Қазақ және ағылшын тілдеріндегі мақал-мәтелдердің гендерлік сипаты

Өткен ғасырдың соңғы жылдарында дами бастаған тіл білімінің антропологиялық парадигмаға көшу үрдісі «адам – тіл – мәдениет» және «адам – тіл – ойлау» триадасына сүйенетін гуманитарлық зерттеулердің тығыз қарым-қатынасына жол ашты. Адамзат өркениетінің жетістігі болып табылатын әлемнің тілдік бейнесі антропоцентристік бағыттағы тіл білімінің түрлі салаларын қалыптастырды. Жер бетіндегі түрлі этностардың әлемге көзқарасының, салт-санасының, дүниетанымының көрсеткіші болып табылатын паремиялар – семантикалық, тақырыптық және семиотикалық тұрғыдан көп аспектілі мәселе. Ол – ойлау мен танымның, сананың бейнелі, эмоционалды-экспрессивті ерекшеліктеріне ие. Тіл қазынасындағы халық тұрмысынан хабар беретін, шаруашылық әрекетін танытатын алуан түрлі мақал-мәтелдердің шығу төркіні, жасалу уәжі, олардың тілдік заңдылықтары, құрылымдық ерекшеліктері жағынан өзіндік ерекшеліктері бар. Уақыттың тезінен өтіп, халықтық ортақ мұраға айналған сан түрлі мақал-мәтелдердің мазмұн межесіндегі кодталған әртүрлі ақпараттарды айқындау қазіргі тіл мамандарын ерекше қызықтырып отыр.
Ұлттық тілдің ең маңызды және күрделі құрамдарының бірі – мақал-мәтелдер. Шындықтың адам санасында қабылданып, ой елегінен өтіп, тұрақты тіркес болып айтылу үрдісі нәтижесінде әлем бейнесі тілде екінші рет тың көрініске ие болады. Әлемнің тілдік бейнесі таным категориясымен ұштасып жатқандықтан, ол адам ойлауымен, тілдік бірліктердің семантикасымен тығыз байланыста қарастырылады. Жалпы әлемнің тілдік бейнесі дегеніміз – ол адамның өзін қоршаған ортадағы құбылыстар, жағдайлар жайлы танымын тіл арқылы көрсету. Адам шындықты қалай көріп, қалай қабылдаса, солайша оның
Пайдаланылған әдебиет:
1. Динаева Б.Б. Қазақ тіліндегі паремиялардың танымдық-прагматикалық аспектісі. Астана, 2006 ж.
2. Ислам А. Ұлттық мәдениет контексіндегі дүниенің тілдік суреті. Докт. дисс. авторефераты. Алматы, 2004 ж.
        
        Динаева Бекзат Бегалықызы
Қазақ гуманитарлық заң университеті
жалпы тіл білімі және ... ісі ... ... ... ... ... және ағылшын тілдеріндегі
мақал-мәтелдердің гендерлік сипаты
Өткен ғасырдың соңғы жылдарында дами бастаған тіл ... ... көшу ... «адам – тіл – мәдениет» және «адам
– тіл – ойлау» триадасына ... ... ... ... ... жол ... Адамзат өркениетінің жетістігі болып табылатын әлемнің
тілдік бейнесі антропоцентристік бағыттағы тіл ... ... ... Жер ... түрлі этностардың әлемге көзқарасының, салт-
санасының, дүниетанымының көрсеткіші болып ... ... ... ... және семиотикалық тұрғыдан көп аспектілі ...... мен ... ... ... ... ие. Тіл ... халық тұрмысынан хабар беретін,
шаруашылық әрекетін танытатын ... ... ... шығу ... уәжі, олардың тілдік заңдылықтары, құрылымдық ерекшеліктері жағынан
өзіндік ерекшеліктері бар. Уақыттың ... ... ... ... мұраға
айналған сан түрлі мақал-мәтелдердің мазмұн межесіндегі кодталған ... ... ... тіл ... ... ... отыр.
Ұлттық тілдің ең маңызды және күрделі құрамдарының бірі – ... ... адам ... ... ой елегінен өтіп, тұрақты
тіркес болып айтылу үрдісі нәтижесінде әлем бейнесі тілде ... рет ... ие ... ... ... ... таным категориясымен ұштасып
жатқандықтан, ол адам ойлауымен, тілдік бірліктердің семантикасымен ... ... ... ... ... ... дегеніміз – ол
адамның өзін қоршаған ортадағы құбылыстар, жағдайлар ... ... ... ... Адам шындықты қалай көріп, қалай ... ... ... ... ... қалыптасады. Тілдегі әлем бейнесі – адамзат санасы мен
ойлау қызметі арқылы пайда болған, бір тілде сөйлеуші ... үшін ... ... ... ... ... ... бір этностың қалыптасқан
эталондары, дүниені қабылдауы, ... ... ... әлем ... ... ... ... бейнесі» сол халыққа ғана тән
түсінік категорияларынан тұратын ... ... ... ... орай кез ... ... ... соның ішінде тұрақты тіркестердің
табиғатын оның тілдік заңдылықтарына ғана ... ... ... бірге
халықтың дүниетанымына, салт-дәстүріне, ұлттық болмысына байланысты ... жөн [1, ... ... ... ... мен ұлыс-тайпалардың қай-қайсысының да
ғасырлар бойы сұрыпталған інжу-маржандай ... да ... ... ... даналық сөз үлгілері барлығы хақ. Атадан балаға мирас болып,
ұрпақтан-ұрпаққа екшеліп, іріктеліп, сұрыпталып ... ... ... ... бірі - ... Олар қысқа да нұсқа, бейнелі, мағынасы
терең, шымыр логикаға (ойға) ... да, ... ... ... ... қазақ және ағылшын тілдеріндегі гендерлік қырын
сипаттау «әйел» және ... ... ... ... өрбиді. Әйел
және еркек концептілері – кез-келген ұлт дүниетанымында айрықша орын алатын
әмбебап концептілер. Әйел заты мен ... тән ... ... ... әйелдік пен еркектікті айқындайтын әмбебап, ортақ
сипатқа ие. ... ... ... сөз ... ... нәзіктік,
мейірімділік, сезімталдық, күмәншілдік, аса сақтық, байқағыштық,
құбылмалылық, ... ... ... ... ... бейнелері мен
мінез-құлықтары ойға келеді. Ал, еркектер басшы, күшті, шешім қабылдаушы,
қатал, мансапқұмар, жауынгер, ... ... ... стеротипті бейнелерді
ойға келтіреді.
Адам өмірінде отбасының алатын орны ... ... ол – ... ... Осы ... ... әйелге артылар жүк те, жауапкершілік
те айтарлықтай. Қазақтың құтты ... ер адам – ... ... алайда, үй ішінің бүкіл ... ... ... әдеп пен ... ... қарым-қатынас т.б. барлығы әйел адамның
құзыретінде. Ағылшын және ... ... ... ... жеке ... қатысты мақал-мәтелдерден әйелдердің қоғамдағы,
отбасындағы мәдени-әлеуметтік орнын айқын аңғаруға ... ... ... ... good wife makes a good husband ... ... Жақсы әйел
жақсы күйеу жасайды). Қазақ тілінде тәрбиелік мәні зор тіркеске мағыналас
келетін бірқатар мақал-мәтелдер ... әйел ... ... би ... әйел ... ... адам етеді.
Салғастыра қарағанда халықтар менталитетіндегі ортақ көзқарас, өзара
сәйкес ... ... ... байқалады.
Жақсы әйел жаман еркектің көрдегі басын төрге сүйрейді,
Жаман әйел ... ... ... ... ... ... «алған әйелің жақсы болса, елге сыйлы етер» деген ұғымды
білдіретін қазақ ... ... ой төр мен ... ... ... Қазақ халқының когнитивтік санасында «төр» – тек қазақ үшін ең
қастерлі, сыйлы орын.
Мақал-мәтелдердің гендерлік ... ... ... ... ұлттық-
мәдени астарын, рухани мәдениетінің қайнар көздерін де ашу маңызды, өйткені
әр мақал-мәтелдің астарынан ... ... ... ... ... ... ақпаратты көре аламыз. Әйел затының қоғамдағы, отбасындағы
әлеуметтік-мәдени рөлін екі ... ... анық ... ... қай қасиеттерін жоғары бағалап, пір тұтып, оны ... ... ... ... ... әйел ... шығамыз.
Қазақ халқының «әйел» затына деген көзқарасын төмендегі мақал-мәтелдерден
анық байқай аламыз:
Жақсы әйел ... ... әйел ... тұз ... әйел ... ... ... жаманын жасырады.
Қазақ мақал-мәтелдерінен әйел затының ер адамнан бір саты ... ... ... ... ... ... мақал-мәтелдері
оған дәлел бола алады:
Астыңдағы атыңа, қойныңдағы қатыныңа сенбе;
Бір қатынның айласы қырық есекке жүк ... ... күн ащы, ... ... тілі ащы.
Зерттеу барысында ағылшын және қазақ қоғамдастығында ... ер ... сәл ... ... ... орын ... білдіретін мақал-мәтелдердің жиі кедесетіндігі
байқалды. Мысалы, ағылшын тілінде The death of wives and the life of ... her husband rich ... ... ... ... мен қойдың өмірі
ер адамды бай етеді); Women have no souls ... ... ... жоқ), ... тіліндегі «Байтал жүйрік парқы жоқ, ... ... ... «Әйелдің шашы ұзын, ақылы қысқа» мақал-мәтелдері белгілі бір заман
кезеңіндегі әйел адам дәрежесінің ... ... Көне ... ... ата ... ... да орта ғасырларда
балаларының үйлену, ... құру ... ... ата-анасы шешетін,
себебі текті жердің қызына үйлену, ұлына тұрмысқа шығу арқылы ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер туындайтын.
Жоғарыдағы The death of wives and the life of sheep make her husband rich
мақалы өз ... ... ... дүниенің тілдік бейнесі болып
табылады, яғни көне дәстүрдің тілдегі көрінісі іспеттес.
Сондай-ақ, 1918 жылдан ... жасы ... ... ... ... ... беруге құқық берілді және ағылшын әйелдерінің басым
көпшілігі үй ... ... ... жұмысшы, қатардағы қызметкер
болды. Жоғары ... ... ... ... ... ... оның биік дәрежеге көтерілуінің қисынсыз өрескел болып танылуы «Women
in state affairs are like monkeys in glass shops» ... ... ... ... айна сататын дүкендегі маймылдарға ұқсайды)
бейнелі оралымынан айқын көрінеді [2,11].
Байырғы ағылшын қоғамдастығында қалыптасқан әдептілік дағдысы ... ... әйел ерін ... ... ретінде қабылдауы тиіс болатын.
Бұған бой ұсынбаған әйел соққыға жығылатын. 1891 жылға ... ... ... бас ... ... ... ... ұруларына, егер қаласа,
бөлмеге құлыптап қоюларына заңды құқықтары болған. «A woman, a spaniel, and
a walnut-tree, The more you beat them the better they be» ... Әйел ... ... бір ... және жаңғақ ағашы ұрған ... «A woman an asse and a ... Bring the more fruit ... beaten they be» ... ... Әйел мен ... және ... ұрған сайын жемісті молырақ береді) тәрізді тұрақты тіркестер
жоғарыда айтылған келеңсіз ... орын ... ... ... ... ... Қазақ арасында да мұндай жәбірлеулердің болғаны, әлі
күнге дейін сирек те ... ... және оның ... ... ... ... оқиға ретінде танылатыны мәлім.
«Екі әйел – базар, үш әйел – жәрмеңке» - екі әйел ... ... олар ... бір ... ... әңгімесін айтады, ал үш әйел
қосылса, жәрмеңке деп отырғаны олар үшеу болғанда бір ауылдың ғана ... ... ... өсегін, әңгімесін сөз ететіні меңзеліп отыр. Жәрмеңке
–үлкен ... ... ... жер. Ол ... өз ... ... елдің әр жерінен саудагерлер келеді. Қызу әңгіме, сөз, ... ... ... ... қолы ... ... тілі ұзын.
Аталмыш мақалдың мағынасы алған жарың ... ... ... ... араласып, сыйласып таныстары көп болады. Ал әйелің нашар
болса, сөзі көп, айналасындағылармен сыйыса алмайтын ұрысқақ ... ... ... ... ... және ... ... біз «әйел»
және «еркек» концептілерінің гендерлік қырын сипаттауда әр ұлттың өзіне
ғана тән ерекшеліктері, оның ... ... ... ... көздері,
ұлттық дүниетанымы және менталитетінің ықпалының зор екенін атап ... ... ... паремиологиялық бейнесіндегі «еркек-әйел» бинарлық
жұбы кез келген халықтың дүние суретінде бейнеленген әмбебап құбылыс және
адамзат тіршілігінің ... ... ... ... ... «әйел» және «еркек» бинарлық жұбының қоғамдағы алатын
орнын, олардың отбасындағы рөлін, ... ... ... ... та жоқ емес. Сонымен гендер категориясына қатысты түп тамыры
тереңде жатқан тілдік оралымдар екі ... де ... ... ... бір ... ... ... дүниенің тілдік белгісі
болып табылады. Әлемнің тілдік бейнесі адам - тіл - ... - ... ... арқылы айқындала түседі.
Қорытып айтатын болсақ, ағылшын және ... ... ... ... – әлі де тың ... қажет ететін өзекті
тақырыптардың бірі. Сондықтан бұл бағыттағы ізденістер болашақта да жан-
жақты талдауды ... ... ... және ... ... ... ... қарастырылады.
В данной статье рассматриваются гендерные аспекты пословиц и ... ... ... и английских языков.
The article is about the proverbs and sayings covering the aspect ... on the material of Kazakh and English ... ... Динаева Б.Б. Қазақ тіліндегі паремиялардың танымдық-прагматикалық
аспектісі. Астана, 2006 ... ... А. ... ... ... ... тілдік суреті.
Докт. дисс. авторефераты. Алматы, 2004 ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ-ағылшын тілдеріндегі гендерлік сипаттағы коммуникативтік бірліктер44 бет
Қазақ тіліндегі коммуникативтік фразеологизмдердің мәнмәтіндік негізі6 бет
Мақал-мәтелдерді қазақ тілінен ағылшын тіліне аудару кезіндегі құрылымдық, мағыналық ерекшеліктері, ұқсастықтары26 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет
Абайдың жетінші, отыз алтыншы, отыз жетінші, отыз сегізінші қарасөздерінің ағылшын тілі аудармасындағы тілдік ерекшеліктері, аударма мәтініне салыстырмалы талдау жасау, лексикалық, грамматикалық, стилистикалық ерекшеліктері54 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь