Құқықтың пайда болу негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.тарау. Мемлекеттің пайда болуы
• 1.1. Мемлекеттің пайда болуы туралы теориялар ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
• 1.2. Мемлекеттің пайда болуының
жалпы заңдылықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
• 1.3. Мемлекеттің типтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
М. тарау. Құқықтың пайда болу негіздері
• 2.1. Құқықтуралы түсінікжәне оның белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
• 2.2. Құқықтың пайда болуы туралы теориялар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
• 2.3. Құқықтың қалыптасу көздері және негізгі принциптері ... ... ... ... .49
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...53
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
Менің бұл дипломдық жұмысымда, «Мемлекет пен құқықтың пайда болуы» деген тақырыпты таңдап алу себебім: мемлекет пен құқықтың пайда болып, қалыптасуының себептері мен пайда болуына негіз болған факторларды оқып, тереңірек түсініп, зерделеу. Қазіргі кезде мемлекет пен құқықтың пайда болуы ғылымда қоғамның саяси ұйымы ретінде орталық орындардың бірін иеленеді. Мемлекет пен құқықтың пайда болуы туралы проблеманы дұрыс шешу адамзат қоғамында маңызды орын алады. Мемлекет пен құқық ғұмыр бойы өмір сүрген жоқ. Ол қоғамның тарихи, обьективтік дамуының өнімі.
Әдебиеттер мен оқулықтарды алып көз жіберіп қарайтын болсақ мемлекет пен құқықтың пайда болуына байланысты тақырыптарда әр автордың пікірі, көз қарастары, тұжырымдары әр қалай. Осыдан мемлекет пен құқықтың пайда болуына әсер еткен себептер мен факторлар да әр алуан, сан қилы екенін көруге болады.
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы туралы проблема тек қана ғалым, профессорларды ғана емес, сонымен қатар мемлекеттің ең бірінші байлығы халқы болғандықтан, кез-келген адамзат баласын осы қоғамда, мемлекетте өмір сүріп, тіршілік еткеннен кейін мемлекет пен құқықтың шығу тарихы, қалыптасуы толғандырады деп ойлаймын.
Менің де мақсатым мемлекет пен құқықтың шығу тарихымен қатар, олардың қоғамда алатын орны, маңызы және құқық қағидаларымен толық, жан-жақты оқып, танысу және осыдан тереңірек мағлұмат алу.
Қоғамда мемлекеттің дамуына байланысты құқықтың да орны мен ролінің жаңарып, жаңғырып отыруы заңды құбылыс. Бірақ құқық қоғамның қай кезеңі болса да қоғамдық тәртіпті және адамның іс-әрекетін реттеуді, негізгі міндеті ретінде ұстады. Тұлғаның құқықтық қорғалуы мемлекет пен құқық қызметінің басты мазмұнына айналды.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.1995ж.
2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік тәуелсіздігі туралы Конституциялық заң. 1991ж.
3. Н.Ә.Назарбаев. Ғасырлар тоғысында.
4. Қазақстан Республикасының нормативтік актілер туралы заңы.1998ж. 03. 24.
5. Мемлекет және құқық теориясы. Сапарғалиев . Ғ.С. Ибраева. А . 1998ж. Алматы .
6. Булгакова Дилляра Асхатовна. Теория государства и права. 1999. Алматы .
7. Общая теория права и государства. В.С. Афанасьев, А.П. Герасимов , В.И. Гойман и др. 2001 г.
8. Қазақстан мемлекеті мен құқығының негіздері. Сапарғалиев.Ғ.С. Алматы. 1994.
9. Косарев. А. И. Происхождение и сущность государства. 1969г. Москва.
10. Курс лекции. Теория государства и права. Марченко.М.Н. Мицкевич.А В. и др. Москва. 1961 г.
11. Государство. Право. Экономика. В.М.Чхиквадзе. 1970. Москва.
12. Лекции по курсу. Теории государства и права. К.А. Мокичева. Москва. 1961.
13. В.И.Ленин. О государстве и праве (сборник статей). Владивосток. 1970г.
14. Казахско-русский и русско-казахский словарь юридических терминов. 1995. Ибраева.А.
15. Лекции о государстве и праве. В.И.Ленин.
16. Мемлекет және құқық теориясы. Қ.Д. Жоламан. А.Қ. Мұхтарова, А.Н. Тәукелев. 1999ж. Алматы.
17. Мемлекет
        
        Жоспары
Кіріспе.....................................................................
..............3
1-тарау. Мемлекеттің пайда болуы
• 1.1. ... ... ... ... 1.2. ... пайда болуының
жалпы
заңдылықтары................................................................
....................18
• 1.3. ... ... ... ... болу ... 2.1. ... ... ... 2.2. ... ... ... ... 2.3. ... ... көздері және ... ... ... бұл ... ... «Мемлекет пен құқықтың пайда болуы» ... ... алу ... ... пен ... пайда болып,
қалыптасуының себептері мен пайда ... ... ... ... ... ... зерделеу. Қазіргі кезде мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ретінде орталық орындардың бірін
иеленеді. Мемлекет пен құқықтың пайда болуы ... ... ... ... қоғамында маңызды орын алады. Мемлекет пен құқық ғұмыр бойы ... жоқ. Ол ... ... обьективтік дамуының өнімі.
Әдебиеттер мен оқулықтарды алып көз жіберіп қарайтын болсақ мемлекет пен
құқықтың пайда болуына ... ... әр ... ... ... ... әр қалай. Осыдан мемлекет пен құқықтың пайда ... ... ... мен факторлар да әр алуан, сан қилы екенін көруге
болады.
Мемлекет пен ... ... ... туралы проблема тек қана ғалым,
профессорларды ғана емес, ... ... ... ең ... ... болғандықтан, кез-келген адамзат баласын осы қоғамда, мемлекетте өмір
сүріп, тіршілік ... ... ... пен ... шығу тарихы,
қалыптасуы толғандырады деп ойлаймын.
Менің де мақсатым ... пен ... шығу ... ... ... алатын орны, маңызы және құқық қағидаларымен толық, жан-жақты оқып,
танысу және осыдан ... ... ... мемлекеттің дамуына байланысты құқықтың да орны мен ... ... ... заңды құбылыс. Бірақ құқық қоғамның қай ... да ... ... және ... ... ... негізгі
міндеті ретінде ұстады. Тұлғаның құқықтық қорғалуы мемлекет пен ... ... ... ... ... ... ... Конституция қабылданған күннен бастап
құқық өз қызметін ... ... ... ... ... ... ... асулар да баршылық. Осыған орай қазіргі кезде қоғамда мемлекет пен
құқықтың алатын орны орасан зор ... ... ... ... • 1.1. ... ... ... туралы
теориялар
Адамзат дамуының белгілі бір сатысында мемлекет пайда болып қалыптасады.
Мемлекет - ... ... ... жеке ... ... ... алғашқы қауымдық құрылыс тапқа бөлінуінің туындысы. Мемлекеттің
дамуы:
1. Шығыс ... ... ... Қытай, Араб елдерінде) мемлекеттің
қалыптасуы басым түрде қоғамдық меншікті қорғауға ... ... ... ... ... ыдырау кезінде күрделі құрылыстар болды: ірі су
каналдарын ... ... ... жүйелер қалыптастыру,
құрғақшылықпен күресу. Міне осы ... ... ... ... ... ... меншік қалыптасты. Сол меншіктің иелері: чиновниктер,
ру, тайпа басшылары, ... ... ... ... ... ... болды. Сөйтіп бұл елдерде көбінесе ... ... Бұл ... ... ... ... ... бәсең дамыды. Мемлекеттік биліктің, қоғамдық меншіктің ... ... ... одан төменгі- екінші дәрежедегі билік уәзір
министрлердің қолында, одан төменгі билік- чиновниктерде ... Осы ... бәрі ... қалың бұқараны қанауда болды. Қоғамдық меншікпен
қатар жеке меншік те дамыды.
Шығыс типті мемлекеттер кейінгі ғасырларда ... ... ... Оңтүстік
Америка елдерінде де қалыптасты. Сонымен Азия типті мемлекеттердің
қалыптасу ... - ірі ... ... ... оны іске асыру үшін ... ... ... ... ... барлық жұмысты бір орталықтан ... ... ... өте ... ... ... ... көп өзгермей сақталып келді (Қытай, Иран, т.б.)
2. Еуропалық елдерде- мемлекет жеке ... ... ... ... ... ... арқылы қалыптасты.
Афина мен Римде алғашқы қоғамның ыдырауы кезінде
экономикалық күшті топтар мен ... ... ... ... өз ... - ... орындайтын
мемлекеттік аппарат орнатты. Бұл ... ... ... ... бірлестік болып қалыптасты.
Спарта аристократиялық республика болып қалыптасты. Мұнда
құлдардың саны ... ... ... есе көп ... ... ... аппараты құралды. ... ... ... жол ... саясаты
қалыптасты. Республикада ... ... ... ... ... қалыптасуы басқаша болды мұнда құл
иелену көп дамымады. Қалың ... ... ... болды,
феодалдық қатынастар дами бастады. Рим империясының біраз жерін
Германия ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер ... ... ... ... Азияда, Орта Азия елдерінде қалыптасты.
Мемлекеттің алғашқы қоғамдағы биліктен айырмашылығы:
1. ... ... ... ... ... ... біріктіру.
Билікті осы территорияда жүргізді.
2. Қоғамдағы басқаратын арнаулы аппараттың құрылуы. Бұл аппарат үстемдік
таптың, топтың, ... ... ... үшін ... 3. ... ... ... мемлекетті басқаратын аппаратта қызмет
жасайтын ... ... ... ету үшін ... қоғамды сол қоғам атынан басқаратын және оның интеграциялануын
қамтамасыз ... ... ... ерік ықтиярын білдіретін, арнайы басқару
және күштеу аппараты бар ... ... ... ... ... ... бір ... шеңберінде халықты өз ырқына көндіріп отыратын
бүкіл қоғам атынан ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... мен ... шығарып қабылдайтын, халықтан
салық жинайтын ерекше құқылы саяси ұйым. Осы заманғы мемлекет қоғамның бір
қалыпты тіршілігі мен ... ... ... ... ... жатқан
азаматтар мен халықтардың құқықтарын, ... және ... ... ... және одан ... даулар мен жанжалдарды
шешетін институт.
Адам қоғамы мыңдаған жылдар өмір сүріп келеді. Жеке ... ... ... ... сол ... ... ... тәртібіне
бағынып, өзінің іс-әрекетін, мінезін, тәртібін қоғамдық ... ... Көне ... ... мемлекет пен құқық қашан пайда
болды, қалай дамып келеді - деген мәселелермен шұғылданып , ғылыми ... ... ... ... мемлекеттің пайда болуы көптеген әр алуан
қарама қайшы пікірталастар туындайды. Лениннің ... пен ... ... мемлекет туралы былай делінген:
Есейген марксизмнің тұңғыш ... ... ... мен
"Коммунистік Манифест" дәл 1848 жылғы революцияның қарсаңында жазылған. Осы
жағдайлардың себебінен бұл шығармаларда, марксизмнің ... ... ... ... ... сол ... ... революциялық
ақуалдың әсері болған. Сондықтан да 1848-1851 жылдар тәжірибесінен өздері
қорытынды шығарардың дәл алдында әлгі ... ... ... ... қарастырып өткен дұрыс болар.
Жұмысшы табы -деп жазады Маркс "Философия қайыршылығында" даму ... ... ... ... ... мен олардың қарама-қарсылығын
болғызбайтын бірлестікті қоюды: онда асылында ешқандай ... ... ... ... ... ... дәл өзі буржуазиялық қоғамның ішіндегі
таптардың қарама-қарсылығының ресми көрінісі болып ... ... ... соң ... ... ... осы ... Маркс пен Энгельс содан бірнеше ай ... соң, атап ... жылы ... ... жазған "Коммунистік Манифестегі" баяндалуымен
салыстырып қарау сабақ боларлық нәрсе ... ... ... ... ... тапқа айналдыру,
демократияны орнату болып ... ... ... үстемдігін
буржуазиядан барлық капиталды бірте-бірте тартып алу үшін, барлық өндіріс
құралдарын мемлекеттің, яғни ... тап ... ... ... ... үшін және өндіргіш күштердің жиынын мүмкіндігінше
тезірек көбейту үшін пайдаланады.
Бұл жерде марксизмнің мемлекет туралы мәселедегі ең ... және ең ... ... атап ... ... ... ... беріліп отырғанын көреміз, ал онан соң мемлекеттің өте ... ... ... көреміз, бұл да марксизмнің "ұмытылған
сөздерінің" қатарына қосылады. "Мемлекет, яғни ... тап ... ... ... партиялардың үстем болып жүрген насихат және
үгіт әдебиетінде мемлекеттің осы ... ... тек ... ... ... жүрген жоқ. Бұл анықтама тура ұмытылып қалған, өйткені ... ... ... ... ... ... ... соқыр сенімді де, мещандық жалған үмітті де бет қаратпайды.
Пролетариатқа мемлекет керек-деп барлық оппортунистер, социал-шовинистер
мен ... ... ... ... ілімінің өзі осылай ... ... ... ... ұмытады біріншіден, Маркстің айтуынша,
пролетариатқа құритын мемлекет қана, яғни ... құри ... ... тұра алмайтын болып құрылған мемлекет қана керек. Ал, екіншіден,
еңбекшілерге "мемлекет" керек, ... ... тап ... ұйымдасқан
пролетариат" керек.
Мемлекет-күш көрсететін ерекше ұйым, белгілі бір тапты басу үшін жұмсалатын
зорлық ұйымы. Ал, ... ... ... басу ... Әрине, тек қанаушы
тапты, яғни буржуазияны басу керек. Еңбекшілерге мемлекет тек қанаушылардың
қарсылығын басу үшін ғана керек, ал мұны басуға ... ету, оны ... ... -бір ғана ... ... революцияшыл таптың, буржуазияға
қарсы күресте, оны әбден құлатуда барлық еңбекшілер мен ... ... ... ғана ... -пролетариаттың қолынан келеді.
Қанаушы таптарға саяси үстемдік қанауды қолдау мүддесі үшін керек, яғни
халықтың адам айтқысыз көпшілігіне ... ат ... ғана ... ... ... ... үшін керек.
Қаналушы таптарға саяси үстемдік қанау атаулының барлығын толық жою үшін
керек, басқаша айтқанда, осы ... құл ... ... ... яғни ... мен ... ... адам айтқысыз көпшілігінің мүдделері үшін керек.
Ұсақ буржуазияшыл ... тап ... ... ... туралы құрғақ
қиялға ауыстырған осы бейне ... ... ... де ... ... ... ... үстемдігін құлату түрінде түсінбей, қайта
өздерінің міндетін ұғынған көпшілікке азшылықты бейбіт бағындыру түрінде
түсінген. Тап ... ... ... болуын мойындаумен тығыз
байланысқан осы буржуазиялық утопия практика ... ... ... ... ... ... соқтырады, мұны, 1848жылғы және 1871жылдардағы
француз революцияларының тарихы да көрсетті, мұны ... ... және өзге де ... ... ... мен ХХ-ғасырдың басында
буржуазиялық министрліктерге «социалистік негізде» қатысудың тәжірибесі де
көрсетті.
Бұл күнде Россияда ... ... мен ... партиясы қайта
жаңғыртып отырған осы ұсақ буржуазиялық социализмге қарсы Маркс бүкіл өмірі
бойына күрес ... ... тап ... ... ... ... түрде
жүргізіп, оны саяси өкімет жөніндегі , мемлекет жөніндегі ілімге дейін
жеткізді. Маркстің ... ... және ... ... ... ... тап ... туралы ілімі пролетариаттың саяси үстемдігін,
оның диктатурасын, яғни ешкіммен бөліспейтін және тікелей бұқараның ... ... ... ... ... . Пролетариатқа мемлекеттік
өкімет, күштің бір бағытқа ... ... ... ... ... ... басу үшін де, ... шаруашылықты «жөнге
салу» ісінде халықтың орасан көп ... ... ... ... жартылай пролетарларға басшылық етуі үшін де қажет.
«Мемлекет , яғни үстем тап болып ұйымдасқан пролетариат» ... ... ... ... революциялық ролі жөніндегі оның бүкіл
ілімімен айрылмастай болып ... ... Ал, ... ... ... қолданылатын зорлықтың ерекше ұйымы ретіндегі мемлекет
болса, онда бұдан ... ... ... ... ... ... жасап алған мемлекеттік машинасын алдын-ала жоймай тұрып, қиратпай
тұрып, мұндай ... құру ... бе? ... ... дәл ... әкеп ... және ... жылдардағы революцияның тәжірибесін
қорытқанда да Маркс осы қорытынды туралы сөз қылады.
Маркс социализмнің және саяси күрестің бүкіл ... ... ... оның құруындағы өткелді (мемлекеттен мемлекетсіздікке өту) ... тап ... ... ... ... ... ... шығарды.
Бірақ осы болашақтың саяси формаларын ашуды Маркс қолына алған жоқ. Ол
француздың тарихын өте ... ... соны ... ... де, 1851
жылдан туған қорытындыға келіп тоқтады, онысы: әңгіме ... ... ... ... келеді деген қорытынды еді.
Ал, пролетариаттың бұқаралық революциялық қозғалысы ... ... ... ... қарамастан, оның өмірінің өте ... ... ... ... ... ... Маркс сол қозғалыстың
туғызған формаларын зерттеп білуге кірісті.
Коммуна-пролетарлық ... ... ... ... ... болды, бұл
форманың тұсында еңбек экономикалық азаттық ала ... ... ... ... ... тырысқан пролетарлық
революцияның бірінші әрекеті болды, «ақыр аяғында табылған» саяси форма
болды.
Ал, Энгельс Коммунаның ... ... ... ... жөніндегі
міндеттеріне әлденеше тоқталып өтті. Бір тамаша жері нақтылы тақырыптан,
бір ... ... ... ... ... ... ... де мемлекет туралы сөз қылуға ... ... - ал ... ... ... белгілер немесе мемлекетті
құртуға көшу жөні айқын көрсетіледі.
Бланкистердің Коммунадан соң және ... ... ... ... ... көше ... ... сөз қыла келіп, Энгельс ол
позицияны жол-жөнекей былайша тұжырымдайды: «Таптарды, ... ... де ... көшу ... пролетариат пен оның диктатурасының саяси
қимыл жасауына қажеттігі ».
Қайдағыбір әріп санауға құмар ... ... ... ... ... осы ... «мемлекетті жоюды» мойындатушылықтың
және «Анти-Дюрингтің» ... ... ... ... формуланы
анархистік формула деп бекерге шығарғандықтың арасында қайшылық бар ... ... ... де ... ... ... ... бұл
таңданарлық нәрсе емес»,-қазір социал-шовинистердің интернационалистерді
анархизм жөнінде айыптауы барған сайын өріс алып отыр.
Таптардың жойылуымен ... ... те ... деп ... әрдайым
үйретіп келді. «Анти-Дюрингтің» «мемлекеттің құруы» жайындағы ... ... ... ... ... ... тек ... үшін
айыптамайды, мемлекетті «бүгін-ертеңнен қалдырмай» ... ... ... ... үшін ... ... мен коммунистік қоғамның арасында-дейді Маркс тағы да –
революциялық жолмен алғашқысын екіншісіне ... ... бар. ... ... ... өту ... ... ал бұл дәуірдің мемлекеті
пролетариаттың революциялық диктатурасынан бөтен ешнәрсе де бола ... ... ... ... ... қоғамнан коммунистік қоғамға
«саяси өтпелі дәуірінсіз» өту мүмкін емес, ал бұл ... ... ... ... ғана ... ... бұл диктатураның демократияға қатынасы қандай? «Коммунистік Манифест» «
пролетариатты үстем тапқа айналдыру» және «демократияны жеңіл алу» ... ... жай ... ... Осы ... ... ала ... ,
капитализмнен коммунизмге өткенде демократияның қалай өзгеретінін ... ... ... ... , оның ... аса ... болса , демократиялық
республикада азды - көпті толық демократизм болады. Бірақ бұл демократизм
қашанда капиталистік қанаудың ... ... ... , ... ... негізіне келгенде , азшылық үшін , тек дәулетті таптар үшін , тек байлар
үшін тиімді демократизм болып ... . ... ... ... ертедегі грек республикаларында құл иелеріне ғана берілген
бостандықпен шамалас ... ... ... . ... ... ... ,
капиталистік қанаудың жағдайларына сәйкес , ... пен ... ... ... ... «демократиямен» , «саясатпен»
айналысар халі жоқ , оқиғалар дағдылы , ... ... өтіп ... ... ... ... - саяси өмірге қатысудан шеттетілген .
Бұл пікірдің дұрыстығын бәрінен де гөрі ... ... ... ... ... өйткені бұл мемлекетте конституциялық жария жағдай
ғажап ұзақ және жарты ... ... ... ... ал ... сол ... ... осы «жария жағдайды пайдалану»
жолында өзге елдерге қарағанда ... көп ... ... ... едәуір бөлігін саяси партияға ұйымдастыру жолында ... ... ... ... ... ... істей білді.
Пролетариат диктатурасы, байлардың демократизмі болмай, тұңғыш рет
кедейлердің, халықтың ... ... ... ... ... езушілерге, қанаушыларға, капиталистерге ... ... шек ... Адамзатты жалдамалы құлдықтан құтқару үшін, бұларды
біз жаншуға тиіспіз, бұлардың қарсылығын күшпен қирату ... ... ... бар ... ... ... демократия болмайды.
Энгельс Бебельге жазған хатында былай деген: «пролетариат мемлекетке мұқтаж
болғанда бостандық үшін емес, ... ... ... ... үшін ... отыр, ал бостандық туралы сөз қозғауға мүмкіндік болған ... те ... ... ... ... ... ... қиратылғанда,
капиталистер құрығында, таптар жоғалғанда, сонда ғана ... ... ... ... сөз қылуға болады.
«Мемлекет құриды» деген сөз әбден тауып айтылған сөз, өйткені бұл сөз ол
процестің ... ... да, ... да көрсетеді.
Басқаша айтқанда: капитализм тұсындағы мемлекет-сөздің шын ... бір ... ... таптың, онда да көпшілікті азшылықтың жаншып
отыруына арналған айрықша машина екенін көреміз.
Сонан соң, капитализмнен ... ... ... әлі де ... ... бұл ... ... жаныштайтын қаналушы көпшілік. Жаныштауға
арналған айрықша аппарат, ерекше машина ретіндегі «мемлекет» әлі де қажет
бола тұрады, бірақ енді ... ... енді бұл дәл өз ... ... өйткені, азшылық болған қанаушыларды көпшілік болған кешегі
жалдамалы құлдардың жаныштауы, салыстырып қарағанда, ... ... ... ... ... ... бұл жұмысты жүргізгенде ... ... ... ... қан көп төгілмейді, анағұрлым аз төгіледі, бұл жұмыс ... ... ... ... ... бұл ... демократияны халықтың
басым көпшілігіне таратуға жағдай жасайды, сондықтан жаныштау үшін арналған
айрықша машинаның қажеттігі жоғала ... ... ... халықты
жаныштау міндетін күрделі машина болмаса атқара ... ал ... ... жай ғана ... де, ... ... ... дерлік жолмен де, қаруланған бұқараның жай ғана ұйымы арқылы да
жаныштай алады.
Ақырында, тек коммунизм ғана ... ... ... етіп ... ... ... ... дегенде тап мағынасында,
халықтың белгілі бір бөлігімен үнемі күресіп ... ... ... Біз ... емеспіз, жеке адамдардың бұзақылық істеуі мүмкін
екенін және оның болмай тұрмайтынын, сондай-ақ ондай бұзақылықтарды ... ... ... біз ешбір бекер демейміз. Бірақ, біріншіден, бұл үшін
айрықша машинаның айрықша ... ... ... жоқ , мұны ... өзі - ақ ... алады , істегенде , тіпті осы замандағы қоғамда
цивилизациялы адамдар тобының қай -қайсысы ... да ... ... оп-оңай айырып жіберетін болса немесе әйелді зорлауға жол бермей
қоятын болса, жеке адамдардың ... ... ... жаншып
отыруы да сондай оп-оңай болады. Ал, ... ... ... ... ... ... болса, оның түпкі әлеуметтік
себебі: бұқараны, ... ... ... ... ... Осы ... ... кейін, бұзақылықтың өзі де сөзсіз құри бастайды.Бұзақылық
құрыған соң мемлекет те құриды.
Капиталистер біткеннен ... ... ... ... ... ... ешбір тап қалмағаннан кейін, мемлекет құриды.
Бірақ мемлекет әлі мүлдем құрып ... жоқ, ... іс ... ... ... ... қорғау қажеттілігі жойылған
жоқ. Мемлекеттің толық құрып бітуі үшін толық коммунизм керек.
«Бостандық» және «мемлекет» деген ... ... ... ... аяусыз әшкерелеп, көрсеткен Энгельстің пікірлері ... ... тек енді ғана ... ... Мемлекет тұрғанда бостандық жоқ.
Бостандық болғанда мемлекет ... ... ... бітуіне экономикалық негіз ... ... ... ... ... ... ... мемлекет туралы қандай әртүрлі тұжырымдар ... ... ... ... ... мемлекет пен құқықтың шығуы туралы
алуан түрлі теориялар бар. Осы құбылыстардың ... ... олар ... ... ... мемлекет пен құқықтың пайда болуын таптық
теория тұрғысынан түсіндіреді. Рулық қауым құлдырап, жеке ... ... ... екі топқа- қанаушы және қаналушы топтарға бөлінген соң олардың
арасында шешілмейтін ... ... ... орын ... Сол екі ... ... ... бірін-бірі жойып жібермеуі үшін рулық биліктің
орнына жаңа ... ... ... ... Мемлекет аталған
қайшылықтарды шешу үшін емес, кедей тапты байлардың ... ... ... ... ... ... үшін ... Сондықтан қандай да мемлекет
болсын тек қанауды мақсат тұтып, бай, ... ... ... ... қорғайды. Социалистік мемлекетте таптық ... ... ... ... ... ... ... құрайтын еңбекші
таптың мүддесін ... ... ... пен құқықтың пайда болуын құдайдың
құдіретімен байланыстырады. Әрбір ірі дін ... ... ... діни-
құқықтық қағидалары бар. Қазіргі заманда да кейбір мемлекеттер осындай
қағидаларға ... ... ... ... Бұл қағидаларға сүйене
отырып, діни теоретиктер мемлекет пен ... ... діни ... ... Бұл ... ғылыми түрде уағыздаған Фома
Аквинский, Жак ... ... ... пен ... ... отбасының дамуына
байланыстырады. Отбасының ... ер ... ол ... өз еркімен билейді,
отбасы мүшелерінің белгілі бір тәртіпке бағынып, ... ... ... ... ... ... ... алып, мемлекет
құруда отбасын басқару үлгілерін қолданған дейді. Бұл теория ... Бұл ... ... және ... ... ... ... орта, жаңа ғасырларда болды.
Келісім шарттық теория- Х\/ІІ-Х\/ІІІ ғ.ғ. қалыптасқан теория. Өкілдері:
Г.Гроцкий, ... ... ... Б.Спиноза, А.И.Радищев т.б.
Теорияның мазмұны: Мемлекет пен құқықтың шығуын, дамуын ... ... ... ... Тағылық дәуірде адамдар өмір сүру ... ... ... ... ... қасиеті кетеді. Сондықтан
қоғамның тарихи даму процесінде адамдардың арақатынасында ... ... ... ... ... әділеттілікті, теңдікті
сақтау үшін адамдар өзара шарт жасап мемлекетті құрды. Мемлекетке қоғам
мүшелерінің ... ... ... өмір ... ... туғызуды
міндеттейді. Қоғам мүшелері де заң талаптарына бағынатыны туралы міндеттеме
алады. Солай бұл ... ... көп ... Конституциясына кірді деп
түсіндіреді.
Психолгиялық ... ғ. бұл ... ... ... ... пен ... ... адамдардың психологиялық
біріккен көзқарасы, іс-әрекеті, мінезі, тәртібі-бәрі көлісіп ұжымдық түрде
басқаруы ... ... ... пен ... адамдардың табиғи
психологиялық даму заңдылық процесінің нәтижесінде пайда ... ... ... пен ... ... ... ... Күшті тайпалар әлсіз тайпаларды жаулап алып бағындырып,
олардың қарсылығын ... тұру үшін ... және оған тән ... ... ... ... дейді. Бұл күштеу теориясы XIX ғ. пайда болды.
Оның ... ... ... және ... ... (марксистік) теория-мемлекет пен құқықтың пайда болуын
әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... жеке ... пайда болуы, қоғамның қарама-қарсы
екі топқа ... ... ... басталуы. Экономикада шешуші
позицияда отырған тап, өзінің экономикалық билігін сақтап ... ... ... ол саяси билікті қолға алып, соның көмегімен өзінің еркін
бүкіл қоғамға ... ... ол ... ... ... яғни ... билігін орнатады. Бұл көзқарас Ф.Энгельстің «Семьяның, жеке меншіктің
және мемлекеттің пайда болуы» деген еңбегінде және ... ... ... ... кең түрде негізделеді. Олар, сондай-ақ К.Маркстің
кейбір еңбектерінде ... ... ... ... ... ... дұрыс көрсетілген. Алайда оларды түсіндіру кезінде бұл ... ... ... ... көрсетілетіндігін ескермеуге болмайды,
өйткені шын мәнінде ... ... ... ... қарсыластарын
басып-жаншып, қанап, қысым көрсету үшін ғана құрылған жоқ, ... ... ... ... оның ... жұмыс істеуі және үдемелі дамуы үшін
қолайлы жағдайлармен қамтамасыз ету үшін және құқық тәртібін қалыптастырып,
сақтау үшін ... ... ... тән бір ... ... мемлекет пен құқықтың адам
қоғамы дамуының белгілі бір сатысында пайда болуы. ... да ... көз ... болсақ, мемлекет пен құқықтың қоғам дамуының белгілі
бір кезеңінде шыға бастағанын байқаймыз.
... ... ... ... пайда болуының жалпы заңдылықтары ежелден-ақ ... ... ... туғызып келді. Мемлекеттің пайда болуына
өзінің сипатына, бағытталуы мен ерекшеліктеріне сәйкес, нысандарын қажет
етпеген және мемлекет болғанға ... ... ... пайдаланып келген
алғашқы қауымдық қоғамның даму кезеңдері тікелей ... ... ... мен ... да ... ету ... өте төмен деңгейімен
ерекшеленетін алғашқы қауымдық ... ... ... ... ... объективті түрде өтіп, мемлекеттік деңгейге дейін өсуі керек. Ол
жануарлар әлемінен енді ғана бөлініп шыққан өзінің өткен ... ашық ... ... бар ... көп жағдайда табиғаттың дүлей де соқыр күштерінің
алдында дәрменсіз ... ... ... ... ... ... іс-әрекеті мен қылығының аяғы неге ... ... ... ... Ол ... киім ... ... қажетті заттарды табудың
жетілмеген, дөрекі құраладарын пайдаланды, соған ... ... ... табыстың жинақталып, осында қалып ... ... ... ол ... пайдаланылды.
Осындай өте қиын жағдайларда, тіршілік ету үшін адамдардың алғашында шағын
ғана отбасылық топ ... ... ... бойынша одан әрі
әлдеқайда көбірек болып топтасуы қажет болды. Осы деректерді алып ... ... ... ... ... пайда болуын семьяның шығуымен
байланыстырамыз. Тым ертерек кезде семьяның пайда болуынан мыналар ... ... ... туыс жанұя. Мұнда некелік топтар ұрпақтарға
қарай бөлінген: жанұя ... ... ... мен ... ... ... болып табылады, сондай-ақ олардың ... да, яғни ... ... мен шешелері бірінің-бірі ері, әйелі болады; дәл ... ... ... жалпы ерлі-зайыптылардың үшінші тобын құрайды,
ал олардың балалары-алғашқылардың ... ... ... ... бұл ... өзара ерлі-зайыптылық праволары мен
міндеттері тек ата - бабалар мен ... ... мен ... ... ғана ... Бірге туысқан, немерелес, шөберелес,
одан да алыс ағалы-інілі, апалы-сіңлілі адамдардың барлығы ... ... ... ... ... осы ... де олар ... ері, әйелі болып саналады. Мұндай семьяның ... ... бір ... болар еді: мұнда әрбір кейінгі ұрпақ адамдарының барлығы біріне-бірі
аға-іні, апа-сіңлі болып табылады, дәл сондықтан олар ... бірі ... ... ... туыс семья құрып біткен. Семьяның екінші сатысы:
Пуналуалы ... Егер ... мен ... арасындағы жыныс
қатынастарынан арылғандығы семьяның ұйымдасуына ілгері ... ... ... онда ... ... ... ... арылу
екінші қадам болды. Бұл ... ... ... алғашында жекелеген
жағдайларда, соңынан бірте-бірте ережеге айналып, бірге туған ағалы-інілі,
апалы-сіңлілі ... ... ... арылуынан бастап, тіпті
жанама жолдарда да некелесуге тыйым салумен, яғни, бірге туған ағалы-інілі,
апалы-сіңлілі ... ... ... мен шөберелерінің
некелесуіне тыйым ... ... ... ... ... өзі ... ... қалай әсер ететінінің тамаша үлгісі».
Осы қадамның арқасында қан ... ... ... ... адамдардың арасындағы неке ереже және міндет болып қала
берген тайпаларға қарағанда, жедел де ... ... тиіс ... ... ... ... әсері қаншалықты күшті болғанын дәлелдейтін ... ... ... ... ... және ең ... мақсаттан анағұрлым
асып түскен рудың ... бұл ру жер ... ... халықтарының
барлығының болмаса да, көпшілігінің қоғамдық тәртібінің негізі болды және
Греция мен Рим осы рудан тікелей ... ... ... ... әдет-
ғұрып бойынша, бірге туған немесе туысқандық дәрежелері неғұрлым қашықтау
белгілі бір мөлшердегі апалы-сіңлілі ... ... ... ... әйелдері болған, бірақ олардың аға-інілері ортақ ерлерінің санына
қосылмаған; енді олардың аға -інілері ортақ ... ... ... ... бұл ортақ ерлері бұдан былай бірін-бірі аға - іні деп атамады,
олар бұдан былай бір-біріне аға-іні болуға тиіс те емес еді, ... ... ... ... ... ... ... тиіс еді.
Семьяның үшінші сатысы:
Жұп семья. Жекелеген жұптардың азды-көпті ұзақ уақытқа қосылуы ... ... ... одан да ... ... ал сол ... басқа еркектердің
арасында оның бір ері болып есептелмеген.
Бұл жағдай топты некені (пуналуалы) не ретсіз әйел ... деп не ... ... өз ... бұзғандық деп қарайтын миссионерлердің
шатасуына көп себепші болды. Бірақ ру неғұрлым дамыған сайын, ... ... ... ... емес ... - ... мен ... тобы
көбейген сайын, жекелеген жұптардың дағдыға айналған осылай ... ... ... ... тиіс ... ... туыс адамдар арасында некеге тиым
салуға рудың қозғау салуы бұдан да ... ... ... тұра ... неке тобы ... ең ... ... бірілігіне өзінің екі атомдық
молекуласына, - бір ... бір ... ... ... еді. ... ... адамдарды барған сайын арылта беру арқылы табиғи
іріктеу өз ісін ... ... енді оған бұл ... ... еш ... ... ... жаңа қозғаушы күштер әрекет жасай бастамаған
болса, онда жұптасып бірге ... ... жаңа ... ... үшін
ешбір негіз болмаған болар еді. Бірақ мұндай қозғаушы күштер әрекет жасай
бастады.
Үй ... ... ... ... мал ... мұнда бұған дейін көз
көріп, құлақ естімеген ... ... ... мүлде жаңа қоғамдық қатынастарды
туғызды. Тамақты әр күн сайын жаңадан тауып ... тура ... Ал енді ... ... ... ... бойымен Ганг аймағындағы арийліктер, сондай-
ақ оксус және Яксарт өзендері алабының сол кезде суы неғұрлым мол далаларын
жайлаған халықтар, ... пен Тигр ... ... ... ... ... үшін, орасан көп ет, сүт тамақтарын жетістіріп тұру үшін бақылауды
ғана, ең қарапайым күтімді ғана керек ... ... ... ... есек,
қора-қора ірі қара мал, қой-ешкі, шошқа сияқты мал-мүлікке ие болды. Тамақ
табудың бұрынғы әдістерінің бәрі де енді ... ... ... ... ... енді ... ... айналды.
Бірақ бұл жаңа байлық кімдікі еді? Сөз жоқ ол алғашында рудікі еді.
Ру адамдардың тарихи қалыптасқан бірлестігі, туысқан ... ... Оның ... өзара некеге отырмайды. Барлық халықтар рулық
дәуірден өткен. Қазіргі ... ... ... ... ... әдет-
ғұрыптары, дәстүрлері әлі де сақталған. Қазақтың ... ... 7 ... қыз ... ... қоғамда қауымдық билік болған. Ру өміріне байланысты мәселелердің
барлығын рудың ... ... ... ... отырған. Оған жынысына қарамай,
кәмелетке толған ру мүшелерінің барлығы қатысатын. Қандай мәселе болса ... ... ... ... ... ... Ру мүшелері жалпы
жиналыста ру ағасын сайлайтын. Бірнеше ру бірігіп тайпа құрайтын. Тайпаны
басқару үшін ру ... ... ... Сол ... ... ... тайпалармен қарым- қатынасына байланысты мәселелер қаралатын.
Ру дәуірінде адамдар тек жаратылыстың даяр өнімдерін жинап қорек етіп, ... ... ... өндіріс құралдарын жасап ... ... ... ... ... ... мал өндіру
шаруашылығына ауыса бастайды. Мал ... мен ... ... ... нәтижесінде отырықшылық қалыптасып, елді мекендер,
қалалар салына бастайды. ... қол ... ... ... ол ... және ... сияқты табыс көзіне айналады. ... ... ... бірі ... ... ... өмір сүре бастағаннан
кейін, бірінің өндірген өніміне бірі мұқтаж екендігі байқалады. Диқандарға
мал өнімі, ... жер ... ... тамақ қажет болады. Сөйтіп,
соларға делдалдық жасайтын алып сатарлар бөлініп шығады.
Құрал – саймандардың жетілдіруіне байланысты еңбек ... де ... ... ... өнім ... ... Рулық қауымда барлық жиналған,
табылған өнім ру мүшелерінің жалпы ... ... еді. Енді ... өсуіне байланысты артық өнім жеке ... ... ... ... бастайды. Сөйтіп, малға, жерге, ... ... ... ... ... ... ру қауымының жалпы
меншігінің орнына жеке адамдардың меншігі ... ... ... ... жеке ... ... Жеке меншіктің пайда болуына байланысты
қоғам топтарға бөліне бастайды. Бір жағынан, ... ... ... ... ... бір ... ... шоғырланады да,
байлар пайда болады. Екінші жағынан кедейлер, жарлылар пайда болады. Сөйтіп
рулық қауым өзіне тән ... ... ... Оның ... жеке
меншікке негізделген, айырықша екі үлкен әлеуметтік топтан ... ... ... ... ... ... барлық ру мүшелерінің игілігін
көздеп, еркін білдіретін қауымдық ... ... өз ... ... ... Оның қоғамның өзгерген жағдайын ескере алатын жаңа ұйымға,-
мемлекетке жол ... ... ... ... ... айырықша мүдделері болғандықтан, ... ... ... ... ... мәселелерді тең негізде шешуге
бармайды. Содан байлар мен кедейлердің арасында қайшылықтар пайда бола
бастайды. ... ... ... ... ... ... қоғамды билеу, басқару жүйесі де өзгере бастайды.
Сөйтіп, қоғамның белгілі бір сатысында мемлекет ... ... ... болу ... ... ... себептері:
1. Неолитттік төңкеріс. ... ... ... ... қоғамдық үш ірі түрге бөлінуі
- мал өсіруден диқаншылықтың ... ... ... ... ... пайда болуы.
3. Еңбек өнімділігінің өсуі және артық ... ... ... әлеуметтік себептері:
1. Рудың ыдырауы және отбасының пайда болуы
2. Антогонизмдердің пайда болуы
3. Қоғамның ... ... ... ... ... бұл сан ... ... өздеріне тиесілі тұтастай
алынған маңызды қасиеттері мен ... ... және ... ... Мемлекеттің даму процесі бүкіл дүние жүзі дамуының
бір бөлімі. Оны анықтап түсінгеніміз- бүкіл тарихты ... ... ... үздіксіз объективтік процесс.
Бұл даму процесі мемлекеттің ... ... ... ... мен және алдында тұрған мақсаттарымен байланысты. Мемлекеттің типін
белгілейтін экономикалық жағдай, жеке ... ... ... ... ... ... жатады. Ал тарихи ... ... қай ... ... ... ... ... демократиялық
құқықтарымен бостандықтарын қорғайды, басқару процесінде қандай
демократиялық ... мен ... ... ... ... ... Ф. Энгельс, В.И. Ленин мемлекет- үстемдік ... ... ... деп ... ... тұрғыдан қарағанда тарихтағы
мемлекеттер төрт түрге ... құл ... ... ... ... ... рулық қоғамда мемлекет әлі болған жоқ,
ал ... ... ... ... орнына коммунистік өзін-өзі
басқару жүйесі келуге тиіс. Бір тарихи типтен екіншісіне революция арқылы
өтеді. ... ... ... бір ... диктатурасын орнату. Таптық
мінездеме экономикалық, әлеуметтік жағдаймен ... ... бір ... ... ... қанау аппараты деп анықтады. Типті
осындай бөлудің прогрессивтік те, негативтік те жақтары бар. Бір ... ... ... ... анық көрінеді, топтар және топтар
құрылмаған қоғамда ... ... ... ... ... екіге бөлінеді: бір жағынан бүкіл қоғамның мүдделерін қорғап, жалпы
қоғамдық мәселелерді шешу, ал ... ... ... ... ... ... ... оның құрылмаған кезде де мемлекет
пайда болған ... ... ... ... ... марксизм құл
иеленушілік мемлекеттерге жатқызады, ол негізінде бұл мемлекеттерде құл
иеленушілік ... әлі ... жоқ еді, ... ... ... ... ... мен қоғамның жалпы
экономикалық функциялары мен ... ... ... мемлекетінде-Ніл
өзенімен байланысты жер суару ... ... ... негізін қалыптастыратын экономикалық базисі мен ... ... ... ... типтерін қоғамның даму құрылысымен
және экономикалық формация деген түсінікпенен байланыстырады. Экономикалық
формация ... (бұл ... ... бір даму ... ... пен ... ... базистің өзінің қондырмасы болады)
тұрады. ... ... ... ... Өндіріс өндірістік
қатынастар мен өндіруші күштерден тұрады. Осы формацияларға марксизм құл
иеленушілік, феодалдық , ... және ... ... ... ... ... типтері осы экономикалық-қоғамдық формациямен
тығыз байланыста дамуға тиісті.
Бұлардан басқа марксизмде өтпелі дәуірдің мемлекеті деген ұғым бар. ... ... ... құл ... ... ... құл ... феодалдық қоғам арасындағы, феодалдық және буржуазиялық типтің
арасындағы ... ... ... ... дәуірді алатын болсақ,
бірнеше континенттердің мемлекеттері осы ... ... ... ... ... ... Африканың XX ғасырда тәуелсіздігін
алған ... осы ... ... ... ... ... ... типтері
социалистік те емес, буржуазиялық та емес, олар тек қана социалистік немесе
капиталистік бағытта болуы ... ... ... екі тәсілі бар:
1. Формациялық тәсіл;
2. Өркениеттік тәсіл.
Мемлекеттерді формацияға бөлу ... ... және ... ... ... ... ... қолдану нәтижесінде
қоғам таптарға бөлінеді де олардың әрқайсысының экономикалық жүйеде ... орны ... ... дәуірде қоғамда, негізінен екі үлкен тап:
құлиеленушілер мен ... ... ... ... түрлері
құлиеленушілердің жеке меншігін құрады. Олардың жеке ... ... ... ... ... құралдары болатын. Құлдардың құқықтық жағдайлары ашық
айтылатын, олар ... ... ... ... ... ... жоқ, ол өзінің мырзасының жылжымалы заты. Қоғамның негізгі
байлықтарын осы топ ... ... ... ... өндірісте,
ауыл шаруашылықта, құрылыста, ... ... ... ... да жерлерде пайдаланатын. Сондықтан ... ... ... ... ... ... Ондай
мемлекетті құл иеленушілік мемлекет дейді. Құлиеленушілік ... ең ірі және ең ... ... Рим ... ... феодалдар
мен шаруаларға бөлініп, ол қоғамнаң экономикалық ... ... ... жеке ... ... қауымды феодалдық қоғам деп атайды.
Феодалдық қоғамда да екі ... тап: ... мен ... ... бар. ... ... мемлекет феодалдық мемлекет деп аталады.
Феодалдық мемлекеттердің негізгі нышаны-жерге жеке меншіктің ... ... сөз - ... жеке ... жер. ... ол негізінен
феодалдардың еркін білдіріп, солардың мүддесін, меншігін ... ... ... ... ... ... ... жеке меншікті қорғау, шаруаларды және басқа жай адамдарды
қанау, тәртіпті қорғау, ... ... ... ... ... ... басқа халықтарды тонау, өз мемлекетін қорғау және көрші
мемлекеттермен қарым-қатынасты құру. Феодалдық мемлекет ... ... ... күшейтті. Феодалдық қоғам шіркеудің күшеюіне, баюына
жағдай туғызды. Шіркеудің көп жерлері, шаруалары және басқа да ... ... ... мемлекеттер көбіне ыдыраған, ұқсас мемлекеттер
болатын. Бірақ кейбір кезде олардың күшейіп, ірі, ... ... ... де ... ... ... дамуы буржуазиялық
төңкеріліске дейін созылды. 1640 жылдан бастап капиталистік қоғам ... ... ... екі ... ... ... жеке меншік
иелері және өз еңбегінің ... ғана өмір ... ... ... ... Мұндай қоғамда мемлекет негізінен, жеке меншік ... ... ... қатар қоғамда таптардың арасында
қайшылықтардың ... ... үшін ... ... ... ... қажетті әрекеттер жүзеге асырылды. ... ... жеке ... көп ... ... жеке меншік құқығы ең қасиетті
және жоғарғы құқық болып ... Заң ... бәрі тең. Бұл ... ... прогрессивті принциптері нығайтылды: биліктің бөлінуі,
заңның жоғарылығы, ... ... бәрі тең, ... ... және жеке құқықтары, заңдылық, соттың тәуелсіздігі және тағы
басқа. Құқықтық ... ... ... көп ... ... қолданатын болды. Мемлекеттердің көпшілігінде конституциялар -
мемлекеттің заңдары қоғамның негізгі ... ... ... мен бостандықтарына мемлекеттік кепілдік береді.
XX ғасырдың басында 1917 жылдан бастап ... ... ... ... ... типі әр түрде қалыптасты. Оның ... ... ... ... ... табы ... ... баянды етіп, солардың мүддесін қорғайтын мемлекет ретінде
жарияланды.
Мемлекетті өркениетті тәсілмен сипаттағанда оның ... ... ... ... ... мәдениетті дамытудағы атқаратын ... Осы ... ... ... ... ... және
кейінгі өркениеттегі мемлекеттер деп екі топқа бөлінеді. Алғашқы ... ... ... ... де , ... және ... ... қоғамның әлеуметтік және экономикалық құрылымын анықтайды. Бұл-көне
грек, шумер, ассиро-вавилон, иран ... ... тағы ... ... саяси
ұйымдар. Кейінгі өркениетті мемлекеттік билік алғашқы өркениеттегідей ... ... ... ... басқарған күш емес. Мемлекет көп ... діни ... ... ... ... ... , қағидаларды
бекіткеннен кейін оларды өздері ... ... ... оның ... заңсыз
болып саналады. Бұларға Батыс Еуропа, Шығыс Еуропа, Солтүстік Америка тағы
басқа мемлекеттері жатады. Мемлекеттерді өркениет тәсілмен түрлерге ... ... және ... ... ... үшін шаралар
қолданылып, құқтық тәртіп орнатуға қажетті әрекеттер ... ... ... ... жеке ... көп ... ... жеке
меншік құқығы ең қасиетті және жоғарғы құқық ... ... Заң ... тең. Бұл ... мемлекеттің маңызды прогрессивті принциптері
нығайтылды: биліктің бөлінуі, заңның жоғарылығы, құқықтың алдында бәрі тең,
азаматтардың ... ... және жеке ... ... соттың
тәуелсіздігі және тағы басқа. Құқықтық ... ... ... көп
конституциялар осы терминді қолданатын болды. ... ... - ... ... ... негізгі қарым-қатынастарын
реттейді, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына мемлекеттік кепілдік
береді.
XX ғасырдың басында 1917 жылдан ... ... ... ... ... ... типі әр түрде қалыптасты. Оның ... ... ... ... ... табы ... ... баянды етіп, солардың мүддесін қорғайтын мемлекет ретінде
жарияланды.
Мемлекетті өркениетті тәсілмен сипаттағанда оның қоғамды басқару ... ... ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан қарағанда мемлекеттер алғашқы ... ... ... мемлекеттер деп екі топқа бөлінеді. Алғашқы өркениетте
мемлекет шексіз билікке негізделеді де , ... және ... ... ... ... және экономикалық құрылымын анықтайды. Бұл-көне
грек, шумер, ассиро-вавилон, иран бирма, жапон тағы басқа елдердегі саяси
ұйымдар. ... ... ... билік алғашқы өркениеттегідей аса
қуатты барлық қоғамды қамтып ... күш ... ... көп жағдайда
мәдени діни жүйеге бағынған. Мемлекет ... ... , ... ... ... өздері сақтауы керек, әйтпесе, оның билігі заңсыз
болып
номикалық құрылысын қоғам дамуының рухани ізгілік және мәдени факторларымен
салыстыра ... ... ... ... ... ... ... тіршілік етудегі
болмысының әлеуметтік-экономикалық жағдайлары, этникалық (халықтық) діни
негіздері, адам мен ... ... ... ... сондай-ақ
тұлғаның (жеке адамның) экономикалық, саси, әлеуметтік және рухани
бостандығының ... ... ... ... ... ... тұйықталған және локалдық
(жергіліктік) ахуалы. Осы ахуал-діни , психологиялық, ... ... ... да ... ... ... Бұл ахуалдың негізгі
ерекшелігі дін мен оның ұйымдасу ... ... қала ... ерекшеліктерін білу үшін қоғамның барлық салаларының
жағдайларына ... салу ... ... экономикалық базисін
зерттегенде оған қосымша қоғамның мәдени, ... ... ... оның
орнын көрсету қажет және қанаушы топтан басқа ... ... ... ... ... ролін , маңызын түсінген дұрыс. Қоғамның ... әр ... ... мен ... ... білу өте қажет. Ал
зерттеудің ең маңызды мақсаты - жеке ... ... мен ... жағдайын және еңбектегі қарым-қатынастарын жақсы білу-
мемлекетке ... беру үшін өте ... ... ... ... топтарға
бөлінетін болса да, мемлекеттің алдында тұрған мақсат сол ... ... ... ... халықтың мүддесін қорғау.
Өркениеттік пікір бойынша мемлекеттің тарихи типі өзгеру үшін экономикалық
базиске қосымша қоғамның мәдени және ... ... ... деңгейде
болуы қажет.
ІІ-тарау.Құқықтың пайда болу негіздөрі
2.1.Құқық туралы түсінік және оның белгілері
Құқық- адамзаттың әділдік және ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін нормаларжүйесі1.
Құқық әлеуметтік нормалардың ерекше жүйесі болып, ... ... ... ... ... басқарып отырды. Олар қоғамның, объективтік даму
процесінің талабына сәйкес құқық пен ... ... ... ... ... Бұл ... ... өткен дұрыс, құқық пен мемлекеттің өмірге
келуінің, қалыптасуының негізгі объективтік ... : ... ... пайда
болуы, жеке меншіктің қалыптасуы, таптардың ... ... ... ... ... ... үшін құқық пен мемлекеттің өмірге
келуі. Бұл объективтік даму процесі қоғамның алдына бірнеше ... ... ... ... тәртіп қалыптастыру қажет
болды;
-қоғам бірнеше тапқа, топқа бөлініп, олардың арасында қайшылықтар ... ... ... ... ... болды; -ру мен тайпалардың, мемлекеттік
бірлестіктердің арасындағы қайшылықтар күреске айналып, ... ... ... Осы ... ... ... жолмен шешіп, реттеу
қажет болды.
Қоғамның объективтік даму процесінің бұл ... іске ... ... ... ... ... дамытып, қарым-қатынастарды тағы басқа
құбылыстарды реттеу жұмыстары басталып, қоғамның жақсы дамуына ... ... ... және ... ... оның сан қырлы тусінігі,
сан қырлы мазмұны бар деуге болады. Ол қоғаммен ... ... ... ... оның ... сан ... бағытта дамып, байып отырды.
Ғалымдар құқықты зерттегенде бір екі қырынан ... ... ... тұжырым жасап отырды. Мысалы; Аристотель құқықты саяси шындық,
әділеттік-деді, орта ғасырдың ғалымдары- құқық діни ... Ж.Ж. ... ... деп ... Осы ... бәрі ... ... өмірімен тығыз байланыста дамиды: олардың ... ... ... ... ... жан-
жақты әсер етеді, мүдде мақсаттарының іске асуына қолайлы жағдай, қамқорлық
жасап қорғайды. Құқық қоғамдық қатынастарды реттеу мен ... ... роль ... ... қатынастар негізінен әлеуметтік нормалармен
реттеледі. Әлеуметтік нормалар дегеніміз- қоғамдық қатынастарды реттейтін,
қоғамның пікір күші ықпалымен немесе ... ... ... ... ... ... жүріс тұрыстары ережелерінің
жүйесі. Әлеуметтік нормалардың түрлері ретінде мораль ... ... ... ... ... нормалар,
дәстүр және тағы басқалар жатады. Осы ... ... ... ... ... ... және ... тәсіліне қарай ажыратылады. Мысалы,
өнеге нормалары баяғыдан адам ... ... келе ... ... ... және ... ... қалыптасып келе жатқан, отбасында орын
алатын жеке ... ... ... ... ... ал ... негіздері мемлекетке жатады және әрқашанда жазбаша түрінде
болады, оларды ... ... ... (өнеге.имандылық) нормалары дегеніміз- ізгілік пен зұлымдық, әділет
пен әділетсіздік, ар-ождан және тағы ... ... алып ... ... ... ережелері.
Корпоративтік нормалар (қоғамдық ұйымдардың нормалары) дегеніміз- қоғамдық
ұйымдардың ... ... ... жету үшін ... ... ... бар ... белгіленген жүріс- тұрыс ережелері.
Әдет-ғұрыптар-тұрғындардың етене тұрмыстық сұраныстары болып ... ... рет ... ... ... кеткен мінез-құлық ережелері.
Құқық пен моральдың (имандылықтың, өнегенің) жалпылама ерекшеліктері.
-эконоимкалық базиске ... ... ... табылады;
-нормативтік мазмұнда болады
-қоғамдық қатынастардың реттеушісі болып табылады;
-әлеуметтік-экономикалық мүдделердің ортақтығына негізделеді;
-көпшілік ... ... ... ... асырылады;
-жүзеге асырылуының ішкі кепілі-адамның ар-ұяты мен намысы.
Құқық пен моральдың айырмашылығын көрсететін ерекшеліктер
|Құқық: | ... ... ... |
|болады. | | ... | ... ... ... ... | ... | |арқылы ... | | ... ... болу ... ... ... ... өнеге: | ... ... ... ... | | ... ... ... ... |тым ... ... сипатталады; | ... ... ... ... |
|пікір күшімен қамтамасыз етіледі; |
-нақты ... ... ... күні ... ... қана құқық бұзушының жүріс
тұрысын жан-жақты бағалайды;
-мемлекетпен ... ... ... мен ... күні ... ... болады;
-адамның жүріс тұрысы жан-жақты
бағаланады;
-кез келген қоғамда орын алады.
Көне заманнан бері ... ... мәні мен ... ... ... сан қилы анықтамалар берген. Оның түсінігі мен мәнін анықтаудың ... ... ... ... ... ... ... айтқанда құқықты заң нормаларының
жүйесі деп санау;
2. ... ... ... ... ... ... ... мен ұқсас деп санау;
3. философиялық тұрғыдан қарау, яғни, ... ... пен ... мен байланыстыру:
Құқықты социалогиялық және философиялық тұрғыдан қарағанда ол өте ... ... оған ... ... мен ... ... ... құқықтық
қатынастар да жатады. Құқық нормалары қоғам дамуының саяси экономикалық,
мәдени-әлеуметтік мұқтаждарына ... сай ... ... ... ... ... нормаларының талаптары моральдық талаптарға негізделеді.
Мысалы; Қазақстан Республикасының Конститутциясының ... ... ... мен ... ана мен әке және бала ... ... ... қамқорлық жасау және оларды тәрбиелеу- ата-ананың табиғи
құқығы әрі ... ... ... еңбекке қабілетті балалар
еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті».
Бұл ... ... ... ... және мораль нормасының талабы бірдей
көрініс табады.
Құқық нормасы- мемлекетпен рұқсат етілген немесе белгіленген, жеке ... ... ... ... ... ... мүмкін құрал ретінде
шартты түрде бекітілген ... ... ... ... ... пен ... нормасы түгелдей және жартылай өзара қатысты.
Әрбір құқықтық норманың үш элементі (бөлігі) ... ... ... ережесі), гипотеза және ... ... ... ... (жорамалы)- құқықтық норманы қолдану ... ... ... өмірдегі мән жайлардың бар екенін көрсететін құқықтық норманың
бөлшегі. Гипотезаның көмегімен мінез-құлықтың ... ... ... ... ... мерзіммен және орнымен байланыстырылады. Былайша
айтқанда, гипотеза құқықтық нормаға жан ... ... ... ... ... адам ... тәртіп бұзған болуы керек. Егер осындай іс-
әрекет жасаса ғана, заң бұзушы жауапқа тартылады.
Егер гипотезада бір ғана мән жай ... сол ... ... ... болса, оны жай гипотеза дейді. Мысалы, егер бала туғанда ата-
анасы Қазақстан Республикасының ... ... бала да ... ... ... саналады. Егер құқықтық норманы қолдану үшін
екі, одан да көп мән жай ... ... ... ... ... ... Егерде құқықтық норманың қолданылуы бірнеше мән жайдың біреуіне
байланысты ... оны ... ... ... ... диспозициясы- тікелей мінез-құлық ережелері. Диспозиция-
құқықтық норманың ұйытқысы, мазмұны, өзегі. Бірақ құқықтық норма тек қана
диспозициядан ... ... ... мен ... ғана ... реттеушілік қызметін атқара алады. Диспозиция үш түрлі болады: а)
жай диспозиция, егер мінез-құлықтың ... ... б) ... ... ... белгілері анықталса; в) сілтемелі
диспозиция- егер құқықтық норма диспозициясы ... ... ... ... ... ... ... құқықтық норманың диспозициясы ... ... ... ... көтермелеу шараларының түрі. Санкцияда
мемлекет қандай іс-әрекеттерді, мінез-құлықты қолдамайтынын ... ... а) ... анық.б) баламалы, в) салыстырмалы.
Егер де құқық нормасының құрамындағы құрылымдық элементтердің ... онда ол ... ... ... ... ... ... өмірін құқық
арқылы реттеу процесінде әр түрлі құқықтық қатынастар ... яғни ... ... ... ... ... құқықтық нормалардың
талаптарын іс жүзіне асыру үшін ... ... ... ... ... орындауға тиісті болады. Құқықтық қатынастар қоғам
өмірінің негізгі ... ... ... әкімшілік, қаржы,
мүліктік,отбасы,еңбектік, процессуалдық тағы басқа. Мемлекетке ... ... ... ... ... ғана ... ... Бұл
құқықтық қоғамдық қатынастарды реттеудегі көздейтін басты мақсаты.
Сонымен, құқықтық қатынастар дегеніміз- қатысушыларының ... мен ... ... ... болатын, құқық нормалары заңда
көрсетілген айғақтарға (фактілерге) сәйкес ... ерік ... ... қатынастар.Құқықтық қатынастардың құрамы
бірнеше ... ... ... ... ... ... қатынас объектісінен тұрады.
Құқық субьектісі-заңды тұлға немесе жеке тұлға. Заңды тұлғаларға жататындар
мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктер, ... ... ... ... ... құқығындағы оқшау мүлкі бар және сол мүлкі мен
өз міндеттемелері бойынша жауап беретін, өз атынан мүліктік және ... жеке ... мен ... ие ... ... ... ... алатын,
сотта талапкер және жауапкер бола алатын ұйым заңды тұлға деп ... ... ... ... ... және азаматтығы жоқ
адамдар да жеке тұлға болып саналады.
Субьективтік құқық-тұлғалардың мүдделерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... мүмкіндік. Мұндай мүдделер
заңды деп танылады. Сол заңда белгіленген шек аясында ... өз ... үшін ... ... ... Жеке ... ... етуге, білім
алуға, меншікке ие ... ... ... ... заңды тұлғаларда
заңда рұқсат етілген шек аясында әрекет жасай алады. Өзіне берілген құқықты
пайдаланама, жоқ па ол тұлғаның өз ... ... ... ... ... немесе істемеу шарттары. Мұндай
міндет басқа тұлғаның ... ... үшін ... ... ... ... оны өз еркімен орындамаса, оған ... ... ... Мысалы, ата-ана өз баласын асырап, бағып, тәрбиелеуге
міндетті. Егер бұл ... ... ... белгіленген шара қолданылады.
Міндет заңды тұлғаларға да жүктеледі.
Құқықтық қатынастың ... ... ... ... ... мүліктік емес игіліктер. Субьективтік құқық пен заңды міндеттер
аталған обьектілерге бағытталған болып келеді.
Құқықтық нақтылықты, құқықтық және ... ... ... ... ... ... ... тану құқықтық сана ... ... ... ... ғылыммен қатар құқықтық сана қоғамдық сананың нысаны болып
саналады, оның өмір шындығын көрсететін ... тән ... ... ... сана дегеніміз- қоғамдық сананың бір түрі. Саяси және ... мен ... ... ... ... тиісті мемлекетте қолданылып
отырған құқық нормалары, заңдылық пен құқықтың тәртібі, қылмыс және ... ... ... ... мен ... ... Мысалы,
азаматтардың жаңа заңға мақұлдау немесе жақтырмау , ... ... ... жөнінде пайымдау және т.б. түріндегі әсері.
Құқықтық сана- сан қырлы феномен. Оның жеке адам мен қоғамның рухани ... ... өз ... бар. Құқықтық сананы негізгі екі
элемент: құқықтық психология және құқықтық ... ... ... дегеніміз- қоғамдағы құбылыстарды ... ... ... ... ... ... ... пікірлер мен көзқарастар
белгілі бір жүйеге түсіріліп ғылыми негізде ... ... ... ... ... ... философтар.экономистер,
тарихшылар т.б.мамандар қатынасады. Құқықтық ... ... ... әр ... ... ... ... психология дегеніміз-қоғамның құқықтық сезімін ақыл-ойын, ... ... ... Жеке ... қоғам мүшелерінің әр түрлі
топтарының ... ... ... ... байланысты туған
әсерлер , көңіл -күйі және сезімдер жатады .
Сонымен , ... сана - ... ... ... ... ... ... бағаларының
жүйесі, ол заң ... ... ... ... ... сапалы дамуының негізгі шешуші механизмі деуге болады.
Жалпы алғанда, құқық терминінің көптеген мәні бар, ол заң ... ... және ... бабында қолданылады. Кең мағыналы түсінік
болғандықтан, әрбір адамның құқықтың мәні туралы ... да бір ... ... Заң ... «құқық» термині бірнеше мағынада
қолданылады. ... ... - ... ... танылған жеке және заңды
тұлғалардың заңға сүйене отырып, әрекет ... ... ... ... ету ... ... алу, меншік иесі болу ,
кәсіпкерлікпен ... ... ... ... да ... бар ... Осы ... жағдайларда «құқықтың» түсінігі
субъективтік мағынада қолданылады.
Субъективтік құқық-тұлғалардың мүддесін ... ... ... ... тұлғаларына берген құқықтық мүмкіндіктері. ... ... ... қатысатын тұлғалардың мінез құлқының
шегін анықтайды. Тұлғаның құқығы ... ... ... ... да
құқықтық міндеттер пайда болады. Демек, құқықтық қатынасқа қатысушыларда
құқықпен қатар құқықтық ... де ... ... ... ... ... ... құқықтық міндетте болады. Айтылғаннан шығатын қорытынды:
құқықсыз міндет болмайды, міндетсіз құқық болмайды. Бұл ... ... ... ... (тұлғалық) құқықтық міндет- құқықтық мүмкіндік берілген құқық
тұлғасының заңи ... ... ... үшін ... ... ... міндет. Бұл міндет құқықтық қатынастарға қатысу ... ... ... ... арқылы (міндетті орындамаған жағдайда)
қамтамасыз етіледі.
Екіншіден, «құқық» дегеніміз құқық ... ... ... Бұл ... мағынадағы құқық, себебі олардың жасалуы жеке
адамның еркіне байланысты емес. Сонымен, ... ... ... ... ... ... ... болып саналады. Мысалы, Қазақстанның
құқығы туралы Конституцияның 4-бабында ... ... ... ... ... ... сәйкес заңдардың, өзге де нормативтік- құқықтық актілердің,
Республиканың ... ... және өзге де ... ... Конституциялық Кеңесінің және Жоғарғы Соты ... ... ... ... ... ... оқу пәнін білдіретін ұғым ретінде қолданылады.
Құқық пәндері түрлі салаларға бөлінеді: конституциялық құқық, ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық құқық,
қаржылық құқық т.б. Құқық саласы-өзара туыстас ... ... ... ... ... Қылмыстық құқық-қылмыс жасауға,
жазалауға байланысты ... ... ... ... ... ... термині тұлғалық құқық пен объективтік құқықтың
жиынтығы ретінде де ... ... ... ... ... ... бар. Мысалы, қазіргі жағдайда елімізде Қазақстанның құқық жүйесі
қалыптасуда. ... ... ... құқықтың мәнін терең түсінген адам оның
түрлі жағдайда мағынасы әртүрлі болатынын да ... ... ... ... өте күрделі әлеуметтік құбылыс екендігінің белгісі.
Құқықтың түрлі түсінігінің болуы - оның әлеуметтік ... де әр ... ... Егер ... ... ... ... қоғамда құқықтың мәртебесі қандай екенін ... ... ... ... сан қилы ... мен бостандықтар беріліп,
оларды жүзеге асыру мүмкіндігі жасалса, онда ... ... ... ... ... Ал, ... ... туралы сөз болғанда,
мемлекетте қалыптасқан заңдар ... ... ... ... ... ... зерттеушілердің көз қарасы бір жерден шығып бір ... деп ... ... ... ... ... және ... әлеуметтік
тұрғыдан түсіндіру ғылымда кең орын алып келді. Маркстік ілім құқықты, ... ... тек ... ... ғана ... Бұл ... құқық - үстем таптың саяси құралы , тек ... ... ... ,
мүддесін қорғайды . Ал еркениеттік тұрғыдағы ілім бойынша құқық қоғамдағы
барлық адамдардың еркін ... , ... ... ... ... . ... ілім ... да әлеуметтік мәні бар екөнін айтады . Бірақ
марксистік ілім құқықтың әлеуметтік мәнін өте тар ... ... . ... ... ... ... ашықтан - ашық тек құл
иеленушілердің ... ... , ... ... ... теңегені
белгілі . Бірақ бұл көзқарасты барлық ... , ... ... ... ... . ... тек үстем таптың еркін білдіретін
болса , ондай қоғамда ... тап ... орын алып , ... ол құлдырап
жойылады. Қазіргі замандағы еркениетті мемлекеттерде ... ... ... білдіретін саяси құралға айнала бастағанын мойындау
керек . ... ... ... келе ... ... да осындай
жалпы әлеуметтік тұрғыдан қарау шындыққа сай ... ... , ... Республикасында қабылданған заңдарды талдайтын болсақ , олардың
қандай да болсын әлеуметтік таптарды кемсітетінін немесе ... бір ... ... таба ... . Демек , Қазақстан заңдары барлық
әлеуметтік ... ... ... , олардың заңды ... ... ... жалпы әлеуметтік мәнін мойындай отырып , оған ... ... ... ... ( ... тұрғыдан қарағанда ) -адам мен қоғамның жаратылысымен
байланысты ... ... ... , ... ... , ... ... анықталған , мемлекеттің күшімен қамтамасыз
етілетін құқықтық нормалардың жиынтығы .
Құқық - бұл қоғамның экономикалық , ... ... ... . Оның
қоғамдағы мәні , маңызы , мазмұны мен нысаны , сайып келгенде, қоғамның
экономикалық ... - ... ... ... . К. ... ... сын» ... еңбегінде : «Құқық ешуақытта да экономикалық
құрылыстан және ... ... ... ... ... жоғары бола алмақ
емес » - деді.
Құқықтың нормалары ... ... ... ... ... сай
келсе , соғұрлым пайдалы болмақ . Қоғам өмірін ... ... ... ... ... қатынастар туады , яғни қоғам мүшелері ,
мемлекеттік ... мен ... ... ... ... іс жүзіне
асыру үшін өзара қарым қатынастарға түсіп , заңда көрсетілген міндеттерді
орындауға тиісті болады.
Құқық - үстем ... және ... ... ... ... Бұл ... айналдырушы және оны орындаушы мемлекеттік аппарат.
Мемлекеттік аппарат ... ... ... ... және ... жүйесін , құзырын , өзара қарым -қатынастарын бекітпей ... ... ... іске ... ... емес . Міне осы ... ... арқылы , нормаға сүйене отырып іске асырады . ... ... ... ... ... ғана орнай ... ... пен ... ... көздейтін басты мақсаты . Сөйтіп , құқық43
нормалары мемлекеттің күшіне ... , ... ... ... ... күш қуаты, абыройы мемлекет. Құқық нормалары адамға бостандық беріп
қана ... , сол ... ... ... ... ... ... негізгі белгілерін қарастырайық: Жүйелілігі. Құқық - бірнеше
бөлшектен тұратын жүйелі құрылыс. Оның бір бөлігі- табиғи құқықтың ... мен ... ... ... ... ... талаптармен
анықталады. Мысалы, адамның өмірі, денсаулығы табиғи құбылыстар. Оларды
сақтауға, қорғауға, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясының 15 бабында былай
деп жазылған: «Әркімнің өмір сүруге құқығы бар. Ешкімнің де өз бетінше адам
өмірін қиюға ... жоқ ». ... ... ... ... ... ... Осы айтылған бөліктер бірімен -бірі табиғи түрде
байланысты, бірінсіз басқаларын түсінуге, ... ... ... ... әр адамның өмір сүруге құқығы бар деп жарияланса, оның жүзеге асырылуы
қамтамасыз ... ... өз ... ... ... ... аталған құқық қағаз бетінде ғана жазылып қалған болар еді. Адам
өзіне қажетті рухани және мүліктік ... ... үшін өзі ... ... ... Адамның әлеуметтік - құқықтық талаптарының мағынасы-
оны мемлекеттің тануы қорғауы, қажет болған ... ... ... ... ... негізгі белгілерінің бірі. Құқық қағидалардан,
ережелерден, рәсімдерден тұрады. Қағида-тұлғалардың мінез-құлықтары туралы
ереже. ... ... ... ... ... өз іс - ... ... белгілі ережеде көрсетілген қалыпқа бейімдеулері қажет. Сондықтан
құқықтың нормалары- тұлғалардың іс әрекетінің , ... - ... ... ... ... қай ұлтқа.қай партияға және қай дінге44
жататынын өзі анықтауға және оны көрсету-көрсетпеуге қақылы. (Қазақстан
Республикасының ... 19 бап). ... ... ... анықтау
арқылы құқық нормалары қоғамдық қатынастарды қажетті арнаға бағыттап, жолға
салады, ... ... ... ... ... тағы да бір ... ... Ол құқықтың
мемелекетпен байланысты екенін көрсетеді. Құқықты, оны құратын заңдарды,
басқа да нормативтік актілерді ... ... ... ... ... ... мемлекет органдары заңдарды жасайды. Заң-ережелер жиындығы.
Олар жай ... ... ... атымен жасалатын болғандықтан ресми сипаты
бар ережелер. Әрбір ереже, қағида заң шығарушының тұлғалардың мінез-құқлқы
туралы ойын анықтап, ... ... ... ... ... ... ... оның әрбір сөзінің әлеуметтік мәні болады, себебі ... ... ... тұлғалардың мінез құлқын анықтау арқылы
олардың тағдырына әсер етеді.
Құқықтың енді бір белгісі-мемлекеттің күшіне ... Егер ... ... жүзеге асырылуына, дұрыс қолданылуын қамтамасыз етпесе, олар
тек қағаз бетінде ғана жазылып қалған болар еді. ... оның ... ... ... ... ... ... жасайды. Мысалы,
Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша елімізде азаматтарды тұрғын
үймен қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасалады. ... ... ... ... ... үй заңмен белгіленген нормаларға сәйкес
мемлекеттік тұрғын үй ... ... шама ... көтеретін ақыға
беріледі. Егер азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына қол сұғылса,
мемлекет ... ... ... ... құқықтық жауапқа тартылады,
мүмкіндігінше бұзылған құқық орнына келтіріледі. ... тағы бір ... ... ... Қ.Р. ... 3-бабында жазылғандай,
мемлекеттік биліктің бірден-бір бастауы - ... ... ... ... ... және ... сайлау арқылы жүзеге асырады, сондай
-ақ өз билігін жүзеге асыруды мемлекеттік органдарға береді. Сонымен халық
заңдарды өзі ... ... ... ... жағдайда заң тікелей халықтың
еркін паш етеді. Оған ... 1995 ... 30 ... ... халқының
Конституциясына жасырын дауыс беру арқылы қабылдауы. Конституция құқықтың
өзегі, ұйтқысы. Олай ... ... ... келе ... құқық бүкіл
көп ұлтты халықтың еркін білдіреді, ойын ... ... ... ... ... болмайды. Халықтың ойын, еркін мемлекет ... ... ... ... ... ... асырады. Халық Президентті
сайлайды, ол халық атынан әрекет ... өз ... ... ... заң күші бар жарлықтар, жай нормативті актілер- заң
күші бар қаулылар ... ... ... ... Қазақстан
құқығын қалыптастыратын бастау болып есептеледі. Құқықты құратын нормалар
тек бір адамның немесе әлеуметтік ... ... ... ... ... Ол ... үшін қызмет істейді.
Құқыққа, ерекше әлеуметтік құбылыс ретінде жалпы және айырықша белгілер
тән1.
1. Құқық жазылған нормалардан ... ... тек ... тән ... Ол адамның табиғаты мен байланысты және кез-келген әлеуметтік ұйымға
тән. Нормативтік дегеніміз ... ой ... ... ... ... ... ... ережелерге бағындыру.
2. Құқық әділдік және бостандық ... ... ... ... адамзат ежелден ұмтылып, оларды армандаған. Әділдік-адамның
игілігіне бағытталған жағдай, ол басқа адамның мүддесіне зиян ... ... Осы ... сай ... ... ... әділ болып
саналады. Марксизм- Ленинизм негізін қалаушылар әділдікті тек таптық
мүдделермен ... - ... ... ... Тек ... болса ғана адам
лайықты өмір сүре алады, барлық өзіне тән шығармашылық мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... мемлекет,
қоғамдағы тәртіп. Солар арқылы әділдік пен бостандық ... ... ... пен ... ... де, сол ... ... арқылы
жүзеге асырылады. Құқықтың нормалары мен мемлекет ... ... ... болуы мүмкін. Заңдарда адамдардың құқықтары мен
бостандықтары жарияланғаны мен, мемлекет органдары олардың жүзеге асырылуын
қамтамасыз ... ... ... адамның іс-әрекетін реттейді, оның ойына,сезіміне әсер етеді.
Егер адам ... ... пен ... ... ... көзі ... орындау қажет деп есептейді. Мұндай жағдайда адам өз еркімен заң
талабын орындайды. Заң ... ... ... мәжбүрлеу шаралары
қолданылады.
5. Құқық заң түрінде қалыптасады. Заңдарда адамдардың еркі баянды етіледі.
Адамдардың ... заң ... ... ... ... ... таныған адамдардың еркі. Егер құқық әділдік пен бостандықты
паш етсе, ол жалпы халықтық құқық деп ... 6. ... ... Заңдарда бекітілген нормативті нұсқаулар ерекше қасиетке ие
болады. Ол формальді ... Оның ... ... бір
мағыналылығы, қысқалығы. Бұл құқық субъектісінің не нәрсені істеуге болады,
нені болмайтындығын білуіне ыңғайлы, әрі қолайлы. ... ... ... ... ... тағы бір ... ... жазылған
құқықтық нормалар өзара байланысты, үйлесімді болады. Құқықтың нормалары
тек осындай негізде жазылып, қалыптасса ған құқық өзінің ... ... ... тағы бір ... оның өзгермелілігі. Қоғамдық өмір сіресіп
қалмай, құбылып, өзгеріп тұрады. Соған сәйкес құқық нормалары да ... ... ... ... үшін ... тұруы мүмкін. Осыған
байланысты ескірген заңдар күшін ... жаңа ... ... ... ... ... ... қолданылады. Осының өзі құқықты
теңсіздіктің баянды етілетінін байқатады . Адамдар әр түрлі: ... ... ... мол, ... кем, ... отбасы бар, біреу,
бойдақ. Адамдардың бұндай айырмашылығын заң ескере ... ... ... іс ... теңдестіре алмайды. Әрине өмірдің кейбір салаларында,
мысалы, саяси құқықтармен пайдаланғанда барлық азаматардың жағдайы бірдей.
Құқықты мемлекет қорғайды. ... ... ... ... ... ... ... бермейді. Соған байланысты мемлекет ... ... ... тәсілін қолданады. Бұндай қорғау болмаса, құқық жоқ
деп есептеу керек.
2.2. Құқықтың пайда ... ... ... ... бірге қоғамның объективтік даму процесінің нәтижесінде
өмірге келді. Алғашқы қоғамдағы әлеуметтік нормалар: ... , ... ... діни ... ... жүйеде бірте-бірте екінші
қатардағы нормаға айналып, құқық әлеуметтік негізгі нормаға айналды. Адам
қоғамы мыңдаған ... өмір ... ... Сол көне ... ... ... ... қашан пайда болды, қалай дамып келеді? - деген ... ... ... ... келді. Өйткені құқықтың мазмұнын ,
тарихын, белгі нышандарын жақсы білу қоғамды дұрыс, сапалы реттеп-басқаруға
өте ... ... да бұл ... заң ғылымының күн тәртібінен түскен емес. Бұл
мәселемен толып жатқан ғалымдар, ... ... ... даму ... ... ... ... көзқарас та, пікірлер де
әртүрлі ... ... ... ... теориялар: табиғи (жаратылыстық) ,
тарихи, реалистік, социологиялық, нормативтік, ... ... ... - бұл ... мазмұны көне дәуірде қалыптасқан. Бұл
теорияны орта ғасырлардың ғалымдары : Г.Гоббс, Д.Локк, ... ... өте ... ... Бұл ... ... ... белгілеген құқықтан
басқа , жаратылыс құқығы бар. Ол адамға туылған кезде берілетін құқық.
Жаратылыс ... ... ... ... жоя ... ... ... берілген құқыққа-өмір сүру құқығы, теңдік, бостандық, жеке
меншікке иелік етуге құқығы ... ... ... ... ... ... құқықты бір-біріне қарсы қоюдың негізі жоқ. ... ... ... ... - бұл ... ... адамдардың рухани сана-сезімінің
даму процесінен ... ... ... деп ... Оған ... жоқ деп ... ... субъективтік жолмен табиғи бостандықтар
мен құқықтарды жоя алмайды, тек қоғамның даму ... ... ... ... ... ... тездету керек деп
түсінген. Бұл ... ... ... ... Карл Савиньи, Фридрих
Пухта, Штиль т.б.
Реалистік теория - ... ... ... эволюциялық ішкі себептері арқылы
өзгеріп, ескіріп, жаңарып жатады. Оның ... ... ... ... ... -деп ... Бұл теорияны құқықтың бірлігін , дамуын , оның
мемлекетпен байланысын , субъектілердің құқығының міндеттері ... ... ... ... .
Әлеуметтік теория -XX ғасырда қалыптасқан теория . Бұл теория құқықтың
тәртібін жан ... ... ... ... ... . ... ... Дюги, С .М. Муромцев , Г.Н. Шершеневич, Р. Паунд. Құқықтың әлеуметтік
мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... құқық әлеуметтік өмірдің сыртқы қарым -қатынасын реттеп
, басқарып, адамдардың мүдде - ... ... деп ... Заң ғылымы
құқықтың жеке өзін саясат пен идеологияға ... ... ... ... нышандарын жақсы зерттеуді, құқықтық мемлекетті жақтады.
Нормативтік актілерді жоғарыдан төмен қарай ... ... , ... Бұл ... ... Р. ... , Г. ... , П.И.
Новгородцев .
Психологиялық теория-ХХ ғасырдың басында жақсы дамыған ... ... ... ... ... ... ішкі құрылысында қалыптасып , олардың сыртқы іс-әрекетіне,
жұмысына әсер етуі . Адамның ішкі сана- ... мен ... ... ... , іс-әрекетінің байланысын Петрижицкий этикалық сана деп атайды .
Бұл теория құқықты екі түрге бөледі : жеке ... ... және ... ... . Жеке ... ... – жеке ... ішкі ұятынан
қалыптасатын елегізу , қатты қиналу . Оң жағымды позитивтік құқық ... ... , ... ... ... ... көзқарас
.
Матералистік теория- құқық саяси -экономикалық үстемдік жүргізетін таптың
мүдде ... ... ... ... ... . Құқықтың
мазмұны екі элементтен тұрады -деп түсіндіреді: экономикалық ... ... ... ... ... ... даму ... үш кезеңге бөлуге болады: Бірінші кезеңі
- Марксизмнің құқықтың мазмұнын түсінуі және оның ... ... ... ... ... - ... болашағына марксизмнің көзқарасы : үшінші кезеңі -
марксистік көзқарасты бұрмалау.
Бірінші кезеңде марксизмнің құқықтың ... ... ... еді-құқықтың
экономикалық базиспен және таптық күреспен тығыз байланысты болуы . Екінші
кезеңде - буржуазиялық ... пен ... ... мазмұнын бір жақты
зерттеп , оның ... ... , ... дұрыс түсінбеді. Қоғамның
болашағын құқықтық мемлекетпен байланыстырмады. Үшінші кезеңде одағының
басшылары марксизмнің мазмұнын сорақы ... ... ... әкімшілік-
әміршілік, тоталитарлық саясатын қорғау үшін пайдаланды.
Марксизм жай теория ... ... оны ... мемлекеттердің
басшылары субъективтік жолмен ондаған жылдар ... ... ... ... Бірақ одан ешқандай нәтиже болмады.
Жоғарыда көрсетілген құқық теорияларының жеке алғанда дұрысы да, бұрысы да
баршылық. ... ... ... ... ... ... шығаруға болады:
- құқық әлеуметтік құбылыс, онсыз дамыған қоғам болашақ емес;
- ... ... және жеке ... ... ... ... құқық жеке адамның меншігін қорғайтын негізгі күш;
- ... ... ... және оның ... ... қорғайтын құрал.
Сонымен құқық жеке тұлғалардың экономикалық, саяси , ... ... ... ... негізгі құрал. Құқық қоғамның ... ... ... ... пен сұраныстың ара қатынасын реттейтін
негізгі күш - құрал.
жеке адамның ішкі ұятынан қалыптасатын ... , ... ... . Оң ... ... -басқа адамның беделіне , ... ... ... ... ... ... құқық саяси -экономикалық үстемдік жүргізетін таптың
мүдде -мақсатын қорғайтын нормативтік актілердің жиынтығы . ... екі ... ... -деп ... ... базиспен
үстемдік таптың мүддесі .
Бұл теорияның тарихи даму процесін үш ... ... ... ... ... Марксизмнің құқықтың мазмұнын түсінуі және оның қоғам дамуындағы маңызы :
Екінші кезеңі - құқықтың болашағына марксизмнің көзқарасы : үшінші кезеңі ... ... ... ... марксизмнің құқықтың мазмұнын түсінуі ... ... ... және ... күреспен тығыз байланысты болуы . Екінші
кезеңде - буржуазиялық мемлекет пен құқық теориясының мазмұнын бір ... , оның ... ... , ... ... түсінбеді. Қоғамның
болашағын құқықтық мемлекетпен байланыстырмады. Үшінші ... ... ... ... сорақы түрде бұрмалап, өздерінің әкімшілік-
әміршілік, тоталитарлық саясатын қорғау үшін пайдаланды.
Марксизм жай ... ... ... оны ... ... ... жолмен ондаған жылдар социализм моделіне айналдыруға
тырысып бақты. ... одан ... ... ... ... ... теорияларының жеке алғанда дұрысы да, бұрысы да
баршылық. Бірақ ... ... ... ... ... шығаруға болады:
- құқық әлеуметтік құбылыс, онсыз дамыған қоғам болашақ емес;
- құқық ... және жеке ... ... ... ... Құқықтың қалыптасу көздері және негізгі
принциптері
Құқықтың қайнар көздері жөнінде әңгімелегенде, бәрінен бұрын құқықтың пайда
болуы мен оның ... ... ... ... ... ... ... арқау болады. Мұндай қозғаушы күштер ... ... ісі, ... ... ... ... ) ерік ... ең соңында
қоғамның материалдық тұрмыс жағдайлары.
Бұл тұрғыдан құқық негіздерін кең түсіндіреді. Сондай бола ... да ... ... тар мағынасы да бар. Заң ғылымында «құқық негіздері»
дегеніміз-қоғамдық қатынастарды реттейтін, ресми түрде ... ... ... ... ... ... ... ерік-жігері.
Құқықтың негіздері құқықтың жақсы, сапалы ... зор әсер ... ... ... ... ... ... мен нысандарына қолайлы
жағдайлар жасап, қоғамды жақсы реттеп, басқаруды қамтамасыз етеді. Құқықтың
сапалы дамуына әсер ... ... сан ... ... ... ... ... ұлттық даму процесі, адамдардың рухани
сана-сезімі, ... ... ... т.б. Бұл процестердің
құқыққа әсері іштей де, сырттай да, объективтік және52
субъективтік ... да ... ... ... ... ... деңгейде
болады және өзгеріп отырады-бірде күшейіп, бірде бәсеңдеп, ... ... ... ... ... ... ... қысымы,
айғайы, тұрақсыздығы күшейеді. Осының барлығы құқықтың негізіне көп ... ... ... ... деңгейіне қарап құқыққа, қоғамға баға
беруге болады.
Құқықтың бастаулары деп материалдық тұрғыда қоғам ... ... ... ... ... дейін сақталып келген, ... ... ... ... ... Шартты-заңдық тұрғыда бұл
құқық нормаларын білдірудің сыртқы формасы.
Әдетте, құқықтың қалыптасуының төрт жолы бар: 1) құқықтық ... ... ... ... ; 3) құқықтық келісім- шарттар; 4) нормативтік-
құқықтық ... Өз ... ... ... ... осы жолмен
қалыптасқан.
Құқықтық әдет-ғұрып дегеніміз-қоғам өмірінен шыққан, адамдардың қарым-
қатынасын ... ... ... ... ... ресми түрде
бекітілген әдет-ғұрыптар.
Кезінде қазақ даласында құқықтық әдет-ғұрыптар қоғамдық қатынастардың
негізгі реттеушісі болған.
Оған ... ... ... ... жолы» (XV), «Есім ханның ескі жолы» (Х\/Іғ),
Тәуке ханның ... ... . ... ... қазақ қоғамында
билердің үлгі шешімдері де қазақтың ұлттық құқықтық әдеттерін дамытқан.
Қиыннан ... ... ... ... ... ... қарағанда күші
бар құқықтық ... ... ... XIX ғасырда билер съезінде
қабылданған ережелерде құқықтық нормалар ... ... ... ... ... ... ... қоғамында ежелден қалыптасқан
құқықтық әдеттер де қоғамдық қатынастарды 53
реттеушісі болып отырған.
Үлгі істер-жоғары мемлекет (сот) органдары ... ... ... ... ... ... (сот) ... ұқсас істерді шешкенде негіз
болады. Құқық прецедентінің шыққан елі- ... ... ... ... ... АҚІІІ, Үндістан, Австралия мемлекеттерінде құқықтың
қайнар көздері ... ... ... екі ... көп жақтың өз еркімен жасалған, ресми
түрде ... ... ... ... ... ... заманда құқықтық келісім- -шарттар халықаралық қатынастарда
құқықтың қайнар көзі болып ... ... акті - ... ... ... түрде қабылдаған,
жалпы ережелерден тұратын, қоғамдық қатынастарды реттейтін, жалпыға бірдей
міндетті ... яғни ... ... ... ... құқық тек қана нормативтік
актілер арқылы қалыптасуда. Құқықтың нәр ... ... ... ең ... заңдық күші бар
және Республиканың бүкіл аумағында ол тікелей қолданылады. Одан ... ... ... заңдар ерекше қатынастарды реттейді. Одан
кейінгі - жай ... ... ... мен қосымшаларды
республикалық референдум өткізу арқылы ... ... ... және жай ... Парламент қабылдайды. ... бір ... ... мерзімге заң шығару өкілеттігін ... ... ... ... ... заң күші бар ... ... Президент өз өкілеттігіне жататын мәселелер бойынша
нормативтік Жарлық ... ... ... ... ... ... бойынша Республиканың бүкіл аумағында міндетті күші
бар қаулылар шығарады. Конституциялық ... өз ... ... ... ... ... ... Ол Қазақстан
құқығының ... ... ... ... ... ... Соты да өз ... жататын мәселелер бойынша нормативті қаулылар
қабылдауға құқылы. Қазақстан ... ... мен ... де ... ... қабылдайды. Жергілікті өкілді органдар-
маслихаттар және ... ... ... өз ... ... актілер жасауға хақылы.
Сонымен, әр елде әртүрлі құқықтың негіздері ... Бір ... , ... ... ... ... елде-соттың,
төртінші елде-діннің ролі күшейіп отырды. Бәрі бірігіп ... ... ... ... үлес ... Өйткені олар өзара
байланыста болып, бір-бірінің ... ... ... ... ... ... ... мәнін білдіруде оған негіз болатын идеялар мен
бастаулар. Ол идеялар әділеттік пен ... сара ... ... ... ... ... дұрыстық көрсеткіші болғандықтан, тұрақтылығымен
ерекшеленеді, олардың ұзақ уақыт бойы өзгеріссіздігі ... ... ... ... ... нормаларда, заңдарда тікелей немесе жанамалай білінеді.
Әділет және ... ... ... ... ... ең
бастылары - демократиялық, ұлтаралық келісім, ... ... заң ... тең ... ... ... зорлық-зомбылыққа жол
беретін заң қабылданбауы тиіс. Кез ... заң ... ... ... оның ... ... жасалған жағдайда ғана ол заң халықтың
нағыз билігін іске ... ... ... болып саналады.
Заңдылық-қолданылып жүрген құқық нормаларын оның барлық субъектілерінің
(мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдардың, азаматтардың, ... ... ... тұлғалардың) қатаң және бұлжытпай сақтауы.
Азаматтардың заң алдында тең болуы. Тегіне, әлеуметтік, ... ... ... ... нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына,
нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез келген өзге ... ... ... ... ... ... ... мемлекет және құқық теориясы - бұл
қоғамдағы саяси - экономикалық, ... ... ... ... ... ... басқарудың әдіс-тәсілдерін,
объективтік заңдылықтарын реттейтін, анықтап отыратын алғашқы орындардың
бірінде тұратын қоғамдық заң ғылымы. Осы заң ... бір ... ... ... пен ... пайда болуын өзімнің дипломдық жұмысымның
тақырыбы ретінде алып, ашық ... ... және ... ... - бұл ... ... ... талап
ететін ғылым. Сондықтан мемлекет пен ... ... ... ... ... ... және әлі де ... түседі деген ойдамын. Қазіргі
кезде заман талабына сай мемлекет пен құқықтың ... өмір ... ... алатын орны, маңызы, ролі өте зор. Әсіресе, жастарға құқықтық
білім берудің маңызы ... ... үшін ... ... ... ... Ұлттық мемлекеттің құрылуына байланысты адамзат қоғамы ... жаңа ... жүйе ... Осы ... жүйе ... азаматтар
өздерінің құқықтары мен бостандықтарын тиімді пайдаланып, қоғамға зиян,
кесірін тигізбей, өз мүдделерін ... ... ... үшін де
қызмет істегендері дұрыс. Ал, мемлекетіміз халықтың ресми өкілі ретінде
оның еркін білдіріп, ... үшін ... ... міндетті.
Пайдаланылған әдебиеттөр тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.1995ж.
2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік ... ... заң. ... Н.Ә.Назарбаев. Ғасырлар тоғысында.
4. Қазақстан Республикасының ... ... ... 03. ... Мемлекет және құқық теориясы. Сапарғалиев . Ғ.С. Ибраева. А . 1998ж.
Алматы .
6. ... ... ... ... ... и ... 1999. ... Общая теория права и государства. В.С. ... ... , В.И. ... и др. 2001 ... Қазақстан мемлекеті мен құқығының ... ... ... ... А. И. ... и ... государства. 1969г.
Москва.
10. Курс ... ... ... и права.
Марченко.М.Н. Мицкевич.А В. и др. ... 1961 ... ... Право. Экономика. В.М.Чхиквадзе. 1970. Москва.
12. Лекции по ... ... ... и ... К.А. ... ... В.И.Ленин. О государстве и праве (сборник статей). Владивосток. ... ... и ... ... ... 1995. Ибраева.А.
15. Лекции о государстве и праве. В.И.Ленин.
16. Мемлекет және құқық теориясы. Қ.Д. Жоламан. А.Қ. ... ... 1999ж. ... ... және ... ... Дулатбеков.Н. С.Амандықова,
А.Турлаев. Астана. 2001ж.
18. 2030 ... ... ... ... и революция. Москва. 1987.
20. Ф.Энгельс. Семья, жеке меншік және мемлекеттің шығуы. 1894ж. Штутгарт.
21. ... ... ... ... 2001ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Мемлекет пен құқықтың пайда болуы»20 бет
Ежелгі Жапонияда мемлекет пен құқықтың пайда болуы14 бет
Кәсіпкерлік құқықтың пайда болу тарихы5 бет
Кәсіпкерлік құқықтың пайда болуы және функциялары13 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы19 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы туралы11 бет
Мемлекет және құқықтың пайда болуы, оның объективтік заңдары21 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы6 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы19 бет
Мемлекет пен құқықтың пайда болуы мен дамуы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь