Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ұғымы

Кіріспе
1. Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ұғымы
2. Адамның жеке бостандығы мен қадір.қасиеті туралы
3. Азаматтардың экономикалық және әлеуметгік құқықтары мен бостандықтары
4. Саяси құқықтар мен бостандықтар туралы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Жеке адамның қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясында орнықтырьmған құқықтық мәртебесі адам¬дар мен азаматтардың құқықтары тұжырымдамасына негізделген және халықаралық-құқықтық құжаттардың негізгі қағида¬ларынан туындайды.
Қазіргі заманғы халықаралық құқықта адам құқына қатысты тұтастай құқықтық актілер кешені қалыптасты. Халықаралық құқық нормалары нақты мемлекеттегі адам құқын тікелей реттемейді. БҰҰ Жарғысы (І-баптың З-тармағы) мемлекеттерді олардың аумағында тұратын барлық адамдардың, қандай да бол¬сын кемсітуге жол берместен негізгі құқықтары мен бостандық¬тарын қамтамасыз етуге міндеттейді. БҰҰ шеңберінде осы мәсе¬ле бойынша: «Адам құқықтарының жалпыға бірдей деклара¬циясы» (1948 ж.), «Әйелдердің саяси құқы туралы конвенция» (1954 ж.) «Балалар құқы декларациясы» (1959 ж.), «Адамдардың экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтары туралы», «Адамдардың азаматтық және саяси құқықтары туралы» (1966), және басқа бірқатар құжаттар қабылданды .
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы жаңа Конституция¬сы азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын нығайта оты¬рып, халықаралық актілердің нормалары мен принциптеріне сүйенеді. Аталған және басқа халықаралық актілер мынадай негізгі құқықтар мен бостандықтарды жариялайды: кез келген адам өмір сүруге, бостандыққа және жеке басына қол сұғылма¬уына күкылы; ешкім де азапталмауы, қадір-қасиетін кемсіте¬тіндей көз алартушьmыққа және жазаға ұшырамауы тиіс; бар¬лық адамдар заң алдында тең, заңмен тең дәрежеде қорғалуға құқылы; кез келген адам тұратын орнын мемлекет шегінде еркін алмастыруға және тандауға құқылы; кез келген адам өзінің, от¬басының және басқаларының денсаулығын және тұрмыс жағ¬дайын қолдауға қажетті өмірлік деңгейде еңбек етуге, білім алуға, дем алуға құқылы. Халыкаралық-құқықтык кұжаттар адам құқы мен бостандығын ең жоғары құндылық деп таниды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы адам құқы ту¬ралы халықаралық құжаттардың негізгі идеялары мен қағидала¬рын қабылдады және оны мемлекеттің өзіндік ерекшеліктерін ескере отырып нығайтты. Конституцияда мемлекеттің адамға және азаматқа қатынасы туралы қағида орнықтырылды. «Адам құқықтары мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған, олар абсолютті деп таньmады, олардан ешкім айыра алмайды, зандар мен өзге де нормативтік құқықтық актілердің мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады» (12-бап, 2-тармақ). Бұл адамның табиғи құқын мемлекеттің тануы және бастау алар қайнар көзі болып табылады және Конституцияның «Адам және азамат» деген ІІ тарауының мазмұнын белгілейді. Мұнда адам құқымен бірге азаматтың да құқы мен міндеті туралы айтылады. «Республиканың азаматы өзінің азаматтығына орай құқықтарға ие болып, міндеттер атқарады» (12-бап, З-тармақ). Сөйтіп, атал¬ған бөлімде қазақстанның конституциялық заң тарихында бірінші рет азаматтардың құқықтары және міндеттерімен бірге «адам құқы» ұғымы бірінші рет танылды. Сөз жоқ, «адам құқы» мен «азамат құқы» ұғымы бір-біріне жақын және табиғи түрде ұштасқан ұғымдар. Азамат деген - адам. Сондықтан, адамға қатыстының бәрі де азаматқа да қатысты. Адамға тумысынан жа¬зылған, абсолютті деп танылған және олардан ешкім айыра алмайтын құқық пен бостандық қазақстан Республикасының аза¬матына да тән. Сонымен бірге табиғи құқықтар мен бостандық¬тар шетел азаматтарына және азаматтығы жоқтарға да берілген .
1. 1995 жылы 30 тамызда референдумда қабылданған «Қазақстан Республикасының Конституциясы»;
2. 1998 жылы 7 қазанда « Конституцияға енгізілген толықтырулар мен өзгертулер»;
3. Н. Ә. Назарбаев Қазақстан-2030. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы Егемен Қазақстан, 11.10.1997ж.
4. ҚР Президентінің Қазақстан халқына жолдауы, 1 науырыз 2006 ж. // Егемен Қазақстан, 2 науырыз.
5. Сапаргалиев Г.С. Конституционное право РК. А., 1998г.
6.Сапарғалиев Ғ.С. ҚР Конституциялық құқығы. А., 2004 ж.
7. Козлова Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное право РФ. М., 1996г
13.Коваленко А.И. Конституционное право РФ. М., 1995г.
14. Амандыкова С.К. Конституционное право РК. Караганда, 1998г.
15. Амандықова С.К. ҚР Конституциялық құқығы. Астана, 2001ж.
16.Сапаргалиев Г.С. Конституционное право РК. А., 1998г.
17.Сапарғалиев Ғ.С. ҚР Конституциялық құқығы. А., 2004 ж.
18.Козлова Е.И., Кутафин О.Е. Конституционное право РФ. М., 1996г
19.Коваленко А.И. Конституционное право РФ. М., 1995г.
20. Амандыкова С.К. Конституционное право РК. Караганда, 1998г.
21. Амандықова С.К. ҚР Конституциялық құқығы. Астана, 2001 ж.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Заңтану пәндер кафедрасы
Конституциялық құқық пәні бойынша
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
ТАҚЫРЫБЫ: ... және ... ... ... ... ... - 2011
Жоспар:
Кіріспе
1. Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ... ... жеке ... мен ... туралы
3. Азаматтардың экономикалық және әлеуметгік құқықтары мен бостандықтары
4. Саяси құқықтар мен бостандықтар туралы
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Жеке адамның ... ... 1995 ... ... құқықтық мәртебесі адамдар мен азаматтардың құқықтары
тұжырымдамасына негізделген және ... ... ... ... заманғы халықаралық құқықта адам құқына қатысты тұтастай
құқықтық актілер кешені ... ... ... ... ... адам құқын тікелей реттемейді. БҰҰ Жарғысы ... ... ... олардың аумағында тұратын барлық адамдардың, қандай
да болсын кемсітуге жол берместен негізгі ... мен ... ... ... БҰҰ ... осы ... ... «Адам
құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы» (1948 ж.), «Әйелдердің саяси құқы
туралы ... (1954 ж.) ... құқы ... (1959 ж.),
«Адамдардың экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... және ... құқықтары туралы» (1966), және ... ... ... ... 1995 жылғы жаңа Конституциясы азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын нығайта ... ... ... мен ... ... ... және ... халықаралық
актілер мынадай негізгі құқықтар мен бостандықтарды жариялайды: кез келген
адам өмір сүруге, бостандыққа және жеке ... қол ... ... де ... ... ... көз алартушьmыққа және
жазаға ұшырамауы тиіс; барлық ... заң ... тең, ... тең ... ... кез ... адам ... орнын мемлекет шегінде еркін
алмастыруға және тандауға құқылы; кез келген адам ... ... ... ... және тұрмыс жағдайын қолдауға қажетті өмірлік
деңгейде еңбек ... ... ... дем ... ... ... адам құқы мен ... ең жоғары құндылық деп таниды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы адам құқы туралы халықаралық
құжаттардың негізгі ... мен ... ... және оны ... ... ескере отырып нығайтты. Конституцияда мемлекеттің
адамға және азаматқа қатынасы туралы ... ... ... ... ... әркімге тумысынан жазылған, олар абсолютті деп таньmады,
олардан ешкім айыра ... ... мен өзге де ... ... мазмұны мен қолданылуы осыған қарай анықталады» (12-бап, 2-
тармақ). Бұл ... ... ... ... тануы және бастау алар қайнар
көзі болып табылады және Конституцияның «Адам және ... ... ... ... белгілейді. Мұнда адам құқымен бірге азаматтың да құқы
мен міндеті туралы айтылады. «Республиканың азаматы ... ... ... ие ... ... ... ... З-тармақ). Сөйтіп,
аталған бөлімде қазақстанның конституциялық заң тарихында ... ... ... және ... ... ... құқы» ұғымы бірінші
рет танылды. Сөз жоқ, «адам құқы» мен ... ... ... ... ... ... ... ұштасқан ұғымдар. Азамат деген - адам. Сондықтан, адамға
қатыстының бәрі де азаматқа да ... ... ... ... деп ... және олардан ешкім айыра алмайтын құқық пен
бостандық қазақстан Республикасының азаматына да тән. ... ... ... мен ... шетел азаматтарына және азаматтығы жоқтарға да
берілген[2].
1. Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ұғымы
Алайда «азаматтын ... адам ... ... ... мемлекет
азаматқа мейлінше кең құқықтар мен бостандықтар беріп, мемлекеттің ... ... ... қатынастарына орай оған айрықша міндет жүктейді.
Міне, осы негізде ... ... ... жеке ... мен ... ... Егер құқықтар, бостандықтар
мен міндеттер баршаға қатысты болса, онда ... ... ... де ... ... терминдер қолданылады. Егер де құқықтар, бостандықтар
мен міндеттер тек қазақстан ... ... ... ... ... тура ... ... «Әркімнің құқық субъектісі ретінде танылуына
құқығы бар және ... ... мен ... ... ... ... заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға хақылы»
делінген. 14-бапта: «Заң мен сот ... ... бәрі тең» ... ... 17 ... ... ... «Ешкімді азаптауға, оған зорлық-
зомбылық жасауға, басқадай қатыгездік немесе адамдық ... ... ... не ... болмайды». Сонымен бірге, егер
әңгіме тек ... ... мен ... ... болса, онда
бұған айрықша мән беріледі. Өйткені, қазақстан Республикасьгның азаматын
ешқандай жағдайда ... ... ... ... ... ... оны ... тыс жерлерге аластауға болмайды (ІО-
баптың 2-тармағы). ... ... ... ... ... міндеті айрықша атап көрсетілді (Зб-бап) және т.б. қазақстан
Республикасының Конституциясы бойынша, шетел азаматтары және ... ... ... ... ... ... ерекше тобы. Айталық,
Конституцияның 12-бабында ... ... ... ... шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы жоқ
адамдар Республикада ... үшін ... ... мен бостандықтарды
пайдаланады, сондай-ақ міндеттер атқарады.
Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... боларлық принциптер орнықтырылды. Мұндай
принциптердің қатарына мыналар жатады:
1. Адам құқы мен ... ... ... ... ... сыйы ... Ол оны тек таниды, атайды және олардың жүзеге
асырылуына, сақталуына кепілдік жасайды[3].
Не ... не оның ... не ... ... ... өзге ... одан айыруына, шектеуіне құқы жок.
2. Конституция құқықтар мен бостандықтарды теріс ... ... ... және ... ... ... мен бостандықтарының
жүзеге асырылуы ... ... мен ... ... ... және ... ізгілікке нұқсан келтірмеуі тиіс
екендігі Конституцияда анық жазылған. Әр адам мен ... құқы ... ... бұған олардың бәрінің де иелігін білдіреді. Әрине,
адам құқы мен бостандығын ... ... ... ... ... ... басқа адамдардың құқын, бостаңдығын, ар-намысы мен қадір-қасиетін
құрметтеу жөніндегі міндеттеме ... заң ... ... ... ... пен ... ... шектелуі не тыйым
салынады. ... ... ... ... шегі мен ... ... ... адам мен азаматтың құқы мен бостаңдығын тек заң ғана
шектеуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... нормативтік жарлықтарымен, Үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... нормативтік актілерімен) адам мен азаматтың құқы мен
бостаңдығын ... ... ... ... адам ... құқықтары мен бостаңдықтары конституциялық құрылысты ... ... адам құқы мен ... ... денсаулығы мен
ізеттілігін қорғау үшін қажеттілік деңгейінде шектелуі мүмкін. Бұл ... шын ... адам мен ... құқы мен ... ... ... пен ... мүддесін жекелеген адамдар тарапынан болуы мүмкін қол
сұғушылықтан қорғау туралы болып отыр. Үшіншіден, азамат саяси құқықтар мен
бостандықтарды шексіз ... ... ... ... себептер бойынша
адамдардың құқы мен бостандығын қандай да бір шектеуге жол бермейтіндігін
анық көрсеткен. Конституция қағидасының тағы бір ... ... ... ... себеппен азаматтың құқы мен бостандығын шектеуге ... бұл ... адам мен ... ... ... ... ... мен бостаңдықтары туралы болып отыр.
Конституцияда қайсысы екендігі ... ... Ол ... тең
бостандығынан азаматтықтың қандай ... ... ... айыруға болмайтын азаматтыққа қатысты (ІО-бап). Мемлекет ... өз ... ... және ... ... ... және ... қорғаушылықтан ешкім айыра алмайды. Мұндай шектеусіз ... ... сот ... ... құқығы, заң және сот алдында
теңдік, өмір сүру құқығы (13,14,15-баптар), адамның жеке басының ... ... ... ... қол ... (І7-бап),
ана тілін пайдалану құқығы (І9-бап), ар-ождан ... ... ... ... ... ... 2-тармақ) жатады.
4. Адам мен азаматтың құқы мен ... ... ... ... ... өзінің құқығы мен бостандығын пайдалану ... ... ... ... ... түрғындардың қорғалуы
төмен қабатымен қамқорлықты шектеген жағдайда қабілетті адамнын өзі занда
көзделген ережелер мен ... ... ... өзінің күқы мен
бостандығын жүзеге асыруға өзі қамқоршы болуы тиіс. ... ... заң ... ... ... бар ... ... Занда көзделген
жағдайларда, заң көмегі тегін көрсетіледі.
5. Олардың тең құқылығы адам мен азаматтың құқықтық ... ... ... ... ... осы ... адам ... қызмет өмірінің барлық салаларына орай орнықтырьшды. Айталық, заң
мен сот алдында бәрі де тең. Бұл заң ... ... ... ... заң ... бұзғаны үшін бәрінің де бір деңгейде жауапты
екендігін білдіреді. Сот ... бәрі де тең. Ол адам мен ... ... (лауазымына, мүліктік жағдайына, ұлтына, жынысына,
тағы басқаларына) қарамастан, сот бәріне де бір деңгейде ... ... ... сот істі ... ... ... жағдайларын,
ерекшеліктерін емес, тек Конституцияны және занды ғана басшылыққа ... Адам мен ... ... ... ... пен бостаңдықтың
ешқандай кемсітушілікке жол берместен, барлығына бір деңгейде қолданылуы
тиістігін танудан да ... ... ... ... және мүліктік
жағдайына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, нанымына,
түрғылықты жеріне байланысты немесе кез келген өзге ... ... ... ... ге болмайды (қР Конституциясы І4-бабының 2-
тармағы).
6. Зандар мен өзге де ... ... ... ... ... мен ... ... мен қолданылуын
қамтамасыз ету ... ... ... адам ... ... осы құқық пен бостандықты жүзеге асыру жағдайы мен тәртібін
белгілейтін зандар мен өзгеде нормативтік ... ... ... және
қабылдау кезінде ең басты негізге алынатындығын ... ... ... және ... ... ... мен ... құқықтық мәртебесінің басты принципі болып табылады.
Әркім де Конституцияны және ... ... ... ... Әр адам мен азамат адамдардың қоғамдастығында өмір сүреді. ... мен ... тең ... қана ... сондай-ақ бір-
біріне, қоғамға, мемлекетке қатынастары бойынша оларға бірдей міндеттілік
жүктеледі.
2. Адамның жеке бостандығы мен ... ... ... ... ... ... ... деңгейін сипаттайды.
Адамның өміріне, жеке бостандығына, арнамысы мен қадір-қасиетіне қол сұғуға
ешкімнің де қүқығы жоқ. Сондықтан, қазақстан Республикасының ... да ... ... жеке бостандығын қамтамасыз етуге айрықша назар
аударады. Егер өміріне, денсаулығына, азаматтық ... ... ... адам мемлекеттік органдардан көмек сұрауға, заңмен ... ... ... ол үшін ... ... ... істейді. Адам өзінің
құқы мен бостандығын бұзушылардан ... ... ... ... Бірде-бір мемлекеттік орган, бірде-бір лауазымды адам азаматтың
құқығын шектей алмайды. Бұл, адам ... мен ... ... ... қай ... ... ... құқық бұзушылық жасағаны туралы хабарлануы
тиіс екендігін білдіреді.
Ең маңыздысы, адамның табиғи күкығы - өмір сүру ... ... ... ... ... өмір сүру құқы ... Ешкімнің өз бетінше адам өмірін қиюға қақысы жоқ. Өлім ... ауыр ... ... үшін ең ауыр жаза ... заңмен белгіленеді,
ондай жазаға кесілген ... ... ... ... ... ... Өлім ... ауыр қылмыс жасаған адамның ерекше ... және ... ... ... ... ... 21 мамырдағы Занда өлім жазасы адамдардың қаза болуымен ... ... ... ... сондай-ақ соғыс уақытында ерекше ауыр
қылмыстар жасағаны үшін ең ауыр жаза ... ... ... ... ... ... үкім ... бұрын сот мұндай ең ауыр жазаны
қолданудың мән-жайын ... ... өлім ... кесілген адамды
мейлінше толық сипаттап көрсетуі ... ... бі рге сот ... ... ұшырамағанын да ... ... ... дертке
ұшырағандарға жаза мүлдем қолданылмайды,
Өлім жазасына кесілген адам кешірім жасау туралы өтінішпен ... ... ... құқылы. Кешірім жасау туралы шешім
шығарған кезде, сотталған адам қандай кісі, бұрын сотталған ба, бұрын ... ... ба, ... отбасылық жағдайы және басқа мән-жайлары
ескеріледі.
Президенттің 2003 ... 17 ... ... ... ... ... жариялау туралы» Жарлығы. Мораторий өлім жазасын
толық алып тастау туралы мәселе шешілгенге дейін ... ... ... қол сүкпаушылық Конституция арқылы қорғалады. І7-
баптың 2-тармағына сәйкес «Ешкімді азаптауға, оған ... ... ... ... ... ... ... жәбір
көрсетуге не жазалауға болмайды».
Конституцияның осы қағидасы, ... ... ... ... ... ... денеге жарақат түсіретін, адамның қадір-
қасиетін қорлайтын ... ... ... ... ... Азаптау, ұрып-соғу, төбелесу, дене жарақатын салу түрінде көрінуі
мүмкін.
Қорлау - жеке басын, ... ... ... және ... ... ... ... Айыпталушыға, күдік келтірілушіге, куәгерге,
сарапшыға қатысты ... ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартылады.
Заң адамның бостандығын басқа жеке адамдардың да зорлық-зомбылығынан
қорғайды. Егер кімде-кім адамды өз ... ... ... ... ол адам ... ... ... Мұндай іс-әрекет күш қолдану
(жеке бөлмеге қамау, психикалық ауруханаға жатқызу және басқалары) не күш
қолданамын деп ... ... ... мүмкін. Егер адам қылмыскерді
ұстау және оны күкык қорғау органдарына ... ... күш ... ол ... ... Өйткені ол өзінің азаматтық міндетін
орындайды. Егер де лауазымды адам (милиционер, тергеуші) ... ... ... ... бостандығынан заңсыз айырса, онда ол билігін теріс
және асыра пайдаланғаны үшін ... ... Оның ... ... күштеу жолымен алынған жауаптың зандық күші
болмайды.
Куәгер - тергеушілік және сот ісі ... ... ... ... ол ... (алдын ала анықтама алу), сот процесінде куәлік беруден
бас тарта алады. Ол кім кімге де ... ... ... Егер адам ... ... және мемлекеттің занды мүддесіне нұқсан келтірілген мән-
жайға куәгерлік күйде болса, онда ... ашу үшін ... және ... ... оның ... және азаматтық міндеті. Кылмыстылыктын
өрісі кең жағдайында ақиқат жауап бергені үшін кылмыскерлер тарапынан ... кек алу ... ... сот және ... ... ... ... Куәгердің өзінің азаматтық міндетін орындауы үшін оның
қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... да адам ... ... ... Әр адам, өз еркі бойынша, өзінің дінге ... өзі ... Егер адам ... ... ... болса, оның діни рәсімдерді, әдет-
ғұрыптарды орындауына ешкімнің кедергі келтіруге құқы жоқ. ... ... ... мен ... орындау басқа адамның, қоғамның
заңды мүдделеріне кесел келтірмеуі тиіс. Заң ... ... құқы ... тікелей және жанамалап шектеуге немесе оларға жеңілдіктер мен
артықшылықтар ... ... ... ... ... діннің
артықшылығын көздемейді. Діни көзқарастары үшін жаулық пен кекшілдікті
қоздыру адам құқьrн бұзу ... ... ... ... қасиетті деп
есептейтін құрьrлыстар мен орындарды, заттар мен бұйымдарды қорлау мен
арамдау құқық ... ... ... ... ... ... отырып, адамды оның азаматгық
міндетін орындауынан босатпайды. Өзінің діни көзқарастарын ... ... ... атап ... әскери міндетін өтеуден бас тартуына құқы
жоқ.
Діни бірлестіктерді мемлекеттен бөлу ... ... ... ... ... Мемлекет, оның органдары, лауазымды адамдары діни
бірлестіктердің қызметіне ... ... ... ... ... ... жеңілдіктер бермеуі тиіс. Сонымен бірге ... ... ... белгілейді.
Қазақстан Республикасының Конституциясы 5-бабының 4-тармағына сәйкес
«Республикада саяси партиялардың діни негіздегі кызметіне жол берілмейді».
Бұл ереже әр ... ... ... сенушілердің арасында бейбіт
қатынастарды сақтауды көздейді. Екінші жағынан, көптеген діндер және діни
бағыттар бар қоғамда ... дін ... ... идеологияға
айналып кетпеуіне кепілдік жасайды. Адамдардың өткен және бүгінгі ұрпағы
«мөнгілію және ... ... ... жеке ... іс ... ... діни ... айналған. Коммунистік
партия идеологиясының қатыгез үстемдігін басынан ... ... ой ... қоғам да, адам да ұтқан жоқ. ... ... ... ... партияның өзінің басын жұтып тынды, Айта кету
керек, тек діни идеология ғана емес, ... ... да ... ... ... да кез келген қоғамдық бірлестіктердің идеологиясы
мемлекеттік идеология ретінде ... ... Бұл ... ... ... жоқ. ... қазақстанның мемлекет өмірін
идеяландыру құрсауынан босату алуан ... ... ... ... ... ... адамның ең сапалы қасиеті - ар-
намыс пен қадір-касиетті жоғары қояды. ... ... ... да ... ... ретінде есептеледі. «Басыңды арың сақтайды», «Ардан
ақыл туады, ақылсыздық ең ... ... ... де ... сақта»
дейді орыс мақалы. қазақ атамыздың да «Арым ушін жан ... ... ... ... жаным арымның садағасы» деген қанатты сөздері ... ... ... ... ... негізделген қоғамда ар-намыс пен
ар-ождан заңмен ... ... ... ... Конституция
сының 7-бабында: «Адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайды» деп жазылған. Бұл
қағида қылмыстық және азаматтық ... ... Егер ... ... ... ... келтіретіңдей мәліметтер таратса
және оның ... ... ... онда ол ... муліктік
жауаптылыққа тартылады.
Жәбірленуші, егер мұндай мәліметтер жалған деп есептесе, сот арқылы
беделін қалпына келтіруіне, сондай-ақ ... ... ... ... құн ... ... ... адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін кемсітетін қылық ретіңде
қорлауға тыйым салады. қорлау - ... ... ... ... ... ... жол берілмейтіндей нысанда көрінген іс-әрекет
және сөз.
Заң ар-намыс, қадір-қасиетпен бірге жеке ... ... ... ... қол ... қорғайды. Мысалы, азаматқа қатысты ақпаратты
оның келісімінсіз жинауға, сақтауға, ... және ... ... ... тек ... ғана келісімі емес, сондай-ақ мұңдай ақпараттың занда
қарастырылған сақтау, пайдалану тәртібі де сақталуы тиіс. Егер ол ... ... ... ... ... ... ... (милиция,
прокуратура, сот) азаматтың ... ... ... Егер ... ... ... ... оргаңдардың ол туралы ақпарат
жинауға, сақтауға, пайдалануға және таратуға күкы ... ... ... ... ... қол ... ... де
білдіреді. Үй иесінің келісімінсіз ешкімнің де басқа адамның үйіне, ... ... ... ... құқы жоқ. ... үйге өз ... басып
кіруге: үй иесінің еркінен тыс ашық немесе уй иесі жоқ ... ... ... ... Бұл үшін заң ... ... жауаптылықта белгілейді. Мүндай
жауаптылық билікті теріс пайдалану жолымен басып кірген жағдайда, басқа
адамның үйіне екі ... одан да көп адам ... ... ... ... рұқсатынсыз) басып кірген жағдайда қозғалады. Тұрғын ... ... ... ... түсу және қылмыскердің тарапынан
қоғамдық тәртіпке, адамдардың қауіпсіздігіне қауіп төнген жағдайда кіреді.
Адамды тұрғын үйден айыруға тыйым ... Егер адам ... ... ... ие ... онда ол оны ... ... және оған билік
етуге қүкылы.
3. Азаматтардың ... және ... ... мен ... құқық пен бостандық адамға өзінің материалдық өндіріс
және бөлініс саласыңдағы өз ... ... ... үшін қажет.
Әлеуметтік құқық пен бостандық адамның рухани және басқа да ... ... ... ... етеді.
Қазақстан социалистік (мемлекеттік) экономикадан рыноктік ... ... өту ... ... ... ... ... экономикалық саясатының негізгі бағыттары:
- жеке және мемлекеттік меншікке негізделген ... ... ... ... материалдық игіліктер өндірісі, құрылыс,
көлік, жеке сауда саласындағы ... ушін ... кез ... ... ... ... көрінеді.
Рыноктық экономика жеке меншік иелерін, өндіріс ... ... ... ... ... ... адамды адамның
қанауының негізі, айықпас дерті ретінде жеке ... ... ... ... кезінде үстемдік еткен мемлекеттік меншік те адамдарды қанаудан
арашалай алмады. Мұндай ... ... ... ... ... ... көрді.
Қазіргі заманғы алдыңғы қатарлы елдердің тәжірибесі көрсеткендей, жеке
меншіктің дамуын бетімен жіберуге болмайды. Ол мемлекет арқылы ... ... ... ... ... ... қызмет қоғам
экономикасының қалыптасуы мен ... ... ... ... ... қолдау көрсетуі тиіс. Мемлекет бәсекелестік және монополистік
қызмет ережелерін де белгілейді. 2006 жылғы 7 ... ... ... ... ... ... жаңа Заң ... бағытталған'. Бұл Заң
жеке және занды тұлғалар, шетелдік ... ... ... орталық
атқарушы органдар қатысатын, Республиканың тауарлы рыногында бәсекеге ықпал
ететін ... ... етуі ... ... қолданылады. Заң әділ
бәсекені, тұтынушылардың занды мүдделерін қорғайды. Оның үстіне қазақстан
мемлекеті ... ... ... мен ... ... ... ... таптың қалыптасуына игі ықпал етеді
деген үмітпен жеке меншік иелерін мүмкіндігінше ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншіктің
елеулі бөлігін жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... жекешелендірудің мақсаты - әр адамға оның мемлекеттік мүліктегі
үлесін ... ... ... әр ... ... ... үлеске
құқығын куәландыратын құжат алады.
Сөйтіп, әрбір азамат белгілі бір мөлшерде жеке ... ие ... ... ... ... ... ... етіледі. Ал одан арғысы
әркімнің жеке қабілетіне, басқа да мен-жайларға байланысты болады. Кеңестік
Конституция тек ... ғана ... ... ... Ол жалақының
есебінен күрылды және адамның қажетін қанағаттандыруға ... ... ... өзі ... ... көзі болып табылады. Соңдықтан жеке меншікке
құқық адамның өзіңдік меншігі құқығынан елеулі түрде ерекшеленеді.
Жеке меншік иесінің ... ... ... ... құқы үш ... а) ... құқығы, яғни, меншік объектілеріне: жылжымалы және
жылжымайтын мүлікке заңдық түрғыдан ... ... ә) ... ... ... ... ... қасиеттерінің тиімділігін көру,
техниканы, технологияны пайдалану ... б) ... ету ... ... ... беру, мұралыққа қалдыру, біреуге қайтарымсыз беру және т.б.
Меншік иесі өз ... ... ... ... ... ... өз мүлкін жекелеген адамға, қоғамға зиянды түрде, яғни, ... ... ... мемлекеттің заңды мүдделеріне нұқсан
келтіре отырып пайдалануға болмайды деген сөз.
Жеке меншік әр түрлі жолдармен: материалдық игілік ... ... ... ... алу, бағалы қағаздарды өткізу және т.б. нәтижесінде
алынуы ... Егер ... ... ... ... ... ол ... арқылы
қорғалады.
Мемлекет өз азаматтарының меншікке құқын ел ішінде де, сондай-ақ ... де ... ... жеке ... ... ... қол
сұғушылықтан (ұрлықтан, талан-таражға салынудан, бұзылудан), екіншіден,
оған нұқсан келтіретін кез ... ... ... Жеке ... ... үшін ... қылмыстық және мүліктік жауаптылыкка тартылады. Заң
жеке меншікті мемлекеттік органдар және лауазымды ... ... ... қол сұғушылықтан қорғайды. Егер мемлекеттік орган азаматтан мүлікті
алу туралы шешім шығарса, онда ол ... ... ... ... ... ... талап етіп сотқа жүгінуге құқьшы.
Меншік иесі басқалардан заңсыз иеленген өз мүлкін қайтаруын ... ... ... ... басқа адамның қолында болып шыққан өз мүлкін
(малын) таныды ... Егер ... ... мүлікті иесіне өз еркімен
қайтармаса, соңғысы мүліктің қайтарьшуын талап етіп ... ... ... ... ... ... бұзылса меншік иесі келтірілген зиянның
орны толтырьшуын сот ... ... ... құқьшы.
Жекешелендіру процесінде жеке меншіктің құрылуының қайнар көзі болып
табылатын жеке ... ... ... ... ... - азаматгың экономикалық бостандығын жүзеге асыру
нысаны. Рыноктік ... ... ... шарттарының бірі жеке
кәсіпкерлікке бостандықты қамтамасыз ету болып табылады. Кеңестік кезенде
жеке ... ... ... адамдардың талаптары басылып
тасталды. Мұндай қызмет заңсыз баюдың негізі, ... ... ... тоғышарлық идеологияның көрінісі деп есептелді. Нәтижесінде жеке
кәсіпкерлік толық дерлік таратылды. Осының кесірінен адамдар ... ... ... үлттық кәсіпшілік дәстүрін жалғастыру және жетілдіру
мүмкіндігінен ... ... ... ... іс. т.б.). ... ... ... елеулі зиян келтірді, кәсіпкерлік құлшынысты
басып тастады, еңбек дағдыларының жойылуына әкеліп ... ... ... те, ... да, ... та, әр адам да ұтылды. Енді
кәсіпкерлік ... ... ... ... өзгерді.
«Әркімнің кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне құқығы бар» (26-бап).
Жеке кәсіпкерлікті қолдау және корғау туралы қазақстан Республикасының
Заңы қабылданды. Онда ... ... ... мен қолдаудың негізгі
нысандары мен әдістері қарастырылды. Мемлекет, оның органдарының шағын
кәсіпкерліктің қызметіне ... ... құқы жоқ. ... ... ... толық берілген. Әрине, бұл орайда олар заңды бұзбауы
тиіс.Шағын кәсіпкерліктің құқын ... ... ... ... ... - ... әр түрлі тауарларға (қызмет, көмек
көрсетулерге) қажетгілікті қанағаттандыруға бағытталған қызметі. ... ... өзі ... оның атынан басқа адам атқарады. Әрине,
кәсіпкерлікпен айналысуға шешім қабылдаған адам оның тіпті жеңіл жұмыс ... ... ... ететіндігін түсінуі тиіс. ... адам ... өз ... өзі ... ... ... ... нәтижесінде
басқа біреуге келтірілуі мүмкін зардаптар үшін ешкім де: мемлекет те емес,
оның органдары да емес, не басқа адамдар емес тек өзі ғана ... ... ... ... ... ... қорғалады, ешкімнің оған қол
сұғуға құқы жоқ. Тек заң ... ғана ... ... алып ... не
оның қызметін шектеуге болады. Мысалы, кәсіпкердің қызметін қоғамның,
азаматгардың, ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және Т.б. мақсаттарда шектеуге ... ... адам ... ... ... (жерді бүлдіру, суды
ластау және т.б.), ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен
айналыспауы тиіс.
Жеке тұлғалар мен занды тұлғалардың кәсіпкерлік ... ... ... ... жою ... ... 26-бабының
4-тармағына, 40-бабының 2-тармағына және 44-бабының 3) тармақшасына ... ... ... 1998 ... 27 ... «Азаматгар мен
занды тұлғалардың кәсіпкерлік кызметпен еркін ... ... ... ... ... Осы ... ... қазақстан Республикасы
Үкіметінің қазақстан Республикасының заңнамалық ... ... және ... атқарушы органдарға кәсіпкерлік қызметпен
айналысатын ... ... ... алу ... ... ... ... актілер шығаруына тыйым салынған.
Жеке кәсіпкерлер мен қызметтің лицензия берілмеген түрлерін ... саны 10 ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттік бақылаушы органдардың, салық ... және ... ... ... ... ... ... жылда бір-ақ рет тексере алатыны белгіленді.
Орталық және жергілікті атқарушы органдардың барлық деңгейде:
1) меншік нысандарына қарамастан, қазақстан Республикасының заңнамалық
актілері мен халықаралық ... ... ... белгілеу жолымен жеке
кәсіпкерлер мен шағын кәсіпкерлік субъектілерінің қызметіне араласуына;
2) мемлекетгік ... ... жоқ ... кәсіпкерлік қызмет
түрлерімен айналысуға лицензиялар беру құқығын және заңнамлық ... ... ... ... ... ... тыс алынатын лицензия алдындағы
қызметті жүзеге асыруына, сондай-ақ осындай макс ат үшін ... ... ... ... ... ... этил ... сақтау
мен өткізуге, алкоголь өнімдерін сақтау мен ... ... ... ... өнімдер өндіруге, қызметті жүзеге
асыратын лицензия алдындағы қызметті ... ... ... ... тыйым салынады.
«Жеке кәсіпкерлік туралы» 2006 жылғы 31 қаңтардағы ҚР Заңы ... ... ... ... құқықтық, экономикалық және
әлеуметтік жағдайлар мен кепілдіктерді айқындайды. Заңның маңызды ... ... ... ... және ... пен ... мүдделерін
қорғау үшін қолайлы жағдай жасау. Заң жеке ... ... жеке ... ... ... ... ... мен жеке кәсіпкерлікке мемлекеттік бақылауды
көздейді.
Еңбек ету бостандығы - азаматтардың негізгі қүкыктарына ... ... ... қабілетті адамның өз еңбегімен өз ... ... ... бар ... ... «Әркімнің еңбек ету бостандығына,
қызмет пен кәсіп түрін еркін тандауына қүқығы бар» (ҚР Конституциясының 24-
бабы).
Сонымен, ... ету ... ... біріншіден, кәсіпкерлікпен
айналысу құқығын білдіреді. Екіншіден, әрбір еңбек ... ... ... ... ... немесе жеке кәсіпорынға, мекемелер мен ұйымдарға
жұмысқа орналасуға заңды мүмкіндігі бар ... ... ... ... адамның жұмысқа өз мамандығы бойынша орналасуына мүмкіндік ... ... атап ... жөн, 1995 ... ... ... ... ету міндеттілігін көздемейді. Заң мұндай адамдарды «арамтамақтар» деп
атаған еді. Бір кездерде олар үшін арнаулы ... ... ... ... Алайда, күштеу, барлық уақыттағы сияқты, игі нәтиже берген ... ... ... ... ... ... (нашақорлар, маскүнемдер,
ар-намыстан айрылып, азған адамдар) жұмыс істемеудің жолын тапты. Шамасы,
адамға ықпал ... екі жолы ... ... Ол - ... ... ... ... еңбек істегісі келмейтіндерді қоғаМДЬІҚ мінеу. Жалқауларды,
еңбекке сырт қараушыларды бүкіл халық сынға ... ... ... ... еткенді құдай да жақсы көреді», «Адамды еңбек асырайды, жатыпішердін
жамбасы тесіледі», «құдайға ... да, ... ет», ... ... құдайға да
жағасын- және т.б. Екінші әдіс - еңбексүйгіш адамды қалыптастыратындай,
қабілеті, икемі және талабы ... ... ... мүмкіндік беретіндей жағдай
(отбасында, қоғамда және мемлекетте) жасау.
Конституция, зандар адамның ... ... ... ... ... ... үшін ... шарты жасалады. Еңбек шартының ... ... ... ... бір ... ... ... немесе нақты бір
адамға жұмыс істеу үшін жалданады;
ол еңбек ... ... ... ... ол ... ... режиміне бағынады;
ол еңбекақыны шартта көзделгендей сан мен сапа бойынша алады; және
енбекақы заңмен белгіленген мөлшер ... ... ... ... ... жеке ... жұмысқа қолайлы жағдай жасайды.
Жалдаушы адам еңбек шартына қатысушылардьщ бірі болып табылады. ... ... өз ... қол қояды, өзіне қабылдаған еңбек ету (қызмет ... ... жеке ... ... Жұмысқа жалдану үшін, адам жұмыс
істеуге қабілетті болуы керек, яғни жұмысты қабілетіне ... өзі ... ... және ... міндетке жауап беруі тиіс.
Әкімшілік (мемлекеттік, кооперативтік ұйымдар, жеке кәсіпкер) еңбек
шартының ... ... ... ... ... Республикасы
Конституциясының 24-бабында мынадай қағида бар:
«Еріксіз еңбекке соттың ... ... не ... ... немесе соғыс
жағдайында ғана жол беріледі».
Жоғарыда айтылғандай, ешкімнің ешкімді зорлап жұмыс істетуге құқы ... ... - ... ... ... және саяси күкықтар туралы
халықаралық пактте көзделгендей: Ешкімді еріксіз немесе ... ... ... жол ... (З-а ... қазақстан Республикасының
Конституциясы бұл талапқа толық жауап береді. Аталған пактте мынадайда
қағида бар: ... үшін жаза ... ... қоса бостандығынан
айыру жазасы тағайындалатын елдерде, З-а тармақ осындай жаза ... сот ... ... ... ... ... тосқауыл болып
есептелмейді». Тиісінше, қазақстан Республикасының сот ... ... ... ... ... қағидасы халықаралық құқықтың жалпыға мәлім
нормаларына қайшы келмейді.
Төтенше немесе әскери жағдай жарияланған ... зан ... бір ... ... түрде орындау жағдайын қарастыра алады.
Мұндай мәжбүрлеу азаматтардың, ... ... ... ... және ... ... ... еңбектің уақытша сипатта болатынын айтқан жөн және адамның
денсаулығына нұқсан келтірмеуі, ... ... ... азап ... ... көрсетуге ұласпауы тиіс.
Демек, қазақстан Республикасының Конституциясы мен заңдары еңбек ету
бостаңдығын жариялай отырып, еңбек шартының еркіңдігіне де кепілдік ... ... ... ... ... орналасуын көздейді. Алайда,
рыноктік қатынас жағдайыңда, жеке кәсіпорын пайда болған ... ... ... ... келетіңдерді оған күштеп қабылдаттыруға жол берілмейді.
Жеке кәсіпорын (кәсіпкерлер) ... ... мен ... шығару
мәселелерін заң негізіңде өз қалауларымен шешеді. Мемлекет, бұрынғы Кеңес
өкіметі ... ... саны ... ... ... ... мен ... орналастыруға мүмкіндіктері жоқ. Соның
нәтижесінде жұмыссыздық пайда болады. Мемлекет ... ... ... сондықтан жұмыссыздарды жұмысқа ... ... ... ... ... ... қамтылуы туралы» 2001 жылғы 23
қаңтардағы қр Заңы халықты жұмыспен қамту саласыңда құқықтық, ... ... ... реттейді.
Заңда халықты жұмыспен қамту саласыңда мемлекеттің азаматтарды: 1)
кемсітушіліктің кез ... ... ... және тең ... ... ... ... қамтамасыз етуге; 2) жұмыссыздықтан әлеуметтік
жағынан қорғауға; 3) уәкілетті оргаңдардың араласуы ... ... ... оған ... жәрдем көрсетуге кепілдік беретіні жазылған.
Мемлекет халықтың нысаналы топтарының жұмыспен қамтылуын қамтамасыз
етуге міндеттенеді. Нысаналы ... ... ... аз ... 21 ... ... жастар, балалар үйлерінің тәрбиеленушілері,
жетім балалар мен ... ... тыс ... 23 ... ... ... ... толмаған балаларды тәрбиелеуші көп балалы ата-
аналар, ұдайы кутімді, көмекті немесе қадағалауды қажет ... ... ... ... ... ... ... (зейнеткерлікке
шығуға екі жыл қалғандар), мүгедектер, қарулы Күштер қатарынан ... ... ... ... және ... ... репатрианттар жатады. Жұмысынан айырылған немесе жұмысты алғаш
іздеушілер, сондай-ақ ұзақ үзілістен кейін ... ... ... деп танылып, тіркеле алады. Тіркелгеннен ... 8 ... ... адам ... ала бастайды. Жәрдемақы алудың мөлшері мен ... ... ... ... органдары жұмыссыздар үшін жұмыс
іздестіруі ... ... шығу ... ... ... ... ... жоғалтьшды. Кеңес мемлекеті халықтық мемлекет деп танылғандықтан, ол
халықтың мүддесін көздеуі, оны қорғауы, оның сұранысын қанағаттандыруы тиіс
болды. ... ... да, ... ... ... да толқу, ереуіл
ұйымдастыруға құқығы болмады. Алайда, мемлекеттік кәсіпорындар адам еңбегін
қанады, еңбегі ушін ақыны толық ... ... ... ... ... ... ... жасалған жоқ. Кеңес азаматтары шырайлы болашаққа ... Егер ... ... ... ... жақсартуды талап еткендер шыға
қалса, оларды қылмыскер ретінде ... ... 60 ... ... ... ... ... қаталдықпен басты. Демек,
өздерінің экономикалық ... ... ... оны ... ... ... ... құқы болған жоқ. Еңді әркім өзінің еңбек ... ... ... ... ... ... ... да құқылы.
Ереуіл - жұмысшылар мен қызметкерлердің заңды талабын кәсіпорынның,
мекемелердің ... ... ... ... ... ... Оның ... мемлекеттік сияқты, жеке кәсіпорыңдардың
қызметкерлері де ереуілді жариялай ... ... ... ... ... ... тиіс.
Ереуілшілер басқа азаматтардың занды мүдделерін ... ... және ... зиян келтірмеуі, қоғамдық тәртіпті бұзбауы,
басқада заңсыз әрекеттер жасамауы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... де ереуілшілерге осындай талаптар
қойылған: « .. мемлекет әр ... ... ... жүзеге асырылатын
жағдайда ереуілге шығу қүкын қамтамасыз етуге міндеттенеді».
Азаматтардың демалыс құкығы. Қазақстан ... ... ... ... ... регламенттейді, оның үстіне
демалыс туралы заң мемлекеттік ... ... және жеке ... да
қамтиды. Демалыс уақыты - қызметкердін ... ... ету ... ... ... ... оны ... қалауы бойынша
пайдаланатын уақыт ы.
Демалыс уақытының мынадай түрлері бар.
Жұмыс күні ішіндегі үзіліс. ... ... бір ... кем ... және ... ... ... ортақ демалыс күні - жексенбі. Аптасына 5 ... ... ... ... - ... күні деп ... Жұмыс уакытының
ұзақтығы 40 сағаттан аспауы ... ... ... - кем ... 18 жұмыс күндік демалыс.
Нормативтік қүкыктық актілермен қызметкерлердің жекелеген санаттарына
арналып демалыстың өзгелей ұзақтығы ... Жыл ... ... ... оның ... жұмыс берушілердің жеке еңбек, ұжымдық шарттарымен
және актілермен көзделуі ... беру ... ... ... қызметкерлерге емтихан қабылдау,
диплом жобаларын (жұмыстарын) дайындау мен қорғау, оқу орнын бітірушілердің
емтихан тапсыруы кездерінде ақылы немесе ... ... ... мүмкін.
Азаматтардың тұрғын үйге құқығы. Иманды болғысы келетін мемлекет әр
азаматына қолайлы жағдай жасауға, олардың әрқайсысының ... үйі ... ... Міне ... ... ... мемлекеті азаматтардың тұрғын
үйге күкына мынадай кепілдік береді.
1. Азаматтар тұрғын үй ... ... ... ... ... ... үй ... пәтер алуға құқыл ы.
2. Тұрғын үйден қуып шығуға кім-кімге болсын тыйым салынады. қуып шығу
занда көзделген жағдайда ғана ... ... ... ... үйді ... ... айрылған немесе ол
мүмкіндік шектелген жағдайда заңсыздықтың тоқтатылуы туралы ... ... Егер ... үйі ... ... ... ... алынатын
болса, мемлекет оның құнын қайтаруы немесе пәтер беруі тиіс.
Азаматтардың тұрғын үйге құқығы ... ... ... ... үйді
пайдалануға байланысты міндеттер де жүктеледі. Олар тұрғын үйді белгіленген
мақсатта пайдалануы, тұрғын үйді күтіп, тұрғын үйді ... ... ... ... ... ... ... салықты төлеуі тиіс.
Рыноктік қатынасқа көшуге байланысты мемлекеттің тұрғын үй жөніндегі
саясаты айтарлықтай өзгерді. Енді ... ... ... бәрін
бірдей тұрғын үймен қамтуды міндетіне ала алмайды. ... ... өз ... өз қаражатымен өздері пәтер алуы тиіс. Мемлекет
азаматтарының тұрғын үй ... ... ... ... ал халықтың тұрмысы төмен қабатына пәтер ... ... ... ... құқығы. Бұл құқық мемлекеттік
денсаулық сақтау мекемелерінде көрсетілетін тегін медициналық көмек арқылы
жүзеге ... ... ... ... ... мемлекет көрсетті, яғни
барлық денсаулық ісі мемлекеттің қолында болды. Енді мемлекеттік ... ... ... ... ... т.б.) ... жеке
медициналық мекемелер құрылуда. Әрине, ... ... ... ... ... ... медициналық білімі барлар құруы және
заңда белгіленген тәртіппен құрылуы тиіс. Әрине, жеке ... ... бір ... акы ... орай, өздеріне азаматтардың денсаулығын сақтау міңдеті
жүктелген органдар мен лауазымды адамдар ол міндетін барлық ... ... ... Бейберекетсіздік, кәсібилігінің төмеңдігі, ... ... ... ... ... ... ... апатты
жағдайға душар етуде немесе душар етуі мүмкін. ... ... ... ... жауапқа тартуы тиіс.
Барлық саладағы дағдарыс жағдайында денсаулық саласының жаңа ... ... ... ... ... ... Мұны медициналық
көмекке мұқтаж әр адам ... ... ... ... ... ... жерлердегі оргаңдары халықтың ... ... ... жасауы тиіс. Бұл - олардың конституциялық міңдеті. Әйтпесе, тек
адамдардың, әсіресе жеткіншек ұрпақтың денсаулығы төмендеп қана ... ... да ... ... Ал ... ... бұл жұмысты жоспарлы
және жүйелі түрде жүргізгеннен әлдеқайда көп қаржы мен күш жұмсауды қажет
етеді. ... ... ... ... көп ... ... ... жергілікті мемлекеттік оргаңдардың белсеңді
қызметіне байланысты. Қазақстан Республикасының Денсаулық ... ... ... және ... ... ... заңдары мынадай
міндеттер: 1) балалар өлімін қысқарту, ... ... ... ... ... ету ... ... 3) жұқпалы, кәсіби аурулардың алдын
алу және ... жою ... ... 4) барлық адамдарды н денсаулығын
сақтау үшін қолайлы жағдай жасау, сырқаттанған кезде медициналық ... ... ... ... құқы, сондай-ақ азаматтардың әр түрлі жолдарды
(бұқаралық ақпарат құралдары, ... хат және т.б.) ... ... ... ... ... алатындығын білдіреді.
Қазақстан мемлекеті азаматтардың денсаулығына қатысты мәселені басты
назарда ұстайды. «Азаматтардың денсаулығын сақтау ... 2006 ... ... қр Заңы ... ... азаматтарының денсаулығын сақтау
саласындағы қатынастарды жүзеге асырады, мемлекеттік ... жеке ... ... ... ... ... ... конституциялық
құқығын іске асыруға қатысуын регламенттейді. Заң осы салада мынадай
негізгі:
- қолжетімді және ... ... ... көрсету;
- мемлекеттің, жұмыс берушілер мен азаматтардың жеке және ортақ
денсаулықты ... мен ... ... ... ... ... ... тегін кепілді медициналық
көмек көрсетуді қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... ... ... нысаналылығы;
- сектораралық өзара қатынасы;
- пациенттердің құқықтарын қорғау принциптерін қамтиды. 2006 ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетудің кепілді
көлемінің тізбесі бекітіліп, қолданысқа енгізілді.
Халықтың денсаулығының негізі - қоршаған табиғи орта.
Оның жағдайы қаңдай болса, адамдардың ... да ... ... өмір ... мен денсаулығына қолайлы айналадағы
ортаны қорғауды мақсат етіп қояды» ... ... 40 - 50 ... ... ... ... зор, орны ... келтірілді. Ол - Кеңес мемлекетінің тар өрісті саясатының көрінісі.
Тың жерді игерудің нәтижесінде оның ... ... ... ... ... ... ... бойы қордаланған жер шұрайын сорып әкетті.
Шаруашылықтар жайылымдық жерден ... Су ... ... пайдаланудың
нәтижесінде Арал теңізі құрьщы. Тіпті Азияның ертедегі құл ... өзі суды ... үшін ... ... жүргізген
еді. Ондаған жьmдар бойы атом қаруын сынаудың ... ... ... су ... улаңды. Мүның бәрі адамдардың денсаулығына
кері әсер етті. Бүгінгі ұрпақ ... ... ... шегіп отыр, ол
келер ұрпаққа да жалғаспақ. Азаматтардың ... ... ... өмір ... ... құқы ... Конституцияда жарияланғаңдардың бәрін
жүзеге асыруда, біріншіден, егемен қазақстан мемлекеті ... ... ... жат ... ... шеккендерге жеңілдіктер беруі
керектігін білдіреді. Екіншіден, қазақстан мемлекеті алда ... ... ... жол бермейтіңдей саясат жүргізуі тиіс[8].
Алуан пікірлі демократия, бір партияның үстемдігінен арылған жағдайда
қоршаған ортаны қорғауда халықтардың ... ... оның ... ... орны ... ... ... іс жүзіне
асырылуы үшін, оған тосқауыл қоятындармен күресте азаматтардың өздері
белсенділік көрсетулері ... ... ... ... ... ... және ... қоршаған ортаны қорғау жөніндегі өз
міндеттемелерін абыроймен орындамай тын мемлекеттік ... ... ... ... ... санитарлық инспекция, жергілікті
органдар жанындағы экология ... ... және ... ... Тағы бір ... - жасына қарамастан әр адамның табиғатқа
жанашырлық ... ... ... ... ... ... елеулі үлес қоса
алатындығын (орманда өрт болмауына, су ... ... және ... ... 1999 ... 7 ... ҚР Заңы білім беру саласындағы
қоғамдық қатынастарды реттейді, осы саладағы мемлекетгік саясаттың ... ... және ... ... ... ... конституциялық құқығын қамтамасыз етуге бағытталған'. ... ... ... ... ... принциптері мыналар болып
табылады: 1) қазақстан Республикасының барлық ... ... ... ... 2) ... азаматтың интеллектуалдық дамуы, психикалық-
физиологиялық және жеке ерекшеліктері ескеріле отырып, халықтың барлық
деңгейдегі білімге қол ... 3) ... ... ... ... 4) ... ... ынталандыру және дарындылығын дамыту; 5) білім ... ... ... ... ... беру ... оқу мен тәрбиенің бірлігі; 6) білім беру ... ... ... оқу мен ... ... ... беру бағыттары
бойынша алуан түрлі болуы; 7) білім беруді басқарудың демократиялық сипаты;
8) білім ... ... ... 9) ... ... және ... 10) ... беру жүйесін ақпараттандыру.
Білім беру ұйымдарында ... ... мен діни ... ... құруға және олардың кызметіне жол берілмейді.
Мемлекет азаматтардың тегін жалпы орта білім мен кәсіптік бастауыш
білім ... ... ... Ол ... ... білім беру
тапсырысына сәйкес конкурстық ... ... ... ... ... ... ... оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім алуға кепілдік береді.
Әрине, ... мен ... ... ғана ие емес. «Білім туралы» ҚР
Заңында ... мен ... ... ... ... ... түсу жалаң максатемес. Адамға керегі білім туралы ... ... ... ... - оқу ... ... ... жабдықтарына,
оларды қальmты ұстауына, жөндеуіне, окытушылардын жалақысына, ... тағы ... әр ... ... ... дәрігерлік,
заңгерлік және тағы басқа салаларда жоғары білікті мамандар ... ... ақша ... ... мен студенттердің міндеті - беріліп оқу,
терең білім алуға ... ... ... ... ... ... оқу
орнының ішкі тәртібінің ережелерін сақтау. Сонымен бірге ... ... - ізгі ... тәрбиеленген мәдениетті адам болып ... ... ... ... ... жүктеледі:
рухани қуаты мен талантының жарқырап көрінуіне, ізгі дәстүр негіздерін
қалыптастыруға, әр ... ... ... ... ... ... отбасы, қоғам мен мемлекет алдындағы өзінің
борышын, қоғамның ... ... ... қатысу қажеттігін түсінуіне
тәрбиелеу;
оқушылардың қазіргі заманғы деңгейде жалпы және арнаулы білім ... ... ... және ... мәдениетті зерттеп, халықтық әдет-
ғұрыптар мен дәстүрлерді меңгеруіне ... ... ... ... ... ... Конституция жеке білім беру
жүйесін: мектептер, колледждер, университеттер және басқа оқу ... ... ... Жеке ... беру ... жеке ... қаржысымен
күрылады. Жеке оқу орындарында білім ақылы ... ... ... ... ... оны ... ... басқарады. Олар
білімді көлемі жағынан да, деңгейі жағынан да ... ... ... аз және ... ... ... Тек сондай жағдайда ғана оларды
ашуға және қызмет істеуіне рұқсат етіледі, ... ... ... ... ғана зандық күші болады. Мемлекеттік сияқты жеке ... да ... ... ... ... беру ... ... да нормативтік құқықтық ... ... ... ... және ... процесін жүзеге асыруы тиіс. Олар бұзылған
жағдайда, құзыретгі органдардың шешімімен ондай оқу орындары ... ... ... және жеке оқу ... ... болуы түсінікті.
Мұндай бәсекелестік оқушылардың білімін жақсартып, терендетуіне ықпал етуі
тиіс. Әрине, ... ... оқу ... салыстырғанда терең және
түбегейлі білім алу үшін ақылы түрде оқиды. Сондықтан, мемлекет, бәсекеге
төтеп ... ... ... оқу ... ... ... ... білім сапасын көтеруі қажет.
Азаматтардың көркем, ғылыми және техникалық шығармашылық құқығы ... айта ... жөн. ... ... ... ... үмтылысын
қолдайды. Ұлттық Ғылым академиясында, университеттерде, ғылыми орталықтарда
мемлекеттің қолдауына сүйенген ... ... ... ... ... мемлекет азаматтардың өнертапқыштыққа, жаңалық ашуға, ғылыми
еңбектер мен көркем шығармаларға авторлық құқығын ... ... ... ... ... ... жаңа ұғым - ... меншік ұғымы пайда болды.
Ол да азаматтардың мүліктік меншігі сияқты ... ... ... мен ... ... ұғымының өзінде азамат пен мемлекеттің өзара ... ... мәні бар. Еске ... ... - ол ... ... тұрақты саяси-құқықтық байланысы. Тиісінше, азаматтар бірінші
кезекте өзінің мемлекетімен тұрақты саяси байланыста болады. Мұндай ... ... ... ... пен ... яғни ... ... демократиямен тығыз байланысты құқық пен бостандықты білдіреді.
Ауьшда, кентте, ... ... ... мен ... ... ... ... кеңірек араласқан сайын демократияның мүмкіндігі
де кеңейе түседі. ... ... құру ... қазақстан
азаматына саяси сипаттағы айтарлықтай кең мөлшердегі құқық пен бостандық
кепілдігі берілген.
Мемлекетті құрудың ең ... ... - ... органдарды
қалыптастыру. қазақстан азаматы барлық: аудандық, қалалық, ... ... ... ... ... ... қалыптастыруға тікелей қатысады.
Аталған өкілетті органдарды сайлауға жасы 18-ге толған азаматтар
қатысады. Азаматтардың бұл ... ... ... ... жынысына,
лауазымына, мүліктік жағдайына және басқаларына қарап шектелмейді. Егер
кімде-кім азаматтық сайлау ... ... ... онда ол ... ... ... ... қазақстан Республикасының қылмыстық
кодексі азаматтың сайлау қүкығын жүзеге ... ... ... жаза ... Бұл ... ... беру, депутаттыққа
кандидаттардың ... ... ... ... ... кезінде кедергі келтіру түрінде көрінуі мүмкін.
Кедергі келтірудің күштеу, алдау, қорқыту, сатып алу ... де ... ... ... ... азаматтары тең құқықта қатысады.
Әр адам бір дауысқа ие жергілікті ... ... және ... ... ... ... тек бір рет дауыс береді.
Республика азаматының саяси құқығына бейбіт жиналыстар, митингілер,
демонстрациялар, ... ... ... тұру ... жатады. Бұл
шаралар белгілі бір мәселелерді шешу ... ... еркі мен ... мақсатында жүргізіледі. Мысалы, сайлаушылар депутаттыққа кандидатты
талқылау ушін; ... ... жеке ... ... ... ... саясатына көзқарасын білдіру, мемлекеттік органдардың
зандары мен шешімдерінің жобаларын талқылау үшін жиналуы ... ... ... ... ... ... ... өз еріктерімен
демонстрацияларға шығулары мүмкін. Мемлекеттік ... ... ... ... кедергі келтірмеулері тиіс.
Бостандық, алайда, анархия, бетімен кетушілік емес. Тәртіпсіздік
ұйымдастыруды көздейтін, заңға қайшы ... ... ... ... ... тыйым салынады.
Сөз жоқ, азаматтардың әр түрлі қоғамдық бірлестіктер құру құқығының
саяси мәні бар. Мәселе мынада, бұл ... ... ... ... ... өміріне қатысуға, атап айтқанда, өкілетті
органдарды қалыптастыруға, қазақстан Республикасы ... ... ... ... және т.б, ... бар. ... ... өз еріктерімен кіреді, сондықтан олар солардың бастамасымен
құрьтады. ... ... ... мен ... ... ... ... етіп әзірлейді.
Мемлекеттік қызметке кіруге тең құқық қазақстан Республикасы
азаматтарының ... ... ... бірі больm табылады.
Конституцияда мемлекеттік қызмет туралы бірқатар негіз боларлық ... Онда ... ... ... ... ... талап тек
лауазымдық міндеттер сипатымен ... ... ... ... ... асыру, мемлекеттік қызметті
ұйымдастыру негіздерін мемлекеттік қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... ... мақсатында 1999
жылғы 23 шілдеде «Мемлекеттік ... ... ҚР Заңы ... ... ... ... беріледі. қазақстан Республикасында
мемлекеттік ... ... ... мен олардың аппараттарындағы
азаматтардың Конституция негізінде жүзеге асыратын және ... ... өзге де ... мен ... ... ... кәсіби қызметі. Занда лауазымдық өкілеттігін мемлекеттік органның
атынан жүргізетін қазақстан ... ... ... ... ... ... қызмет туралы» ҚР Заңында мемлекеттік ... ... Бұл ... ... ... ... құқықтары мен міндеттеріне, мемлекеттік қыэмегкерлермен
күкыктық байланыс орнатқан субъектілерге қатысты үш ... ... ... ... ... бірінші топқа мынадай принциптер
жатады: а) зандылық, яғни мемлекеттік қызмет мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... ... да
нормативтік құқықтық актілерін ... ... ... ... ... ... ... тұтастығы; ол мемлекеттік биліктің ... ... және сот ... ... қарамастан
кызметтін тұтас жүйесін ұсынатындығын білдіреді; б) мемлекеттік кызметтің
үздіксіздігінің мемлекеттік кызмет ... ... ... ... ол бір ... ... ... оның
орнына екіншісінің келуімен мемлекеттік қызметтін үздіксіздігін білдіреді.
Принциптердің екінші ... ... ... а) ... ... ... өздерінің қабілетіне және кәсіби даярлығына ... ... ... ... тең ... баршаға жол ашықтық
кез келген азамат кез келген мемлекеттік кызметке кіре ... ... ... ... қызмет, жоғарыда айтылғандай, азаматтардың мемлекеттік
органдардағы кәсіби қызметі. Тиісінше, мемлекеттік қызметке кіргісі келген
азаматтың нақты ... ... ... әзірлігі және қабілеті болуы
керек; ә) мемлекеттік қызметке қатысты ... ... ... ... тұрған оргаңдардың өкілеттігі шегіңде олардың шешімдерін орындауға
міндетті; б) мемлекеттік қызметті жүзеге ... ... ... ... ... ... ... халықтың көз алдында, жария жүргізілуі керек.
Сонымен бірге, әрине, жариялауға болмайтын мемлекеттік ... ... ... ... ... азаматтардың мемлекеттік қызмет көрсетуіне
қатысты ережелер жатады. Ол азаматтардың ... ... ... ... мемлекет мүддесінен жоғары тұратындығы. Бұл принцип
мемлекеттің әлеуметтік мемлекет болып жариялануына н және ... ... ... етуі тиіс ... туындайды. Мемлекеттік қызмет
азаматтардың күкықтары мен ... ... ... ... ... ... ... және бостандықтарымен бірге олар өз
еріктерімен орындауы тиіс ... де бар. ... ... ... ... міндеттерін орыңдауларын талап ету ... ... ... ... атынан әрекет етеді, оларға
мемлекет берген өкілеттікті жүзеге асырады. Сондықтан мемлекеттің ... ... ... үшін ... қызметкерлерге ерекше жауапкершілік
жүктеледі. Осыны ескере отырьm, заң мемлекеттік ... ... ... ... ... де жүктейді. «Мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ
қызмет этикасының нормаларын сақтауға міндетті екендігі атап көрсетілген.
Қазақстан Республикасының Президенті 2005 жылғы 3 ... ... ... ... туралы» Жарлық қабылдады. ... ... ... ... ... ... ... еркін қарым-қатынас жасау азаматтардың маңызды
құқы. қазақстан Үкіметі 1999 жылғы 27 қаңтарда Орталық және ... ... ... қабылдау ережесін бекітті". Бұл ереженің
мақсаты азаматтардың ... ... ... ... ... ... қанағаттаңдыру жөніндегі жұмыстарды жақсартуда орталық ... ... ... ... рөлі мен жауапкершілігін көтеру
болып табылады. Аталған Ережеге ... ... ... ... және ... ... ... бір рет азаматтарды
кабылдау рәсімі өтеді. Орталық және жергілікті әкімдіктерде де ... мен ... ... ... қабылдайды. Азаматтың
Премьер-Министр мен оның орынбасарларының жеке қабылдауына ... бар. ... ... ... облыстар, Астана қаласы мен
Алматы қаласы басшылары ... осы ... ... ... ... Премьер-Министр Кеңсесіне тоқсан сайын ақпарат берілуі осы Ереженің
іске асуының кепілі болып табылады.
2007 жылғы 12 қаңтарда қазақстан Республикасының ... ... ... ... өтініштерін қарау тәртібі туралы» Заңға қол қойды. Заңда
өтінішке мынадай ... ... ... - ... ... ... лауазымды адамға жеке немесе ұжымдық хат арқылы, ауызша ... ... ... қол қою ... ... ... өтініш, шағым,
сауал немесе пікір». Олардың бәрі ... және ... ... ол ... ... ... ... қарау мерзімі белгіленеді. Субъектілер мен
лауазымды адамдар: 1) ... ... және ... 2) ... ... ... ... 3) қабылданған шешім туралы хабарлауға; 4)
өтініш жасаушының қудалануының алдын алуға; 5) ... оңда ... ... бар ... адамдарға жібермеуге және т.б. міңдетті.
Аталған Заңды іске асыру үшін ... Бас ... ... және ... есеп ... ... ... оргаңдардың
азаматтардың өтініштерін қарауын бақылау мен ... ... ... ... ... ... ... есебі»
жүйесін енгізді. Бұл шаралар мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуға
жәрдемдесуі ... ... ... ... әскери кызметке, қарулы
Күштерге, басқа әскер мен ... ... ... ... ... ... түрде баруға құқылы. 2001 жылғы 20 наурыздағы
«Келісім-шарт бойынша әскери қызмет туралы» ҚР Заңыңда келісім-шарт ... ... ... ... қызметшілердің құқықтары мен міндеттері
көзделді. Атап ... ... ... ... ... ... қызметші, осы Заңмен ... ... ... ... және ... кепілдік берілген күкыктар мен бостаңдықтарды
пайдалануға; комаңдирлердің жеке басының қадірін құрметтеуге, олармен әділ
қарым-қатынас жасауға; ақшалай және ... ... ... ... қамтамасыз етілуге, зейнетақымен қамтамасыз етілуге, өмірі
мен денсаулығының қорғалуына және басқаларына құқылы. ... ... ... ... құрамы, прапорщиктер мен мичмандар, әскери ... ... ... ... ... мен ... бөлінеді. Келісім-шарт бойынша әскери қызметке алынған адам
кем дегеңде 19 жаста болуы тиіс. Келісім-шарт З, 5. 10 ... ... ... 17 ... жасалуы мүмкін.
Азаматтардың құқық тәртібін қамтамасыз етуге қатысуы үшін күқықтық
негіз жасалды. 2004 жылғы 9 ... ... ... ... ... қатысуы туралы» қР Заңы қабылданды, Осы Заңға сәйкес,
азаматтардың ... ... ... ... олардың ішкі істер
оргаңдарына ерікті ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге қатысушы азамат өз қызметін заңдылықты сақтау,
адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... ... органдардың, ішкі ... ... ... ... қамтамасыз етуге қатысу
мәселесі жөніңдегі өкілеттігі айқындалған. Азаматтардың қоғамдық тәртіпті
қамтамасыз етудегі ... мен ... ... осы ... ... ынталандыру шаралары белгіленген.
Қорытынды
Адам мен азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтары ретiнде
осы субъектiлердiң ... ... ... мен ... Кейде бұл құқықтарды тұлғаның негiзгi құқықтары ... деп ... да, Ата ... ... мен ... ... ... Қазақстандағы азаматтарды құқықтық қорғау, олардың құқықтары ... ... ... ... ... заң ... қиын емес. Конституцияның 98 бабының 30 бабында адам құқықтары мен
бостандықтарының көрiнiс табуы осының ... ... емес пе? ... ... ... ... өзiн демократиялық,
зайырлы, құқықтық және әлеуметтiк мемлекет ретiнде ... оның ... ... – адам және ... ... ... мен ... Конституцияның 12-бабының 2 тармағында: «Адам құқықтары мен
бостандықтары әркiмге ... ... ... ... ... ... мен өзге де ... құқықтық актiлердiң мазмұны мен қолданылуы
осыған қарай анықталады» делiнген.
Бiрақ, өкiнiшке орай барлық жағдайда ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары сақтала бермейдi, ... ... ... ... ... ... нүктенi қоятын орган
болғандықтан iс қарау барысында осындай келеңсiздiктерге куә болуға ... ... ...... ... орын алатын
келеңсiздiктерге тоқталып өтсек.
Әкiмшiлiк құқық бұзушылық туралы заңдардың мiндеттерi – адамның ... ... ... мен заңды мүдделерiн, қоғамдық тәртiп
пен қауiпсiздiктi, ... да ... ... ... ... ... ... жасалуының алдын-алу болып табылады.
Жалпы сот тәжiрибесiнде жиi кездесетiн ... ... ... (ҚР ӘҚБТК-нiң 330-бабы), екiншiден, полиция қызметкерлерiнiң ... мен ... ... ... ... ... немесе талабына
қасақана бағынбау (ҚР ӘҚБТК-нiң 355-бабының 2 бөлiгi), үшiншiден, қоғамдық
орындарда спирт ... iшу ... ... ... ... қадiр-
қасиетiне әрi қоғамдық имандылыққа нұқсан келтiретiндей мас күйiнде келу
(ҚР ӘҚБТК-нiң 336 - ... 3 ... ... ... жылы Арал аудандық сотында барлығы 539 адам жөнiнде ... ... ... ... ... iшкi ... ... келiп түскен
әкiмшiлiк iстер бойынша 2005 жылы ұсақ ... ... 84 адам ...... ... iшiнен 47 адамға байланысты әкiмшiлiк iстер
қысқартылған. Сондай-ақ, 2006 жылдың 6 ... ұсақ ... ... ... ... ... iс қаралса, 9 адамға ... ... ... ... қызметкерлерiнiң өз қызметi мiндеттерiн ... ... ... ... ... қасақана бағынбау құрамы бойынша 35
адам жөнiнде әкiмшiлiк iс қаралса, 18 адам ... ...... Республикасының Конституцияның 16-бабында «Әркiмнiң өзiнiң
жеке басының бостандығына құқығы бар. Заңда ... ... ғана ... ... ... ... санкциясымен тұтқындауға және ... ... ... ... сотқа шағымдану құқығы берiледi.
Прокурордың санкциясынсыз адамды жетпiс екi ... ... ... ұстауға болады» делiнген. Конституцияның осы нормасы қылмыстық
... ... ... ... заңнамаларында да көрiнiс тапқан.
Сот тәжiрибесiнде көп кездесетiн және ерекше қынжылтатын жағдай, ол,
әкiмшiлiк құқық ... ... ... ... ... сотқа келмей
қалуы мүмкiн т.б негiздермен 2 тәулiк, яғни 48 сағат ... ... ... айып ... бiрi ... ... қамауға алынатын
әкiмшiлiк iс қаралғанға дейiн, бiрақ 48 сағаттан аспайтын ... ... ... ... Бiрақ, заңның бұл тетiгiн жалпы
қолдануға болмайды ғой. Мысалы, ең жиi, тiптi күнделiктi кездесетiн ... мас ... ... ... ... ... ... Тәртiп сақшылары әлгi адамның әрекетiнде ешқандай құқық
бұзушылықтың құрамы ... бiле тұра ... ... ... ... ... ... алып кетiп, 48 сағат ұстап, сотқа алып келедi.
Тағы бiр тоқтала ... ... ... ... ... ... қоғамдық
тамақтандыру орындары демалыс үшiн, жақсы уақыт өткiзу үшiн арналған.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... рұқсат еткен. Алайда, қала тұрғындары кафеден шықса болды, «iшiп
алыпсың, арақтың иiсi ... тұр» ... ... ...... ... ... сот өндiрiсiндегi әкiмшiлiк ... ... ... ...... сот ... ... iстердiң бiразы әкiмшiлiк ұстауға ұшыраған ... ... ... ... ... ... ... iс-
әрекет болмауына байланысты өндiрiстен қысқартылатынын көрсетедi. Сонда осы
адамдар не себептi негiзсiз ... ... Бұл ... және ... ... ... мен бостандығына, адамға ... оның ... ... қол сұғу емес пе, осы ... оған
моральдық зиян келтiрiлiп тұрған жоқ па? деген сауал туындайды.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының «Соттардың моральдық ... ... ... ... ... 21 ... 2001 жылғы нормативтiк
қаулысында: «Бұзылуы, айырылуы немесе кемiтiлуi азаматқа ... ... әкеп ... ... емес ... ... деп азаматқа
тумасынан немесе заңға сәйкес тиесiлi және оның жеке ... ... ... мен игiлiктердi түсiну қажет. Адам тумасынан ... өмiр ... ... ... ... жеке басына
қол сұқпаушылықты жатқызуға болады» делiнген. Осы ... ... ... зиян деп ... ... ... оған ... мүлiктiк
емес игiлiктер мен өзiндiк құқықтардың кемiтiлуiнен немесе олардан айырудан
туындаған жан немесе тән азабын түсiну қажет. ... жан ... ... ... ызалануға, түңiлуге, ашуға, ұятқа, қажуға, жайсыздыққа
және т.б ... ... ... ... жан ... ... қажет. Мұндай сезiмдер тiкелей жәбiрленушiнiң өзiне
немесе оның жақын туыстарының өмiрi мен ... ... ... қол
сұғуға, бас бостандығынан заңсыз айыруға немесе шектеуге не емiн еркiн
жүрiп-тұру құқынан заңсыз ... т.б ... ... ... ... ... ... Әкiмшiлiк құқық бұзушылықтар туралы
кодексiнiң 620-бабының талабына сай ... ... яғни ... ... ... ... iшiп ... қоғамдық орындарда адамның қадiр-
қасиетi мен қоғамдық әдептi қорлайтын мас ... ... ... iшкi ... ... ... жүзеге асыратын жұмысы. Бұл тұрғыда, ҚР
ӘҚБТК-нiң 16-бабының 1 бөлiгiнде: «Ешкiмдi де осы ... ... мен ... ... ретте әкiмшiлiк ұстауға, iшкi iстер органына
немесе басқа мемлекеттiк органдарға алып келуге, ... жеке ... ... ... заттарын тексеруге болмайтыны» көрсетiлген. Демек кез-келген
азаматтың мас ... ... заң ... ... ... Не әкiмшiлiк,
не қылмыстық iс жүргiзу заңдарында ... мас ... оның ... оның ... ... жүргiзiп, анықталған дәлелдеменi алуға
ешкiмге құқық берiлмеген. Бұл, бiрiншi мас ... ... ... ... ... ... толтырып, олардың әрекеттерiн заң талабына
сай рәсiмдемейтiндiктерi, екiншiден, азаматтың мас күйiн пайдаланып, ... ... ... ... ... ... ... Конституциясының 13-бабының 1 тармағында:
«Әркiмнiң ... ... ... ... құқығы бар және өзiнiң
құқықтары мен бостандықтарын, қажеттi қорғанысты қоса алғанда, заңға қайшы
келмейтiн ... ... ... ... 2 ... ... өз
құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына құқығы бар» делiнген.
Жалпы, жоғарыдағыларды қорыта келе ... адам мен ... ... ... мен ... сақтап, қорғау әрбiр
мемлекеттiк органдар мен лауазымды тұлғалардың, ... ... ... ... тиiс. Адам мен ... ... мен
бостандықтарын ұлық тұтқанда ... бiз шын ... ... ... ... аламыз.
Әдебиеттер мен нормативтік құқықтық актілер:
1. 1995 жылы 30 ... ... ... ... Конституциясы»;
2. 1998 жылы 7 қазанда « ... ... ... ... Н. Ә. Назарбаев Қазақстан-2030. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы
Егемен Қазақстан, 11.10.1997ж.
4. ҚР ... ... ... жолдауы, 1 науырыз 2006 ж. //
Егемен ... 2 ... ... Г.С. ... ... РК. А., 1998г.
6.Сапарғалиев Ғ.С. ҚР Конституциялық құқығы. А., 2004 ... ... Е.И., ... О.Е. Конституционное право РФ. М., 1996г
13.Коваленко А.И. Конституционное право РФ. М., 1995г.
14. ... С.К. ... ... РК. ... ... Амандықова С.К. ҚР Конституциялық құқығы. Астана, 2001ж.
16.Сапаргалиев Г.С. Конституционное право РК. А., 1998г.
17.Сапарғалиев Ғ.С. ҚР ... ... А., 2004 ... Е.И., ... О.Е. ... ... РФ. М., 1996г
19.Коваленко А.И. Конституционное право РФ. М., 1995г.
20. Амандыкова С.К. Конституционное право РК. Караганда, 1998г.
21. Амандықова С.К. ҚР ... ... ... 2001 ж.
-----------------------
[1] Права человека. Сборник международных документов. М., МГУ. 1986.
[2] Әр адамға тумысынан жазылған құқықтар мен ... ... оның ... ... ... не ... қарамастан,
қазақстан Республикасы аумағында тұратын барлық адамдарды да қамтитындығын
қазақстан ... ... ... түсіңдіріп берді. //Вести
Парламента, 1996. NQ 16-17. құжат 345.
[3] Адам ... мен ... ... ... ... ... бостандығынан ешкімнің, оның ішінде мемлекеттің де, Конституция мен
соның ... ... ... ... ... ... алмайтыңдығын білдіретінін Конституциялық Кеңес түсіндіріп берді
//Вести Парламента, 1996, NQI6-17. ... ... Пейн ... құқы» деген эссесінде (1791 ж.) табиғи құқыққа мынадай
анықтама береді: «Табиғи құқықтың мәні мынада, ол ... ... ... ... ... Оған ... зияткерлік құқық, немесе рух құқы, яғни
жеке тұлғаның ләззат пен ... ... қол ... жатады, өйткені
мұның Ө!і өзгелердің табиғи ... ... ... Т. ... М., 1959. ... Бәрінің де заң мен сот алдыңда тең екендігі туралы конституциялық
норманы тараптардың, оның ... ... ... ... ... сот ... теңдігі ретіңде түсінуге болмайды.
Конституцияның 14-бабының ... ... ... ... ... ... көлемін белгілемейді, адам мен азаматтың мәртебесіне
жатады. Қазақстан Республикасының Конституциясы ... ... ... ... жауапкершілігін жүктейді, сөйтіп оның іс ... ... ... І-тармағы). Бұл өкілеттік іс жүргізу
(азаматтық және қылмыстық) заңдарыңда нақтыланады. Конституциялық Кеңестің
Казақстан Республикасы ... ... ... ... ... және басқаларын ресми түсіңдіру туралы 1997 жылғы 6 наурыздағы
қаулысы.
[6] Конституциялық Кеңестің ... ... ... ... І-тармағын, 12-бабының 2-тармағын ресми түсіндіру туралы қаулысы //
Казакстан Республикасы Парламентінің Жаршысы, 1996. NQ 16-17. 345 құжат
[7] қазақстан Республикасы ... ... ... пен қадір-касиет
туралы нормасын лауазымды адамдар пікір еркіндігін ... ушін ... ... ... ... орын ... Ғылыми кеңестің отырысында
профессор Білім ... ... ... ... ... ... патология рухын өмірге кері өкелуші» деп атады. Профессорға
қарсы іс қозғалды. Адам қүқы жөніндегі уәкілетті ө::іл ... ... ... ... тіл тигізген профессорға қатысты шешім ... ... ... былай қойылды, саясаткерлерді сынаудың қандай
шегіне дейін жол беріледі және ол ... ... жала ... деп кінә ... ... ... сайды. Омбудсмен профессорды мінеу лауазымды адамның
сынды «тежеуіне» әсер етуі мүмкін екендігін алға ... Оның ... ... ... айтылған тура және тіпті негізсіз сынға да дайын
болуы керек. Омбудсмен апелляциясында лауазымды адамның арнамысы мен қадір-
касиетін корғау кез ... ... ... ең ... ... ... сөз ... аса алмайтынын атап көрсетті.
Саясаткерлер қатардағы азаматтарға ... өз ... ... көп сынды
көтеруге дайын болуы тиіс. Сот профессордың пайдасына ... ... Е. ... и права человека / / Конституционное право: восточно-
европейское обозрение. 1995. NQ І. ... ... ... ... ... ... ... бекіту туралы»
ҚР Үкіметінің қаулысы. ҚР ЛҮ АЖ, 2005. NQ 19. 228-б; ... ... ... ... ... ... ҚР Үкіметінің қаулысы (Сонда, 233-
б).
[9] ҚР -ның ПҮ АЖ-ы, 2005. NQ 119. 225-бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасы қоғамдық Құрлысының конституциялық негіздері24 бет
Азаматтық құқықтың обьектілері29 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары19 бет
Адам мен азаматтардың конституциялық құқықтары, бостандықтарына және міндеттері38 бет
Адам құқығы23 бет
Конституциялық құқық және оның әдіс- тәсілдері мен жүйесі8 бет
Конституциялық құқықтар мен бостандықтар ұғымы14 бет
Сот жүйесінің адам құқын қорғау жүйесіндегі орны16 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь