Тұтынушылардың құқықтарын қорғау

Кіріспе
I.Бөлім. Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы жалпы ұғым
1.1 Тұтынушылар құқығын заңдық жағынан қорғау.
1.2 Тұтынушылар құқықтарын қорғау туралы заңның баптараралық мазмұны және осы заңда қолданатын негізгі түсініктер ұғымы.
II.Бөлім Тұтынушылар құқығын мемлекеттік және қоғамдық қорғау.
2.1 Тұтынушылар құқығын сот тәртібімен қорғау.
2.2 Тұтынушылар құқығын қоғамдық қорғау.
Қорытынды
Пайдаланған нормативтік актілер және әдебиеттер тізімі
Қосымша
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. 80 – жылдардың ортасынан бастап біз экономикалық қиыншылықтың болғанын білеміз, сол заманда-ақ «сатып алу» сөзі лексиконда жоғалғандығы сезілді. Тұтынушының алдында: қалай табуға болады? – деген сұрақ тұрды. Кейін нарықтық реформалар келді, одан соң тұтынушыларды қорғайтын түрлі заңдар шыға бастады. Былайша қарағанда, тұтынушы мен сатушы арасында проблема шешілгендей болды. Бірақ өмірдің өзі көрсеткендей, заңды ешкім қолданбаса керегі де жоқ секілді болып көрінді. Сатушы маман мен салыстырғанда тұтынушы дилетант болып әрқашанда саналды. Сондықтан да әр тұтынушы дилетант қатарына жатпас үшін олар өз құқықтарын білуге құқылы және өз құқықтарын қорғай білулері тиіс. Сонымен тұтынушы – маман емес екен, бұл деген сөз сатушымен болсын, өндіруші орындаушымен болсын қатынасқа түскен кезде оны заң және мамандар қорғаулары тиіс.
Негізгі тұтынушылардың негізгі құқықтары 15 наурыз 1962 жылы АҚШ Президенті Джон Кеннеди, осы жөнінде сөз сөйлеген болатын, айтуына қарағанда тұтынушының негізгі төрт құқығы бар деген екен.
Олар:
1. Таңдау құқығы
2. Қауіпсіздігіне құқығы
3. Айтуын тыңдауға құқығы
4. Мәліметтер алуға құқығы
Кейін 23 жыл өткен соң 9 сәуір 1985 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы «тұтынушылар мүддесін қорғайтын басты қағидалар резолюциясын » қабылдап, тұтынушылардың 8 негізгі құқықтарын белгілеп береді, яғни Кеннедидің айтқанына төртеуін қосады, олар:
1. Тұтынушының білім алуына құқығы
2. Тауар сапалығына құқығына
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995жылы 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі Жалпы бөлімі 1994 жылғы 27 желтоқсан
3. ҚазССР- нің «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңы» 05.06.91 (өзгертулер мен толықтырулар 26 маусым 1992)
4. Сергеев А.П. Защита гражданских прав. Гражданское право – Учебник / Под ред. Ю.К. Толстого, А.П. Сергеева. Москва 1996 Свердлык Г.А, Страунин Э.Л «Понятие и юридическая природа самозащиты гражданских прав» / Государство и право № 5 1998 г, 22-бет.
5. Грибанов В.П. Пределы осуществления и защиты гражданских прав.- М., 1992, 96-бет
6. Гражданское право – Учебник / Под ред. Ю.К. Толстого, А.П. Сергеева. Ч. 1. – М., 1997, 443-бет Советское граждансккое право» -Т. 1. – М., 1979, 306-бет.
7. Вильянский С.И. Лекции по советскому гражданскому праву. – Харьков, 1958, 179-181 беттер; Добровольский А.А. Исковая форма защиты права. Изд-во МГУ, 1967, 30-32 беттер.
8. Гурвич М.А. Право на иск. – М-Л., 1949, 46-145 –беттер; А.С.Иоффе. Советское гражданское право. – М., 1967, 332-бет.
9. Грибанов В.П. Пределы осуществления и защиты гражданских прав. Из-во МГУ, 1972, 162-бет
10. Введение в Шведское право. – М., 1986, 102-бет. Новицкий И.Б Римское право. М. 1993, 44-бет.
11. Иоффе О.С. Обязательственное право. – М., 1975, 100-бет
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Заңтану пәндер кафедрасы
Д И П Л О М Д Ы Қ Ж Ұ М Ы ... ... ... ... ... оқу ... ... аға оқытушысы
« ___ » _________ 2012 ж
_____________________
(қолы)
Алматы – 2012 | ... ... ... қорғау туралы жалпы ұғым
1.1 Тұтынушылар құқығын заңдық жағынан қорғау.
1.2 Тұтынушылар ... ... ... ... ... ... осы ... қолданатын негізгі түсініктер ұғымы.
II-Бөлім Тұтынушылар құқығын мемлекеттік және қоғамдық қорғау.
2.1 Тұтынушылар құқығын сот ... ... ... ... ... ... нормативтік актілер және әдебиеттер тізімі
Қосымша
Кіріспе
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. 80 – жылдардың ортасынан бастап ... ... ... ... сол ... «сатып алу»
сөзі лексиконда жоғалғандығы сезілді. Тұтынушының алдында: қалай ...... ... тұрды. Кейін нарықтық реформалар келді, одан соң
тұтынушыларды ... ... ... шыға ... ... ... мен ... арасында проблема шешілгендей болды. Бірақ өмірдің өзі
көрсеткендей, заңды ешкім қолданбаса керегі де жоқ секілді болып ... ... мен ... тұтынушы дилетант болып әрқашанда саналды.
Сондықтан да әр тұтынушы дилетант қатарына жатпас үшін олар өз ... ... және өз ... ... ... тиіс. Сонымен тұтынушы –
маман емес екен, бұл деген сөз ... ... ... ... ... ... кезде оны заң және мамандар қорғаулары тиіс.
Негізгі тұтынушылардың негізгі құқықтары 15 наурыз 1962 жылы ... Джон ... осы ... сөз ... ... ... тұтынушының негізгі төрт құқығы бар деген екен.
Олар:
1. Таңдау ... ... ... ... ... ... Мәліметтер алуға құқығы
Кейін 23 жыл өткен соң 9 ... 1985 жылы БҰҰ Бас ... ... ... ... қағидалар резолюциясын » қабылдап,
тұтынушылардың 8 негізгі құқықтарын белгілеп ... яғни ... ... ... ... ... ... алуына құқығы
2. Тауар сапалығына құқығына
3. Зиянын өтеттіруге құқығы
4. Тұтынушының ұнамдылығына құқығы (тамақ, киім, ... ... да ... ... әрбір сала бойынша қорғалады. Мәселен
оларға жекелей тоқтала кетсек,
Қазақстан Республикасының Конституциясына орай – ... ... ... ... бірігуге, демалуға, денсаулығын күтуге, ... ... ... білім алуға және т.б. құқығы бар екені белгілі,
мұндай құқық бұзылған жағдайда азамат ... ... ... Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексіне
бұл заңның нормасына сәйкес тұтынушыларға кызмет ететін мекемелерге, құқығы
бұзылған ... ... ... тарту мәселелерін анықтайды.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі – ... ... ... ... ... ... беріп, оның қаржылық шоты мен
тауарына қол сұққаны үшін ... ... ... көзделген.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі – жалпы бөлімінде
кәсіпорын, заңды тұлға және ... ... ... ... ... мәмілеге қатысты жалпы ережелер көзделсе,ерекше бөлімінде кәсіпкерлік
қатынастарын, ... ... ... сонымен қатар жеке
міндеттемелік қатынастарды реттеулері белгіленген.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бұл келесі қатынастар түрін реттейді.
Тұтынушы өз құқықтарын білу үшін заңды жаттап алу қажет емес. Әрине
оның ... ... ... кінәлі жақ зиянды өтеуі тиіс, оны ... ... ... Сол себепті тұтынушы мүддесіне қатысты заңды толық
білмегеннің өзін де қарапайым ... ... ... ... алуы ... Мәселен, тұтынушылардың өзін – өзі қорғауына айта кетсек,
Өзін – өзі ... ... әр ... ... сатушы арасындағы өзаралық қатынасты бірнеше сатыға бөліп
қарастыруға болады:
1. ... .
2. Шарт ... ... ... Конфликт (дау).
Біздің білетінімізше тұтынушы мен сатушы арасындағы ... ... ... ... ... Шарт дегеніміз – тең құқылы келісім, мұнда
тараптардың құқықтары, ... және ... ... ... ... ... да, ... да жасалады.
Шарт жасасу кезінде тұтынушы келесі ережелерді ұстануы тиіс:
1.Шарт жасалу алдында, шартқа ... ... мен ... ... шығу ... ... бірінші кездесуден–ақ қол қоюға асықпау керек.
Шарттың бір данасын үйге алып танысып шығу қажет. ... ... ... сызып қою қажет. Егер таныс достарыңыз түсіндіре ... ... ... шарт ... ... ... болған жағдайдың өзінде, сізге
келісімдегі маңызды жағдайларға көңіл бөлуіңіз керек.
2.Шартта ... ... ... әділетті түрде
құрастырылған ба? Егер онда сатушы тарапынан жауапкершілік көзделмесе, қол
қоймауға құқыңыз бар.
1.Егер сізге ... деп ... ... шартқа қосу жөнінде
фирмаға хабардар етуіңізге құқыңыз бар.
2.Түсініксіз сұрақтарға жауап ... ... ... ... ... тең ... келісімі, әр тарап келісімде өз
жағдайларын ... ... ... ... жөн. ... сіз керексіз, фирмалар көп , ал
клиенттердің саны шектелген, тұтынушы – жағдайдың ... да ... 1991 жылы 5 ... ... ... ... заңы ... Мыңдаған Қазақстандық тұтынушылар осы заң
арқылы құқықтарын қорғап келеді.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Кәзіргі ... ... ... мен ... шет ... бұл ... жөнінде көптеген ғылыми жұмыстар шықты.
Қазақстан мемлекетіміз үшін әлі ... ... ... ... ... сотта қорғау: теория және тәжірибе саласындағы
мәселеге ... ... АТЫ ... ЖАЗ) ... ... ... ... объектісі. Жұмыстың ізденіс-зерделеу және зерттеу объектісіне
қоғамдық қатынастар, ондағы Тұтынушылардың құқықтары мәселесіндегі құқықтық
қорғауды мемлекеттік реттеу табылады.
Зерттеу пәні болып Тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... Республикасының заңнамалары, ... ... ... ... органдармен, азаматтар және
ұйымдармен қатынастарын реттейтін құқықтық аспектілер кіреді.
Зерттеу мақсаттары мен міндеттері. Дипломдық ... ... ...... құқықтарын сотта қорғау ұғымына талдама (анализ)
жасау; ... осы ... ... ... ... ... ... бойынша заңнамаларды жетілдіру жөнінде ұсыныстар келтіру
болып табылады.
Аталған мақсатқа жету үшін ... ... ... байланысты шешілуге тиіс мынадай міндеттер туындайды:
- Тұтынушылардың құқықтарын сотта қорғау институтын құқықтық
реттеу мәселесін жалпы тұрғыда қарастыру;
- ... ... ... қорғау ұғымын Азаматтық-
құқықтық негізде зерттеу;
- ... ... ... ... ... ... ... Тұтынушылардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз ету;
Зерттеу жұмысының методологиясы мен методикасы.
Методологиялық ... ... ... танымның диалектикалық-
материалистік, жүйелі-құрылымды және ... ... Ал ... ... ретінде, конституциялық құқық,
мемлекет және құқық теориясы, азаматтық құқық және конституциялық ... ... және ... ... ... ... ... еңбектерінде, сондай-ақ таяу және қашық шет елдердің, ... ... ... құқықтарын сотта қорғау саласы бойынша
жасалынған теориялық байлам-түйіндері, соларға қатысты жаңаша көзқарастар
мен тұжырым-ұсыныстарды ... ... ... ... ... ... ... дербес шешімін табуға арқау болып, ... ... ... ... ... тақырыптың өзекті мәселелерін
жеткілікті көлемде ашып көрсетуге ... және ... ... ... ... ... қорғау арналған заңдар, ... ... ... ... да) ... ... ... айтарлықтай
септігін тигізді.
Дипломдық зерттеу нәтижелерінің сыннан өтуі. Тұтастай алғанда жұмыс
және оған ... ... мен ... ... ... және ... ... Заңтану пәндер кафедрасында өткен
мәжілісінде ... ... ... ... ... және құрылымы. Жұмыстың құрылымы ізденіс-
зерттеу жүргізу сипатына, зерттеу ... мен ... ... ... кіріспеден төрт бөлімшеден құрылатын екі бөлімнен,
қорытындыдан, пайдаланған нормативтік құқықтық ... мен ... ... ... ... БӨЛІМ. Тұтынушылардың құқықтары қорғау туралы жалпы ұғымы
1.1 Тұтынушылар құқығын заңдық жағынан қорғау
Қазақстан Республикасы адамның ... және ... ... заң мен сот ... ... бәрі тең, әрі ... лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына,
тіліне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе
кез ... өзге ... ... ешкімді ешқандай кемсітуге болмайды
деп бекітілген.
Осыған сәйкес, ... ... және ... қоғамның
азаматтарының қалыпты өмір сүруіне заңдылық азаматтардың заң алдындағы
нақты теңдігін қамтамасыз етуге қабілетті ... ... ғана орын ... ... ... барлық азаматтардың қажеттіліктерін
қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... өндіру саласында теңдікті қамтамасыз ету арқылы
қалыптасады. Әрі бұл – ... ... ... ... ... ... ... ауқымды бөлігі сауда саласында, яғни
тауарға қатысты қатынастар арқылы қанағаттандырылады. Біз күнделікті өмірде
азық-түлік, киім, тұрмыстық заттар және өзге де ... ... ала ... ... құқықтық жағына көңіл аудармаймыз. ... ... ... «тұтынушы» әрекеті ретінде және сатушының әрекетін заң
тұрғысынан бағалау ... ... жеке ... ... ... да бір
құқығымыз бұзылған кезден бастап қана пайда болады. ... өз ... ... та, оны ... таңдағыдай күрделі экономикалық – құқықтық
жағдайда қорғау қиынға соғады.
Сонымен қатар, еліміз дүниежүзілік сауда ұйымына мүше болып ... ... ... ... ... ... талаптарына
сәйкестендіріп жатқан, әрі жеке тұлғаның құқығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын қорғау
мәселесі өзекті, әрі оны ... де ... әрі ... деп ойлаймыз.
Тұтынушылардың құқықтарын қорғайтын нормалар құқықтың әр түрлі
салаларын ... Бұл ... ... актілер Конституциядан бастау
алады. Өйткені, Конституцияның өзінде біздің еліміздің ең ... ... және ... ... ... мен ... болып табылады деп
көрсетілген. Сонымнен бірге Конституцияда әркімнің тынығу, ... үйін ... қол ... қорғау, білім алу және өзге де
құқықтары бекітілген. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін, қоршаған ортаны
қорғауды қамтамасыз ететін тауарларға, жұмыстар мен қызметтерге ... ... ... білім беру және денсаулық сақтау жүйесі,
сонымен бірге тауарларды, ... пен ... ... және ... Ал ... ... бұзылуынан әкімшілік және
қылмыстық құқықтық нормалар қорғайды.
Тұтынушыға қатысты қатынастарды ... ... заң ... ... Азаматтық кодекстің жалпы ... ... ... ... ... қатысуының құқықтық негіздері, азаматтық –
құқықтық шарттарды жасаудың негізгі талаптары анықталады.
Негізінен, тұтынушылардың құқықтарын қорғауға ... ... ... ... ... әр түрлі дәрежедегі нормативтік құқықтық
актілер енеді. Оларға 1991 жылғы 5 маусымда қабылданған ... ... ... Заң, ... ... ... ... кодекс, әрі
өзге де заң актілері мен заңға тәуелді актілер жатады.
Алайда, тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы ... ... ... ауқымды болғанымен, олар әлі толығымен қалыптасып біткен
жоқ, әрі ... ... бір ... ... ... өмір ... сай
үнемі дамып және өзгеріп отыратындықтан, нормативтік базаны да ... ... ... ... ... ... реттейтін нормативтік
актілердің екі тобын бөліп қарастыруға болады.
Бірінші ... ... ... ... ... табылатын актілерді
жатқызуға болады. Бұл топқа тұтынушының тауардың (жұмыс, қызмет) тиісті
сапасына ... ... ... және ... ... орнататын
актілер, сатып алу – сату, мердігерлік, тасымалдау және өзге де ... ... ... реттейтін, шарттарды орындамау салдарын,
тауарды дайындаушының не ... ... ... ... ... өз ... шегінде тауарларға (жұмыстар, қызметтер)
қатысты талаптарды анықтайтын және осы талаптардың сақталуын қадағалайтын
мемлекеттік органдардың ... ... ... ... Оларға
«Сақтандыру қызметі туралы», «Сертификаттау туралы», «Техникалық реттеу
туралы», «Табиғи монополиялар туралы» және өзге де ... ... ... олар ... үшін маңызды ережелерді орнатады.
Бұл жерде бір қатынасқа бірнеше нормативтік құқықтық акт қатысты болса,
яғни ... бір ... ... әрі ... ... ... туындаса,
қайсысы қолданылуы тиіс деген заңды сұрақ туады.
Тұтынушылардың ... ... ... ... ішінде маңызды
рөл атқаратын «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңда тұтынушыларың
құқықтары мен оларды ... ... ... осы ... және ... осы ... ... шығарылған басқа да заң ... деп ... ... ... ... ... қорғау ұғымына тоқтала кетсек,
Құқықты қорғау. Сөздің кең мағынасында алғанда құқықты қорғау деп құқықтың
бұзылуына жол ... ... ... ... ... тәртібін
мемлекеттің қолдауын айтамыз.
Қорғау құқығы бұзылған азаматтық ... ... ... ету ... ... сот ... қорғау азаматтық заңның
негізгі бастауы ретінде айтылады ... ... Бұл ... ... ... ... заңнамада тұтынушының өмірінің
қауіпсіздігін, қоршаған ... ... ... ... ... мен ... ... талаптар жүйесі, мемлекеттік білім беру
және денсаулық сақтау жүйесі, сонымен бірге ... ... ... ... және ... бекітелген. Ал тұтынушылардың
құқықтарының бұзылуынан әкімшілік және қылмыстық ... ... ... ... ... ... азаматтық заң шығармашылығы,
атап айтқанда, Азаматтық кодекс нормалары басты рөл атқарады. Азаматтық
кодекстің жалпы ... ... және ... азаматтық айналымға
қатысуының құқықтық негіздері, азаматтық –құқықтық шарттарды ... ... ... ... қарауында субьективтік азаматтық құқықтар тек қана нақты
жүзеге асырылуға тиіс ... ... ... олар ... ... ... ... барлық жоғалтуларды өтеп, қалпына ... ... ... мүмкіндіктер береді. Бұл тұрғыдан профессор
В.П. Грибановтың мынадай пікірі көңілге ... ... ... ... оның ... ... ретінде субьективтік материалдық талаптар
мазмұнының өзімен белгіленеді».
Демек кез келген субьективтік азаматтық құқық қорғауға ... ... осы ... жүзеге асырушысы заңда қаралған құралдардың көмегімен
оны қорғауға ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодекстің 15–тарауының
шеңберінде азаматтық құқықтағы қорғануды кең мағынадағы меншік иесінің
мүддесін қорғаудан айыра білу ... Кең ... ... ... ... екі ... нысанға бөлінеді: юрисдикциялық және юрисдикциялық емес.
Қорғаудың юрисдикциялық түрі субьективтік құқықтар бұзылғанда немесе
дауға түскенде өкілетті мемлекеттік ... оны ... ... ... Құқығы немесе заңдық мүддесі бұзылған тұлға мемлекеттік немесе
басқа да ... ... (сот, ... сот, ... ... және ... әлгі ... органдар өз кезегінде бұзылған ... ... және ... жою үшін өкілеттігіне сай ... ... ... ... ... ... қорғаудың жалпы және
арнайы тәртібін белгілейді. Жалпы тәртіпке сәйкес заңмен қорғалатын
азаматтық ... ... ... сот ... ... ... сот)
арқылы жүзеге асады.
Азаматтық кодекстің 9– бабы жалпы тәртіппен қатар әкімшілік тәртібін де
қарастырған. Әкімшілік тәртіппен жүзеге асырылатын меншік ... ... ... ... болып табылады, ол құқық бұзушылық нәтижесінде зардап
шеккен құқық иесі ... ... орай ... ... органға беріледі.
Кейбір заңдарда аралас, яғни меншік құқығы мен басқа да заттық ... ... сот ... ... ... ... ... иесі мен иеленушісі сотқа шағымбас бұрын мемлекеттік басқару
органына шағымданады.
Қорғаудың ... емес ... ... ... иесі мен ... мемлекеттік және басқа құзыретті органдарға бармай –ақ өз
бетімен қорғануын білдіреді. ... ... ... ... «азаматтық құқықтардың өзін–өзі қорғауы» ... ... ... және ... ... мен басқа да заттық құқықтарды қорғаудың
бір ... ... ... ... ... өзі қорғауы өзінің заңдық табиғатында құқық
қорғау әдісі болып табылмайтын өзіндік нысанын еншілейді деген ... ... ... ... ... қорғанудың дербес түрі ретінде өзін–
өзі қорғау құқығы сот және ... ... ... қаралуы керек
дейді. Біздің де ... ... ... ... ешкімнің
тиіспейтіндігін қамтамасыз етуге, бұзылған құқықты қалпына келтіріп, оның
салдарын жоюға ... ... ... заң ... шарт ... етуге жол берілген азаматтық құқықты қорғаудың дербес нысаны болып
табылады.
Жоғарыда айтылған құқықтық қорғаудың кең ... ... ... (және басқа да заттық құқықтың) арнайы құрал жүйесінен айыра білу
керек. Мұндай арнайы қорғану ... ... ... ... келеді.
Меншіктің абсолютті құқығы немесе басқа да заттық құқығы ... ... қою) ... тікелей құқық бұзушылық кезінде заттық–құқықтық сипаты
бар құралдары оны қорғауға ... ... ... мен ... ... міндеттемелік қатынас болған ретте (мысалы, жалға ... ... ... ... ... ... ... тиіс болса)
міндеттемелік құқықтың қорғау құралдары қолданылады. Міндеттемелік –құқық
құралы талап қоюға тән ... ол ... ... ... көріне бермейді,
азаматтық құқықтың басқа институттарына негізделеді, яғни ... қою ... ... ... ... ... яғни ақыр аяғында қорғайды.
Ал меншік құқығын қорғаудың заттық– құқықтық құралы меншік құқығын қорғауға
тікелей бағытталуымен сипатталады және қандай да бір ... ... ... ... ... ... жәбірленушінің құқық
бұзушыға қарсы талап қою түрін таңдау мүмкіндігін (айталық, ... ... ... бұл ... ... ... қою ... деп
аталатын жағдайларды қолдамайды
Азаматтық құқық институттарының әр түрінен туындайтын не заттық–
құқықтық, не ... ... ... ... тобы ... ... – ошарсыз кетті деп танылған немесе өлді деп жарияланған
адамдардың меншікке мүліктік ... ... ... 29,32– ... ... жауапкершілігі туралы және т.б. болып табылады.
Азаматтық құқықты қорғаудың жаңа құралдары АК–тің 9–10 ... Бұл ... ... ... ... ... жолдары
көрсетілген. Мысалы, моральдық зиянды өтеу, яғни тұлғалардың өзіндік
мүліктік емес ... мен ... ... ... немесе олардан
айырылуы, соның ішінде жәбірленушінің өзіне қарсы құқық бұзушылықтың
жасалуы салдарынан ... ... жан ... ... тән ... ... ақшалай нысанда төленеді. Екінші бір ... ол ... ... ... сай келмейтін құжат шығаруы, сондай–ақ осы органдардың
лауазымды адамдарының әрекетімен, (9–баптың 5–тармағы).
Азаматтық –құқықтық ... ... ... а) зат ... ол
затты біреуден заңсыз иеленуінен өзіне зат күйінде қайтарылуын талап етуі
(виндикация) ; ә) иемдену еркінен ... ... ... жасалып
отырған кедергіні жоюды талап ету ... ... ); б) ... ... ... ... жағдайда зиянның (шығынның) орнын толтыру
(ақшалай құнын өтеу); в) басқа бір адам негізсіз ие ... ... ... ... ... ... зиянның орнын толтыру арқылы қайтарып
алуға болмайтын заттың құнын зат иесіне ақшалай төлеу.
Меншік ... ... екі ... ... ... затты сол қалпында
иемдену, пайдалану және оған ... ... ... ... ... Талап ету, яғни бұзылған меншік құқығын қалпына келтіру туралы
затты иесіне қайтару ... ... ... ... кедергіні жою
туралы сотқа қойылған талап ... ... деп ... ... соңғы екеуі міндеттемелік құқығына жатады – ... ... ... ... ... ... төленеді, ал тиісті талаптар
міндеттемелік талаптар деп ... ... ... бұл тек материалдық құқықтың ғана проблемасы
емес, ол ... ... ... іс ... құқығының да проблемасы болып
табылады. Сонымен бірге азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... талап қою құқығы туралы мәселеге келіп тіреледі. Бұл орайда
талап қоюға құқық ... ... ... ... ... ... бір тобы талап қоюға берілетін құқық ұғымынан келіп талап
қою «құқықты сотпен ... ... ғана ... ... ... ... ... континенталды құқықтың талап қою теориясы үшін ... ... сай ... Франция ғалымы Леон ... де ла ... ... ... ... ... арыз тұлғаның нақты құқықтық жағдайын
немесе жаңа заңдық жағдайды құруы үшін сотқа сот әділдігін жүзеге ... ... ... ... ... ... талап қою дегеніміз
оны беру құқығын еншілейтін иеленушінің өзіне тиесілі ... ... ... ... де ... ... ... да талап қоюды белгілі бір тұлғаның
тиісті ... ... сот ... ... ... берген Рим
құқығының анықтамасына сәйкес келеді.
Авторлардың енді бір тобы ... ... ... ... мағынада және
талап қоюға құқықты іс жүргізу мағынасында бөліп ... ... ... орайда талап қою құқығына қатысты проблемаларды зерттеген авторлардың
талап ... ...... және іс ... ... ... ... көңілге қонады. Сондықтан да В.П.Грибанов
құқықты қорғау проблемасы тек талап қою қорғау нысанымен ... ... ... ... да ... ... бар екендігін көлденең
тартады.
Меншік құқығын қорғаудың тиімді құралын іздестіруде заңдық ... ... ынта ... ... ... талап қоюға байланысты
жалпы іс ... ... ... ауқымды болғанын айта кеткен жөн.
Сондықтан да азаматтық сот ... ... ... іс ... ... ... іс жүргізу (Азаматтық іс жүргізу кодексінің 13–тарауы),
ықшамдай түсу ... ... ... ... ... жасайды.
Әдебиеттерге қарағанда, көптеген ... ... ... іс ... бар
екендігін көреміз, айталық, ол көне рим, ағылшын, ... және швед ... ... Мысалы, рим құқығында сот бұйрығының болмысы Преторлық
қорғау ... ... ... өтініш берушінің бұзылған мүддесін ескерген.
Мұндай үкім интердикті деп аталды. Ал ... ... да шарт ... ... сот бұйрығы бар. Мысалы, оның соңғысы соттың бұйрығынан немесе
тыйым салуынан көрінеді, онда жауапкердің қойылған ... ... ... ... Ондай бұйрықтарды беру жауапкерді шақырмай–ақ және оның
түсіндірмесін тыңдамай–ақ, талап ... бір ... ... ... бойынша іс жүргізу Қазан революциясына дейінгі ресейлік сот ісі
жүргізушіде ... ... ... 1923 ... ... іс ... (210-219 баптары) сот бұйрығының рәсімі енгізілген еді. Бірақ
1964 жылы ... ... КСР ... іс ... ... ... ... ... ... сот ... 1972 жылы енгізілді, Чехияда ол талем бұйрығы деп
аталды (АІЖК–нің 172-174 баптары), чек және ... ... ... ... ... ... ... талдау қорғаудың сот құрамы тұрғысынан
азаматтық құқықтар мен заңмен қорғалатын мүдделерді қорғауда сот ... ... түрі ... ... ... ... ... отыр.
Қазақстан Республикасының АІЖК–нің 139-бабына сәйкес сот ... ... ... ... ... ... ... алу немесе
жылжымайтын мүлікті борышкерді немесе өндіріп ... ... ... үшін ... және ... іс ... даусыз
талаптар бойынша борышкерден талап ету туралы арызы бойынша шығарылған
судьяның актісі ... ... ... ... ... тек қана субьективтік азаматтық құқықтар
ғана емес, сонымен бірге ол заңдармен қорғалатын мүдделерді де ... ... ... ... байланысы жоқ дербес түрде бола
алады. Мысалы, оған ... ... мен ... ... ... ... ... бұзушылық нәтижесінде субьективтік құқықтың өзі тоқтатылған
жағдай да ... ... ... зат жойылып кеткен кезде оған меншік
құқығын қорғау мүмкін ... ... ... ... ... ... заңмен қорғалатын мүддесін қорғау және мүліктік жағдайын қалпына
келтіру мәселесі қойылуы мүмкін. Мысалы, зат ... ... ... оған
меншік құқығын қорғау мүмкін болмай қалады. Мұндай жағдайда бұрынғы ... ... ... мүддесін қорғау және мүліктік жағдайын қалпына
келтіру мәселесі қойылуы мүмкін. Демек, заңмен қорғалатын ... ... ... ретінде жиі кездесетін байқаймыз.
Залалдарды өтеу. Залалдарды өтеу сот ... ... ... болып
табылады. Азаматтық құқықта қолданылатын «залалдар» ... ... ... ... тап ... ұғымынан айтарлықтай
ерекшеленеді. В.И. Кофман пікірінше, залалдар ... ... ... бұзушылық нәтижесінде көрінуі міндетті емес.
«Залалдар»ұғымын «зиян» және ... ... ... ... ... ... ... ақшалай бағалануы деген
анықтама да кездеседі, әңгіме бұл арада заңсыз әрекетпен бір тұлғаның
екіншісінің мүлкіне келтірілген нұқсаны жөнінде болып ... ... ... ... нысанда бола бермеуі мүмкін, сондықтан да
бұл үшін ... ... ... кең ... Бұл ... О.С. ... ... яғни оның пікірінше зиян ұғымына қатысты ... ... ... ... және ... ... ... дейді.
Азаматтық кодекс «залал» және «нұқсан» ұғымдарының ара жігін ашып
береді, нақты нұқсан залалдың құрамдас бір ... ... ... ... ... Егер ... ұғымына келетін болсақ, ол ақшалай
міндеттемеге қатысты.
Азаматтық заң ... ... өтеу ... тәртіптейді. АК–тің
9–бабының 4–тармағына сәйкес ... ... ... егер заң ... шартта өзгеше көзделмесе, келтірілген залалды толық өтеуді талап ете
алады.
Залал дегеніміз құқығы бұзылған тұлғаның жасаған ... ... ... оның ... ... ... зақымдануы (нақты нұқсан),
сондай–ақ сол ... ... ... ... ... ... ... алуына болатын, бірақ алынбай қалған табыстары (айырылып қалған пайда)
болып табылады.
Залалды толық өтеу принципін қолдану жәбірленуші жақтың, сонымен ... иесі мен ... ... ... ... келтірумен өлшенеді.
Кеңес одағы кезінде бұл қағида сөз жүзінде айтылса да, толық көлемде
қолданған жоқ, бұл жоспарлы ... ... ... байланысты
болды.
Жаңа заң бойынша залалды өтеудің мәні меншік иесінің немесе иеленушінің
мүлкін қалпына келтірумен бағаланады, ... өзі оның ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру кезінде меншік
иесінің тиісті мүлкінен ... ... ... жол ... ... ... ... айқындаудың нақты реттеу мен әдістерін қолдана отырып
шешіледі. ... орай ... ... жүрген азаматтық заңдарда
залалды бүге–шүгесіне ... ... ... ... ... сот тәжірбиесі арқылы түзетілуі қажет.
Азаматтық кодекстің ... ... мен өзге де ... құқықтарды
қорғауды қамтыған 15–тарауында ... ... ... ... ... ... қорғауға бағытталған екі ереже енгізілген, олар: 1) заңда
қаралған негіздер бойынша оның құқығын тоқтату кезінде(АК–тің 266– ... ... ... және ... ... ... бұзатын билік органының,
басқарудың және ... ... ... ... жеке ... кезінде (АК–тің 267– бабы ).
Бірақ та аталған ... мен ... ... құралдар заттық
–құқықтық категорияға толық қатысты бола ... ... ... егер
Қазақстан Республикасының заң актілерін қабылдау нәтижесінде әлде–кімнің
меншік құқығы тоқтатылса, меншік иесінің ... ... ... ... яғни міндеттемелік–құқықтық талап қою көмегімен жүзеге асырылады.
Сондай–ақ міндеттемелік–құқықтық ... қою ... ... ... ... және ... ... шығарған құжаттары
нәтижесінде келтірілген залалдар ... ... ... 267– ... ... ... қазақстандық азаматтық құқықтық залал ұғымына көзқарасы
(нақты нұқсан, айырылып ... ... ... мен оны өтеу ... ... жүйесіне тән келеді. Сонымен бірге «жалпы құқыққа»
қатысты елеулі ерекшеліктері бар. Мәселен, залалдың маңызды ... ... ... ... дер ... ... ... залалдарды өндіріп алуға
жатпайды (мысалы, АҚШ–тың Бірыңғай сауда кодексінің 1–106 бабы былай дейді:
«құқықтық ... ... ... ... ... бұзылғаны үшін ақшалай өтем ... ... ... континентальдық еллдерінің құқығының
айырмашылығы меншік құқығын қорғаудың негізгі әдісі қорғаудың ... ) ... ... ... Мұндай тұжырымды дәлелдей түсу үшін
Швейцарияның Міндеттемелік заңының 97 –бабын ... ... ... ... талап ету затты сол қалпында қайтару мүмкін болмаған жағдайда
ғана орын алады.
Залалдарды өтеудің осы айтылғандарына ... ... ... мен ... ... құқықтарды қорғауда маңызды аспект бой көрсетеді. Меншік құқығы
мен ... ... ... ... ... салыстырмалы түрде
зерттеу жүргізгенде автор мынадай қорытындыға келді, яғни ... ... ... ... ... ... дейінгі жағдайды қалпына
келтіру, залалдарды өтеу, сайып келгенде, қолданылатын қорғау ... ... ... ... ... ... ... аса
маңызды міндеттерінің бірі заттық құқықтарды қорғаудың мейлінше оңтайлы
тәсілін таңдау ... Бұл ... ... ... тәжірбиесіне сүйенген
жөн, сонда кейін меншікті бекіте түсуге нақты ықпал жасалмақ.
Негізгі заңымыз – ... ең ... ... күші бар және ... ... ... ... қолданылуға жатады.2 Сонымен бірге
Азаматтық кодексте, Азаматтық құқықтың Қазақстан ... ... ... нормалары осы Кодекстің ережелеріне қайшы келген
жағдайда осы кодекстің ережелері қолданылады деп ... ... ... ... әр ... әр ... айтылған.
Бұл коллизияның шешімін «Нормативтік құқықтық актілер туралы» Заңнан
табамыз. Өйткені осы ... ... ... әр ... ... ... ... қайшылықтар болған кезде неғұрлым
жоғары деңгейдегі актінің нормалары ... ... ... ... алшақтығы болған
жағдайларда олар кодекстерге тиісті өзгерістер енгізілгеннен кейін ... ... ... ... құқықтық актілердің нормаларында қайшылықтар
болған кезде ... ... ... ... нормалары
қолданылады.4[4]
Осы нормадан азаматтың негізгі құқықтары Конституцияда бекітіледі, ал
тұтынушы ... ... ... ... пайдаланады, яғни
тұтынушы құқығын ... ... өзге заң ... ... ішінде
«Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы » Заң да Конституция мен ... ... ... тиіс ... қорытынды шығады.
Ал халықаралық шарттарға келетін болсақ, онда Жоғарғы Соттың 1996 жылғы
25 шілдедегі №7 ... ... ... ... ... ... ... туралы» нормативтік қаулысында Қазақстан Республикасының
Конституциясының 4–бабының 3–тармағына ... ... ... ... ... ... басым болатындығын соттар
ескеруі тиіс. Тиісінше, егер ... ... ... ... ... ... ... республикамыздың заңдарында
көзделген ... өзге ... ... онда ... ... ... деп ... келесі маңызды мәселе, осы заңнаманы дұрыс түсіну, әрі қолдану
үшін біз тұтынушы ... кім ... және оның ... ... қатынасқа
түсу жағдайын анықтап алуымыз керек. Заңға сәйкес, тұтынушы– жеке ... ... өзі жеке ... ... ... ... тауар сатып
алатын және жұмыстар мен қызметтерді пайдаланатын азамат.
Аталмыш анықтамадан көріп отырғанымыздай, тұтынушыға үш талап ... ... жеке өзі ... және ... ... ... ... яғни тауар пайда табумен байланысты емес жеке қажеттіліктер үшін
алынуы тиіс. ... ... ... ... ... ... арасындағы жеке тұрмыстық емес қажеттіліктерін қанағаттандыруға
қатысты қатынастарды реттемейді. ... ... ... ... ... пен ... ... қызмет үшін, яғни пайда табу
мақсатында және негізгі қызмет ... не өз ... ... ... ... ... алуы ... реттелетін қатынастар қатарына жатпайды.
Тұтынушыға қойылатын екінші талап– ол міндетті түрде жеке ... ... Ал ... ... жеке ... ... Республикасының
азаматтары, шетел азаматтары, азаматтығы жоқ тұлғалар жатады, әрі Азаматтық
кодекстің 3–бабының 7–тармағына ... ... ... ... жоқ адамдар азаматтық ... ... ... мен ... ... үшін ... ... мен міндеттер көзделсе,
нақ сондай құқықтарға ие болуға құқылы және ... ... ... Ал ... ... тауар алу кезіндегі бұзылған құқықтары
жалпы заңнама нормалары арқылы қорғалады. ... ... ... заңды
тұлғалардың мүдделері мамандармен (экономистер, заңгерлер және тағы
басқалармен) қорғалатындығымен, ал ... ... ... ... түсіндіруге болады.
Заң бойынша қызмет пен тауарды алатын адам ғана ... осы ... адам да, ... ... ... ... ниет білдірген адам да
тұтынушы болып есептеледі. Яғни, адам сатушыдан тауарды көрсетуді және ... ... ... өтінгеннен бастап тұтынушы болып есептеледі.
Адам тұтынушы болып есептелуі үшін тауар (жұмыс, қызмет) оған міндетті
түрде ақылы жолмен өтуі ... және ... ... ... ... тауар басқа жолмен өтсе (мысалы, айырбастау, сыйға тарту), онда ... ... ... ... туралы» Заң
қолданылмайды.
Тұтынушылық құқықтық қатынастың ... ...... ... ... үшін өндіретін заңды тұлға, жеке кәсіпкер немесе жеке тұлға.
Бұл жерде тауарларды тұтынушыға өткізу тікелей емес, тек ... ... ... ... делдал арқылы жүзеге асырылатындығын айта кету
керек. Егер дайындаушы тауарды тұтынушыға тікелей өткізсе, онда ол ... ... ... ... ... тұлғаға сатушы жатады. Бұл тауарды
сатып алу–сату шарты ... ... ... ... жеке ... ... ... орындаушы –ақылы түрде жұмыс орындайтын немесе қызмет көрсететін
заңды тұлға, жеке ... ... жеке ... Оның ... белгісіне ақылы
болуы жатады. Тұтынушы мен орындаушы арасындағы қатынастар, міндетті ... ... шарт ... ... мердігерлік шарты) негізінде
туындауы тиіс.
Енді тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласындағы ... ... ... ... ... ... саладағы заңдарда, соның ішінде «тұтынушылардың құқықтарын қорғау
туралы» Заңда және Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 1996 ... ... № 7 ... ... ... ... заңдарды соттардың қолдану
тәжірбиесі туралы» нормативтік ... ... ... ... ... айтылмаған. Бірақ осы нормативтік актілердің
нормаларының мәнімен бұл заңмен негізінен ... ... ... ... шарты; тұрғын үйді жалдау шарты; мердігерлік шарт, соның ... ... шарт және ... ... ... азаматтарды,
жүктерді және қол жүктерін тасымалдау шарты; комиссия шарты; сақтау шарты;
қаржылық қызмет көрсету, ... ... ... жеке ... үшін ... беру, клиент азаматтарға есеп – шот ашу,
азаматтардан бағалы қағаздар және өзге де ... ... алу және оны ... және ... беру қызметін көрсету және өзге де шарттар арқылы
туындайтын қатынастар реттелуі ... ... ... ... ... ... қорғау туралы» Заңмен бұдан басқа да
қатынастар ... ... ... ... осы ... ... даулар тууда.
Мысалы, мұндай дау қаржылық қызмет көрсету саласында туындаған. ... ... ... ... ... сыйақы төленеді соған
сәйкес бұл қатынас пайда табуға бағытталған және бұл ... ... ... ... ... сондықтан банк салымына қатысты
қатынастар «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңымен реттелетін
қатынастар ... ... ... бұл ... ... ... байланысты қате болып табылады.
Азаматтық кодекске сәйкес, меншік иесі өзіне тиесілі ... ... ... ... Сондықтан ол олардың ... ету үшін ... бір ... ... ... ... Оның
ақшаны ақша қаражатын ешкімге бермей өзі сақтауына; ақшаны ... ақша ... ... ... ... салу арқылы сақтауына
болады.
Ақшаны бірінші жолмен сақтау тиімсіз, бұл тәсіл ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алмайды. Ақшаны ... да ... ... мүлікті алу, оны сақтау үшін қосымша шығын
шығады. Ал ақша қаражатын ... ... ... ... ... банкке
салынған салымға сыйақы төленеді, бірақ оны қаржылық құрылымның ... ... ... деп есептеп, осы негізде қаржылық ... ... ... ... ... ... ... Бірақ Салық кодексінің 144–бабының 1–тармағының 4–тармақшасына
сәйкес, жеке ... ... ... ... ... ... салық салынуға жатпайды.
Сонымен, Салық кодексінің өзінде банктегі салымға төленетін сыйақы
пайда табумен байланысты операция ретінде ... ... ... тағы бір ... ... жеке ... ақша сала отырып, банкке қызмет көрсетеді, ал банк ол ... ... ... ... ... тұтынушы кәсіпкерлік қызметке қатысады
дейді.
Енді бұған да жауап іздеп көрелік. Жеке тұлға банкке ақша сала ... ... ... ... және ол, ... оларды дер кезінде
пайдалану мүмкіндігінен айырылады, ал ... бұл ақша ... ... ... Ал банк ... сол ... айналымға салып,
пайда табады. Банк бұл табыстың бір ... ... ... ... ... ... ... сыйақы түрінде төлейді, ал қалған бөлігі
банкке түскен пайда болып ... Бұл ... ... ... мен ... салымына төленетін сыйақының арасында ешқандай байланыс жоқ.
Өйткені банк ... ... ... ... ... ... ... оған сыйақы төлеуі тиіс. Бұл банктің ... ... ... ... ... және ол ... қызмет
қатысушысы бола алмайтындығын көрсетеді.
Сонымен, қаржылық қызмет көрсетуге ... ... ... қорғау туралы» Заңмен реттелетін қатынастар қатарынан шығаруға
ешқандай негіз жоқ.
Енді осы тұтынушылардың құқықтарын ... ... ... ... ... тұтынушылардың қозғалысының даму тарихын қарастырмас
бұрын, біз бұл ... ... ... ... және оның даму ... ... білуіміз қажет деп ойлаймын. АҚШ–та туындаған, қазіргі кездегі
( лат. ...... ) – ... ... ... және
кеңейтуге бағытталған қозғалыстың түп – тамыры осы жерден шыққан.
Америкалық зерттеушілер ... ... ... ... негізгі даму кезеңдерін көрсетеді.
Бірінші кезең XIX ғасырдың ... ... ... ... шеше ... ... құру қажеттігі тап осы кезде пісіп –
жетілді және 1891 жылы Нью – ... ... ... ... ... ... 1889 жылы ... бастамашы топтар ұлттық федерация – Тұтынушылардың
Ұлттық Лигасына бірікті.
Екінші кезең XX ғасырдың отызыншы ... ... Бұл ... ... ... ... байланысты және осы ... ... ... ... ... реттеу мүмкін болды.
60 – жылдардан басталған үшінші кезең бүгінгі күнге дейін жалғасып
келеді. Оның ... АҚШ ... Джон ... АҚШ ... ... ... Бұл жолдауда тұтынушылар мәселесін шешу
міндетін мемлекет тікелей өз ... ... ... ... кездегі тұтынушылардың құқықтары қысқа уақыт аралығында
емес, прогрессивтік қауымның өзінің тұтынушылық ... үшін бір ... ... ... қоғамдық және құқықтық жүйедегі өзінің беделді
орнын алды.
Қазіргі кезде тұтынушылар қозғалысын ... ... ... ... ... бұл қозғалыс салыстырмалы түрде жас болып табылады, ... ... ... ... ... ... ... экономикадан
нарықтық экономикаға көшуімен байланысты. Бұрынғы тоталитарлық жүйеде
тұтынушылардың құқықтарын қорғаумен бір ...... ... ... ... ... Бұл кезең 70 жыл шамасына, яғни Кеңес үкіметінің
бүкіл өміріне созылды және ол тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... тұтынушылар қозғалысы тоталитарлық
жүйенің күші әлсіреген 80 – ... ... ... ... ... ... ... мәлім экономикалық тоқырау «сатып алу»
деген сөздің жоғалып, оның орнына «қайдан табуға болады ?» ... ... ... ... кездегі алғашқы тұтынушылар ұйымдары екі жолмен ... ... ... ... ... ... ... өзінше бір
интелектуалдар (журналистер, ... ... ... ... ... құрылды. Көбінде олар газет журналдар төңірегінде жиналды.
Екінші жағынан, тұтынушылар ұйымдарын ... ... ... өзге де ... кезекте тұрған адамдар стихиялы түрде құрды.
Өйткені мұндай кезекте бірнеше жылдап ... ... ... бірімен танысып,
басында нақты тауарды сатып алуға қатысты мәселені шешуге бағытталған, ал
кейіннен тұтынушы мәселелерінің ауқымдырақ ... ... ... ... ... КСРО ... ондаған ғана тұтынушылар ... ал 1989 жылы ... ... ... 40 ... ... өкілдері өздерінің алғашқы конференциясын өткізіп, осы
конференцияда КСРО Тұтынушылар Ұйымдарының Федерациясы ... – ның ... ... ... үшін үлкен сын болды. 1992
жылы ақпанда тұтынушылар ұйымдарының федерациясы конгреске жиналып, ... ... олар ... ұйымды сақтап қалып, оның атын ... ... ... деп ... ... кезде бұл
тұтынушылардың әр түрлі саладағы құқықтарын белсенді түрде ... ... алып ... Кеңес Үкіметі ыдыраған соң, тәуелсіздік алған
елдердің бұрынғы саяси және әлеуметтік – экономикалық ... ... ... олар ... құқықтарын қорғау мәселесін әр ... ... ... ... ... ... жөніндегі
мемлекеттік органдар құрылды. Мысалы, Татарстанда Президентке ... ... ... қорғау жөніндегі жеке министрлік құрылған.
Орталық Азия республикаларында, ... ... ... де ... ... ... ... қорғау жөніндегі
бөлімдер құрылған.
Ал ... ... ... ... тұтынушылар қозғалысының
даму тарихын екі тұрғыда қарастыруға ... ... ... ... және қоғамдық қорғау. Тұтынушылардың құқықтарын
қоғамдық қорғау мәселесіне осы ... ... ... арналғандықтан,
тұтынушылардың құқықтарын қорғаудың мемлекеттік даму жолына ... ... ... ... ... қорғау туралы» Заңының
талаптарын сауда құрылымдарының сақтауын ұйымдастыруды, әрі қадағалауды
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... бұл
кезде тұтынушылардың құқықтарын қорғау белсенді емес еді.
Министрлер кабинетінің 1994 жылғы 22 сәуірдегі №424 және ... ... 21 ... №225 ... негізінде, Стандарттау,
метрология және сертификаттау комитетінің ... ... ... және ... мүдделерін қорғау болды.
Президенттің 1994 жылғы 13 маусымда №1730 Жарғысына сәйкес, қызметінің
бірі «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңның ... ... ... ... ... ... ... және сауда
министрлігі құрылды.
1994 жылы табиғи монополияларды қорғау, бәсекелестікті дамыту және ішкі
бизнесті ... ... ... ... ... ... жылы тұрғын үй реформасы бойынша мемлекеттік бағдарламаны жүзеге
асырумен және соған сәйкес азаматтардың өз ... ... ... ... иесі ... ... ... байланысты мәселелерді
шешу мақсатында тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитеті ... ... ... ... ... болмаса да, ол тек ... ... ... ғана ... ... ... маңызды
құқықтарына назар аудармады.
Жалпы 1995-1999 жылдары ... ... ... ... саласындағы қызметі белсенді түрде жүргізіліп, бірнеше
маңызды ... ... ... заң ... ... ... қорғау мәселесі ... ... және ... ... үйлестіруді қамтамасыз
ету мақсатында, 1995-1997 жылдар аралығында, құрамына республикамыздың ... ... ... ... тұтынушылардың құқықтарын
қорғау жөніндегі ведомствоаралық кеңес қызмет атқарды.
Бұл кеңестің қызметі министрліктер мен ... ... ... ... ... ... ... әрі
тұтынушылардың мүддесіне қатысты өзге де ... ... ... қолданылуын талдау бойынша қызметін үйлестіруге, сонымен қатар,
тәуелсіз тұтынушылар сараптамасын ұйымдастыруға бағытталған болатын.
Тұтынушылардың құқықтарын ... ... ... ... тұтынушылардың заңды мүдделерін қорғау бойынша жүргізілетін шараларды
дамыту және жетілдіру мақсатында 1995 жылғы 22 ... ... ... 864 ... ... қорғау бойынша жүргізілетін жұмыстардың
белсенділігін арттыру туралы» қаулы қабылдады. Осы ... ... ... қорғау мәселелері бойынша заң жобаларының ... ... ... ... ... реттейтін
нормативтік құжаттардың тізімі бекітілді. Осы қаулы жергілікті әкімшілік
басшыларына тұтынушылардың құқықтарын қорғауды ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорын үшін алғашқы қажеттіліктегі азық-
түлік және азық-түлікке жатпайтын тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... сауданың, қоғамдық тамақтану
және халыққа қызмет көрсету саласындағы жекешелендірілген ксіпорындарының
«Тұтынушылардың ... ... ... ... ... жұмыс істеуін
жүйелі түрде тексеріп отырды.
Ал 1999 ... 21 ... ... ... тұтынушылардың құқықтарын қорғау бойынша нормативтік-
құқықтық базасын жетілдіру мәселесі туралы» үкімі шығып, осы үкімге ... ... ... саласындағы бірнеше нормативтік актілерді
жетілдіру жоспарланды.
Бүгінгі таңда, басты міндеті тұтынушылардың ... ... ... ... ... ... орган жоқ. Бұл міндет әр кезде әр
түрлі органдарға жүктеліп отырған.
Ал бүгінгі таңда Тұтынушылардың құқықтарын қорғауды ... ... өз ... ... ғана жүзеге асыруды.
Мысалы, стандарттау, метрология және сертификаттау жөніндегі
нормативтік ... ... ... сапасын қадағалауды индустрия
және сауда министрлігінің стандартты, метрология және ... ... ... және ... ... ... қызметтің
сапасын денсаулық сақтау министрлігі; табиғи ... ... ... асыру саласында тұтынушылардың құқықтарын қорғауды ... ... ... елге енгізілген тауарларға қатысты
тұтынушылардың құқықтарын Қаржы министрлігі ... ... ... және ... ... ... ... құқықтарын көлік
және коммуникация министрлігі қамтамасыз етеді. Сонымен бірге ... ... ... ... барысында тұтынушылардың
құқықтарының қорғалуын қамтамасыз етеді, ал сот органдары – бұл ... ... сот ... әділ ... қамтамасыз етеді.
1.2 Тұтынушылар құқықтарын қорғау туралы заңның баптар аралық ... осы ... ... ... түсініктер ұғымы
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау ... заңы ... ... ... 1991 жылы 5 ... ... ... 1992
жылы 26 маусымда өзгертулер мен толықтырулар енгізілді.
Осы заң тұтынушылар құқықтарын қорғаудың құқықтық, экономикалық және
әлеуметтік ... ... – ақ ... баянды етеді. Мемлекеттік
үкімет пен басқару органдары ... ... ... ... және ... ... ету жөніндегі жеке құқықтарын
қорғауға байланысты тиімді шараларды жүзеге ... ... ... ... заңы 3 – ... 23 – ... тұрады.
I- бөлімде Жалпы ережелер
II- Тұтынушылардың құқықтары және оларды қорғау.
III- ... ... ... ... қорғау туралы Қазақ ССР Заңының мақсаттары
мен негізгі міндеттері.
«Тұтынушылардың ... ... ... » ... ССР Заңы ... ... ... жұмыс атқарушының, қызмет көрсетушінің арасындағы қарым –
қатынасты реттеуді, ... ... мен ... ... ... ... мәселелерін шешуді мақсат етеді және
мынадай міндеттерді шешуге бағытталған:
1. Азаматтардың заңды мүдделерінің дайындаушылар мен сатушылардың
мүдделерінен ... ... ... ақпарат алу, сапалы өнім алу, сапалы тауар
айырбастап алу құқықтарын, сондай – ақ ... ... ... ... өз ... жүзеге асыру.
3. Тұтынушы оның өмірі мен денсаулығына төнетін ...... ... ... ... ... халықаралық және
республикааралық ынтымақтастықты кеңейту.
5. Тәуелсіз топтардың (тұтынушылар қоғамдарының) құрылуына және
қызметіне көмектесу.
Осы ... ... ... ... қолданылады.
Тұтынушы – пайда табу мақсатын көздемей, өзіндік (тұрмыстық)
мұқтаждығы үшін ... бір ... ... ... ... пайдаланушы
(тапсырыс беруші, тұтынушы) азаматты (тұлғаны) айтады. Яғни заң тек ... ... ғана ... ... ... ... ... Республикасының азаматтары, шетел немесе азаматтығы жоқ
тұлғалардың мүддесі ... ... Егер ... ... заңды тұлға
қатысса, онда оған жалпы ... ... ... қолданылады. Себебі
кәсіпорын мүддесін арнайы мамандар: заңгерлер, экономистер т.б қорғайды. ... ... ... де ... сондықтан ол құқығын өзі қорғауға
мұқтаж. Бұл жағдайда мемлекет ... ... ... ... үшін
заңдар шығаруды өз міндетіне алады. Тұтынушы деп тауарды алушы ғана ... оған ... ... деп ... ... да ... ... бұл ұғымға тауарды пайдаланып ... адам да ... Тағы ... ... ... ... ... мұқтажға» алынуы тиіс, ... ... ... алу сату ... азаматтық заңнамалармен
реттеледі.
Кәсіпкер – құқық қатынастың субьектісі ... ... ... ... ...... орындаушы, сатушы. Заңға сәйкес
олардың қатарына меншік нысанына қарамастан кез келген сатып алу – сатумен,
жұмыс ... ... ... ... ... және жеке кәсіпкерлер
жатады. Кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің атынан, оның тәуекел етуімен ... ... ... асырады.
Дайындаушы – тауарды өткізу үшін өндіретін кәсіпорын, ұйым мекеме
немесе азамат.
Орындаушы – жұмыс атқаратын ... ... ... ... ... ... азамат.
Шарт – сапа, мерзім, баға және сатып алу, ... ... пен ... асырылатын басқа да жағдайлар туралы тұтынушы мен ... ... ... ... ... келісім.
Өнім – тауарлар, жұмыстар, қызметтер.
Нормативтік – техникалық құжат – мемлекеттік ... ... ... мен ... мемелекеттік фармакопея және ... ... ... жазбалары, техникалық шарттар,
техникалық сипаттамалар, рецептура және өткізуге ... ... ... ... ... ... ... да құжаттамалар.
Сонымен қатар, осы заңда Тұтынушылардың ... ... ... өзге де заң ... ... ... қамтамасыз етіледі.
- тауарлар сатып алу, жұмыс пен қызметті пайдалану үшін еркін шарт
жасасуға;
- тауалардың (жұмыстың, қызметтің ) ... ... және ... тауарлар (жұмыс, қызмет ) жөнінде толық және анық мәлімет алуға;
- тұтынушылардың қоғамдық ұйымдар бірігуге құқығы;
Тұтынушылар құқықтарын ... ... Заң ... ... сот ... мұндай сұрақ көп жылданг бері даулы мәселе
қатарында келді.
Ол келесі ... ... ... ... Сатып алу –сату;
- Мүлікті жалдау (тұрмыстық прокат) ;
- Мердігерлік ;
- Тасымалдау (жүкті , жолаушыларды);
- Комиссия ;
- Сақтау ;
Тұтынушының құқықтары ... ... ... ... деңгейде тұтынуға ;
- Ерікті түрде тауарды алуға , ... пен ... ... ... сапалығын білуге ;
- Өнімнің қауіпсіздігіне ;
- Сот немесе арнайы органдарға шағымдануға;
- Тұтынушылардың қоғамдық ұйымдарына бірігуге;
- Келтірілген ... ... ... ... ... ... ... және қоғамдық ұйымдармен қорғау
2.1 Тұтынушылар ... сот ... ... ССР - нің 1991 ... 5 ... «Тұтынушылардың
құқықтарын қорғау туралы» Заңы ... ... ... құқықтарын қорғау барысында осы заңмен айқындалады. Сонымен
қатар тұтынушылардың құқықтарын қорғау барлық ... ... атап айта ... ... ... ... ... Сертификациялау және метрологиялық ... ... ... ... территориялық органдар
және негізгі санитарлық – ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғау
министрлігі, Қазақстан Республикасының мемлекеттік кеден комитеті, аймақтық
кедендік басқарулар, ... ... ... полициясы , салалық
мемлекеттік тексерулер органдары кіреді.
Мемлекеттік органдардың жүйесіне сонымен қатар соттар органдарын
қарастыратын ... ... ... ... қарағанда ерекше болып
табылады. Өз кезегінде сот органдары өздеріне жүктелген ... ... ... ... ... ... және дер кезінде қарау орындалуын
қамтамасыз етіледі. Сот бұзылған субьективті құқықтарды ... ... ... ... ала ... заңға сүйенген зардаптарды орнын
толтыру болып табылады. Сот ... ... ... тараптардың
түсіндіруі, куәгерлердің көрсетулері, жазбаша түрде орнатуға тиісті.
Клейманның пікірі бойынша азаматтық іс ... ... ... ... ... Сот дәл осылай заттық төлеуі туралы талап
етуші тұтынушы сатушыға көрсетсе және ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастардың айқындауға болады.
Сот тиісті мәселені анықтау барысында: тұтынушымен жасалған келісім
– шартта көрсетілу ... ... ... ... ... заң қандай ... ... ... сауал қою сот тәжірибесінде әлі күнге
дейін даулы ... ... ... Бірақ та Жоғарғы сот бұл мәселені
шешу үшін тұтынушылар ... ... ... заңдылықты қолдану
жөнінде сот тәжірибесі ... ... ... ... ... Тұтынушылар құқықтарын қорғау туралы заң бойынша ... ... ... ... ... ... тоқтала кетсек
- Сатып алу – сату ... .
- ... ... алу, ... – ақ прокат шарты.
- Тұрғын үйді жалдау (аренда) шарты.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... талаптарды қанағаттандырудан бас тартылған жағдайда ... ... ... сот ... . Сот талаптарды
тұтынушының ... ... не ... ... не ... берушінің
тұрған жері бойынша немесе зиян келген ... ... ... ... азаматтары кепілдік берілген тұтыну ... ... ... мен көлемде тауарлар, қызметтер және басқа ... ... ... берілген тұтыну деңгейі және соған сәйкес
жан басына ... ең ... ... ... оларды қараудың
тәртібі мен мерзімі, сондай – ақ ... ... ету ... ... тауарлар мен қызметтерді ... ... ... ... ... мен ... жан басына шаққандығы ең төмен
табыс деңгейін белгілеген кезде ... ... баға ... сатып
алу мүмкіндігін қамтамасыз етуге ... осы ... ... ... тұтынушылардың қоғамдық ұйымның ... ... ... өз ... ... ... ... бойынша сот тәртібімен жүзеге асырылады.
Сондай – ақ ... ... ... және ... ... құқықтары. Тұтынушының бөлшек сауда сатып алу – сату
шартын ... ... ... ... ... ... ... шарт
бойынша сатушы басқа жақтың, тұтынушының ... ... ... ... ... оған шартта келісілген қызметтерді
көрсетеді, ... ... ... ... мен ... қамтамасыз
етеді,алтұтынушы ақша төлеуге міндеттенеді, ал ... шарт ... ... ... ... бас тартқан жағдайда сотқа
жүгінеді. Тұтынушының өз ... мен ... ... ету ... . Яғни ... ... ... өнімді
пайдалануы немесе оны ... ... ... ету ... мен
жарамдылық мерзімі ішінде өзінің өмірі , денсаулығы мен мүлкі ... ... Өнім ... және ... ... ... сақталуына бақылауды арнаулы мемлекеттік және қоғамдық
органдар басқармасы, ... ... ... ... ... ... ... талан таражға ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Сотқа және уәкілдік берілген басқа да ... ... ... ... , тұтынушылар құқықтарын сақтайтындарды 3
үлкен топқа бөлуге болады:
- ... ... ... өзін - өзі ... органдары.
- Мемлекеттік емес жария ұйымдар.
Егер құқығы ... ... ... жолығам десе өз еркінде , ... ... ... реттейтін нақты ... ... ... – ақ ... ... бастауға болмайтының ескеруі керек.
Алғашқы аталған 2 ... ... ... ... да ... адвокатура, тұтынушылар қоғамы, тұтынушылар
кооперативтері, қорлар және ... да ... ... ... да ... көмек күтуге болады.
Мемлекеттік органдар - бұл ... ... бар ... бақылау жүргізуге, жалпы міндеттемелік нұсқа ... ... ... бар. ... ... заңдарда нақты
көзделген. Бұл органдар өз қызметі мен ... ... ... ... Мемлекеттік органдар жалпы құзыретті және ... ... ... ... ( ... ... ... ... т.б. ... ... органдар - өздеріне берілген ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ұйымдар.
Бұл органдардың негізгі міндеті – азаматтардың кез келген құқықтары ... ... ... ... ... ... ... сот органдары кіреді.
Полиция – мемлекеттік органдардың атқарушы билік жүйесі, оның
негізгі ... ... адам ... мен ... ... , ... ... мүддесі мен мемлекетті қылмыстық әрекет
пен ... ... ... болып табылады. Полиция Қазақстан
Республикасының Ішкі ... ... ... ... - ... Республикасының аумағындағы ... ... мен ... ... ... ... ... жеке органдар жүйесі.
Сот - ... ... ... ... биліктің жалғыз
органы. Сот мемлекет ... ... ... ... сот ... және ... істерді қарайды.
Арнайы құзыретті органдар – ... ... ... ... ... мемлекеттік ... ...... және ... ... мен
мүддесін соттарда, ... және ... емес ... заңгерлерді айтады. Адвокат – ешкімге тәуелді емес ... ... ... және ... ... ... қорғаудан гөрі өздері бұза бастайды. Бұндай
кезде заңда көзделгендегі кез ... құқы ... адам ... деп ... ... ... заңды тұлға немесе жеке тұлға
әрекеттеріне қатысты заңды мүддесін ... ... ... ... ... ... жазбаша жүгінуін ... ... ... жоғарғы сатыдағы органдарға берілуі тиіс. Егер
арызы құзыреті жоқ ... ... ... 5 ... ... ... қайтарылады. Егер ауызша болған ... ... ... Заңда шағымды қараудың келесі мерзімдері көрсетілген :
- 1 айға ... - егер істі ... ... ... болса.
- Бірден, бірақ шағым келіп түскенінен 15 тәулікте кешіктірілмей
– егер, қосымша тексеріс ... ... ... ... ... ... қиындығына ( ауырлығына ) байланысты
шағым берушіні ... ... ... ... ескерте отырып
тағы 1 айға қосып қарастырады.
2. Тұтынушылар құқығын ... ... ... ... қызмет көрсетулер және жұмыс түрлерінің қауіпсіздігі
қамтамасыз ету – тұтынушылар құқығын қорғау саласындағы ұлттық саясаттың
міндеттерінің негізін қалаушылардың бірі болып табылады ... ... ... ... ... мен ... көрсетулер
қауіпсіздігі нарықтық экономиканың императивті талабы болып табылады.
Көрсетілген талаптардың орындалмауы техникалық кедергілердің пайда болуына
әкеледі. Тұтыну нарығына сапасыз және қауіпті өнімдерді енгізбеу
мемлекеттің , ... ... ... ... асырылуы мен енгізілуіне
бақылау жасайтын атқарушы органдар үкіметінің басты функцияларының ... ... ... халықтың әр түрлі категорияларының қауіпсіз
тауарлар мен қызмет көрсетулерге деген тұтынымын қанағаттандыруды
қамтамасыз ететін тепе тең мемлекеттік реттеу ... ... ... . ... ... мен ... ... қауіпсіздігі туралы
заңдылықтардың жетілдіруі және дамуы мемлекеттік реттеу жүйесіне сәйкес
келетін принципте жүзеге асырылуы тиіс.
Осыған байланысты ... ... мен ... ... ... ... келесі бағыттары анықталған:
- Мемлекеттік, салалық стандарттар мен кәсіпорындар ... ... ... келуін қамтамасыз ету мақсатында
стандарттизациялық базаны жетілдіру. Бұл үшін біріншіден,
нормативтік құжаттар ... жаңа және ... ... ... ету ... шешу
қажет. Осы жағдайда тұтыным нарығында ... ... ... ... ... ... ... өнімдердің енгізілуіне шығарылуына
заңды ... ... қою ... Бұл ... ... тәртіп бойынша мемлекеттік құзыретке
жатқызылмайды. ... ... ... ... шығарылған
өнімдерге атқарушы ... ... ... ... ... салалық стандарттарды қайта қарау
бойынша жұмыстарды жетелдету қажет. Үшіншіден, ... ... ... қорғау туралы»
заңының талаптарына сәйкес өнімдердің сапасы ... ... ... анықтайтын стандарттар
нормасын келтіру қажет.
- ... ... ... ... ретінде міндетті
сертификациялау мен сапа жүйесін халықаралық ... ... ... ... ... ... ұлттық саясаттың концепцияларын
және оны ... ... ... ... ... ... өңдеп шығару ... және ... ... ... ... алмастыру 3
деңгейлі жүйе бойынша (мемлекеттік, аймақтық және ... ... ... асырылады. Белгіленген жағдайларды
көрсетілген ақпараттарды қолданушылар ретінде тұтынушылардың
бірлескен қоғамдары және басқа да ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық ұйымдар да бола
алады.
Өнім сапасы мен қауіпсіздігін жетілдіру бойынша ақпараттарды
алмастыру тауарлар нарығын және ... ... ... ... емес
және жасанды тауарларды енгізуден сақтану деңгейін жоғарлатады.
Сонымен қатар , тұтыну нарығында сапасын өнімдердің ... ... ... ... ету ... ... ... тұтынушылардың құқығын
қамтамасыз ету бойынша тиімді шараларды қолдануға жол ашады.
Тұтынушылар құқығын қорғау саясатын шығарудың механизмдері.
Мемлекеттің және жергілікті өзін өзі басқару ... ... ... саясатын шығаруда арнайы механизмдер қолданылып, жүзеге
асырылады. Қазіргі кезеңде елде бір жағынан тұтынушылар құқығын ... заң ... ... ... және даму үстінде, ал екінші
жағынан ... ... ... бойынша ұлттық жүйе
құрылған және қызмет етуде. Бұндағы негізгі ... ... ... ... ... ... шешу және оны ... қамтамасыз ету болып табылады.
Тұтынушылардың құқығын ... ... ... ... ... ... өту ... тұтынушылар құқығы
мемлекеттік саясаттың құраушы бөлігі болуы тиіс, себебі тұтынушылар құқығын
қорғаусыз экономиканы тұрақты ... ... ету ... емес.
Қазіргі кезеңде тұтынушылар құқығын қорғау мемлекеттік жүйе ретінде
даму сатысынан әлі де ... жоқ , яғни даму ... . ... ... құқығын қорғаудың мемлекеттік жүйесін шығару сатушылар мен
тауарды ... ... ... ... – қатынастарды ретке
келтіруді және ... ... ... ... ... реттейді , жалпы азаматтылық - тұтынушылықтың
фундаментальді құқығын шығаруға мүмкіндік береді.
Тұтынушылардың ... ... ... жүйесін
қалыптастырудың мақсаты мен ... ... ... ... ... негізделетін мемлекеттік жүйесін қалыптастыру
мақсаты – тұтынушылардың денсаулығымен өмір ... ... ... ... , ... және ... түрін , ақпаратты еркін таңдауға деген
құқықтарын , тұтынушыларға келтірілген зиянды ... ... ... құқықтарын реттеуде ... ету ... ... ... ... ... ... негізгі принципі мыналар болып табылады:
- Тұтынушылар құқығын қорғау саласындағы қарым – қатынастарды жанама
және тікелей түрде реттеу ... ... және ... Әр ... мемлекеттік құрылымдарға бекітілген мемлекеттік бақылау
және уәкілеттік функцияларды шығаруды;
- Тұтынушылардың жеке ... ... ... ... ... ... өзін өзі реттейтін механизмін
құру;
- Тұтынушылардың құқығын қорғау бойынша ... ... ... ... демократиялық және дамуы, жариялығы;
- Тұтынушылардың құқығын қорғау саласындағы ... ... және ... ... ... ... ... элементтер мыналар болып табылуы қажет:
- Құқықтық ... ... ... іс ... ... ... ... мен жергілікті билік органдары бойынша аймақтық
қызметтерінің іс - әрекеттерінің күшейту;
- Тұтынушылардың құқығын қорғау орталықтары мен ... ... ... ... ... ... – үй ... тұтынушыларын өзін өзі басқаруын
жетілдіру;
- Тұтынушылардың анықталмаған және кең ... ... ... ... ... ... құқықтық ақпараттары.
Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заңдылықтардың шығарылуына
мемлекеттік бақылау ... үшін ... ... ету ... ... ... ... және оның қауіпсіздігіне
бағытталған заңдардың ... ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік
және жергілікті ... ... ... ... мен формаларын жетілдіру;
- Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заңдылықтың ... ... ... ... іс әрекеттерін координациялау,
олардың жұмыстарының тиімділігін жоғарлату, құрылымдардың арасындағы
функциялар мен ... ... ... әр ... сатыларда
тұтынушылардың құқығын қорғау туралы заңдылықтардың бұзылуы
фактілері бойынша ... ... ... ... ... ... құқығын және
мүдделерін ... ... ... ... ... қажет . Оның
негізін азаматтық құқықтық актілер ... ... ... ... ... ... қарым – қатынас екі субьекті ара қатынасы болып
есептеледі.
«Тұтынушылардың құқығын қорғау туралы» заңының болуы әлі ... ... ... ... ... саясатын мен
жүйесін шығаруға мүмкіндік ... Бұл ... әлі де ... ... ... ... ... етеді.
Тұтынушыларға қызмет ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясына және
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің және ... ... ... қорғау туралы» заңының
кейбір баптары мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік жүйені
және саясатты шығару мен жетілдірудің маңызды бағыты ... ... :
- ... ... және жергілікті өзін өзі басқару
құрылымдармен ... ... ... ... ... ... ... субьектілері үшін ... өзін ... ... тарапынан түсіндірмелік жұмыстар жүргізу
тәжірбиесін кеңейту;
- Тұтынушыларға банктік қызметтер ... ... үй ... ... ... ... ... көмек беру;
- Қоғамдық ақпарат ... ... ... мен
конференциялар өткізу және т.б.
Қазіргі ... ... ... қорғауды түрлі
мемлекеттік органдар өз ... ... ғана ... ... , ... метрология және сертификаттау жөніндегі
нормативтік ... ... ... ... ... және сауда министрлігінің стандартты, ... ... ... ... өнімдерінің және медицина саласында
көрсетілетін қызметтің сапасын ... ... ... табиғи
монополиялары субъектілерінің қызметін ... ... ... ... ... табиғи монополияларды реттеу
агенттігі; елге ... ... ... ... Қаржы министрлігі Кедендік бақылау комитеті ; Көлік
және ... ... ... ... ... ... коммуникация министрлігі қамтамасыз етеді. Сонымен бірге прокуратура
органдары заңнаманың қолданылуын қадағалау ... ... ... ... ... ал сот ...... өз кезегінде сот тәртібінде әділ шешілуін ... ... ... ... ... қорғау
барысында Прокуратура ... ... ... ... ... ... ... қадағалау, Индустрия
және сауда министрлігінің техникалық реттеу және ... ... ... ... ... жүргізуші
субьектілер тарататын дәрілік ... , азық – ... , ... ... мен қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған
заңдардың қолданылуына тексеріс ... ... ... ... ... , ... ... кәсіпорындарында,
сауда орындарында, дәріханаларда жекелеген жағдайларда тұтынушының өмірі
мен ... зиян ... ... ... ... .
Жарамдылығы мен сақтау мерзімдері ... , ... ... жоқ ... – ақ ... және жасанды ыдыстағы су мен азық – түліктің ,
тіркелмеген және ... жоқ ... ... мен ... ... ... ... жол берілуде . Анықталған
заңсыздықтарға байланысты , заң ... ... алу , ... ... ... ... ... Бас прокуратура
-Республикасының Үкіметінің атына ... ... ... ... , ... ... ауру қаупінің алдын алу мақсатында Бас
прокуратура ... ... , ... ... және ... ... ... өмірі мен денсаулығына қауіп туғызатын
тауарларды сатып алу ... ... ... ... ... арналған ұсыным.
1. Қандай заңдар тұтынушыларды қорғайды ?
Тұтынушылар өз құқытарын бірнеше ... - ... ... ... ... ... , тауарларды сатып алған
кезде өз құқықтарын білу және ... ... ... ... алуы ... ... ... Республикасының азаматтық кодексі.
Қазақстан Республикасының « Тұтынушылардың құқықтарын қорғау ... ... ... « ... ... ... » Заңы.
Қазақстан Республикасының « Халықтың санитарлық – эпидемиологиялық
салауаттылығы ... » Заңы ... ... « ... өнімдерінің қауіпсіздігі туралы »
Заңы.
Қазақстан Республикасының « ... ... ... » ... ... « Өлшем бірлігін қамтамасыз ету ... ... Зиян ... ... сатқандар үшін қандай жауапкершіліктер
қарастырылған ?
Адам мен азаматтың заңмен қорғалатын ... зиян ... ... ... үшін ... ... жауапкершілік , соның ... ... ... ... құқық бұзушылық туралы кодекстің 159 – ... ... ... ... бойынша тауар туралы ... ... - ... құқық бұзушылық туралы кодекстің 161 – бабы;
- Тауарлардың шығарылған елі ... , ... , ... ... туралы не тауар ( қызмет ) туралы мемлекеттік
тілде және орыс ... анық және ... ... бар
құжаттарсыз сату; Әкімшілік құқық бұзушылық туралы ... ... ... Сәйкестік сертификаты жоқ тауарларды сату - ... ... ... кодекстің 317 – бабы;
- - Халықтың ... - ... ... ... , ... – ақ ... нормативтерді
бұзу; Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекстің 323 – бабы;
- - ... ... сату ... бұзу - ... ... ... ... 324 – бабы;
- Тұтынушыларды алдау ( ... ... ... ... бір
бөлігінен асатын сома 2007 жылы 1092 ... тең ... )
- ... ... ... ... 223 - бабы ;
- ... жаппай сырқаттануына немесе ... әкеп ... - ... ережелерді бұзу - Қазақстан
Республикасының Қылмыстық ... 267 - бабы ;
3. ... ... қорғау қандай мемлекеттік органдардың
құзыретіне кіреді ?
Әрқашан ... ... ... ... және тұтынушылардың
құқықтары мен мүдделерін ... ... ... :
- Денсаулық сақтау ... ... ... -
эпидемиологиялық қадағалау комитеті және оның ... ... , ... , ... ) басқармалары ;
- Денсаулық сақтау министрлігінің Фармация ... ... ( ... ) ... , ... бөлімдері ;
- Индустрия және сауда министрлігінің Техникалық ... ... ... мен оның ... ( ... )
басқармалары ;
- Ауыл шаруашылығы министрлігінің ... ... ... ... және оның ... ( облыстық ,
аудандық ) инспекциялары;
Экономикалық қылмыстармен және сыбайлас жемқорлықпен ... ( ... ) ... және оның ... ( ... , ... департаменттері ( бөлімдері );
- Ішкі істер ... ... ) және оның ... ( ... ... ) органдары.
4. Сапасыз, ықтимал қаупі бар тауарлар (қаупі ... ... ... алу ... абай ... ... ... аудару
қажет : осы мақсаттарға сай емес ... ... ... ... және сатылған тағам өнімдеріне;
- Тоңазытылған жабдықтарсыз ( ... ... ... тез ... ... ... Этикетасыз сақтау және жарамдылық мерзімдері ... ... ... ... бұзылған, көгерген, қақпағы дүмпиген және
шіріген иісі бар тағам ... Үйде ... ... ... ... азық –
түліктерге);
- Ыдысы кір ... ... ... ... тұнбасы бар және
бұлдыр түсті су немесе ... ... ... Республикасында тіркеуден өтпеген және сертификаты
жоқ дәрілік заттарға;
- Бояуы ... ... ... ... және ... ... – ақ сәйкестілік сертификаты немесе ... ... ... жоқ ... ойыншықтарына;
- Супинаторы , өкшесі , ұлтарағы жоқ және өткір ... ... ... ;
- Жаңа ... ... ... және ... дейінгі
жастағы балаларға арналған, синтетикалық талшықтарды қолдану
арқылы дайындалған ... ... ... ... ... ... және ... қауіпті, сапасыз тауарды
сатып алу қандай жағдайларға әкеп соғады ? Егер ... ... ... заттарды келесі жағдайларда ... ... ... ... ұшырайсыз:
- Белгіленген орыннан тыс, ... ... ... );
- ... ... мен оның қосымшаларының, фармацевтикалық
қызмет ангықтамасының ... ... ... ... (бөлімдерінің) телефондары мен ... ... ... ... ... ... Сәйкестік сертификаты жоқ;
- Жарамдылық мерзімі ... ... ... мен ... ... ... ... этикеткадағы ақпаратты оқу мүмкіндігі болмаса;
- Орау материалдары бүлінген , ... өзі ... , ... ... осыған ұқсас тауарларға сәйкес келмесе;
- Тауарды, әсіресе дәрілік ... ... және ... ... ... болмаса;
- Стационарлық емдеуде жатқан науқастарды ... ... ... алу ұйымдарының дәрігерлерінен.
6. Егер сіз сапасыз тауар сатып алсаңыз, не ... ... ... ... жакғдайда:
- Кассалық чекті талап етіңіз және оны сақтап қойыңыз;
- Тауардың орау ... не ... ... ... ... ... ... қайтару айырбастау құқығын, не
бұзылған құқығыңызды ... ... ... және ... ... ... ... қажет болады. Егер сіз
тауар сатып ... ал оның ... оны ... ... кейін анықталса, сіз сатушыға және ... ... ... ... ... алу ... ... сәйкес
кемітуді, не оның ... ... ... ... ... тауарға айырбастап беруді талап етуге құқылысыз.
Егер олар ... ... ... ... бас тартса,
сотқа ... ... ... өтеу ... ... құқықтарын қорғау жөніндегі арыздар тұрғылықты
орындар бойынша ... ... ... –ақ, сіз ... , ... ... - эпидемиологиялық ... ... ... қадағалауды техникалық реттеу және
метрология жөніндегі комитетінің аумақтық ... ... үшін ... ... , тауардың орауын қосымша ... ... ... ... құқылысыз.
Сапасыз күдік тудырған дәрілік затты сатып алған ... ... ... бақылау басқармасына арыздануға
құқылысыз. Сондай-ақ , ішкі ... ... , не ... ... ... және ... қауіпті сапасыз
тауарды сатқан кінәлі ... ... ... туралы
шағымдануға құқығыңыз бар.
7. Егер сатып ... ... ... ... ... ... не істеу қажет? Азық – түлікті, дәрілік
затты тұтынғаннан ... ... ... ... «03» ... медициналық жедел жәрдемді кідіргісіз ... ... ... үшін және ... мен ... ... ... мәселені шешу үшін ... ... ... өтінішпен қоса чекті, тауардың орауын
және тауардың өзін ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігін алғаннан кейін
іле Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев қол қойған
«Тұтынушылар құқықтарын ... ... ... ... құрылған болатын. Осы
жылдар ішінде ... бір ... ... ... жағынан
кәсіпкерлермен қызмет көрсетушілердің арасында «үшінші күшке» айнала білді.
Ең бастысы қоғам ... ... ... ... ... сауда нүктелерінің,шаштараздардың,
моншалардың және басқа да кәсіпкерлік салаларының жұмысын сын ... ... ... наразылықтарын оңтайлы шешілуіне қол жеткізуіне
үйретті. Бұл ... осы ... ... 60 ... ... ... нақты
көмек көрсетілді. Сондай ақ 1млрд. Теңгеден астам сомада ... ... ... ... ұялы ... киім мен ... ... өткен азық түлік тауарларын алмастырды. Сонымен бірге
1миллион астам сомада ... ... ... ... ... ... ... ақшаның есептеулеріне қол жеткізді.
Азаматтардың арыз шағымдарында көрсетілген нақты мәселерді ғана ... ... ... қала ... бере ... қала өмірінің
өзекті проблемаларын шешуге ұмтылыс жасалды, түйінді мәселелер аумақтардың
әлеуметтік- ... даму ... ... ... ... өзінің жұмысын бұрынғыдан да ... ... ... бірге қоғамдық тамақтандыру жүйесінде көрсетілетін қызметтердің
мәдениетімен сапасына, жолаушылар тасымалдаушы ұйымдар, жанар - жағармай
станциялары жұмысына, ... ... ... ... ... Экономикалық және сыбайлас жемқорлық қылмыстарына қарсы күрес
департаментімен бірлесе отырып, жиі ретте бағалары 40-70 мың теңге ... ... ... ... ... ұялы ... ... алынғаннан кейін
1-4 күнде істен шығып қалуы фактілерін ... тура ... ... эпидемиологиялық станциямен, табиғи монополияларды реттеу
агентігімен, ... және ... ... ... ... ретте қоғам жұмысында нан және нан –тоқаш өнімдері сапасы мәселесі
бойынша, Сараптама және ... ... ... малдәрігерлік
қызметпен бірлесіп ет –сүт сапасына тексерулерді жоспарлы түрде жүргізу
әдетке айналдырылған.
Қазіргі ... қала ... не ... ... Бұл ең алдымен
тағам өнімдерінің сапасымен бағасы. Коммуналдық қызметтердің монополистері
мен ПИК- тердің (Пәтер иелерінің кооперативтерінің) қызмет көрсетулерінің
жоғары бағасы халықты қыспаққа алып ... ... ... ... одан әрі жетілдіру үшін
тұтынушылар құқықтарын қорғау ... ... ... ... органдармен өзара іс қимылдарын үйлестіру және ... ... ... ... үшін кәсіпкерлермен қызмет
көрсетушілердің жауапкершіліктерін көтеріп отыру.
Қ о с ы м ш а
Тәуелсіз Мемлекеттер ... ... ... ... қорғау саласындағы ыңтымақтастығы
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына қатысушы ... ... ... ... ... ... ... айқындамалар қолданылатындығы белгілі, атап айтқанда
- Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы ... заң – ... ... саласындағы мемлекетте қолданылып жүрген ... ... ... нормалар жиынтығы;
- Тұтынушы –кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға байланысты ... ... ... ) ... арналған тауарларға (жұмыстарға,
қызмет көрсетулерге ) тапсырыс беруге немесе сатып алуға ... ... ... ... ... ... пайдаланушы азамат;
- Жасаушы – тұтынушыларға, меншік нысанына қарамастан , өткізу үшін
тауарлар ... ұйым , ... – ақ жеке ... ...... , ... нысанына қарамастан , қызмет
көрсететін немесе жұмыстар орындайтын ұйым , ... – ақ жек ... ...... , ... нысанына қарамастан , тауарларды сату–
сатып алу шарты бойынша өткізетін ұйым , сондай– ақ жек кәсіпкер;
- Теріс ... ... ... ... – өз ... ... қорғау туралы зиянды , іскерлік ... ... жол ... , егер бұл ... ... ... немесе қоршаған ортаға мүліктік немесе мүліктік
емес нұқсан ... ... ... ... ... ... ... атқарушылар;
Оның мақсаты қатысушы мемлекеттердің аумақтарында қолданылатын
шаруашылық жүргізуші субьектілердің теріс пиғылды қызметінен Достастыққа
қатысушы ... ... ... ... ... олар үшін
бірдей жағдайларды қалыптастыруға бағытталған, тұтынушылардың құқықтарын
қорғау ... ... ... жүргізу жөніндегі Тараптардың
ыңтымақтастығының құқықтық және ... ... құру ... ... мен оларды ... ... ... ... ... ... – ақ
келісімдермен кепілдендіріледі.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығына әрбір қатысушы мемлекетінің
азаматтары, ... – ақ оның ... ... өзге ... Достастыққа
қатысушы басқа мемлекеттердің аумақтарында ... ... ... сол ... ... сияқты құқықтық қорғауды
пайдаланылады, тұтынушылардың құқықтарын қорғау жөніндегі мемлекеттік және
қоғамдық ұйымдарға , басқа ... ... , ... ...... және сол ... азаматтары сияқты, өзге де іс жүргізу іс –
қимылдарын жүзеге ... ... ... ... құқықтарын қорғау
жөніндегі ынтымақтастықты тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы ұлттық
заңды , осы саладағы ... ... ... ... ... ... отырып, мынадай негізгі бағыттар бойынша жүзеге асырады.
Тұтынушыларды, мемлекеттік органдарды және ... ... ... (жұмыстар, қызмет көрсетулер), жасаушылар
( сатушылар , атқарушылар ) туралы жедел және
анық ақпаратпен ... ету; ... ... шаруашылық жүргізуші
субьектілер қызметінің және сапасыз ... ... ... ... ... қатысушы мемлекеттердің аумақтарына түсуін болдырмау ... ... ... үшін оң ... бәсекелестікті дамыту арқылы
тауарлардың (жұмыстардың , қызмет ... ) ... ... ... жағдайлар жасау.
Мемлекеттердің жалпы білім беретін жүйелерінде ... ... ... ... ... құқықтарын қорғау
саласында ағарту бағдарламасын жүзеге асыру;
Тұтынушылардың құқықтарын қорғау мәселелерін насихаттау мен ... ... ... ... ... ... , оның ішінде радио мен
теледидарды тарту; тұтынушылардың ... ... ... ... ... ұлттық заңдарын осы келісімді жүзеге
асыру қажет болса, солай жақындату арқылы жүзеге асырады.
Тараптар тұтынушылардың тәуелсіз қоғамдық бірлестіктерінің ... ... ... оның ... ... тұтынушылардың құқықтарын қорғау
саласындағы саясатты қалыптастыруға тұтынушылардың заңды ... ... ... ... ... ... және тұтынушылардың
шағымдарын қарау рәсімдерін әзірлеуге, сондай – ақ ... ... ... ... ... ... қатысуына жәрдемдеседі.
Келісімді іске асыру осы келісімге қатысушы мемлекеттердің тиісті
ұлттық органдары олардың ұлттық заңдарымен беогіленген ... ... ... іске ... ... ... ... Монополияға
қарсы саясат жөніндегі мемлекетаралық кеңес жүзеге асырады. Сонымен қатар,
монополияға қарсы ... ... осы ... іске ... ... қоғамдық бірлестіктерімен өзара іс – қимыл жасайды.
Тұтынушылардың қоғамдық ... ... ... және ... ... келісімді іске қатыса алады және ... ... ... ... ... сәйкес қабылданған құқықтар мен
міндеттемелеріне ықпал етпейді. Сонымен қатар, келісімге қол ... ... ... енеді, ал оның күшіне енуіне қажетті мемлекет ішіндегі
рәсімдерді орындауды талап ететін заңдары бар ... үшін ... ... ... ... ... бастап күщіне енеді.
Тараптардың ортақ келісімімен келісімнің ажырамас бөлігі ... ... ... ... ... мен ... енгізілуі
мүмкін.
Келісімді қолдануға немесе түсіндіруге ... ... ... тараптардың кеңестері мен ... ... ... ... ... ... тұтынушылардың құқықтарын қорғау саласында
қазіргі кезге ... ... ... келеді.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдері арасындағы ... ... ... жүйесін құру мен дамыту.
Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы елдері арасындағы жүргізіліп жатқан
экономикалық және саяси ... ... ... Мемлекеттер
Достастығы елдері бойынша келісілген тұтынушылық саясатты жүргізу бойынша
ұзақ мерзімнің бірлескен іс ... ... деп ... ... ғана ... , ... ... болашақта Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығы елдерінің тұтынушылардың құқығын қорғау ... ... ... да ... ... Осы ... құру мақсатында тұтынушылардың құқығын
қорғау тиімділігін қамтамсыз ... бір жолы ... 2000 жылы 25 ... ... ... ... ... Тәуелсіз Мемлекеттер
Достастығы елдері мемлекеттерінің іс ... ... ... ... ... ... ... аударалық мәселе халықты хабардар ету ... , ... – ақ ... ... ... саясатын жүргізу
бойынша іс - әрекеттер тәжірбиесімен алмастыру болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995жылы 30 ... ... ... ... кодексі Жалпы бөлімі 1994 жылғы
27 желтоқсан
3. ҚазССР- нің «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы заңы» 05.06.91
(өзгертулер мен ... 26 ... ... ... А.П. ... гражданских прав. Гражданское право – Учебник /
Под ред. Ю.К. ... А.П. ... ... 1996 ... ... Э.Л ... и ... природа самозащиты гражданских
прав» / Государство и право № 5 1998 г, ... ... В.П. ... ... и ... ... прав.- М.,
1992, 96-бет
6. Гражданское право – Учебник / Под ред. Ю.К. Толстого, А.П.
Сергеева. Ч. 1. – М., 1997, ... ... ... право»
-Т. 1. – М., 1979, 306-бет.
7. Вильянский С.И. Лекции по советскому ... ...... 179-181 ... ... А.А. Исковая форма защиты права.
Изд-во МГУ, 1967, 30-32 беттер.
8. Гурвич М.А. Право на иск. – М-Л., 1949, 46-145 ... ... ... ... – М., 1967, ... ... В.П. ... осуществления и защиты гражданских прав. Из-
во МГУ, 1972, 162-бет
10. Введение в Шведское ... – М., 1986, ... ... ... ... М. 1993, ... ... О.С. Обязательственное право. – М., 1975, 100-бет
12. Заңгер ... ... ... ... № 6
Алматы 2008ж
13. Об ... ... : ... РК ... ... .- 2001 №11- 12 ... ... Соттың қаулысы «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау тәжірибеде
қолдануы » 25 ... 1996 ж ... ... Н.С. О моральном вреде // Государство и право .- 1993.-№3 –С-
28
16. Жунисбекова Г. Защищаю ваши право // Южный ... -2000 ... ... М. Р. Байбатыров С.К Обзор судебной практики по делам о
защите прав ... ... ВШП ... 1999.- 220
18. Жуйков В.М. Права человека и власть закона . – М ... ... М.К ... ... при ... – промышленной
палате РК . Алматы: Юридический центр –2000
20. Ащеулов А.Т ... ...... ... за ... ... ... личности. – Алматы : ИЦП КазГЮА,
2000.- 160с.
21. Комментарий к гражданскому кодексу Казахской ССР/Под.ред
Ю.Г Басина, Р.С Тазуддинова – Алма- ата, 1990 С- ... ... М. ... чем ... надо все ... о ... ... (защита прав потребителей ).// Ваше право 10.08.1999ж
23. Сергунина В.Возмещение морального вреда , причиненного нарушением
прав потребителей: Комментарии к ... ... 1999, ... О ... по ... повышению эффективности государственного
управления в Республике Казахстан: Указ Президента Республики
Казахстан от 10 ... 1997г №36- ... О ... и ... ... ... : ... Юрид. газета - 2000.
26. О местном государственном управлении : Закон РК от 23.01.2001г
27. Таланцев В.И Защите прав потребителей; 100 ... и ... ... – 1996г, С- ... ... Д.В ... частное право – М .,1996г – С- 170- 171
-----------------------
[1] «Тұтынушылардың құқықтарын ... ... ... КСР ... ... 5
маусым «Заң» деректер базасы 5.0 версиясы. ҚР Әділет министрлігінің
Республикалық ... ... ... ... В.П. ... ... и ... гражданских прав – М .,
1992 , 96- ... А.П ... ... прав. В кн. Гражданское право –
Учебник / Под . ред
Ю.К. Толстого, Сергеева.- М., 1996 ж 242 – 244 – ... ; ... ... Э.Л « ... и юридическая природа самозащиты
гражданских ... ... и ... №5 1998 ж 22 – ... М.А. Право на иск - М – Л ., ... А.С ... ... . - 1967 ж 332 – ... ... Конституциясы, 1995жылғы 30 тамыз «Заң»
деректер базасы 5.0 ... ҚР ... ... ... ақпарат орталығы 2-т,4-б.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі 1994жылғы 27желтоқсан
және 1994 жылғы ... ... ... ... 5.0 ... Әділет
министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы 3-т,2-б
«Нормативтік құқықтық актілер туралы » Қазақстан Республикасының
Заңы ... 24 ... «Заң » ... ... 5.0 ... Әділет
министрлігінің Республикалық құқықтық ақпарат орталығы 6-б
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының ... 25 ... ... қорғау туралы» заңдарды соттардың қолдану
тәжірбиесі №7 нормативтік қаулысы «Заң» деректер базасы 5.0 версиясы ҚР
Әділет министрлігінің Республикалық құқықтық ... ... ... ... ... ... ... 24 желтоқсан
1999 жылғы 1шілде 5.0 версиясы ҚР Әділет министрлігінің Республикалық
құқықтық ақпарат ... 3-б. ... 1-т.; 380-б. 2-т.; 387-б. ... 1-т; 389-б. 1-т.; 445-б.; 446-б.; 422-б. 2-т.; 424-б.; 425-б. 2-т.;
452-б. 1-т.; 456-б. 2-т.; 454-б. 1-т.; 630-б. 5-т.; 9 және 141 бап.; ... 1-т.; 951-б. 4-т.; 187-б. ... 917-б. 1-т.; 952-б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы заңдылығы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау14 бет
Қазақстан Республикасының заңдары бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы жалпы ұғым64 бет
“Қазақстан Республикасы заңдылығы бойынша тұтынушылардың құқықтарын қорғау”9 бет
Тұтынушылар құқығын қорғау13 бет
Өзен мұнай-газ кен орны72 бет
Адам құқықтарын қорғау механизімі49 бет
Адам құқықтарының жалпы теориясы (1-2 бөлім)145 бет
Адам құқықтарының жалпыға ортақ декларациясы7 бет
Ақтөбе нарығындағы тұтынушылардың мінез-құлқын талдау60 бет
Балалардың табиғи құқықтарын қорғау мәселелері10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь