ... да ... ... еді.
Шетелдіктердің бала асырап алуы баланы туған елінде жайғастырудың
қандай да бір қолайлы тәсілін ... ету ... ... жағдайдағы
баланы жайғастырудың балама тәсілі ретінде қарастырылуы тиіс.
Балаларды «туыстарының азаматтығы мен тұратын жеріне ... алу ... ... және отбасы туралы» ҚР Заңында көзделген.
Алайда практикада асырап алатын ... ... ... ... алу ... ... ... соттар бұл норманы өте ... ... ... мен нақты ахуал көрсеткеніндей, халықаралық
деңгейде бала асырап алу ... ... ... ... ұл (қыз) ... алу ... халықаралық немесе шетелдік
үкіметтік емес ұйымдар (агенттіктер) делдалдық қызмет көрсетеді.
Сонымен бірге, қолданыстағы Заңның ... ... және ... ... кез ... ұйымның мұндай бала асырап алу ... жол ... ... ... ... ... ... мемлекеттер
лицензия беретінін және солардың мемлекеттік бақылауында болатынын, сондай-
ақ 1993 ... ... ... және ... бала асырап алу
саласындағы ынтымақтастық туралы» ... ... ... ... асырап алу жөніндегі халықаралық практиканы ескере отырып, ... ... алу ... ... ... аккредитациясы мен
мемлекет тарапынан бақылау жасай отырып жіберу қажет болар еді.
Халықаралық деңгейде бала асырап алу проблемаларын шешу ... ... ... заң ... ... Қазақстан
Республикасының халықаралық бала асырап алу жөніндегі 1993 жылғы ... ... ... ... қарауында сондай-ақ халықаралық бала асырап алуды
реттеуге және шетелдіктер бала ... ... ... ... ... бақылауды күшейтуге бағытталған «Неке және отбасы туралы» Заңға
халықаралық асырап алу мәселелері бойынша ... мен ... ... заң жобасы жатыр. Бұл ретте аталған заң жобалары Парламент
пен мүдделі мемлекеттік органдары ... ... ... ілік ... ... ... ... ақтаңдақтардың орнын
толтыру әрекеттерін демографиялық күйрету ретінде қабылдады. Сонымен қатар
туудың артуы ... ... емес ... ... ... өсуі ... бас тартуға немесе балаларды ... ... ... ... (әрбір бесінші бала) әлеуетті жағдай жасайды.
Сонымен бірге баланы болашақ әке немесе ана ретінде тәрбиелегеннен
гөрі ... ... ... күнделікті «нан табумен» қолы
тимейтіндіктен балаға дұрыс отбасылық тәрбие бере алмайтындығы да ... ... ... ... ... ... жөн.
Әлеуметтік жағынан қорғауға жататын балаларды, жалғыз басты аналарды,
отбасылық үлгідегі балалар үйі мен ... үйі ... ... ... де ... күйінде қалуда. Бұл ретте балалар
ауылдарындағы отбасылық үлгідегі ... ... ... ... ... үлгісіндегі балалар ауылы және жасөспірімдер үйлері
туралы» Заңның 14-бабы) заң ... ... ... жөн ... ... үйде әке-тәрбиешінің болмауы баланың қоршаған
әлемді және болашақ дербес өмірін ... ... әкеп ... ... ... және ... ... мүмкіндігі шектеулі балалардың
жағдайы, балалардың тұрғын үй проблемаларын шешу ерекше тақырып ... ... ... туралы» ҚР Заңының 14-бабы баланың тұрғын ... ... және ... ... ... ... ... және
тәрбиелеу, емдеу және басқа мекемелердегі бала тұрғын үй-жайға немесе
тұрғын ... ... ... ... ал ол жоқ ... ... ... ... тұрғын үй-жай алуға құқылы. Ата-ана
қамқорлығынан айырылған ... ... ... ... балалар тұратын үй-
жайынан басқа үй-жай берілмей шығарылмайды[].
Алайда Заңның бұл ... тек ... ... өйткені тұрғын үй
заңнамасы балалардың бұл ... ... ... ету ... ... ... қалған балалардың құқықтары мен
мүдделерін қорғау мәселелеріндегі проблемалар мен кемшіліктер балалардың
құқықтарын ... ... ... ... көп ... ету ... да ... отыр.
Балалардың қорғаныс дәрежесі - кез келген өркениетті қоғамның,
мемлекеттік саясаттың әлеуметтік бағыттылығының ... ... ... ... ... ең көп дәрежеде зардап шегетін
азаматтардың санаты.
Отбасы дағдарысы, көп отбасылардың ауыр материалдық жағдайы, дәстүрлі
отбасылық ... ... ... ... ... балалардың
жағдайының нашарлауына елеулі әсер етеді.
Соңғы жылдары болған өзгерістер бала проблемасын күрт ... ... ... ... ... белгіледі.
Соңғы жылдары Қазақстанда ата-аналар қамқорлығынсыз қалған балалар
санының өсуі байқалады. Жыл ... ... саны ... және де ... аз ... ата-аналарының қайтыс болуына байланысты олардың
қамқорлығынсыз қалғандар. Қалғандары «әлеуметтік жетімдік» дейтін ... яғни ... тірі ... Қазіргі кезде жетім балалар мен
қамқорлықсыз қалған балаларға арналған 204 мекемеде ҚР ... және ... ... ... 18198 ... ... ішіндегі 2105 бала -
денсаулық сақтау жүйесінің сәбилер үйлерінде, халықты ... ... 19 ... үйінде - 1294 бала, білім беру жүйесінің 159 ұйымында
- 14799 бала тұрып, тәрбиленіп ... тірі ... ... ... ... негізгі себептері
отбасының әлеуметтік беделінің түсуі, оның материалдық және тұрғын үйге
байланысты қиындықтары, ... ... ... өмір ... ... ... ... басқаша ұстайтын ата-аналар ... ... ... ... орай ... ... қалған
балалардың құқықтары мен мүдделерін қорғау Қазақстанда өте жоғары маңызға
ие болуда, ал мұндай қорғаныс әдістерінің бірі ... ... ... құру ... ... ... мен мүдделерін қорғау мәселелері жөніндегі
қазіргі заманғы ұлттық заңнамалық базаны мына ... ... ... ... ... «Неке және отбасы туралы», «Бала
құқықтары туралы», «Білім беру туралы», «Кемтар ... ... ... ... ... қолдау туралы», «Отбасы үлгісіндегі
балалар ауылы және жасөспірімдер ... ... ... толмағандар
арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы мен балалардың қадағалаусыз
және панасыз қалуының алдын алу туралы» Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ереже, Патронат туралы ереже;
«Соттардың балалар тәрбиесімен байланысты дауларды ... ... ... ... бала асырап алу туралы істі қарау кезде неке
және ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының қаулылары және басқалар.
Бұл ретте заңнамадағы елеулі ақтаңдақтарды, ... ... ... ... ... және ... дәрежеде өкілетті
мемлекеттік органның жоқтығын атап өткен жөн.
ҚР Білім және ғылым ... ... Бала ... ... комитет құру біздің көзқарасымызша балалардың, соның ішінде ... ... ... ... ... мен мүдделерін қорғау
мәселелерін үйлестірудің елеулі проблемаларын принципті түрде шеше алған
жоқ.
Мүмкін біздің ... бұл ... шешу үшін ... ... ... ... сақтай отырып Бала құқықтары
жөніндегі Ұлттық Омбудсмен институтын құру керек болуы мүмкін[8.19].
Қорғаншы и ... ... ... мен ... ... ... етеді. Қазіргі кезде балалардың құқықтары мен мүдделерін
қорғауға арналған негізгі ... ... ... ... бұл ... ... ... беру департаментінің құрамында жұмыс істейтін және
барлық уақытта ... ... ... бола ... бір ... ... балалар мекемелерінің ведомство ішінде бастарының
бірікпеуі де проблема күйінде қалуда.
Біздің жекелеген нормативтік құқықтық ... ... ... ... нормаларды жүзеге асыру ... ... бар ... ... ... бұзушылық туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің
76-бабының 1 ... ... ... ... ... ету шарасы
ретінде бос уақытын шектеу және оның мінез-құлқына ерекше талаптар белгілеу
қолданылуы мүмкін деп белгіленген.
Аталмыш Кодекс ... ... ... ... тағайындауы мүмкін
екендігін қарастырмағандықтан, бүгінде іс ... бұл ... ... ... ... ... ... істі қарайтын кез келген ... ... Бұл ҚР ... 16 және 21 ... ... осындай сәйкессіздік «Қазақстан Республикасының ішкі істер
органдары туралы» ҚР Президентінің Заң күші бар ... ... және ... ... бала ... ... ҚР
Заңының 30-бабында бар, осы заңнамалық ... ... ... олардың
келісімінсіз және сот шешімінсіз оңалту және бейімделу орталықтарына
орналастырылуы мүмкін.
Осыған ... ... ... құқықтарын қорғау
мақсатында жұмыс тобы ҚР Үкіметіне қолданыстағы ... ... ... және ... ... бостандығын қандай да бір ... ... тұру ... ... тек қана сот ... болуы тиіс
екендігі туралы нормалармен толықтыруды ұсынады.
Қолданыстағы заңнамада кәмелетке ... бос ... ... ... ... және ... баруына ешқандай да
шектеулер көзделмеген. ... ... ... ... ... ... ... қызмет көрсеткені үшін жауапкершіліктері де көзделмеген.
Осылайша, қоғамдық қатынастардың бұл саласы іс жүзінде ... тыс ... ал ... ... ... ... болуы осы
қоғамдық қатынастар саласындағы барлық мәселелерді тезірек заңнамалық
реттеудің қажеттігін көрсетеді.
Жалпы білім ... ... ... ... ... оқыту Қорынан
оқушыларға материалдық көмек көрсету мәселесі бойынша тексеру барысында аз
қамтылған ... ... ... пен өзге де ... ... алудан бас
тартқан фактілері белгілі болған.
Бұл бас тартуға олар аз қамтылған ... ... ... ... ... балалардың Қордан алған қаражаттарын әлеуметтік қорғау
жөніндегі уәкілетті органдар ... ... ... ... кезде кіріс
ретінде есепке алады деген уәж айтады. Бұл ретте отбасының ... ... сәл асып ... ... ... әлеуметтік көмек алу
мүмкіндігінен айырады, өйткені «Мемлекеттік атаулы әлеуметтік көмек туралы»
ҚР Заңына ... ... ... ... ... ... және атаулы
әлеуметтік көмектен басқа белгіленген уақыт мерзімі ішіндегі ... ... ... ... ... ... ... органдардың құқық қолдану практикасы да ... ... ... ... мен ... қорғау мәселесін
реттейтін қолданыстағы некелік-отбасылық заңнамада бірқатар ақтаңдақтардың
бар екенін көрсетіп отыр[12.61].
«Неке және ... ... ҚР ... ... рет ... қалған балалар» термині қолданылады, бұл ... ... ... және ... ... сай ... Бұл ... ата-
аналар қамқорлығын жоғалту негіздерін айқындайды: ата-аналар өлімі, ... ... ... ... оған ... қою, ... жарамсыз деп тану;
ата-аналық міндеттерінен жалтару; ұзақ ... бойы ... және ... ... ... ... ... және есепке алу
«Неке және отбасы ... ҚР ... және ҚР ... 1999 ... ... №1346 ... ... Ата-аналар қамқорлығынсыз қалған
балаларды орталықтандырылған есепке алуды ... ... ... Осы ... ... орталықтандырылған есепке алу
күні болып орта білім саласындағы Қазақстан ... ... ... бала анкетасының көшірмесін тіркеу күні саналады (9
тармақ). Ал біздің көзқарасымызша ... күн ... бала ... оның іс
жүзінде өмір сүретін және орналасқан жеріндегі қорғаншы және ... ... ... ... қажет.
Заң ата-аналар қамқорлығынан айырылған балаларды отбасында ... ... ... ... ... баланың отбасында тәрбиелену
құқығын қорғаншы және қамқоршы орган қамтамасыз ... ... ... ... бала ... алу, сосын асырау (қамқорлыққа алу) ... ... ал ... ... жоқ ... ... үлгідегі балалар
мекемелеріне беру.
Ата-аналар қамқорлығынсыз қалған балаларды орналастырудың қолданылып
жүрген патронаттық түрі жеке мәліметтер ... ... ... ... ... ... бермейді, керісінше жекелеген азаматтардың
материалдық жағдайын шешеді.
Балаларды туыстарының асырауына және қамқорлығына ... ... ... ... төлемге ғана қызуғушылығы болғанын растайтын
деректерде де бар.
Ата-аналар қамқорлығынсыз қалған ... ... мен ... ... ... оның тәрбиесін отбасылыққа барынша жақын
қамтамасыз ету және оның ... ... ... ... ... тиіс. Жетімдер проблемасы «Әр отбасына - бала» принципімен емес,
«Әр балаға - отбасы» принципімен шешілуге ... Бұл ... ... ... жайғастырудың басымдық түрі бала асырап алу болып
табылады.
«Неке және отбасы туралы» ҚР Заңы қабылданған сәттен ... ... ... ұл (қыз) ... ... 26 мың бала ... ... 20 мың бала Қазақстан Республикасының азаматтарына және 6 мың бала
жақын және алыс ... ... ... ... ... ... ... туысқандарына берілген.
Ұл (қыз) асырап алу деп нәтижесінде ... ... ... мен ... және асыранды адам арасында тууы бойынша туыс боп табылатын ата-
аналар мен балалалар арасындағыдай құқықтар мен міндеттер ... ... ... ... және ... туралы» ҚР Заңы ұл (қыз) асырап алудың тәртібі мен
құқықтық ... ... оны ... ... мен ... Бұл ... және оны асырап алғысы келетіндердің құқықтары мен
мүдделерін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Тек кәмелетке толмаған балаларды, тек ... ... ... ... ... жол беріледі, бұл жерде бірге ... ... ... ... ... ... емдеу-тәрбиелеу мекемелеріне
беруден) басқа кезде әр түрлі адамдардың асырап алуына жол берілмейді. Көп
жағдайда ... ... бір ... ... тәрбиеленбеген болып келеді,
тектері әртүрлі, олардың туыс екендігін тек аналары (әкелері) ғана ... сау ғана ... ауру ... да ... ... ... сондықтан
асырап алушылардың тек асырау ғана емес, емдеу мүмкіндіктерін де ... Бұл ... ... ... ... ... ... алдын ала
хабардар болса, онда баланың денсаулық ... ... ... алуды
тоқтатуға негіз болмайды. Медициналық комиссия берген баланың денсаулығы
туралы медициналық ... ... және ... ... қоса ... Ұл (қыз) ... ... тілегі бойынша
баланы тәуелсіз медициналық тексеруден өткізуге де болады.
Асырап алушының денсаулығына да тиісті ... ... ... 1999 ... 24 ... №842 ... бекітілген Адамның ұл
(қыз) асырап алуына, қорғаншыға (қамқоршылыққа), ... ... ... ... ... ... алушы бола алмайтындар
анықталған.
Соттың бала асырап ... ... ... денсаулық күйі
олардың ата-аналық ... мен ... ... ... кедергі
жасайтын-жасамайтындығы туралы мәселені шешер кезде нақ осы ... ... ... Осы ... ... ... денсаулығының күйі
туралы медициналық қорытынды ұсынады.
Біздің көзқарасымызша асыранды балалардың ... ... ... ... ... көзделгендерінен басқа: 1) асырап алатын кезде
асырап алатын баланы өмір сүру минимумын қамтамасыз ете алатын ... ... 2) ... ... ... өмір ... болатын тұрғын үйі
жоқ адамдарды; 3) бала ... алар ... ... өміріне немесе
денсаулығына қарсы әдейі жасаған қылмысы үшін сотталған адамдарды жатқызған
жөн.
Бала ... алар ... ... ... ... ... ... олардың азаматтығы мен тұратын жеріне қарамастан
артықшылық беріледі.
«Неке және отбасы туралы» ҚР Заңы бала ... ... ... ... кезде азаматтығы жоқ адамдарды белгілемеген, бұл олардың
конституциялық құқықтарын шектеу ... ... ... ... ... пікіріміз бойынша, шетелдіктердің балаларды асырап алуы туралы
істердің сотта қаралу тәртібін облыстық және ... ... ... ... осы ... істерді қарау құқығын бере отырып
өзгерту қажет. Сонымен қатар, бұл істерді ... ... ... балалардың мүдделеріне де, мамандандырылған соттар құрудың жалпы
тұжырымдамаларына да ... ... ... бала ... алуы баланы туған елінде жайғастырудың
қандай да бір қолайлы тәсілін қамтамасыз ету ... ... ... жайғастырудың балама тәсілі ретінде қарастырылуы тиіс.
Балаларды «туыстарының азаматтығы мен ... ... ... алу ... ... және ... ... ҚР Заңында көзделген.
Алайда практикада асырап алатын балалардың мұндай ... ... алу ... ... ... ... бұл ... өте сирек қолданады.
Сот практикасын талдау мен нақты ахуал көрсеткеніндей, халықаралық
деңгейде бала ... алу ... ... ... ... ұл (қыз) ... алу ... халықаралық немесе шетелдік
үкіметтік емес ұйымдар (агенттіктер) делдалдық қызмет көрсетеді.
Сонымен бірге, ... ... ... қорғаншы және қамқоршы
органдардан басқа кез ... ... ... бала ... алу ... жол ... ... алуға қатысатын агенттіктерге шетелдік мемлекеттер
лицензия ... және ... ... ... болатынын, сондай-
ақ 1993 жылғы «Балаларды қорғау және ... бала ... ... ... ... ... конвенциясына сәйкес жүргізілетін
бала асырап алу жөніндегі халықаралық ... ... ... ... ... алу процесіне қатысуға тиісті аккредитациясы мен
мемлекет тарапынан бақылау жасай отырып жіберу ... ... ... ... бала ... алу проблемаларын шешу мақсатында
қазіргі ... ... заң ... ... ... ... бала асырап алу жөніндегі 1993 ... ... ... мүмкіндігі қарастырылуда.
Парламенттің қарауында сондай-ақ халықаралық бала ... ... және ... бала ... ... кезде мемлекеттік органдар
тарапынан бақылауды күшейтуге бағытталған ... және ... ... ... ... алу ... ... өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» заң жобасы жатыр. Бұл ретте аталған заң ... ... ... ... ... ... шатақ тудырушы ілік болды,
парламентшілер ... ... ... ... ... ... ... күйрету ретінде қабылдады. Сонымен қатар
туудың артуы кезіндегі толыққанды емес отбасыларында туған ... өсуі ... бас ... ... ... перзентханалар мен
басқа жерлерде қалдыруға (әрбір бесінші бала) әлеуетті жағдай ... ... ... ... әке немесе ана ретінде ... ... ... ... ... «нан ... ... балаға дұрыс отбасылық тәрбие бере алмайтындығы да ... ... ... екеніне назар аударған жөн.
Әлеуметтік жағынан қорғауға жататын балаларды, ... ... ... ... ... үйі мен ... үйі ... жұмыспен
қамту мәселесі де проблемалы күйінде ... Бұл ... ... ... ... ... үйіндегі тәрбиеші-ананы ғана
көздеген («Отбасы үлгісіндегі балалар ауылы және ... ... ... 14-бабы) заң шығарушылар ұстанымымен ... жөн ... ... үйде ... ... баланың қоршаған
әлемді және болашақ дербес өмірін ... ... әкеп ... ... ... және ... қалуы, мүмкіндігі шектеулі балалардың
жағдайы, балалардың тұрғын үй проблемаларын шешу ... ... ... «Бала құқықтары туралы» ҚР Заңының 14-бабы ... ... ... ... және ... ... ... қамқорлығынсыз қалған және
тәрбиелеу, емдеу және ... ... бала ... үй-жайға немесе
тұрғын үй-жайды пайдалануға құқықтарын сақтайды, ал ол жоқ ... ... ... бойынша тұрғын үй-жай алуға құқылы. Ата-ана
қамқорлығынан айырылған балалар, ... ... ... ... ... үй-
жайынан басқа үй-жай берілмей шығарылмайды[].
Алайда Заңның бұл ... тек ... ... ... ... ... балалардың бұл құқықтарын нақты қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... қорғау мәселелеріндегі проблемалар мен кемшіліктер ... ... ... жетілдіру мақсатында көп еңбек ету керектігін
тағы да көрсетіп отыр.
3. Қазақстандағы кәмелетке толмағандардың ісі және олардың ... ... ... ... iсi және ... құқықтарын қорғау жөнiндегi
комиссия кәмелетке толмағандар ... ... ... және панасыз қалудың профилактикасы, олардың құқықтары ... ... ... ... мемлекеттiк органдар мен мекемелердің
қызметiн үйлестiрудi қамтамасыз ететiн ... ... ... алқалы орган
болып табылады[18.167].
Кәмелетке толмағандардың iсi және олардың ... ... ... ... - Қазақстан Республикасының Үкiметi жанынан, ал
облыстық, қалалық, аудандық - ... ... ... ... ... ... ... жанынан құрылады.
Қажет болған жағдайда кәмелетке толмағандардың iсi және олардың
құқықтарын қорғау жөнiндегi комиссия ... ... ... ... ... ауыл (село), ауылдық (селолық) округ әкiмi жанынан құрылуы
мүмкiн. Кент, ауыл (село), ауылдық ... ... әкiмi ... толмағандардың iсi және олардың құқықтарын қорғау жөнiндегi
комиссияның аудандық комиссияның құқықтары мен мiндеттерi болады. ... iсi және ... ... ... жөнiндегi кенттiк,
ауылдық (селолық), ... ... ... ... құру ... ... әкiмдiгi қабылдайды, ал оның дербес құрамын тиiстi ... ... ... iсi және ... ... ... ... құрамына төраға, төрағаның орынбасары, комиссия мүшелерi ... ... ... Төраға мен жауапты хатшы тиiстi мемлекеттiк органдар
аппараттарында штаттық ... ... ... ... ... жөнiндегi кенттiк, ауылдық (селолық), ауылдық (селолық)
округтiк ... ... ... тиiстi әкiмшiлiк-аумақтық
бiрлiктiң әкiмi атқарады.
Кәмелетке толмағандардың iсi және олардың құқықтарын қорғау жөнiндегi
комиссияның құрамына тиiстi ... ... iшкi ... ... ... денсаулық сақтау, әдiлет органдарының, жұмыспен қамту,
қамқоршылық пен қорғаншылық мәселелерi ... ... ... толмағандардың арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз
және панасыз ... ... ... ... және өзге де
ұйымдардың ... ... ... iсi және олардың құқықтарын қорғау жөнiндегi
комиссиялар өз ... ... 1) ... ... құқықтары мен заңды ... және ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтар мен қоғамға жат iс-әрекеттер жасауына ықпал
ететiн себептер мен ... ... және жою ... ... жүзеге
асырады;
      2) мемлекеттiк органдардың кәмелетке толмағандар арасындағы
құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз, ... ... және ... жат ... ... ... қызметiн жетілдiруге, оларды
әлеуметтік оңалтуға бағытталған ... мен ... ... ... құқығын қорғау жөнiндегі мiндеттердi жүзеге ... ... ... ... ... бағып-күту
жағдайларын бақылауды қамтамасыз етуге қатысады;
      4) ... ... ... құқық бұзушылықтардың,
қадағалаусыз және панасыз қалудың жай-күйiн зерделейдi және осы салада
әлеуметтiк ... ... ... 5) бала ... ... жөнiндегi мiндеттердi жүзеге асыратын
ұйымдар желiсiнiң ... ... және ... қызметiнiң мониторингiн
қамтамасыз етедi;
      6) кәмелетке ... ... ... бұзушылықтардың,
қадағалаусыз және панасыз қалудың профилактикасымен айналысатын органдар
мен ұйымдардың оң ... ... ... және ... ... ... ... көрсетедi;
      7) мүдделi мемлекеттiк ... ... ... ... құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз және панасыз
қалудың профилактикасы, олардың ... ... ... ... ... ... ... және олардың арасында жетекшiлiк ететiн
мәселелер бойынша өзара ... ... ... 8) ... ... арнаулы бiлiм беру ұйымдарына және
ерекше режимде ұстайтын бiлiм беру ... ... ... бойынша
сотқа материалдар дайындауға қатысады;
      9) қылмыстық-атқару жүйесiнiң ... ... ... бiлiм беру ... мен ... режимде ұстайтын бiлiм беру
ұйымдарынан оралған кәмелетке ... ... ... ... ... қалыптастыруда, сондай-ақ өмiрде қиын жағдайға душар
болған кәмелетке ... ... ... ... өзге ... ... ... мүдделi органдардың қызметiн үйлестiреді;
      10) құқық бұзған кәмелетке толмағандарға, сондай-ақ ... ... ... және ... жөнiндегi өз мiндеттерiн
орындамайтын не олардың мiнез-құлықтарына терiс әсер ... ... ... мен ... ... ... материалдарды
Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген тәртiппен қарайды;
      11) кәмелетке ... ... ... ... және ... қалудың профилактикасы жөнiнде жүргiзiлген жұмыс
туралы бұқаралық ақпарат құралдарында ... ... ... ... iсi және олардың құқықтарын қорғау
жөнiндегi комиссияларды құру ... және ... ... ұйымдастыру
Қазақстан Республикасының заңдарымен айқындалады.
2. Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, қадағалаусыз
және панасыз қалудың алдын алу саласындағы мемлекеттiк саясат
2.1 Қазақстандағы балалардың ... ... ... ... ... ... ... қадағалаусыз
және панасыз қалудың профилактикасы саласындағы мемлекеттiк саясат құқықтық
саясаттың бiр бөлiгi болып ... және ол ... ... ... және ... ... ... кәмелетке толмағандар
арасындағы ... ... ... және панасыз қалу
профилактикасының жүйесiн құрайтын ... мен ... ... қаржылық, ғылыми-әдiстемелiк және кадрлармен қамтамасыз етудi
қамтиды[13.98].
Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық ... ... ... ... ... ... ... саясат:
      1) заңдылық;
      2) кәмелетке толмағандарға iзгiлiкпен қарау;
      3) отбасын қолдау;
      4) кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтар, қадағалаусыз
және ... ... ... ... ... ... 5) өмiрде қиын жағдайға душар болған кәмелетке ... ... ... 6) құпиялылық;
      7) ғылыми негiздiлiк;
      8) жүйелiлiк принциптерi бойынша жүзеге асырылады.
Мемлекеттiк саясаттың мақсаты:
      1) балалардың дене бiтiмi, зияткерлiк, рухани және ... ... ... ... және ... ... тәрбиелеуге,
сондай-ақ баланың қоғам мүдделерiмен, мемлекет халықтарының дәстүрлерiмен,
ұлттық және әлемдiк ... ... ... жеке ... ... ету;
      2) кәмелетке толмағандардың құқықтық санасын және құқықтық ... ... ... ... ... ету;
      3) кәмелетке толмағандармен жеке профилактикалық жұмыс ... ... ... ... 4) ... ... баланың ата-анасымен және басқа да заңды
өкiлдерiмен өзара қарым-қатынас жасау;
      5) ... ... ... ... ... және өзге ... ... дәрежеде жұмыс істеуін қамтамасыз ету;
      6) кәмелетке толмағандардың құқықтары мен ... ... ... ... ... қызметi әлеуметтiк ... беру және ... өзге де ... ... ... ... ... бұзушылықтардың, қадағалаусыз және панасыз
қалудың профилактикасы жөнiндегi шараларды жүзеге асырумен ... емес ... ... ... ... ... асырылатын
кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың, ... ... ... ... ... ... қол ... жылдар ішінде Қазақстанда балалар құқықтарын
қорғау жөніндегі ұйымдардың дамыған ... ... ... ... ... ... мемлекеттік орган ... ... ... және ғылым министрлігі (ҚР БҒМ), ... ... ... Қазақстан Республикасының Ішкі істер
министрлігі (ҚР ІІМ), ... ... ... ... ... ... ... және халықты әлеуметтік қорғау
министрлігі, Қазақстан Республикасының Спорт және туризм министрлігі,
Қазақстан Республикасының ... және ... ... (ҚР ... ... Бас ... мен ... Республикасының
Жоғарғы соты[7.67].
Біріккен Ұлттар Ұйымының Бала құқығы жөніндегі комитетінің ... ... ... ... 2006 жылдың қаңтар айында
балалардың құқықтары мен заңды мүддесін қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... ... үшін Қазақстан Республикасы Білім және
ғылым ... ... ... ... ... ... ... қаңтарынан бастап ғылыми-зерттеу, ақпараттық-білім беру,
мониторингтік және ... ... ... ... Балалардың
құқықтарын қорғау департаменттері жұмыс істей бастады. Өмірде қиын ... ... ... ... ... құқықтық, психологиялық
көмек көрсету мақсатында балалар құқығын қорғау жөніндегі департаменттер
негізінде сенім телефондары құрылды. Департаменттер ... ... ... ... ... ... мектептік ата-аналар жиналысы, ата-
аналарға арналған буклеттер шығару және ... да ... ... назар аударады.
2001 жылы елдің барлық облыстарында облыстық, қалалық және аудандық
деңгейлерде кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... болатын, 2005 жылы Кәмелетке толмағандардың ісі және олардың
құқықтарын қорғау жөніндегі ... (КІК ... ... болып
өзгертілді. 2001 жылы 11 маусымда Үкіметі №789 ... ... ... ... ... ... ... ережені бекіту
туралы» Қаулы (ары қарай - КІК Ережесі) қабылданды.
Ал 2007 жылдың 24 мамырында бұрын құрылған Кәмелетке ... ... ... ... ... ... комиссиялар Қазақстан Республикасы
Үкіметінің «Қазақстан Республикасы Үкіметінің жанынан ... ісі және ... ... ... ... ведомствоаралық
комиссия құру туралы» №415 Қаулысын қабылдаумен толықтырылды (ВАК). Осы
ереженің негізінде «Қазақстан ... ... ... Кәмелетке
толмағандардың ісі және олардың құқықтарын қорғау жөніндегі ведомствоаралық
комиссия туралы ереже» (бұдан әрі мәтін бойынша - ВАК ... ... ... ... ... ісі және олардың құқықтарын
қорғау ... ... ... (ВАК) ... толмағандар
арасында құқық бұзушылықтардың алдын алу мен ... және ... ... ала ... балалардың құқықтары мен заңды мүдделерін
қорғау саласында мемлекеттік саясатты ... ... ... ету ... жасау үшін құрылды[21.145].
ВАК құрылғанға дейін, 2004 жылы 9 ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтардың алдын алу
мен балалардың қадағалаусыз және панасыз қалуын алдын ала ескерту туралы»
Заңы ... ол ... ... ... ... ... алу мен балалардың қадағалаусыз және панасыз қалуын алдын ала ... ... ... қызметінің құқықтық, экономикалық және
әлеуметтік негіздерін анықтады.
Мысалы, ҚР ІІМ облыстық және қалалық деңгейде бірнеше қызметкерлерден
жиынтықталған, ... ... бір ... тұратын кәмелетке
толмағандар ісі бойынша арнайы бөлімше (КІБ) құрылды. Баланың үйінен кетіп
қалуы немесе оның ... ... ... ... ... алып қойғаннан
соң, ол Кәмелетке толмағандарды уақытша ... ... және ... (КТУОБОО) орналастырылады. КТУОБОО желісі арқылы жыл сайын ... ... ... өтеді. КТУОБОО Қазақстан Республикасының Ішкі
істер министрлігінің 2004 ... 25 ... N708 ... ... ... ... Министрлігімен 2005 жылғы 17
қаңтарда N 3360 тіркелген ... ... ... ... және оңалту орталықтары туралы Ережелер» негізінде жұмыс істейді.
КТУОБОО кәмелетке толмағандар үшін қолайлы жағдай ... ... ... бар, ... шеккен балаларды оңалтуға бағытталған
шараларды жүзеге асырады. Әрбір орталықта ... ... ... ... ... және дәрігерлер қызмет істейді[14.66].
Қазақстан Республикасының «Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық
бұзушылықтардың алдын алу мен ... ... және ... ... ала ... ... Заңның 13 бабының негізінде арнаулы білім беру
ұйымдары туралы Ереже ... ... ... ... ... 23 наурызда №3510 тіркелген Қазақстан Республикасының Білім және
ғылым ... м.а. 2005 ... 27 ... №42 ... ... ... сәйкес келесі елді мекендерде девиантты мінез-құлықты балаларға
арналған сегіз арнаулы білім беру ұйымдары құрылды: Алматы қ., ... ... қ., ... к. ... ... ... ... Серебрянск қ.
(ШҚО), Павлодар қ., Кентау қ. (ОҚО).
Білім беру органдарының ... ... ... ... ... ... ететін балалар мен жеткіншектерге арналған қосымша 2
мектеп жұмыс істейді: Тараз қ. (Жамбыл ... және ... а. ... ... ... ... ... мектептерде 2006 жылы 89
сынып жұмыс істеді, олардың ... 22 ... ... және 67 орыс ... ... Бұл сыныптарда 739 бала оқыды: 639 ... және ... 2007 жылы 86 ... ... ... 64 орыс ... және 22 ... білім берген. Оқыған оқушылар саны 631 болды: 524 ұлдар мен 107
қыздар. 2008 жылы 73 сынып ... ... 56 орыс ... және 17 ... ... ... оларда 551 оқушы оқыды: 442 ұлдар мен 109 ... ... 13 ... ... ... ... ... шешіміне
сәйкес, кәмелетке толмағандар арасында жеке-алдын алу жұмыс деңгейін көтеру
үшін мектеп инспекторларының лауазымы ... ... ... педагогикалық, психологиялық және заңгерлік білімі бар, алдын ала
үш айлық дайындық-нұсқамадан өткен жас ... ... ... қызметі оқушылар арасындағы қылмыстылықты ... ... ... ... 2001 жылдан бастап кәмелетке толмағандармен
жұмыс әдісін өзгерту мақсатында қылмыстық әділ сот жүйесінде «Қазақстандағы
ювеналдық әділет» жобасы бойынша жұмыс жүргізіліп ... оның ... мен ... ... жылғы 30 наурызда Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... Қазақстандағы ювеналдық әділет
жүйелерін құру ... ... ... онда ... ювеналдық әділетті
құруда ұсынылатын негізгі тәсілдерге қолдау көрсетілген және ... ... ... ... ... ... жасауды аяқтау ұсынылды.
2008 жылғы 19 тамызда Қазақстан Республикасы Президентінің 2009-2011
жылдарға ... ... ... ... ... ... ... туралы № 646 Жарлығына қол қойылды. ... ... ... ... қызметтерден тұрады: ювеналдық
полиция, ювеналдық прокуратуралар, ювеналдық ... ... ... ... инспекциялар, әлеуметтік
психологтар мен балалар құқығын қорғау бойынша аймақтық органдар.
Ювеналдық әділеттің құрылымды ... ... ... ... ... ... ... қабылдау, қоғамдағы тұрақтылықты
нығайтуға, ... ... ... ... ... ... болып жатқан үрдістерге белсенді ықпал етуге мүмкіндік береді. ҚР
ювеналдық әділет жүйесін дамыту ... 2008 жылы 18 ... ... ... ... жылдарға арналған Қазақстан
Республикасында ювеналдық әділет жүйесін дамыту тұжырымдамасын жүзеге асыру
бойынша ... ... ... ... №1067 Қаулысымен толықтырылды.
Үкіметтік емес ұйымдардың жұмысына ... ... ... ... ... мен ... көрсетілетін зорлықтан қорғауға бағытталғанын
көрсетеді. ҮЕҰ негізгі ... ... ... материалдарды тарату,
шығару, заңдық және психологиялық кеңес беру, телефон арқылы кеңес беру,
түрлі ... ... ... ... ... ... ... байланысты. ҮЕҰ қызметін қаржыландыру қызметін тұрақты ... ... ... ұстанымында мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылуын
қайта қарастыру олардың кадрлық әлеуетін күшейтеді.
2.2 Қазақстанда ... ... ... ... құқықтық
актілер
Балалар құқығы жөніндегі сараптамалық қоғамдастық балалар қоғамдағы ең
әлсіз топ саналады және олардың толыққанды дамуы үшін ... ... ... ... ... және ... ... ұдайы қажет
ететінін растайды. Олардың қатарына ... ... ... ... ... мен заңды мүдделерін дұрыс қамтамасыз етудің
негізін, тәртібі мен ... ... ... ... ... ... ... жылы 20 қарашада қабылданған «Бала құқықтары ... ... ... ... ... 1994 ... 8 маусымдағы «Бала
құқықтары туралы Конвенцияларды бекіту туралы» Қаулысымен ... Бұл ... ... алғаннан кейінгі бекітілген алғашқы халықаралық
құжаттардың бірі. 2002 жылдың 8 ... ... ... ... ... Заң ... бұл ... Конвенцияның негізгі ережелері,
сондай-ақ қолданыстағы заңнама құрамында бар ережелер кірді. ... ... ... үшін жаңа заңнамалық актілерді қабылдауды
талап етті. Қазақстан қосымша халықаралық құжаттарды ... Бала ... аса ... ... жою ... ... ... мен
тыйым салу туралы Конвенция, Женева, 1999 жыл 17 ... ... 2002 ... 26 ... ... ... Балаларды саудалау, балалар жезөкшелігі мен балалардың арнайы
шығармаларына ... ... ... ... ... факультативтік
хаттама, Нью-Йорк, 2000 жыл 6 қыркүйек, (Қазақстан Республикасының ... 4 ... ... ратификациялаған);
? Балалардың қарулы жанжалдарға қатысуына қатысты баланың ... ... ... ... ... 6 ... 2000 ж.
(Қазақстан Республикасының 2001 ... 4 ... ... ... ... міндетті еңбек туралы Конвенция, Женева, 1930 жылғы
28 маусым (Қазақстан Республикасының ... ж. ... ... қабылдауға арналған ең төменгі жас туралы Конвенция,
Женева, 1973 ... 6 ... ... ... ... ж.
Заңымен ратификацияланған);
? Әйелдерді кемсітудің барлық түрлерін жою туралы Конвенция, 1979
жылғы 18 желтоқсан (ҚР ... ж. ... ... Заңы). 1994 жылы БҰҰ
«Бала құқықтары туралы» Конвенциясы ратификацияланған ... ... ... ... ... ... ... құқықтың негізгі
ережелерін қолданыстағы заңнамаға имплементациялау бойынша жеткілікті жұмыс
жүргізілді. Баланың құқықтық мәртебесі ... ... бар ... ... бұл ... ... ... 27-бабында
көрсетілген, онда неке мен отбасы, ... ... және ... шақ
мемлекеттің қорғауында болатындығы туралы айтылған.
2.3 Қазақстандағы балалар құқығын қорғау бойынша заңнама
Балалардың құқықтары мен заңды ... ... - ... ... ... басты бағыттарының бірі.
1989 жылғы 20 қарашада Біріккен Ұлттар Ұйымы Бала құқықтары ... ... Бала ... ... бұрындары қабылданған
халықаралық құжаттармен салыстырғанда - бұл Бала ... ... ... ... ... ... құжат. Қазақстан Кеңес Одағы
тарағаннан кейін алғашқылардың бірі болып 1994 жылы осы ... ... сол ... оның екі Факультативтік хаттамаларын
да ратификациялады[8.29].
2003-2006 жылдардың ішінде ... Бала ... ... принциптері мен қағидаларына толық сәйкес болу және баланың
әлеуметтік әл-ауқаты сәтсіздігінің алдын алу үшін ... ... ... 2003 ... 4 маусымдағы «Денсаулық сақтау жүйесі туралы», ... 16 ... ... ... болу ... және оларды жүзеге
асыру кепілдіктері туралы», 2004 жылғы 9 шілдедегі «Кәмелетке ... ... ... ... мен ... ... панасыз қалуының алдын алу туралы», 2003 жылғы 14 ... ... ... ... ... 2005 жылғы 8 шілдедегі
«Әскери міндет және әскери қызмет туралы» ҚР Заңдары ... бір ... ... ... ... мен ... қатысты ұлттық саясатты жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... ... демографиялық даму,
мүгедектерді оңалту және ... ... ... ... қорғау
мәселелері жөніндегі мемлекеттік салалық бағдарламалар бағытталған.
Орталық және жергілікті атқарушы органдар арасындағы тиімді үйлестіру
қызметін, сондай-ақ ... емес ... ... және ... да
азаматтық қоғам секторларымен ынтымақтастықты қоса алғанда мемлекеттік және
жергілікті деңгейлерде БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы ... ... ... ... ету ... ҚР ... 2006 жылғы 13
қаңтардағы №36 қаулысымен арнайы уәкілетті орган - ҚР ... және ... Бала ... қорғау жөніндегі комитет құрылды. Сонымен
бірге барлық санаттағы балалардың құқықтары мен ... ... ... ... ... Бала ... туралы
конвенциясының, «Қазақстан Республикасындағы баланың құқықтары ... ... және ... да ... ... ... ережелерінің
орындалуының кепілділігін қамтамасыз етуге мүмкіндік ... ... ... «Қазақстан балалары» ... ... ... ... ... жаңа мүмкіндіктері бүгінде
оқыту, тәрбиелеу, ... ... ... дене ... және спорт,
әлеуметтік қызмет көрсету және отбасы мен балаларды әлеуметтік қорғау
саласындағы мемлекеттік ... ... ... үшін ... ... үшін ... 2003 ... бастап бұл мақсаттарға
мемлекеттік бюджеттің шығыстарының ... ... өсіп ... Егер де ... ... ... ... шығыстар ІЖӨ-нің 11,18% құраса, 2006 жылы -
ІЖӨ-нің 11,84% құраған (2006 жылғы 1 наурыздағы жағдай бойынша).
Мемлекеттік бюджеттің жалпы көлеміндегі шығыстардың ... 2006 жылы ... ... Бала құқықтары туралы конвенциясының маңызды нормаларының бірі
білім алу құқығы болып табылады. Қазақстан Республикасында балалардың білім
алу құқығын жүзеге ... ... ... ... дамытудың 2005-2010
жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы қабылданды. Тұтас алғанда ... ... 2005 жылы 43,2 ... ... ал 2006 жылы - 64,9 ... ... ... қоғамдық пікір» жобасының шеңберінде
алынған әлеуметтанушылық зерттеулердің мәліметтері сұрақ ... 70,6% ... ... алу ... ... ... қолданып жатқан шараларына оң баға бергенін көрсетіп ... ... ... оқу ... ... орта ... ... кепілдік
беретінінің дәлелі[4.62].
Арнаулы білім саласына мүмкіндіктері шектеулі ... дені ... ... алу ... ... жөніндегі инновациялық
процестер кеңінен енгізіле бастады. Бала дамуындағы бұзылулардың алдын алу
және сәтті ... ... және ... ... ... ... ... мен кірігуі үшін оңтайлы жағдай жасаудағы инновациялық
бағыттарды зерделеу ... ... ... ... ғылыми-зерттеу институтының эксперименталдық
педагогикалық зерттеулерінің мәліметтері алғашқы бұзылуы бойынша ... 4-ші ... ... ... ретінде есту қабілеті терең
бұзылған балалардың 25 пайызы ерте кешенді ... ... ... ... ... онда ... білім алатынын, еститін балалар
ортасында өмір ... ... ... Бұл ... ... және
сөйлеу дамуының деңгейі жас нормасына сәйкес немесе жақын болып келеді.
Денсаулық сақтау ... ... ... ... ... ... ісін ... мен дамытудың 2005-2010
жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы әзірленіп, ... ... 2004 ... 13 ... №1438 ... Бұл ... басымдық назар алғашқы медициналық-санитарлық
көмектің қол жетімдігі мен ана мен бала ... ... ... ... ... ... ісін реформалау мен
дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... ... тізбесі кеңейту жағына қарай
әр 2 жыл сайын қайта қаралуға тиіс. Осыған орай, жоғарыда аталған ... ... ... ... болу жасындағы әйелдер мен 18 жасқа
дейінгі балаларды жыл ... ... ... тексеруді және
кейіннен қарқынды бақылай және сауықтыра отырып жүзеге асыру жөніндегі іс-
шараларды қосу ... ... 2008 ... ... республика халқының
қалған санаттарын профилактикалық медициналық тексерулермен ... ... ... ... ... 2004 жылдан бастап
амбулаториялық деңгейдегі бір жасқа дейінгі балалар ... ... ... 2005 ... бастап 5 жасқа дейінгі балаларды ... ... осы жас ... ... көп ... аурудан
емделу кезінде дәрілермен тегін қамтамасыз ету көзделген. 2006 ... ... ... ... ... ... ... диспансерлік
есепте (кең тараған ауру түрлері бойынша) тұратын, емделудің амбулаториялық
деңгейіндегі балаларды дәрілермен ... ету ... ... мен ... тізбесі Дүниежүзілік денсаулық ұйымы
ұсынған балалық жастағы ауруларды интеграцияланған емдеу ... ... Бала ... ... конвенциясы балаларды қоғамның ерекше
бөлігі деп ... Олар ... ... ... ... және ... ... қозғайтын мәселелер бойынша балалардың өз ойын еркін
білдіру құқығын қамтамасыз етуге ... ... ... бұл ... Қазақстан Республикасының
Конституциясында, «Қазақстан Республикасындағы бала құқықтары туралы»,
«Білім беру ... ... және неке ... ҚР ... және ... ... ... Адамның негізгі тумысынан берілген құқықтары
мен бостандықтары шеңберінде әр адамның ой мен сөз ... ... және неке ... ҚР ... сәйкес бала отбасында оның
мүддесін қозғайтын кез келген мәселені шешу кезінде өз пікірін ... ... іс ... ... ... ... 10 ... толған баланың
пікірін оның мүддесіне қайшы болатын жағдайдан басқа кездерде есепке алу
міндетті.
Халықаралық және үкіметтік емес ... ... (Жас ... «ЮНИСЕФ» Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар Қоры) қолдауымен
республикада мектеп оқушыларын оқу және ... тыс ... ... ... ... басқаруын дамытудың 2002-2006 жылдарға
арналған бағдарламасы бойынша жұмыстар жүргізілді.
Республикада балалардың мәдени, шығармашылық, қоғамдық ... ... ... ... үшін ... ... шешімдер қабылдау құқықтары
мойындалады.
Мысалға, баланың пікірі, оның сұраныстары мен ... ... ... анықтауда, мектептен тыс ... ... ... ... ... ... мен ... телехабарларында, балалар мен жастар қоғамдық
бірлестіктері арқылы балалардың өз пікірлерін ... ... ... олардың проблемаларын шешуге дер кезінде көмек көрсету,
балаларды құқықтық қорғау ... ... ... ... ... және талдау, бала құқықтары туралы материалды тарату мақсатында ... ... ... ... балалар қоғамдық қабылдаулары ашылған.
Тек 2005 жылы ғана ... ... ... ... ... мен ересектерден балалар құқықтарын қорғау мәселелері бойынша
мыңнан астам телефон соғылған.
Балалармен ... ... ... ... ... ... ... Конвенцияның негізгі қағидалары туралы хабардарлығын
кеңейту мәселесіне, оларды насихаттау мен түсіндіруге ... ... 2004 жылы ... ... ... ... шеңберінде республиканың ... ... ... ... ... бала ... ... және білім беру қызметі туралы хабардарлығы деңгейіне
мониторинг жүргізіген. ... ... ... ... ... ұйымдарында оқушылар арасында да, ата-аналар жұртшылығы мен педагогтар
арасында Конвенцияның ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. 2004-2005 жылдарда балалардың
құқықтары мен мүдделерін қорғау мәселелері бойынша ... 170 ... ... ... ... 6 ... ... пікірсайыстар, 30 мың қайырымдылық
акциялары, 80 ... ... ... суреттер, плакаттар
конкурстары, мерекелік концерттер өтті[17.55].
Жастарды тәрбиелеу, әлеуметтендіру және дамытудың құқықтық, әлеуметтік-
экономикалық ... ... ету үшін ... жылдарға арналған
жастар саясаты бағдарламасында жастардың әлеуметтік бейімделуі мен кәсіптік
талап етілуі тетіктерін одан әрі дамыту көзделген. Тұтас алғанда ... ... ... ... ... ... асыруға 2005
жылы республикалық бюджеттен 123,6 млн. ... ... ... ... ... қосымша 9 әлеуметтік жастар қызметі
құрылған.
Әлеуметтік-маңызды ... ... ... ... ... ... қолдау көрсететін және дамытатын тетік одан әрі дами
түсті. Бұл ... 2005 жылы 53,6 млн. ... ... сүру ... ... ету ... халықаралық стандарттарға
қол жеткізу, «балаға мейіріммен қарайтын орта жасау» үшін БҰҰ Бала Қорымен
(ЮНИСЕФ) ... ... ... ... ... ... және
мемлекеттік емес органдар мен ұйымдар өкілдерінің қатысуымен отырыстар,
конференциялар, кеңестер өткізілді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі мен БҰҰ Бала Қоры 3 ... 2005 ... ... 2009 ... 31 ... ... жаңа
бағдарламаға қол қойды:
1. «Отбасы мен қоғамның әлеуетін нығайту»;
2. «Әлеуметтік қорғау ... ... ... ... әзірлеу және басқару».
Бұл бағдарлама туғаннан бастап 18 жасқа дейінгі балалардың ... ... ... және ... ... жұмыспен қамту жөніндегі іс-шараларды жүзеге асыру шеңберінде
республикада ... ... ... беру ... қайта қарау
жөніндегі жұмыс басталса да, ... ... ... ... ... белгілі бір қиындықтар бар. Еңбек бейінін таңдаудың
шектеулілігі, нашар ... ... ... ұйымдарының түлектеріне еңбек
нарығында бәсекеге қабілетті болуға мүмкіндік ... ... ... меншік кәсіпорындар еңбекке қабілеті шектеулі адамдарды ... ... ... бірдей қызығушылық таныта бермейді.
Шетел азаматтарының сапалы білім алуы мәселесінде проблемалар бар:
қазақ және орыс ... ... жеке ... ... ... оқуына рұқсат бермеуі, қыздар мен балалардың бірге оқуы. Бұл
мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... ... оқу әдебиеттерін әзірлеуді жеделдету, арнайы ... ... ... ... ... ... ... және фермер қожалықтарында пайдаланылуы мәселесін
қосымша зерделеу қажеттігіне, халықтың, ата-аналардың және жұмыс істейтін
балалардың өздерінің ... ... ... ... ... ... екендігіне назар аудару қажет. Көп ... ... ... ... ... көзделген балалардың еңбек
құқықтарын білмейді. Төмен жастағы балаларды ... ... ... ... сатушы ретінде жұмысқа жіберу, сондай-ақ
балаларды ... ... ... ... ... және ... (пайдалану) орын алады. «Қазақстандағы адамның құқықтары: қоғамдық
пікір» жобасының шеңберінде 1500 респонденттің ішінде жүргізілген сауалдама
көрсеткеніндей, сұрақ берілгендердің 23,0% ... ... ... болу ... ... мемлекеттік тетіктеріне теріс баға
берген, 51,7% - оң баға берген, ал ... ... 25,3% ... беруге
қиналған. Алынған мәліметтер балалар еңбегін ... ... бар ... және ... ... ... ... қорғаудың тетіктерін жетілдірудің қажеттігі ... ... ... ... экономиканың негізгі секторлары
мен елдің географиялық өңірлеріндегі балалар еңбегі ... ... ... ... ... және ... ... балалар еңбегінің
ең нашар нысандарын жою мәселелері туралы ақпаратты ... ... ... ... ... шара деп ... Кәмелетке толмағандар арасында құқық бұзушылықтар профилактикасының
халықаралық тәжірибесі
Қазіргі таңда барлық дамыған ... ... шақ ... ... ... ... Бізді аумақтық және әлеуметтік-құқықтық, гео-саяси және
тілдік шекаралар бөліп ... ... де ... ... саясат бірдей
болуы тиіс. Жер шарының кез келген ... ... ... ... ... ... қорғалуына құқықтары бар. Теріс, құқыққа қарсы мінез-құлық
мәселесінің де шегі жоқ. Және де бұл ... ... ... ... ... көптеген елдерде заңға қайшы проблемалары ... және ... ... ... мол ... ... әділет жүйесі, сынау қызметі, қатерлі топтың балаларымен жұмыс
бойынша комиссиялар, ... мен ... ... ... комитеттер және т.б[19.122].
Бұл тәжірибе қажетті және ... ... ... қоғамның
негізгі міндеті – бұл балалар м ен жеткіншектер ... ... ... алу. ... гөрі ... ... әрдайым
тиімдірек емес пе. Өмірде қиын жағдайға душар болғандар; қатерлі топтар;
теріс мінез-құлықты ... ... ... алу, диагностикалық және
түзету ... ... ... ... ... Дамыған елдердің
тәжірибесінде бізді көбіне аталған топ ... және ... ... ... кәсіби құралдары қызықтырады[22.213].
ФРАНЦИЯ
1945 ж. – Ордонанс (әділ соттың ювеналдық жүйесі) қабылданды. 1958 ж.
23 желтоқсанда – ... ... 1974 ж. – ... толу жасы 21 ... ... ... түсірілді.
ОРДОНАНСТЫҢ НЕГІЗГІ ҰСТАНЫМДАРЫ:
(1) Жазалау шараларынан бұрын тәрбиелеу шараларына артықшылық ... (2) Бұл – ... ... ... ... ... жете танысу. (3) Тек кәмелетке ... ... ... тиіс ... ... 1958 ж. ... ... қарастырылды:
(1) егер де мүмкін болған жағдайда, баланы отбасында, ата-анасымен
немесе ... және ... ... қажеттілігі; (2) тағайындалған жазаға
отбасының келісімін алу қажеттігі. Осы мақсатта ата-аналарды судьяның ... ... ... ... (3) баланың қалыпты тұрғылықты орнын
айыру қажеттігі туындаған жағдайда, судья оның ... ... ... (4) ... ... мүшесіне немесе сенім білдіруге тұрарлық үшінші
тұлғаға; (5) ... ... ... ... ... немесе
мамандандырылған қызметке немесе мекемеге; (6) ... ... ... ... қызметіне.
Францияда Әділет министрлігі басқармаларының бірі ... ... ... қорғау – ЖЗҚ басқармасы әрекет етеді. ЖЗҚ ... ... ... бұзушылықтардың алдын алу, кәмелетке толмағандардың тәрбиесі мен жаңа
құқық бұзушылықтардың жасалуының алдын алу. Бұл құрылым құқық ... ... ... төнген кәмелетке толмағандарды, сондай-ақ әлеуметтік
проблемалары бар 21 жасқа толмаған кәмелетке толғандарды ... ... ... ... ... ... ЖЗҚ жастардың заңды қорғау
қызметтерінің әкімшілік, қаржылық және ... ... ... ... ... ... ҚҰРЫЛЫМЫ
? Сот жанындағы тәрбие ... Олар ... ... ... тәрбиешілері кәмелетке толмағандармен, олардың отбасымен
кездеседі, кәмелетке толмағандардың жағдайын зерттеумен ... ... ... ... ... ... және бас ... айыруға
балама шаралар ұсынады. Егер бас бостандығынан айыру туралы жаза шығарылса,
бұл қызметтің тәрбиешілері пенитенциар мекемелердің ... ... ... істейді. Бұл қызмет кәмелетке
толмағанға қолданылатын шартты жазалау, ... ... ... жұмыстар,
түзету жұмыстары секілді шараларды атқарады және ашық қоғамда тәрбиелеу
секілді ... ... ... ... ... ... (панажай, жатақхана). Соттың шешімі
бойынша отбасында бола алмайтын, құқық ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандарды қабылдайды. Тәрбиешілер тобы баланы
тәрбиелеу мен дамытуға бағытталған жеке бағдарлама ... оған ... ... Бұл ... қала ішінде орналасады. Мектептермен,
әлеуметтік-тәрбиелеу қызметтерімен бірлесіп жұмыс істейді.
? Күндізгі орталықтар ... ... ... беру және ... ... ... Оқу орындарымен, психологтармен ... ... ... ... ... Ашық қоғамдағы тәрбие ... Бұл ... ... ... – өз отбасында өмір сүретін (яғни ажыратылмаған) ... ... ... оның ... ... алуына, кәсіби
қызметіне, мәдени дамуы мен спортта және т.б., яғни ... ... ... ... ... ... ... отбасымен жұмыс
жүргізілетінін де атап өту ... Ашық ... ... ... ... де ... мүмкін, сондай-ақ олар шартты ... ... ... ... және ... ... жұмыстары секілді
шараларды жүзеге асырады.
? Жабық түрдегі тәрбие орталығы. Күрделі проблемалары бар ... ... айға ... Тәрбиешілері кәмелетке
толмағандармен тұрақты түрде бірге тұрады және олардың мінез-құлқына ... ... ... ... ... ... ... ұқсас
түрлі тәрбие жұмыстары да жүзеге асырылады, бірақ бұл орталықтардың ...... ... ... ... ... ережелерді құрметтеуді үйренуге, басқаларды құрметтеуді үйренуге
мүмкіндік ... ... ... ... Кәмелетке толмағандарды 3 айдан 4
айға дейінгі кезеңге қабылдайды. Бірден орналастырады және ... ... ... ... ... ұзақ ... есептелген
тәрбие жұмысы жүргізіледі.
ШВЕЦИЯ
Швециядағы әлеуметтік қызметкердің негізгі мақсаты – ... ... ... алдын алу мен болдырмау. Швецияда
кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ие: (1) ... толмаған құқық бұзушылармен жұмыс істейтін
әлеуметтік қызметке жоғары өкілеттіктер жүктелген және қоғам ... ... ие; (2) ... ... ресми мәртебесі өте жоғары,
ал кәсібі беделді; (3)Швецияда әлеуметтік ... ... ... Бұл ... ... ... оның ... орнында
әлеуметтік-психологиялық қолдау көрсетуіне мүмкіндік ... Бұл ... ... ... әлеуметтік көмекті уақытылы, мекен жайында
және неғұрлым тиімді етеді, себебі жеткіншектің жеке ерекшеліктері мен ... ... ... (4) ... ... полицияға немесе
сотқа тәуелсіз болып табылады (тығыз ынтымақтастыққа ... ... ... ... ... мен мүдделерін сақтау
кепілдігі туралы ... ... ... тәуелсіздік жеткіншек тарапынан
әлеуметтік қызметкерге сенім білдірудің жоғары дәрежесін қамтамасыз ... ... ... ... ісін ... ... туралы заң (Juvenile
Procedures Act)1982 ж.;
? Қылмыстар мен кішігірім құқық бұзушылықтар туралы заң (Criminal Law
and Petit Offences Act).
? ... ... сот 1978 ж. ... Ол ... ... арасындағы және ерлі-зайыптылардың арасындағы қатынастарды,
психикалық ауытқушылығы бар тұлғаларды мәжбүрлі ... және ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Отбасылық соттар әрбір ауданда жергілікті деңгейде ұсынылады. Польшада
дауыс беру құқығына ие болу жасы 18 ... ... ... ... ... ... құқық саласында құқық бұзушылық жасаған 13-17
жастағы жеткіншектер кәмелетке толмағандар ... ... және ... Егер ... 15 ... ... болса және ол ауыр қылмыс
жасаса (кісі өлтіру, зорлық, лаңкестік акт) іс жалпы юридикцияның ... ... Әр істі ... барысында жеткіншектің жеке
тұлғалық ... және оның ... ... ... ... ... ... істері отбасылық соттарда қарастырылады.
КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРҒА АРНАЛҒАН ӘДІЛ СОТ ЖҮЙЕСІІ
Отбасылық сот жеткіншекке әсер етудің ... ... ... ... ... шектеулер; залалды өтеу; баланың мінез-құлқы
туралы сотқа ... ... ... міндетті ата-аналары тарапынан
бақылау (тәжірибеде мұндай шара тиімсіз болып шықты); балалармен ... ... ... ... тұлғаның тарапынан бақылау; кәмелетке
толмағандармен ... ... ... сот ...... ... ... орталығына» бару (бұл балалар мектептен кейін
бірнеше сағат өткізетін күндізгі панажай тәріздес); тәрбие ... ... ... Ол ... ... ... ... ата-ана
құқығынан айырылған балалар жіберіледі. Мұндай орталықтар Әлеуметтік
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ұстау (Әлеуметтік ... ету ... ... тәртіп неғұрлым қатал, оған «қиын» жеткіншектерді жібереді;
психикалық ауытқулары бар 13-17 ... ... ... ... ... ... орталықтары болады; түзету
орталықтарында (Әділет министрлігі) ұстау; бұл – 17 және одан ... ... ең ... жаза. Түзету орталықтары тәртіптің қаталдығы ... ... ашық және ... түрдегі орталықтарға бөлінеді. Жабық түрдегі
орталықтарда қоғам үшін ерекше қауіп ... және ашық және ... ... ... ... жас ... ... белгілі бір мерзімге
(мәселен, 2 жыл) үкімнің орындалуын кейінге қалдырған шартты жазалау.
ӘЛЕУМЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕРДІҢ ... ... ... ... ... жұмыс істеуде психологтардың, ... ... мол ... ... ... ... ... балалармен жұмыс істеуге кураторлар (педагогтар, әлеуметтік
қызметкерлер, психологтар немесе заңгерлер) тартылады. Кураторлар ... ... ... ... ... полиция, медициналық
мекемелер арасында үйлесімділік байланысын жүзеге ... ... ... ... ... 1920 ж. ... кезде Польшада 3600 астам кураторлар бар. 2000 ... ... ... ... ... Педагогтар, әлеуметтік қызметкерлер,
психологтар немесе заңгерлер куратор бола алады. ... жасы ... ... ... ... 5 жылдық жоғары білімі (магистр дәрежесі)
болуы және арнайы ... ... өтуі ... ФУНКЦИОНАЛДЫҚ МІНДЕТТЕРІ:
Жеткіншектің отбасына бару, жеткіншекпен және отбасы мүшелерімен
әңгімелесу; мектепке, жеткіншектің жұмыс ... ... ... ... ... ... және ... жағдайы туралы есеп жасау; түрлі
құрылымдар: мектеп, отбасы, әлеуметтік қызмет, ... ... ... үйлесімділік байланысты жүзеге асыру.
Польшада кураторлардың қызметінен басқа әлеуметтік ... ... ... ... ... қызметкерлер қатерлі топтағы жеткіншектерге
әлеуметтік-психологиялық қолдау көрсетеді. Әлеуметтік ... ... ... ... мен ... ... мұғалімдермен және ата-аналармен әңгімелесу ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтардың алдын
алу болып табылады.
АҚШ
ПРОФИЛАКТИКА
АҚШ-та балаларға әлеуметтік-психологиялық қолдау көрсетудің жеткілікті
мөлшерде мол ... ... ... ... ... жеткіншектермен
және кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... ... құрылады: полицияның базалық бағдарламалары;
кәмелетке ... ісі ... ... базалық бағдарламалары;
мектептердің базалық бағдарламалары.
ӘЛЕУМЕТТІК ҚЫЗМЕТТЕРДІҢ КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРМЕН ЖҰМЫС ТҮРЛЕРІ
Балаларға әлеуметтік ... ... ... ... жұмысын
ұйымдастыру түрлері (жеткілікті қамтамасыз етілмеген отбасылары үшін
тегін): ... үшін ... ... ... ... ұйымдастыру, еңбекпен
қамтамасыз ету бойынша көмек ... ... ... және кешкі
уақытта жұмыс істейтін балаларды қарауды қамтамасыз ету; қалалық денсаулық
орталықтары жанынан күйеуі жоқ аналар үшін ... ... ... ... ... қызметтерін құру және қолдау көрсету; балалар үйін құру
және тексеру, асырап алушы отбасылармен ... ... жаңа ... ... ... ... балаларға білім алуда көмек
көрсетуін, ата-аналарға үй шаруашылығын жүргізуде көмек көрсетуді дамыту.
АҚШ-та басқа да ... ... ... ... ... ... баспанасыз балалармен келесі жұмыстар жүргізіледі: ... ... ... ... жеке және ... ... берулер жүргізіледі;
баланы отбасына қайтару ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетіледі және т.б.; «сенім
телефондары» қызметтері құрылады.
Мектептегі ... ... ... ... - қиын ... ... ... көмекпен қамтамасыз ету. Бұл
оқушылардың өзімен, отбасымен, мектеппен және әлеуметтік ортасымен ... ... ... ... ... ... ... қызметіне үйді аралау; жеке
және топтық кеңес беру; дағдарыс жағдайында ... ... ... оны ... ... ... ... кесте
жасауда көмек көрсету жатады.
Қорытынды
Сонымен, жұмысты қорытындылай келе келесі маңызды ұсынымдар мен
пікірлерді ... ... Жеке ... ... 1) қадағалаусыз және панасыз қалған;
      2) арнаулы бiлім беру ұйымдарында, ерекше режимде ұстайтын бiлiм ... және ... ... уақытша оқшаулау, бейiмдеу және
оңалту орталықтарында ұсталатын;
      3) адамның психикикасына дене ... ... мен ... ... ... спирт iшiмдiктерiн, есiрткi құралдарын, психотроптық
және өзге де күштi әсер ететiн заттарды ... тыс ... 4) ... ... ... бiлiм беретiн оқу орындарына бармайтын;
      5) әкімшілік құқық бұзушылық жасаған;
      6) қылмыстық ... ... ... ... оның
iшiнде рақымшылық немесе кешiрiм жасау актілерi бойынша жазадан босатылған;
      7) қылмыстық жауапкершiлiкке ... ... ... ... ... ... ... психикасының бұзылуына
байланысты емес психикалық дамуының ... ... ... бар ... ... 8) ... ... байланысты емес бұлтартпау шаралары таңдап алынған
қылмыс ... деп ... ... күдiктi болған;
      9) жазасын өтеуден шартты түрде мерзiмiнен бұрын босатылған;
      10) жазасын өтеу кейiнге қалдырылған немесе үкiмнiң орындалуы кейiнге
қалдырылған;
      ... ... ... 12) ауыр емес немесе ауырлығы орташа қылмыс жасағаны үшiн сотталған
және сот тәрбиелiк ықпал етудiң мәжбүрлеу шараларын ... ... ... ... ... ... түзеу жұмыстарына, бас
бостандығынан ... ... емес өзге ... ... ... ... ... Егер кәмелетке толмағандардың ата-аналары, басқа да ... ... ... ... және ... бағып-күту жөнiндегi өз  мiндеттерiн
орындамаса, олардың мiнез-құлқына терiс әсер етсе, ... ... да ... жұмыс жүргiзiледi.
ҰСЫНЫМДАР
1. Қазақстан Республикасының Отбасылық кодексі әзірленіп, қабылдансын.
2. Ата-аналар қамқорлығынсыз ... ... ... ... мен ... ... ... Баланың мүддесін ескеру және оның негізгі құқықтары мен ... ... оның ... ... ... ... және ... мақсатында Балаларды қорғау және шетелдік бала асырап алуға қатысты
ынтымақтастық туралы конвенция ратификациялансын.
4. Мемлекеттік ... мен ... да ... ... ... ... ... үшін Бала құқықтары жөніндегі Ұлттық Омбудсмен
лауазымы құрылсын.
5. Аз ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік жағынан қорғалатын тобына материалдық қолдау
көрсету үшін құрылған Қордан аз ... ... ... ... ... алуға арналған ұғымнан «отбасының жиынтық кірісі» ... ... ... ... ... және жасөспірімдер үйлері туралы»
Заңына балалар ауылында ана-тәрбиешімен ... ... де ... ... ... ... Бала ... байланысты қылмыстық істерді, азаматтық және әкімшілік
істерді қарайтын мамандандырылған ювенальдық ... ... ... ... уақытша оқшаулау, бейімдеу және оңалту орталығы
(КУОБОО) ҚР Ішкі істер министрлігінен ҚР Білім және ... ... ... ... көтеру орындарына кәмелетке толмаған балалардың ересектердің ертіп
жүруінсіз баруына заңнамалық түрде шектеу қойылсын және олардың осындай
орындарға түнгі уақытта баруына ... ... ... ... және ... БАҚ-тарда отбасы, балалар, отбасылық тәрбие
дәстүрлері проблемаларына арналған ... және ... ... ... ... ... түрде ұйымдастырылсын.
Қоғамымыздағы кездесіп қалатын күрделі жағдайларға: ... ... мен ... кісі өлтіру мен ұрлық, әділетсіздік пен қайырымсыздық,
нашақорлық пен уытқұмарлық атаулыға ... ... ... жолын
табу қажеттілігі туындайды.
Кез-келген заң бұзушылық мінез-құлық қоршаған ортаға, қоғамға белгілі
бір ... ... ... ... ... құқық пен қылмыстың
алдын алу, қылмысты төмендету ... ... ... беру ... ... ... ... І тоқсан қорытындысында ҚР ... ... ... қылмысы мен құқық бұзушылығы 23,5 пайызға ... ... ... ... оқшаулау, бейімдеу және
оңалту орталығына 2010 ... 3 ... 47 ... ... ... білім беру ұйымдарында құқық қорғау ... ... 2009 жылы -480 ... ... өткізіліп,
Бұқаралық ақпарат құралдарында – 22 басылымдары берілген.
Кәмелетке толмағандар мен ... ... ... ... мен ... арасындағы қылмыс пен құқық
бұзушылықтың көбеюі олардың әлеуметтік ... ... ... болу ... бірі ... ... болып табылады.
- өз абыройын көтеру,
- жеке, жанұялық материалдық және тұрмыстық проблемалар,
- ... ... ... ... және т.б. ... ... ... Алматы облысында кәмелетке толмағандардың саны:
2009 жылы – 154613, ал 2010 жылдың І ... 155692 ... ... ... бұзушылық жасағаны үшін мәселен Алматы облысының ішкі
істер ... ... ... ... есеп беру ... жылы 472, оның ... ... орта мектепте 403 тіркелген болса, 2010
жылдың І тоқсанында 470, оның ішінде ... 428 ... ... тіркелді.
Техникалық және кәсіптік білім беру мекемелерінде 2009 жылы ішкі істер
департаментінің есебіне 48 ... ... ... – 53. ... ... ... қала аумағы Жаңаөзен қаласындағы колледждерде 2010
жылдың 3 айында қылмыс – 66,6 пайызға ... Бұл ... ауыз ... ... ... «Қатерлі топ» қатарына жататын ата-аналарға осы
күнге дейін шара қолдану үлкен проблемаға айналып отыр. Өздерінің жағымсыз,
деректі, ... ... ... ауытқушылық
туғызатыны сөзсіз. Сәтсіз жанұялармен ... ... орта ... әңгіме, сауалнамалық тест, ... ... ... ... Маңғыстау облысы бойынша ІІД –не есебіне алу және ата-
аналық құқығынан ... ... ... ... болады.
Сәтсіз жанұя ретінде сепке алынғандар:
2009 жылдың қорытындысы бойынша 189 болса, 2010 жылдың І ... ... ... ... ... ... – 12, 2010 ... І
тоқсанында – 21.
Сәтсіз жанұяның ... ...... ... ... ... негізінен аз қамтамасыз етілген отбасылары.
Жасөспірімдер арасындағы құқық ... ... ... ... ... 2010 ... І тоқсанында төмендегідей көрсеткішті ... жылы ... орта ... – 106, 2010 ... 3 ...... және кәсіптік білім беру мекемелерінде 2009 жылы -7, ал 2010 ... – 10 ... ... ... ... жасйтын болсақ,
кәмелетке толмағандар негізінен мүліктік қылмыс, қарақшылық жолмен тонау,
ұрлық, топтық төбелес, бұзақылық және адам ... ... ... ... қылмыстар саны:
2009 жылдың І тоқсан ... ... ... орта білім беру
мекемелеріндегі жасөспірімдер арасынан 21 ... іс ... ... 3 ... 19 ... ... іс қозғалды. Демек, мектептерде
14,2 пайызға қылмыстың түсімі ... және ... ... беру ... 2009 жылдың І
тоқсанның қорытындысында – 9, 2010 ... 3 ... 13 ... ... 23 пайызға өсімі анықталды.
2009 жылы қылмыстың барлық параметрінен қылмыс жасау фактілерінің орын
алғандығы айқындалды. 2010 ... 3 ... ... арасындағы
қылмыстардың едәуір бәсеңдегені анықталды. Мәселен: ІІД-нің Қоғамдық
қауіпсіздік ... ... ... 2009 жылы 403 ... ... 2010 жылдың 3 айында есепке алыну саны 428 көбейіп отыр,
бұл әрине профилактикалық ... ... ... ... 2009 жылы – 48 ... 2010 жылдың 3 айында – 53 жасөспірім
тіркелген.
2010 жылдың 3 айында статистика ... ... орта ... ... ... арасындағы қарақшылық, ... ... ... мүлдем жойылғандығын көрсетеді. Әрине бұл құқық қорғау
орган қызметкерлері мен білім саласындағы қызметкерлерінің өзара ... ... ... ... ... ... облысы әкімдігінің
жанынан құрылған кәмелетке толмағандардың істері және ... ... ... ... ... әрі –комиссия) үйлестіріп атқарылған
жұмыстарының нәтижесі деп білуге болады.
Комиссия өз құзіреті шегінде 2009 жылдың ... ... 24 ... ... ... қаралған мәселелердің орындалысын құзырлы
ведомствоаралық мекемелерден талап етті. Комиссияның 2010 ... ... ... ... ... ... үш ... облыстық комиссияның 8 отырысы
және облыстағы крименогенді есептелетін ... ... мен ... 2 кезекті отырыстарын бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... ... отырысының жүру барысы жергілікті
телеарнада көрсетілімдері жұртшылыққа жарияланды.
Комиссияның күн тәртібінің кезекті ... ... ... пен ... ... ... ең өзекті мәселелр
талқыланып, жергілікті құзырлы атқарушы органдарға орындалуын талап етіліп,
нақты тапсырмалар беріліп, қадағалануы қолға ... ... ... ... ... ... ... басқарамасы
тарапынан облыстағы білім беру мекемелерінде кәмелетке толмағандардың
арасындағы құқық бұзушылығы мен ... ... алу және бос ... ... ... ... ... тәрбие ісі жөніндегі
орынбасарлары мен мектеп инспекторлары және ... ... ... ... ... ... бірлесе отырып анықтап, оларды
қатаң бақылауға алу және қайыршылық, қаңғыбастықпен айналысқан ... ... ... ... ата-аналарды анықтап, ата-аналық құқығынан
айыру оларға заңды түрде шаралар қолдану туралы ... ... беру ... ... ... және ... ... жеке профилактикалық жұмыстарды ұйымдастыру мақсатында Маңғыстау
облысының білім басқармасы (28.04.2009ж. № 126нқ) мен Ішкі ... ... № 403) ... ... іс-қимыл жоспары
туралы бұйрығының негізінде жүзеге асырылуда.
Облыстық білім басқармасы тарапынан «Маңғыстау облысының ішкі істер
департаменті мен ... ... ... ... ... беру ... ... олардың ата-аналарымен жеке профилактикалық
жұмыстарын ұйымдастыру, оқу ... ... ішкі ... ... ... ... ... туралы» қосымша Ережесі барлық
білім беру ұйымдары мен ... ... ... ... департаменті мен білім басқармасы арасындағы білім беру
ұйымдарында кәмелетке толмағандардың ... және ... ... құқық бұзушылықтардың алдын алу туралы іс-шаралар жоспары
жасалып, жоспарға сәйкес жұмыстар атқарылуда.
Девиантты ... ... ... облыстық арнайы мектеп-
интернатында (одан әрі – МОАКМИ) 26 ... ... ... ... ісі жөніндегі инспекциясының ... ... ... 2010 жылы ... 2 бала ... есепте 2009 жылы – 3 жасөспірім тіркелсе, бүгінгі таңда
есепте – 1 жасөспірім ... ... ... 2010 ... 3 ... жасөспірімге іс қозғалған. 2- жеке мүлікті ұрлау болса, 1- ... салу ... ... ... оқудан жалтаруға септігін тигізетін себептер
мен жағдайларды ... ... ... ... ... ... ... түрде оқу орындарына бармай жүрген жасөспірімдерді
анықтау жөнінде жергілікті ... ... ... ... ... 2004 ... 9 шілдедегі №591
«Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың профилактикасы ... ... және ... ... ... алу ... Заңын және
Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... қорғау Комитетінің 2010 жылғы 29 қаңтарындағы № 12-2-02/337
хатын басшылыққа ала отырып және ... ... ... ... қаладағы балалар» атты рейдтік жұмыстарын жүргізді.
Аталған шараны өткізу ... ... ... арнайы комиссия
құрылды. Комиссия құрамына келісім ... ... ... ... емес ... және ... құқықтарын қорғау департаменті
мамандары енгізілді.
Рейдтік шаралар ағымдағы ... 25-ші ... 2-ші ... Ақтау қаласында өткізілді. Өткізілген іс-шаралар бойынша Білім
басқармасы талдау жұмыстарын жасады.
Тексерілген нысандар мен ... ... саны – 78, ... саны – 2. ... ... 1 шағынауданда 2 жасөспірім
ұсталды. Олар: Молчанов Александр ... ... ... ... ... ... ... толмаған) Энергетикалық колледжінің 2
курс студенті. Ата-аналарынан, балалардан түсініктеме ... ... ... ... ... керектігі туралы қалалық, аудандық білім
бөлімдеріне Білім басқармасы тарапынан хат ... ... ... ... ... атты рейд ... түрде
облысымыздың аудандары мен қалаларында аудандық (қалалық) білім бөлімдері,
ішкі ... ... ... жүргізілуде.
Білім басқармасы тарапынан жүйелі түрде өткізу бақылауға алынған.
Әр ... жұма – ... ... ... ... ішкі ... мен ... бөлімдерінің бекітілген ... ... ... ... 23.00 – 06.00 ... ... ... еріп
жүруінсіз, алкоглді ішімдік ішкен жасөспірімдердің алдын алуына байланысты
профилактикалық рейдтік іс-шаралар жүргізіліп тұрады.
Үкіметтік емес ... ... ... ... ... ... департаменті, балалардың құқықтарын қорғау жүйесіндегі
мемлекеттік емес ұйымдар және «Қарлығаш» ... ... ... қоғамдық
қозғалысы ұйымдарымен өзара бірлесіп бас қосуымен дөңгелек ... ... пен ... ... ... алу бағытындағы маңызды
мәселелер талқыланды.
Облыс орталығында полициямен бірлескен 119 жастар ... ... ... оның ... 211 ... оқушылар. Жалпы орта білім ... 119 ... ... оның ... 595 ... ... ... отрядына өз еріктерімен жазылған.
Маңғыстау облысының ішкі істер департаментінің Қоғамдық қауіпсіздік
басқармасының кәмелетке ... ісі ... ... ... 2010 ... І ... ... арасындағы
қылмыс пен құқық бұзушылық 23,5 пайызға төмендеді.
Есеп беру кезеңінде жасөспірімдермен жасалған қылмыстар: 1 – ... 1- ... 16 – жеке ... ... 11- тонау, 4-бұзақылық, 2-
сұғанақтық. Кәмелетке толмағандардың ... ... – 6 ... ... оның ішінде 3 – қылмыстың, 7-қыз ... ... ... ... ... бір ... 5-қыз баланың қатысуымен
жасалған болып анықталды.
2010 жылдың ... ... ... ... ... ... фактілері анықталған жоқ.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы;
2. Қазақстан Республикасының «Бала құқықтары туралы» Заңы;
3. ... ... ... және ... ... ... ҚР «Отбасы үлгiсiндегi балалар ауылы және жасөспiрiмдер ... ... ... ... ... ... саясаты туралы» Заңы;
6. ҚР «Кәмелетке толмағандар арасындағы құқық бұзушылықтардың алдын алу ... ... және ... ... алдын ала ескерту туралы» Заңы;
7. ҚР «Мүмкіндігі шектеулі ... ... және ... ... ... көрсету туралы» Заңы;
8. Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту туралы» Заңы;
9. ҚР «Қазақстан Республикасы азаматтарының денсаулығын ... ... ... ... «ҚР ... ... туралы» Заңы;
11. Қазақстан Республикасының «Білім беру туралы» Заңы;
12. ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру кепілдері туралы» Заңы;
13. Қазақстан Республикасының 2001 жылғы 4 шілдедегі N219-2 ... ... ... мен балалар анайы шығармаларына ... ... ... Конвенцияға факультативтік хаттаманы
ратификациялау туралы Заңы;
14. ҚР 2001 ж. 4 ... N221-2 ... ... ... қатысуына
қатысты баланың құқықтары туралы Конвенцияға факультативтік хаттаманы
ратификациялау туралы ... ... ... Президентінің ҚР Адам Құқықтары бойынша
Уәкілеттік берілген Аппаратты құру туралы ... ... ... ... 2008 ... 19 тамыздағы № 646 2009-
2011 жылдарға арналған ҚР ювеналдық әділет жүйелерін дамыту Тұжырымдамалары
туралы ... ... ... ... кодексі;
18. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі;
19. Қазақстан Республикасының Еңбек кодексі;
20. Қазақстан Республикасының ӘҚБтК;
21. Қазақстан Республикасының Азаматтық-процессуалдық ... ... ... ... кодексі;
23. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1994 ж. 8 маусымдағы №77-ХІІ Бала
құқықтары туралы Конвенцияны ... ... ... ҚР ... 2002 ж. 12 қарашадағы №1197 ҚР азаматтары болып табылатын
балаларды ... ... ... беру ережесiн бекiту туралы Қаулысы;
25. ҚР Жоғарғы соты ... 2000 ж. 22 ... № 17 ... алу ... істі ... ... неке және ... туралы заңнаманы
соттармен қолданудың кейбір мәселелері туралы Қаулысы;
26. ҚР Жоғарғы соты Пленумының 2000 жылғы 28 ... №4 ... ... ... шешу ... ... ... қолдану
туралы Қаулысы;
27. ҚР балаларға амбулаторлық-емханалық көмек көрсетуді әрі қарай жетілдіру
туралы ... ... ... мен ... ... ... балаларға арналған
білім беру ұйымдарының қызметінің ... ... ... ... Балалар мен жеткіншектердің жаз кезіндегі демалысын сауықтыруды және
жұмыспен қамтуды ұйымдастыру туралы Үкімет қаулысы;
30. ҚР Үкіметінің Балалардың міндетті мектеп ... ... ... Қаулысы;
31. ҚР Жоғарғы сот Пленумының Балаларды тәрбиелеуге байланысты дауларды
шешу кезіндегі соттармен заңнаманы қолдануы туралы ... ... ... бар, ... ... ... жасаған балалар
мен
жеткіншектерді арнаулы оқу-тәрбие мекемелеріне жіберу тәртібі туралы
Әдебиеттер:
1. Назарбаев Н. Ә. Ғасырлар тоғысында. – ... ... ... ... И.П. Бейресми жеткіншек-жастар топтарының психологиясы.
М.: Информпечать, 2000. – 336 б
3. Беличева С.А. Превентивті психология негіздері. – М.: ... ... ... орталығы, 1993. –199б.
4. Бойко А.А. Оқушылардың бейәлеуметтік мінез-құлқының профилактикасының
әлеуметтік-психологиялық аспектілері.// Бейімделу және
аман қалу. – 1995. – ... ... А.Б. Жас ... ... ... – М.: ... 1991.
6. Жас және педагогикалық психология/ Петровский А.В. редак. – М., 1996.
7. ... В.К. Адам ... ... ... – М., ... ... Д.Д. Кең тараған психиатрия. – М., 1998
9. Ермолич С.Я. Девиантты мінез-құлықтың ерте профилактикасының
тиімділігін арттыру шарттары ретінде жеткіншектердегі құнды-нормативтік
білімдер. //Әлеуметтік-педагогикалық ... –1999. – ... ... С.И., Кудрявцева С.В. Ойыннан тұлғаның дамуына. Практикалық
басшылық. «Ұйымдастыру ұжымдарында балаларды ...... ... А.И. ... ... ... – М., 1993.
12. Змановская Е.В. Девиантология: Ауытқушылық мінез-құлық психология-
сы. – М., 2003.
13. Кибирев А.А., Сеньчукова И.В. ... ... ... топ балалары-
мен жұмыс үлгісі мен технологиясы – ... ...... ... Н.Ю. ... ... ... оқушыларының психикалық
бейімделуінің тиімділік шарттары.// Қазіргі заман жағдайында тұлғаның
ізгілікті қалыптасуы: мақалалар жинағы Торхова А.В. ... Мн., ... Кон И.С. Ерте ... шақ ... – М., ... ... С.В. ... психология: оқу-әдістемелік құрал. –
Минск: Университетское, 1997.
17. Корнилова Т.В., Григоренко Е.Л., ... С.Д. ... ... – СПб., 2005. – 336 ... ... Г. Даму психологиясы. – СПб., 2000. – 992 б.
19. Кулагина И.Ю. Жас психологиясы (Баланың туған кезінен ... ... ... ... Оқу ... 5-ші ... – М.: УРАО Баспасы, 1999.
20. Литовченко В.Н. Әлеуметтік-педагогикалық проблема ретіндегі тұлғаның
бейімделуі. //Әлеуметтік-педагогикалық жұмыс. – 1999, №1.
21. Личко А.Е. Жеткіншектердегі психопатия және ... ... // ... ... ... – М, ... Майсак Н.В. Девиантты мінез-құлықпен кіші жастағы жеткіншектің
тұлғалық ерекшеліктері. – М., 2001. – 213 ... ... Г.И. ... ... ... ... профилактикасы. – СПб., 2007
24. Малышев К. Девиантты ... ... мен ... ... – 2003. – №2. – 52-53 ... ... Адамның психикалық күйін өзгертетін түрлі заттарды,
алкоголь мен ... ... ... пайдалану нәтижелерінде, психикалық және
физикалық тәуелділік фактісі тіркелген сәтке дейінгі туындайтын мінез-
құлықтың ... ... тән ... ... кіру ... ... ... үрей реакциясының пайда болуының ... ... ... йім ... жеке айырмашылықтардың негізгі
параметрлерінің бірі. Жалпы, үрей тұлғаның берекесіздігінің ... ... ... ... ... ... ... ересектің қоғам
және тұлғаның дамуы үшін өзін іс ... ... ... ... БЕЙІМДЕЛУ (1) индивидтің әлеуметтiк ортаның жағдайларына
белсендi түрде бейiмделуінің ... ... осы ... нәтижесі. Мінез-құлық ... ... ... ара қа тысы индивидтің мақсаттары мен құнды бағ дар
лауларына, ... ... оған қол ... ... ... (1) ... бір қасиеттеріне, еңбегіне қарай бір тұлғаның немесе
топтың көпшілікпен танылған ықпалы, ... (2) ... да бір ... ... құр ... ... ... (лат. тілінен aggredi – шабуыл ... ... ... ... ... дене немесе психологиялық залал, зардап тигізуге ... ... жеке ... ... ... ... әрекет. Көптеген
жағдайларда басқыншылық субъектінің фрустрацияға реакциясы ретінде туын-
дайды және ашу, ыза, ... жек ... және т.б. ... ... ... ... нормаларға және ұстанымдарға қайшылық тудыратын, адамгершілікке
жат немесе құқыққа қарсы әрекеттер түрінде көрінетін мінез-құлық.
БАЛА АСЫРАП АЛУШЫ
Баланың биологиялық ... ... ... мен міндеттер өтетін
адам, мұнда бала ... ... ... бала ... ... баларына теңеледі. Бұл жағдайда баланың туған (биологиялық) ата-
аналарының барлық құқықтары мен міндеттері күшін жоғалтады.
ВИКТИМИЗАЦИЯ (лат. ... viktima – ... ... сәйкес социомәдени
ерекшеліктерімен, оның ерекше, негізінен ... ... қаты ... ... бір рөлді, мысалы, «қатысушы куәгер» рөлін ойнаумен ... ... ... үшін ... ... ... жанама қа лыптастыру
процесі.
ДЕВИАНТТЫ МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚ (ағылш. ... ...... ... ... ... қалыптастырылған немесе ресми белгіленген
моральдік және құқықтық нормаларға сәйкес ... және ... ... ... ... ... ... жазалауға әкеліп соғатын
әрекет. Негізгі түрдері: қылмыстылық, маскүнемділік, нашақорлық, өзіне қол
салу, жезөкшелік, сексуалдық девиациялар.
ДЕЛИНКВЕНТТІ МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚ (лат. ... ...... ... ... әрекеттерде көрінетін ауытқушылықты мінез-құлық.
ДАМУДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК ЖАҒДАЙЫ Әрбір жас кезеңі баланың берілген қоғамдағы
қатынастармен ... ... ... ... сипатталады. Осыған
байланысты түрлі жастағы балалардың өмірі ерекше мазмұнға толы: өзінің
айналасындағы адамдармен ... ... ... ... ... үшін ... қызметпен – ойынмен, оқумен, ең ... ... ... бала ... ... және олар ... тиіс
міндеттердің белгілі бір жүйесі әрекет етеді.
ЕНЖАРЛЫҚ ... ... apatheia – ... ... және ... те ... ... болмауымен сипатталатын пси хи
калық күй; бұл – ... бір ... ... сал ауруы».
ЖЕТЕКШІ ҚЫЗМЕТ Келесі үш белгілермен сипатталатын бала ... ...... ... жаңа ... ... ... және туындайтын түрдегі
қызмет түрі. Екіншіден, бұл – жеке психикалық процесстер
қалыптасатын немесе қайта құрылатын ... ... бұл – осы ... бала ... ... ... ... болатын қызмет.
ЖАС ДАҒДАРЫСТАРЫ Индивидтің дамуындағы күрт секірісті, жас ... ... ... ... өтуін білдіретін ұғым. Сыртқы мінез-құлықта жас
дағдарыстары тілазарлықпен, қыңырлықпен, негативизммен көрінеді. ... олар ... ... ... оқшауланады және жаңа туылған шақ (1
айға дейін) дағдарысы, бір жас ... 3 жас ... 7 жас ... ... (11-12 жас) және ... шақ ... ... көрініс
табады.
ИМПУЛЬСИВТІЛІК (лат. тілінен impulsio – түрткі) Адамның сыртқы жағдайлардың
немесе эмоциялардың әсерінен ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқының ерекшелігі. Импульсивті адам өзінің
қылықтарын ойланбайды, «иә» және «қарсы» салыстырмайды, ол жылдам және тура
әрекет ... ... өз ... ... түсу ... ... шын ... білдіру қабілеті
ҚАМҚОРШЫ Заңды түрде баланы қамқоршылыққа алу сеніп тапсырылған адам.
ҚАМҚОРШЫЛЫҚ Ата-аналары ... ... жоқ ... басқа да себептермен
баласына қамқорлық жасай алмайтын бала атынан әрекет етуге басқа ... ... ... заңды құқық беретін формальды заң құрылымы.
МӘРТЕБЕ (әлеуметтік психологияда) (лат.тілінен status – ... ... ... міндеттерін және артық ... ... ... жүйе ... ... ... топтарда бір индивид
түрлі мәртебеге ие болуы ... ... өзі ... ... ... ... ... Мен-экзистенциальді.
НЕГАТИВИЗМ Оппонентке қатысты артық сыни қатынасымен және бір нәрсені қарсы
істеумен (кейде ойланбастан) сипатталатын ... ... 1) ... басқа адамдармен әдеттегі қатынастан айыру; ... ... ... ол олар мен ... ... ... ... санадан өшіру есебінен теріс эмоцияларды ... ... ... ... ... ... Адамның әлеуметтік мәртебесін қалпына келтіру; жақсы күйін немесе
сәйкес әрекет ету күйін қалпына ... ... ... Бұл өмір ... ... адамдық критерийлеріне
қатысты өзін анықтау және осы өзін-өзі ... ... өзін іс ... ... ... өмір ... ... бағдарлар болып
табылатын өмірдің белгілі кезеңдерінің соңғы ... ... ... беру негізі біздің адамға ... ... кім ... ... ... жолдарды табыстаудан тұрады. Бұл – өзін-өзі
жігерлендіруші тұлғалар ... ... ... ... бір ... ... тұрақты және болжамды реттілігімен
тұрақты қайталанып тұратын индивид реакциясының жиынтығы. Әдет ... ... ... ... ... ... рефлекторлы механизмі бар.
ПРЕВЕНТИВТІ ҚЫЗМЕТ Белгілі бір құбылыстар мен процесстердің алдын алуға
бағытталған қызмет. ... ... үшін ... бағдарды өткізу оның
еңбекпен қамту қызметіне баруының алдын алуға және ... ... ... ... ... ... ЖЕКЕ АДАМ ... Тұлғаның психикалық бейнесінің немесе
тұрпатының қатысты тұрақтылығы ретінде қарастыруға болатын ... ... ... бірлікті түзетін қасиеттердің өзіндік жекелігінің
қайталанбас үйлесімі (А.В. ... ДАМУ ... (ПДБ) ... психиканың немесе оның ... ... ... сөйлеу, эмоционалдық-жігерлік)
дамуының уақытша артта қалу, генотипте кодталған ағзаның қасиеттерінің
баяулаған ... ... ... ... ... сипатқа ие болуы
мүмкін. Негізгі бітістері – жоғары жүдеулілік – төмен ... ... ... жігердің әлсіздігі, психопатқа ұқсас мінез-құлық,
жалпы елестің шектелген ... аз сөз ... ... ... ... ... ... қалыптаспағандығы.
ПУБЕРТАТ Жыныстық жетілумен аяқталатын адам ағзасының жыныстық дамуының
қалыптасу кезеңі. Жеткіншек және ерте ... ... ... ...... 18 жасқа дейін.
РИГИДТІЛІК (лат. тілінен rigidus – ... ... Оны ... құруды
объективті талап ететін жағдайларда қызмет ... ... ... ... ... кабілетсіздікке дейін);
психикалық қызметпен мінез-құлықтағы ... ... ... да бір
жаңа нәрсеге ауысуының қиындығы, ... ... ... (Н.Д. Левитов).
РЕФЕРЕНТТІК ТОП (лат. тілінен referens – хабарлаушы) Индивид өзін ... ... және ... мінез-құлқында әрі өзін-өзі бағалауда
нормаларына, пікірлеріне, құндылықтарына және бағаларына ... ... ... ... ... ... Адамның өзімен болып жатқан ... ... ... ... ... ... Әдетте, жоғары
алаңдаушылық, жаңа жағдайлардан, адамдардан, сынақтың ... ... т.б. ... ... ... ТОБЫ Белгілі бір жағдайларға байланысты өз ... ... ... жиі ... мен оның қылмыстық элементтері тарапынан
жағымсыз ... ... ... ... ... тобы ... бұл әлеуметтік және психологиялық бейімсіздендіруге әкеліп
соғады.
ТОПТЫҚ СӘЙКЕСТЕНДІРУ Өзін қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... осының есебінен оның мақсаттары
мен құндылықтарын сыни емес қабылдау жиі жүзеге асады.
ТҰЛҒАНЫҢ ДЕВИАНТТЫ ДАМУЫ Заңды түрде ... ... ... ... келетін әрекеттерге әкелетін ауытқушы ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға, адам
абыройына, денсаулығына қарсы қылмыстар.
ТОРЫҒУ Жабығыңқы көңіл-күймен, ... ... ... сипатталатын
күй. Жан күйзелісі ортасы бұзылған ... ... ... ... ... ... ... торығу аурулардың бірқатар
түрлерінде ... ... ... ... ... ... ... СӘЙКЕСТЕНДІРУ «Басқа мәнді» адамдарға ұқсастыру. Үлгі ретінде басқа
адамға ұқсағысы келу әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Бұл ... жасалған (және аталған адаммен қа
былданған) тұлғаның қалыптасу критерийлеріне қатысты өзін-өзі ... ... ... ... ... өзін ... ... өзін-өзі билеуі
кәсібиден бұрын қалыптасады, тұлғалық өзін-өзі билеу негізінде мамандыққа
талаптар қалыптасады.
ТҮРТКІЛЕР ... ... не үшін ... түрткі болады. Түрткілер
субъектінің белсенділігін тудыратын әртүрлі құбылыстар мен күйлерді
белгілеу үшін ... ... ... ... мен ... мен ... идеалдар.
ТАЛАПТАНУ ДЕҢГЕЙІ Сипаттайды: 1) жеңіп шығу болашақ әрекеттер топтамасының
жалпы ... ... ... ... деңгейі (тамаша мақсат); 2) өткен
істерінің табысын немесе табыссыздығын ... ... ... ... ... субъектісін таңдау; 3) тұлғаның өзін-өзі
бағалауының қажетті деңгейі (МЕН деңгейі).
ФОБИЯЛАР (грек тілінен phobos – ... ... ... ... ... болу қорқынышы ... ... ... қорқу
(клаустрофобия), өлімнен қорқу (танатофобия) және т.б.
ФРУСТРАЦИЯ (лат. ... ...... ... ... ... қанағаттандыруда табыссыздық тан болған психикалық күй. Фрустрация
күйі түрлі ... ... ... ... кө ңіл ... ... үміт сіз дікпен және т.б. Фрустрация
қажеттілікті қа на ғат ... ... ... қиын жеңілетін тос қа
уылдармен кездесетін жанжал жағдайларында ту ... ... ... қыз мет тің ... кетіру мен оның тиімділігін төмендетуге әке
леді.
ЭГОЦЕНТРИЗМ Әлемге тек өзінің жеке ... ... ... ... ой-пікіріне қатыссыз көзқарас; өзімшілдіктің көрінуінің соңғы
формасы.
ЭМПАТИЯ ... ... ...... ... ... Көңіл күйге
ортақтасу түріндегі басқа адамның эмоционалдық күйін ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Мамандандырылған мемлекеттік күзет қызметінің қызметі»47 бет
Ішкi iстер органы7 бет
Алматы қ. көші-қон полициясының іід басқармасында өткен өндірістік тәжірибе есебі9 бет
1925-1933 жылдар арасындағы халықаралық қатынас3 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
«Кәмелетке толмағадардың қылмыстық жауаптылығы».5 бет
«Оңтүстік Қазақстандағы татарлардың арасындағы этнотілдік үрдістер»26 бет
«Қосымша білім беру жүйесінде ересектер арасындағы педагогикалық қарым-қатынасты жетілдіру» (өзгетілді ересектерге қазақ тілін оқытып-үйрету материалдары негізінде)37 бет
Адамдар арасындағы қарым-қатынас27 бет
Адамдар мен жануарлар арасындағы мінез-құлық айырмашылықтары мен ұқсастықтары25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь