Мүлік жалдау шартының ұғымы және элементтері

Жоспар.

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. Мүлік жалдау шартының ұғымы және элементтері ... ... ...4.22
1.1 Мүлік жалдау шартының ұғымы.
1.2 мүлік жалдау шартының элементтері.

2.Мүлік жалдау шартының жекелеген түрлері ... ... ... ... ... ...22.46
2.1 Мүлік жалдау шартының жекелеген түрлеріне жалпы
сипаттама.
2.2 Мүлік жалдау шартының жекелеген түрлері.

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
Кіріспе.

Екі немесе одан да көп тұлғаның азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеу, өзгерту немесе тоқтату туралы келісім шарт болып танылады.
Шарттық қарым-қатынастарды қоғамдық қатынастардан айырып қарауға болмайды, өйткені олар соңғы аталған қатынастардың біг тармағы. Олардың табиғаты мен мазмұны қоғам өмірінің материалдық жағдайына байланысты. Сондықтан да бұлар нарықтық экономика жүйесінде шаруашылық қатынастарының негізгі реттеушісі ретінде азаматтық- құқықтық шарттың қолданылуы.
Азаматтық заңдармен реттелінетін шарттардың түрлері сан алуан. Сонымен қатар , тараптар , азаматтық заңдарында көрсетілмеген шарттарды да жасасыуы мүмкін , егер олардың мазмұны азаматтық құқығының жалпы негіздері мен мәніне қарама-қайшы келмесе.( АК, 7-бап).
Азаматтық құқық саласындағы, яғни азаматтық заңда белгіленген шарттардың бір түрі ретінде , мүлік жалдау шарты болып табылады.
Мүлік жалдау шарты бойынша жалға беруші жалға алушыға мүлікті ақы төлеп уақытша иеленуге және пайдалануға беруге міндеттенеді.
Мен осы курстық жұмысты жазу барысында алдыма қойған мақсатым, осы мүлік жалдау шартының мазмұнын, толық ашып тереңірек зерттеу. Осы мақсатқа жету үшін мен төменлегідей міндеттерді көздедім:
Біріншіден,мүлік жалдау шартының ұғымын беру.
Екіншіден, осы мүлік жалдау шартының элеметтерін көрсету.
Үшіншіден, осы шарттың жекелеген турлерінің әрқайсысына жеке-жеке тоқталып, олардың мазмұнын ашу.
        
        Жоспар.
Кіріспе....................................................................
.........................3
1. Мүлік жалдау шартының ұғымы және элементтері...........4-22
1.1 Мүлік жалдау ... ... ... ... ... ... ... шартының жекелеген түрлері.......................22-46
2.1 Мүлік жалдау шартының жекелеген түрлеріне жалпы
сипаттама.
2.2 ... ... ... ... түрлері.
Қорытынды...................................................................
..................47
Кіріспе.
Екі немесе одан да көп тұлғаның азаматтық құқықтар мен міндеттерді
белгілеу, өзгерту немесе тоқтату туралы келісім шарт ... ... ... ... ... ... ... өйткені олар соңғы аталған қатынастардың біг тармағы. ... мен ... ... ... ... ... ... да бұлар нарықтық экономика жүйесінде шаруашылық қатынастарының
негізгі ... ... ... ... шарттың қолданылуы.
Азаматтық заңдармен реттелінетін шарттардың түрлері сан алуан.
Сонымен қатар , тараптар , ... ... ... шарттарды да
жасасыуы мүмкін , егер олардың мазмұны азаматтық құқығының ... ... ... қарама-қайшы келмесе.( АК, 7-бап).
Азаматтық құқық саласындағы, яғни азаматтық заңда белгіленген
шарттардың бір түрі ... , ... ... ... ... ... жалдау шарты бойынша жалға беруші жалға алушыға мүлікті ақы
төлеп уақытша иеленуге және пайдалануға беруге ... осы ... ... жазу ... ... қойған мақсатым, осы
мүлік жалдау шартының мазмұнын, толық ашып тереңірек зерттеу. Осы мақсатқа
жету үшін мен ... ... ... жалдау шартының ұғымын беру.
Екіншіден, осы мүлік жалдау шартының элеметтерін ... осы ... ... ... әрқайсысына жеке-жеке
тоқталып, олардың мазмұнын ашу.
1. Мүлiк жалдау (аренда) шартының ... және ... ... жалдау шартының ұғымы. Мүлiк жалдау қатынасы Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексiнiң ... ... § 1 ... ... жалпы ережелер мазмұндалған. Мүлiк жалдау қатынастарын
реттеу, тек АК-пен ... ... олар ... басқа да заңды
актiлермен реттеледi. ... ... ... ... ... ... шартына да қатысты өзiнiң көрiнiсiн табады. ... ... ... ... ... өзгертуге, оларды өздерiнiң
қажеттiлiктерiн барынша толық қамту үшiн лайықтауға мүмкiншiлiк бередi.
Сатып алу-сату шартында ... ... ... ... жалдау
нысанасының, шарт орнауының ерекшелiгiне ... ... ... оның бiрнеше түр-түрi қалыптасады. Күшiндегi Азаматтық кодекс
мүлiк жалдаудың ... ... ... ... және ... ... ... экипажымен жалдау прокат, тұрғын үйдi жалдау сияқты түр-
түрлерiн қамтиды. Мүлiк жалдаудың ... ... ... түрлерi мұнымен
шектелмейдi.
Мүлiк жалдау және аренда терминдерi (түсiнiктерi) тепе тең ... ... ... ... ... ... реттейтiн Азаматтық
кодекстiң 29-тарауының өзiнен де байқауға болады. Бiрақ, кейбiр кезеңдерде,
терминологиялық түсiнiксiздiк пайда болды. Аренданы мүлiк ... ... ... бағалайтын және осыған байланысты оның ... ... ... ... ... нысанасын сатып алу құқығын қарастыратын
жағдайын ... алу, сату ... ... ... ... ... ... Заңы
қабылданды. Ол өмiрге қабiлетсiздiгiне байланысты доғарылды. Аталмыш
терминдердiң ара ... ... ... дау ... ... жоқ. Бiрақ бұл
жөнiнде әртүрлi көзқарастар бар. Кейбiрлерiне сәйкес мүлiктi ... ... ... ... орны ... ... ... шарты бойынша жалға берушi жалға алушыға
мүлiктi ... ... ... және пайдалануға беруге мiндеттенедi.
(Қазақстан Республикасының ... ... ... ... сатып алу, сату рента шарттарынан айыр-машылығы, ол
мүлiктi уақытша иеленуге беруге байланысты қатынасты реттейдi. Мүлiк жалдау
шарты Римде кеңiнен таралған едi. Ол (locatio ... rerum) деп ... ... ... ... ... ... отырған анықтамадан елеулi
ерекшеленген жоқ.
Сонымен қатар, мүлiктi жалдау затты пайдалануды ... ... ... иеленуiне назар аударылмайтын, ал негiзiнен жалдаушы ... ... ... иесi құқықтарын жүзеге асыруға көмектесетiн тұлға
ретiнде ғана бағаланатын2. Түбiрiне қарайтын болсақ, ... ... да ... ... ... ... ... көлемде пайдалану, оның пайдалы
қасиеттерiн мүмкiншiлiгiн беру екенiн айтуға болады.
Қатынасты реттеудiң түбiрлi ... ... ... де енiп
жатыр. Мүлiктiк қатынастарды жеке құқықпен реттеу ... ... ... және әрине жетiлдiру одан да әрi ... ... ... ... ... ... ... оларды реттейтiн
нормалар меншiк құқығы және өзге заттық құқықтарды реттейтiн ... ... ... құқықтарға жатқызу немесе жатқызбау ... ... бойы ... ... ... ... ... (олардың мәселелерiне)
арналған соңғы Қазақстандық жұмыстарда аренда заттық құқықтардың қатарына
жатқызылады3. Бұл ... ... ... ... ... да қолдау табады, яғни онда пайдалану мен қоса иеленуде бiрге
қарастырылады. Бұл заңнамалық шешiм ... ... ... ... ... ... ... олардың мәнiн көтередi. Осының
нәтижесiнде мүлiктi меншiк құқығы негiзiнде иемденуге ... ... ... ... ... ... мүлiктi жалдау шарты тиiстi
қатынастарды тыйымды реттетуге мүмкiншiлiк бередi. Кейбiр ... (мыс. жер ... ... ... ... балама ретiнде
қарастырылатын 99 жылға ... ұзақ ... жер ... ... ... 1995 жылғы 22 желтоқсанда қабылданған “Жер
туралы” заң күшi бар ... 41 ... ... едi. ... ... ... меншiк құқығының баламасы деген түсiнiк қазiргi
(күшiндегi) заңнамада да сақталып тұр. ... ... 2001 ... ... ... туралы” заңының 28 бабымен 49 жылға дейiнгi жердiң ұзақ
мерзiмдi арендасы қарастырылған.
Аренда тек жалдаушының қажетiн, мүддесiн ... етiп ... ... жалға берушiнiң мүдделерiнде есепке алу бар ... ... ол ... ... ... ... артықшылық жағдайында болып
келедi.
Мүлiктi жалдау шарты консенсуалды ... мен ... ... ... ... ... болатын), өзара, өтеулi (ақылы) болып
табылады.
Арендалық шарттан туындайтын мiндеттемелiк құқықтық ... ... ... ... ... ... қажет. Әрине,
мiндеттемелiк құқық ... ... ... ... ... ... қарау керек. Аренданың заттық құқығы жеткiлiктi дәрежеде жан-
жақты және толық заттық құқық мәселелерiне арналған еңбектерде талданған.
Сонымен ... ... ... ... ... ... алушының да жалға
берушiнiң де құқықтық жағдайының сипаттамасы толық болмайды. Жалдаушы мен
жалға берушiнiң ... ... ... ... қатысуын (олар сырттай
шарттық болып ... ... ... болмайды. Бiздiң айтып
отырғанымыз ... ... ... ... ... ... ... (жалға берушiнiң) және жалдаушының заттық құқықтарының бәсекесiне
және тағы басқа ұқ-сас нәрселерге қатысты.
Мүлiк жалдау шартының нысаны. Бұл ... да ҚР АК ... ... нысаны қойылатын жалпы талаптар қолданымды болып
келедi. Сонымен бiрге мүлiктi жалдау шартының нысанына ... ... ... Егер, мысалы, ол бiр жылдан астам мерзiмге ... онда ... ... ... тиiс.
Кәсiпкерлiк әлде кәсiпкерлiк емес болғанына, мерзiмiне ... ... ... ... ... ... ... шарттары да жазбаша нысанда
жасалуы керек. Жылжымайтын мүлiктi жалдау шарты ... ... ... ... ... ... ... “Жылжымайтын
мүлiкке құқықтарды және онымен жасалатын ... ... ... заң күшi бар ... 2-бабына сәйкес мемлекеттiк объектiсi болып
мерзiмi бiр жылдан асатын пайдалану, жер пайдалану құқығы келедi. ... ... ... ... анықталмаса не жасау керек деген сұрақ туады.
Қойылған сұраққа мынандай жауап ... ... ... ... ... өз мүдделерiн (қажеттерiн) алуы ... ... ... ... тиiс. Ал ... ... болса анықтамаған мерзiмге
жасалған, аренда шартын тiркеуден бас тартпауы (соған кедергi жасалмауы)
тиiс. ... ... ... ... ... жүйесi
Еуропалық тiркеу жүйесiмен ұқсас болып ... Оның ... ... ... барлық құқықтардың ке-пiлдiгiн қамтамасыз ету1.
Азаматтар араларындағы 1 жылға дейiнгi мүлiктi ... ... ... ... ... ... болашақта жалдаушыға мүлiкке өтетiнi
қарастырылса, меншiк құқығы онда ... ... ... ... алу-сату
шартының нысанындай нысанда жасалуы тиiс.
1.2Мүлiк жалдау шартының элементтерi. ... ... ... ... ... және ... берушi, жалға берушi және жалға алушы
ретiнде кез ... ... ... және жеке тұлға бола алады. Егер шарт
мемлекет ... не ... ... атынан жасалса мүлiктi
жалға берушi болып өкiлеттi мемлекеттiк орган, ҚР ... ... ... және ... бойынша комитетiнiң аумақтық органдары
келедi.
Жалға берушi – бұл пайдалануға берiлген мүлiктiң иесi, ал заңды
тұлға – ... ... ... шаруашылық жүргiзу, оралымды басқару
құқығы бар ... ... ... ... жалға берушi болып оған өзге
де құқықтары бар жеке ... ... ... ... мүмкiн, олар мүлiктi
жалға беруге заңмен немесе шартпен өкiлденуi тиiс (мысалы, бұл ... ... ... ... ... – мүлiктi уақытша иелену және пайдалануға,
немесе тек пайдалануға алған жеке немесе ... ... ... ... онда ... ... ... күндерде қажеттi жұмыстарды жасау
(орындау) мүмкiншiлiгi берiлуi мүмкiн. Мүлкiне оралымды басқару құқығы бар
коммерциялық емес заңды тұлғалар, олардың мүлкiнiң ... ... ... құқығында шектелуi мүмкiн.
Тараптар құқықтары мен мiндеттерiнiң өзге тұлғаларға ауысуы iшiнара
және де әмбе бап ... ... ... болуы мүмкiн. Жалға
берiлген мүлiкке ... ... ... ... ... оралымды
басқару құқықтарының өзге тұлғаға ... ... ... шартын өзгерту
немесе бұзу үшiн негiз болмайды.
Басқаша айтатын болсақ аренда құқығы жалға ... ... ... ... ... ... ... қатысты мұрагерлiк
трансмиссия егер заң актiлерiнде немесе шартта өзгеше қарастырылмаса жалпы
тәртiп бойынша болады. ... ... ... ... ... де ... бұл ... қолдану керек.
Мүлiктi жалдау шартын жасасу жалдаушының тұлғасына жеке байланысты
болмаса, жалға берушi оның қалған мерзiмiне ... ... ... ... ретiнде кiрiсуiне кедергi жасай алмайды.
Мүлiк жалдау шартының нысанасы (объектiсi) ... ... ... ... ... ... Аренда шарты бойынша
(негiзiнде) берiлетiн ... жеке ... мен ... ... ... олар ... пайдалану барысында өздерiнiң тұтынушылық
қасиеттерiн бiрте-бiрте табиғи тозу салдарынан жоғалтады. Кейбiр ... ... ... ... тiптi ... қасиеттерiн жоғалтпауы
мүмкiн, оларға жер бөлшектерi, көп жылдық егiстер және с.с. ... ... ... ... ... ... мен ... да мүлiктiк
кешендер, жер учаскелерi, үйлер, ғимараттар, жабдықтар, көлiк құралдары
берiлуi мүмкiн. ... ... өзге де ... бола ... ... мүлiктiк жалдауға беруге тыйым салынған, немесе
жалдау мүмкiншiлiгi ... ... ... ... ... ... шектеулер азаматтық айналымнан алынып тасталған, немесе азаматтық
айналымы ... ... ... ... ... азаматтық айналымнан алынып тасталған заттар жалға берiлуi
мүмкiн емес. Ал азаматтық айналымы шектеулi заттар ... ... ... ... ... меншiк құқығын жүзеге асырудың барлық ... ... ... ... ... ... азаматтық айналымы шектеулi
бiр немесе өзге ... ... ... ... ол ... бар ... айналымы шектеулi) мүлiктi иелiгiнен шыға-руы керек. Заңның (ҚР
АК 252 бабы 2 тармағы) тiкелей ... ... ... мүлiкке
меншiк құқығы тоқтатылуы ... Яғни ... ... иелiктен шығаруға
бағытталған шарттар болып сатып алу-сату, сыйға тарту, ... ... деп ... ... ... тым шектеулi шешуге болмайды. Сiлтеме жа-салған
азаматтық кодекстiң нормасы өмiрде оны ... ... ... ... етедi. Мысалы, айналымы шектеулi мүлiктiң иегерi болашақта
оған рұқсат ... деп ... ... оған оны жалға беруге ... ... ... мүлiктi иеленуге рұқсаты жоқ ... ... ... иесi бiрден сатып алушыны таппаған соң оны болашақта сатып
алу жағдайы қарастырылатын жалдау шарты ... бере ... ... ... ... иесi жағдайын жақсартады. Қандай да болсын мүлiкке
меншiк-тiң заң бойынша кепiлдiктерiн нығайтады.
Кейбiр объектiлердi (негiзiнен ... ... ... ... шарт ... пайда болады (ерекшелiктер шарт мазмұнына және
т.б. қатысты ... ... ... ... ... Республикасының “Жер
туралы” Заңының 48 бабына сәйкес, жер пайдаланушылары жердi жер учаскесiн
беру актiсiне ... ... ... ... ... жер ... ... пайдалануы тиiс. Осымен бiрге жалға алу-шыға тағы да ... ... Бұл ... ... алушының жалға берiлген мүлiктi
тиiстi пайдалану бойынша азаматтық-құқықтық мiндетiмен ... ... ... ... ... ... пайдалану бойынша мiндеттiк
нақтылануы ретiнде бағалауға болады. Жер ... ... ... ... ... және ... талаптарға сәйкес ке-летiн
өндiрiс технологиясын қолданудың, халықтың денсаулығы мен қоршаған ортаға
зиян келтiрiлуiне жол бермеу;
... ... ... жер ... ... ... ... орман, су ресурстары мен басқа да табиғи
ресурстарды ... ... ... жер ... ... ... мемлекет қорғай-тын тарих, сәулет ескерткiштерi,
археологиялық мұра мен ... да ... ... ... ... басқа меншiк иелерi мен жер пайдаланушылардың құ-қықтарын бұзбау;
— топырақтың құнарлы ... ... алу оның ... ... үшiн қажет болған жағдайларды қос-пағанда, басқа тұлғаларға сату
не беру мақсатымен құнарлы қабатты сыдырып алуға жол ... ... ... ... ... ұсынуды қамтамасыз ету.
Өз ерекшелiктерi тұрғын үйдi жер қойнауының учаскелерiн және басқа
объектiлердi жалдауда орын алады. Жер ... ... ... ... ... ... ... берiледi, олар АК 541-б, 4-т.
сәйкес өзiнiң заңды табиғаты бойынша мүлiктi жалдауға түбiрлес болып ... оның ... ... ережелерiне негiзделедi. Мұндай кең түсiнiк ҚР
азаматтық заңнамасында ... ... ... ... азаматтық
құқыққа таныс емес тәртiптенген жүйесi қалыптасып келетiнiн сипаттайды. Бұл
бөлек шарттардың құрылысын ... де, ... ... ... ... ... өз ... тауып отыр1. Жер қойнауын пайдаланумен байланысты және өзге
де шарттардың жаңа ... ... ... ... ... ... келедi.
ҚР АК тағы да бiр елеулi жаңалық бар. Оны заңнаманы дамытудағы
батыл, ... ... ... ... ... және онда бiздiң көзқарасымыз
бойынша арендалық қатынастарды одан әрi дамытудың ... ... ол ... ... ... ... ескеретiн
болсақ үйре-нiмсiз болып көрiнедi. ҚР АК 541-бабының 2-тармағына сәйкес
жалдаудың нысанасы болып жер ... ... жер ... ... және өзге ... ... ... мүм-кiн. Мүлiктiк құқықтардың
арендасына жол бермеу заңнамалық актiлермен ... ... ... қолдану мүлiктiк құқықтардың айналымын жан-жақты дамытуға
мүмкiншiлiк ... ... ... ... ... жалпылама мiндеттемелiк құқық
нормаларының мазмұны және қалыптасқан ... ... ... ... ... ... шартында да сияқты оның бiрден бiр елеулi жағдайы
болып нысанасы туралы жағдай келетiнiне әсер етедi.
Мүлiк жалдау ... ... ... жалдаудың объектiсi
ретiнде берiлуге жататын мүлiктi ... ... ... мәлiметтер
келтiрiлуi керек. Егер бұл мәлiметтер шартта болмаса, онда ... ... ... ... ... ... ... болып, ал
тиiстi шарт жасалмаған болып есептеледi. Үлкен тәжiрибелiк мән ... ... ... ... болып келедi, яғни оны тек жалпы анық-
тау жеткiлiксiз. Осының қажеттiлiгi мүлiктi жалдау шарты маз-мұнының өзiнен
көрiнiс табады.
Аренда шартының ... Ол ... ... ... Егер, ол шартта
көрсетiлмесе, онда басшылыққа бiр немесе өзге жағдайларда ... ... ... ... мерзiмi. Мүлiктi жалдау шарты ... ... ... ... (ҚР АК. 545-б, 1-т.) Қаз. ... ... жалға берiлетiн мүлiк түрiне қарамастан мүлiктiк жалдаудың
мерзiмi 10 ... ... ... ... едi. ҚР АК аренданың ақырғы
мерзiмiн тек оның ... ... үшiн, ... ... мүлiк арендасы үшiн
қарастырады. Айтылғандай жердiң арендасы 49 ... ... ... ... бiр ... ... мерзiмге ғана жаса-луы мүмкiн.
Мүлiк жалдау шарты нақты анықтамлаған мерзiмге жасалуы мүмкiн, бұл
үшiн ол ... ... ... мерзiм шартта көрсетiлмейдi. ... ... ... ... ... шартында әрбiр тарап, шарт
қозғалмайтын мүлiк жөнiнде болғанда екiншi тарапқа үш ай бұрын ескертiп, ... ... ... ... ... бiр ай бұрын ескертiп, кез келген
уақытта шарттан бас тарта алады. ... ... заң ... ... ... ... Мысалы шартта тараптар нақты анықталмаған
мерзiмге жасалған ... ... ... бiр ... ... бұруға тиым
салуы мүмкiн.
Егер мүлiктi жалдаудың ақырғы мерзiм заңнамада ... ... өзi ... ... ... жасалса, мүлiктi жалдаудың ақырғы
мерзiмi өтуiмен ол күшiн өзiмен өзi ... ... ... ... ... заңнама бойынша қарастырылған ең үлкен (ақырғы) мерзiмнен
асып кетсе де шарт ... ... ... ... ... тең)
мерзiмге жасалған болып саналады.
Мүлiк жалдау шартының мазмұны. Жалға берушi мүлiктi жалға алушыға
шарт талаптары мен ... ... ... ... ... беруге мiндеттi
(АК 547-б. 1-тармағы). Мүлiктiң күйi бiрiншi кезекте шартпен анықталуы
тиiс. Мысалы, ... ... ... олар өрт ... ... ... ... не құрғақтығына қойылатын
талаптарға және басқаларға сәйкес болуы керек екенi болжа-нылуы мүмкiн.
Шарттың мүлiктiк күйiне талаптар ... онда олар ... және ... пайдаланудың болжамды (мақсаты ескерiлiп мүмкiн
күйiне талаптар туралануы мүмкiн. Бiрақ мүлiктi ... ... ... ... ... ... алу-сату шарты бойынша заттың қажеттi
сапасын ... ... ... ... ... ... күйiне қатысты
талаптар өте субъективтi болып келедi. Олар ... ... ... қиын ... шешiлетiн даулар пайда болуы мүмкiн. Сондықтан,
жалға алушы ... ... ... қасиеттер бар болуын қаласа, оның бұл
туралы ... ... ... аса ... ... Жалға берiлетiн
мүлiктiк кемiстiктерi болмауы ... ... ... ... ... керек. Бұл жасалмаса жалға ... ... ... үшiн ... болады.
Кейбiр жағдайларда заттың кемiстiктерiмен байланысты ... мен ... ... ... ... ... табады. Жалға
берiлген заттың кемiстiктерiн оны қараған кезде ... ... ... ... ... ... ... дейiн жалдаушы затпен пайдаланып үлгерген
болса, онда жалға берушi ... ... үшiн ... ... ... ... одан ... мүмкiн емес (сөзсiз) салдары болып оның
белгiлi ... ... ... қасиеттерiн жоғалтуы) келедi.
Сондықтан бiрнеше жыл пайдалануда болып келген мүлiктiң ... ... емес тiптi ... ... ... ... ... байланысты
шарттың екi тарабы бiрдей ... бiр ... ... ... ... ... Осы ... А. А. Ива-нов автордың ешқандай
күдiкке жол бермей мына ... ... ... қиын ... ... обеспечить надлежащее состояние имущества действует на протя-
жении всего срока аренды, хотя вещь и передается арендатору, как ... ... ... договора”1. Аталған мiндет мүлiк жалдау шарты
тараптарының арасында бөлiнедi. ... ... және ... ... мен мiндеттерiн одан әрi қарағанда осыны анық көруге болады.
Мүлiк жалға оның барлық керек-жақартарымен және оған ... ... ... ... сапасын, пайдалану
тәртiбiн куәландыратын және т.б. құжаттармен) бiрге берiледi. Сатып алу-
сату ... ... ... ... ... ... ... бойынша затқа
(мүлiкке) құқықтарды растайтын құжаттар табыс етiлуi мүмкiн қаралып тұрған
шартта негiзiнен әңгiме мүлiктi тұтыну ... үшiн ... ... ... ... ... ... берушiде қалатыны, жалдаушы
олармен таныса алатыны және т.б. қарастырылуы мүмкiн.
Құжаттар, керек жарақтар берiлмесе және оларсыз жалға ... ... ... ... ... ... ол шартты жасасуы кезiнде
үмiттенуi мүмкiн болған нәрселерден (игiлiктен, пайдадан) ... ... онда ... ... бойынша ол жалға берушiден керек жарақтардың
және құжаттардың берiлуiн немесе шарттың бұзылуын талап ете алады.
Жалға алушыда ... ... ... бiр ғана ... ... ... алушы құжаттарды және керек жарақтарды олар жалға берушiмен
берiлмеген өзге реттерде де ... ете ... ... айтқанда, жалға
алушының мүлiктi пайдалану ... ... оған ... ... ... ... туындамауы сол құқықты жүзеге
асыру кезiнде мiндеттi түрде ... ... ... ... ... ... ... жасалған бұзушылықтың ауырлығы қолданылатын шараларға
(мысалы шартты бұзу ... әсер ... ... ... шартпен қарастырылған мерзiмде беруi керек,
егер бұл мерзiм шартта қарастырылмаса, онда ол ... ... ... ... ... шартқа қайшылық жасап мүлiктi бермесе жалдаушы бұл
мүлiктi ҚР АК 355-бабына сәйкес талап ете алады немесе шарт ... ... ... Екi ... ... ... де жалға алушы өзiне ... ... ала ... ... ... ... иесi оған ... құқығына байланысты
кейбiр ауыртпалықтарды сақтап қалады. Сондықтан, меншiк иесi ... ... ... сонымен қоса жалға алушының да заттық құқығын
есептеп алып ... ... ... ... ... ... арасында
бөлiнгесiн меншiк иесiнiң ауыртпалықтары ол өзiне жататын ... ... ... ... ... ... ... айтылғандай мүлiк жалдау шартының тараптары арасында мүлiктi
күтiп ұстау ауыртпалығы бөлiнедi. Жалға берушi жалға берiлген ... ... ... егер заң ... не ... ... өз ... күрделi жөндеу жүргiзуге мiндеттi. Жалға алушы
жауап бермейтiн ... ... ... ... ... ... ... жөндеудi, егер заң актiлерiнде ... ... ... ... ... қисынды мерзiмде өз есебiнен жүргiзедi (АК 552-б ... ... ... ... ... ... алушыға жалға бе-рiлетiн
мүлiкке ... ... ... ... (серви-тут, кепiл құқығы)
туралы ескертуге мiндеттi. Бұл ... бiз ... ... ... ... құқықтары ту-ралы айтамыз. Мүлiктi жалға беру мүлiкке
үшiншi тұлғалардың заттық құқықтарын тоқтату не ... үшiн ... ... ... ... бiз ... бәсекесi мәсе-лесiмен
соқтығамыз. Бұл жағдайда, бiр құқықты басқа құқық иеленушiнiң ... ... ... шешу ... ... Бiр ... ... субъектi құқықтарының алдындағы артықшылығын анықтау үшiн тиянақты
негiздер болуы керек.
Мысалы, шарттық ... ... онда ... ... ... ... ... иелену құқығының алдындағы артықшылығы сөзсiз
болып келедi. Өзге реттерде ... бiр ... өзге ... ... ... анықтаудың жанама өлшемдерi болып оның алғашқы
болуы (ағалығы), өзге заттың құқық иесiнiң арам шет-тiлiгi және өзге ... ... АК ... болып келетiн құқықтардың бiреуiнiң ... ... ... ... ... алуға бiрнеше несие берушiлер
талпынатын ... зат ... ... ... ... ... ... Зат берiлiп үлгерiлмеген болса, онда басымдылыққа оның пайда-
сында мiндеттеме ертерек ... ... ... иемденедi. Бұның өзiн
анықтау мүмкiн болмаса артықшылық (басымдылық) ... ... ... ... ... ... (РФ АК 398-бап). ҚР АК-ның 355-бабында
құқықтардың артықшылығы туралы тек ... ... ... ... мүмкiн
немесе мүлiктi пайдаланған үшiн ақының өзге түрлерi қарастырылуы мүмкiн.
Егер шарттың өзiнде ... ... ... түрi (нысаны)
анықталмаса, онда ол ақшалай төленуге тиiс.
Бiр зат ... ... ... затпен белгiленген
уақытта тек пайдалану құқығы берiлiп бiрнеше мүлiк жалдау шарттары ... ... ... ... өз еркiмен жасасады, осыған байланысты жалға
берушi шектеуге ие басқа да қарсылықтар айтуға ешкiмнiң ... ... ... ... ... ... келтiрiлетiн жағдайды қоспағанда,
олардың ешқайсысы жалға берушiге өз талаптарын қоюға құқылы емес. Жалға
берушiнiң негiзгi құқығы ... ... ... үшiн ақы ... ету ... ... Осымен қатар жалға берушi жалға алушының өзге
мiндеттерiнiң орындалуын да талап ете алады.
Жалға ... ... ... ... шарт жағдайларына сәйкес
пайдалануға, ал егер олар шартта қарастырылмаса, ... ... ... ... ... ... бұл ... жалға берушiнiң
жалға берiлген мүлiктi күтiп ұстау мiндетi орындалуына көмектеседi. Осымен
қатар ... ... ... ... ... пайдалануына шектеу қоюға мүдделi
болуы мүмкiн. Өз кезегiнде осының себебi де болады, мыса-лы жалға ... ... ... ... орын алса, оның мерзiмiнен бұрын
тозуының қаупi төнуi мүмкiн ж.б.
Жалға алушы жалға ... ... ... ... ... ... ... тағайындалуына қайшы пайдаланса, онда жалға алушының
шарт бұзылуын және мүлiк қайтарылуын талап ету құқығы пайда болады. ... ... ... ... болса, онда ҚР АК 350-бабына
сәйкес өтелуге жатады. ... ... ... өтелуiн жалға алушы өзiнiң
мiндеттерiн бұзған өзге де жағдайларда талап ете алады. Бiрақ ... ... ... ... ... ... ... жауапкершiлiгi әрқашан
кiнәда негiзделедi.
Жаңа азаматтық заңнамада жалға алушы жалданған мүлiкке билiк етуiнiң
шектерi ... ... ... ... келiсiмiмен жалға алушы
жалданған мүлiктi қосымша жалға (субарендаға) тапсыра ... шарт ... ... мен ... өзге ... ... ... бере алады.
Жалға алушы жалданған мүлiктi тегiн ... сол ... ... ... ... ... ... қарастырылмаса жалға алушы құқықтарын
шаруашылық серiктестiктердiң акционерлiк қоғамдардың ... ... ... ... ... ... ... сала алады. Билiк ету
бойынша осындай құқықтар тiкелей шартта қарастырылуы мүмкiн. ... ... ... ... жалға алушы көтередi. Жалпы ... өзге ... беру ... ... ... ... ... өзiнiң
мерзiмiнен асатын мерзiмге жасалуы мүмкiн емес.
Қосымша ... ... ... қолданылуы (күшiнде болуы) мүлiк
жалдаудың негiзгi шартына тәуелдi болып келедi. ... ... ... ... жалдау шарты жарамсыз болса, онда оған сәйкес
жасалған мүлiктi қосымша жалдау шарты да жарамсыз) ... ... (ҚР АК ... Бұл ... ... ... ... негiзгi шар-тының
қолданылуына тек қана қосымша жалдау (субаренданың) емес, ... ... ... ... ... ... ... және
басқарудың күшiнде болуы (тұрмыс етуi) тәуелдi болатынын бiлдiрiп отыр.
Жалға алушы өз ... ... ... ... ... тұруға
мiндеттi. Ол төлеудiң тәртiбiн және есеп айырысудың тәртiбiне, жалдау ... ... ... өзге ... ... ... жағдайларды
сақтауға мiндеттi. Төлемдер ақшалай болатын болса, онда ... ... ... ... ... ... ... өзге
түрi қарастырылса осындай қатынастарға сатып алу-сату мердiгерлiк, ақылы
қызмет көрсету шарттары туралы нормаларды қолдану ... ... ... ... ... үшiн ... ... мiндетiн реттейтiн (қарастыратын)
жалпы нормалардың мағынасынан көрiнiс тауып тұр. Заңнаманың өзiнде осы
мәселелердi ... ... ... ... ... және жалдау
ақысын енгiзудiң тәртiбi негiзiнен мүлiк жалдау шарттарының ... ... тиiс. Шарт ... ... (ақыны) енгiзудiң тәртiбi мен өзге
жағдайлары келiсiммен қрастырылмаса, онда ... ... ... баға және де өзге ... ... ... алынады (ҚР АК 385 б.
3т). Қосымша екi тараптардың мүдделерi де ескерiлуi тиiс.
Жалға берiлген ... ... ... ... ... және ... оны ... үшiн ақы бiрден барлық мүлiк үшiн орнатылады.
Мүлiктiң құрама ... ... ... олар ... жататындары үшiн өнiмдiлiк дәрежесiне қарай) үшiн бөлек жалдау
ақысы орнатылады,, себебi кейбiр мүлiктi пайдалану жалдаушыға қосымша табыс
беруi ... ... ол үшiн ... ... ... ... АК 546 бабына сәйкес жалдау ақысы (төлемi) мынандай түрлерде
болуы мүмкiн:
1) кезең ... ... ... ... төлемдердiң ақшалай
сомасымен;
2) Жалданған мүлiктi пайдалану ... ... ... ... ... ... ... үлесiмен;
3) жалдаушының белгiлi қызмет көрсетуi арқылы;
4) жалға алушының шартпен келiсiлген ... ... ... ... ... ... ... алушыға жалданылған мүлiктi жақсарту жөнiнде ... ... ... ... Жалға берушiмен жалға алушы шартты
көрсетiлген ақы ... ... ... ... ... ... ... жалға алушы жалға
берушiден өз қалауы бойынша:
1) мүлiктiң кемшiлiктерiн тегiн жоюды;
2) жалдау ақысын соған ... ... ... ... бұл ... алдын ала хабарлай ... ... жою ... өзi ... шығындар сомасын мүлiктi пайдаланғаны
үшiн төленетiн төлемнен ұстап қалуды;
4) шартты мерзiмiнен бұрын ... ... ... ... ... шектеу болмаса, мүлiктi пайдалану үшiн тө-лемнiң
(ақының) ... ... ... ... бұл жыл ... бiр ... ... керек. Шарттың қандай да болсын өзге өзгертiлуi ... ... ... өзгерту тараптардың келiсiмiмен жүргiзiлуi керек, бiрақ
егер бiз ҚР АК 456 бабы 3 ... ... ... ... онда ... бағаны өзгерту үшiн салмақты (дәлелдi) негiзi болғанда оның жалдау
төлемiн (ақысын) өзгертудi талап етуге құқығы танылуы керек.
Мысалы, егер ... ... орта ... ... күрт өсiп ... жалға берушiнiң елеулi шығындарды пайда болса, жалға берушi
заңдарда көрсетiлген мерзiмдер өтiсiмен өзi ... ... ... ... да ... төлемi көбейтiлуiн талап ете алады. Әрине шарт бойынша
жалға берушi бұндай құқығынан айырылуы да ... Заң ... ... шарттарының бөлек түрлерi үшiн, сол сияқты мүлiктiң бөлек түрлерiн
жалдау үшiн төлем мөлшерiн қайта қарау (өзгертудiң) өзге ең ... ... ... ... Орталықтандырылған тәртiпте бекiтiлген
бағалар мен тарифтер өзгерген жағдайда жалдау төлемi бiржақты тәртiпте ... ... ... ... ... мүмкiн. Бағаның осындай жағдайда
өзгертiлуi келiсiмдi және себептеудi талап ... ҚР АК 546 бабы ... ... ... ... төлемiн өзгертудi талап ету құқығы екi
тарапта – жалға берушiде және жалға ... ... ... ... ... ... жалдау төлемi көтерiлуiн талап етедi (етуi мүмкiн), бұның
себебi болып аренданың орталықтан бекiтiлген бағалардың, ... ... ... ... бiр ... ... ... алушы жалдау төлемi
төмендетiлуiн талап ете ... ... ... ... ... үшiн ... шарт ... келетiн барлық кезеңге (мерзiмге) орнатылатыны, оны өзгерту құқығы
болмайтыны қарастырылуы мүмкiн.
Жалдау ақысын (төлемдi) өзгертуден оны ... ... ... ... ... бiлу ... ... теңгенiң құнсыздануына байланысты өсiру) ұзақ ... ... оның ... ... ... ... (282 б. 3 ... алушы жауапты болмайтын жағдайлардың салдарынан шартпен
қарастырылған пайдаланудың жағдайлары ... ... ... ... онда ол ... ... тиiсiнше азайтылуын талап ете алады.
Мүлiктi пайдалану жағдайлары (мүмкiншiлiктерi) айтатын болсақ ... ... ... ... ... оны ... өзге тұлғаларға жалға
берудiң салдарынан нашарлауы мүмкiн. Мүлiк халi ... ... ... ... кiнәсi болмауы керек. ... ... ... ... тек ол ... ... ... күтiп ұстау мiндетiн орындаған кезде
ғана ... ... (бұл ... ... ... бiз ... қараймыз).
Жалға алушының талаптары туралы немесе оның ... ... ... есебiнен жою ниетi туралы хабарлаған жалға берушi жалға
алушының ... ... ... ... тез ... тиiстi жағдайда
тұрған басқа осыған ұқсас мүлiкпен ... ... не ... ... жоя ... ... алушының талаптарын қанағаттандыруға одан ... үшiн ... ... ... жоюға кеткен шығындарын
ұстап қалу жалға алушыға келтiрiлген залалды өтеуге ... ... ... өтелмеген бөлiгiн өтеудi талап етуге құқылы. Шартты ... ... ... ету құқығы бұл жағдайда тек оның құқығы ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны үшiн төлемдi енгiзудiң мерзiмiн
сезiмдi (елеулi) бұзса, онда жалға берушi оған ... ... ... ... ол ... төлемнiң мерзiмiнен бұрын жасалуын талап ете алады.
Төлемнiң екi кезеңiнен асатын мерзiмi жалға алдын ала ... ... ... алмайды.
Жалданған мүлiктi пайдалану нәтижесiнде жалға алушының алған ... және өзге де ... егер заң ... ... ... өзгеше
көзделмесе, оның меншiгi болып табылады.
Жалға алушы егер заңдарда немесе шартта өзгеше көзделмесе, мүлiктi
дұрыс күйде ұстап-тұтуға, ағымдағы ... өз ... ... ... ұстап-тұтуға кететiн шығындарды көтеруге мiндеттi.
Мүлiктi дұрыс күйдегi мiндетi жалға алушыға шарт ... ... ... ... ... мiндеттерi (ауыртпа-лықтары) ауысатынын
сипаттайды. Сондықтан жалға алушы ... ... ... (ол iске
асатындай) күйiн қамтамасыз етуге мiндеттi. Мыс: автокөлiк, т.б. қажет
моторының ... ... ... ... ... соң оның тиiстi (жұмыс)
бөлiктерi тазалануы тиiс, арнайы салқындатқыш сұйық ... ... ... жылы ... ... онда агрегат радиаторынан су
төгiлуi керек және ... ... өз ... үлкен шеңбердегi әрекеттердi қамти
алады. Ол (механизм) құрамындағы кейбiр бөлiктердi ауыстыруға ... Ол ... ... ... ... ... ағып кетуiн жоюға, iске
аспай қалған электр ... ... ... ... мүмкiн. Сонымен қатар ағымды жөндеу кезiнде агрегаттар,
конструкциялардың негiзгi буындарын ... ... ... ... ағымды жөндеу арқылы жалға бе-рiлген мүлiктегi тозу жойылмайды.
Ағымдағы жөндеудiң мақсаты мүлiктi тиiстi ... ... ... табылады.
Шартпен жалға алушыға жалға алған мүлiктiң күрделi жөндеуiн жүргiзу ... ... ... ... алушы (айтылғандай) мүлiктi күтiп ұстауға байланысты
шығындарды көтеруге мiндеттi. Олар (шығындар) бiрiншi ... ... ... тәуелдi, олармен байланысты болып ... ... ... электр қуатына, газға, ыстық, салқын суға,
канализацияға ... ... ... Мүлiктi ұстауға кеткен
шығындар, оны пайдалануын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... мүлiктi пайдалануға барынша мүдделi болуы
үшiн шығындарды өзi көтеруi ... ... ол ... ... және ... ... (счетчик) қойылуы туралы келiсуi және мүмкiн болашақта оларды
үнемдеу үшiн ... ... ... Егер ... ... ... болса жалға алушының үнемдеуге себебi (үнемдеуге итер-мелейтiн
нәрсе) болмауы мүмкiн.
Мүлiктi күтiп ұстауға шығындар ... ... және ... ... ... жалға алушы мүлiктi пайдаланған кезде
олардан құтыла алмайтын шығындар жатады. ... ... ... ... дәрежеде кеткен шығындар жатады). Егер жалға алушы жалға алынған
мүлiктi күту үшiн маманды жалға алса, ... ... ... ... т.б. олар ... ... ... табылады. Мү-лiктi ұстауы бойынша
шығындарды ... және ... бөлу ... ... да ... шартта көзделедi және жалға берушi жалға алушыдан олардың өтелуiн
талап ете алады. Қосымша шығындарды жалға алушы өзi ... және ... ... ... алады.
Жалға алушы белгiленген мiндеттердi орындамағаны үшiн, ... ... ... үшiн ... берушi мүлiк жалдау шартын ... ... ... ... ҚРАК 553-б. ... ... орындау үшiн жалға
алушыға жазбаша хабарлауға мiндеттi және жалға алушыға мiндеттердi қисынды
мерзiмде орындауға мүмкiншiлiк ... ... ... ... ... да ... ... жалға берiлген мүлiктi
күтiп ұстау бойынша мiндеттерiн орындауды талап ете ... ... ... ... ... ... ... жалға алушыға өз қалауы
бойынша:
1) жөндеудi өз бетiнше ... және ... ... ... ... ... жөндеу құнын шарт бойынша төлемнiң есебiне есепте-уге;
3) шарт бойынша төлемдi тиiсiнше азайтуды талап етуге;
4) шарттан бас тартуға құқылы.
Жалға алушы ... ... ... Егер жақсартулар ажыратылатын
болса, онда олар жалға берушiнiң келiсiмiнсiз жасамауы мүмкiн. Жалданған
мүлiктiң жалға алушы ... ... ... егер ... ... оның ... ... табылады. Ажыратылатын жақсартулар
ретiнде мүлiкке зиян ... ... ... ... жақсартуды бағалауға
болады.
Ажыратуға болмайтын (зиян келтiрмей ... ... ... ... ... келiсiмi қажет. Жалға алушы өз
қаражаты есебiнен және жалға берушiнiң ... ... ... зиян
келтiрмей ажыратуға болмайтын жақсарту жүргiзсе, шартта ... оның шарт ... ... осы ... ... алуға құқығы бар. Ажыратуға болмайтын жақсартуға ғимаратқа
күрделi қосымша ... ... ... ... көркем жасау және
т.б. енедi.
Жалға алушының жалға берушiнiң келiсiмiнсiз ... ... ... құны, егер заң актiлерiнде немесе шартта ... ... ... ... ... ... кейiн жалға алушы мүлiктi алған
кезiндегi күйiнде, ... ... ... ... ... ... ... оны жалға берушiге қайтаруға мiндеттi.
Егер шарт мерзiмi ... соң ... ... ... ... шартта көрсетiлген талаптарға сәйкес келмесе, жалға алушы
келтiрiлген шығынды жалға берушiге өтейдi. Егер ... ... ... шартта
көрсетiлген қызмет мерзiмiнен бұрын iстен шығып қалса, жалға алушы, ... ... ... жалға берушiге мүлiктiң қалдық құнын өтейдi. Бұл
тәртiп қолданғанда ... ... ... ... ... себептерден бұзылады
(қолданудан шығып қалады), бiрақ онымен мүлiкке әдейi зиян ... ... ... ... ... ... ... мүлiктiң бүлiнуi
алдында қандай құны болды сол құнын өтейдi, жалға берушiнiң шығыны өтелуге
жатпайды.
Егер жалға ... ... ... ... ... ... оны
мерзiмiнде қайтармаса, жалға ... ... ... ... үшiн
мүлiктiң пайдалану ақысын төлеудi талап етуге ... ... ... ... қайтармағаны үшiн тұрақсыздық төлем (айыппұл) қарастырылуы
мүмкiн. Жалпы тәртiп ... оның ... ... бар және ... ... үстiнен толық көлемде өндiрiлiп алынуы мүм-кiн.
Мүлiк жалдау шарты ... ... ... ... ... алушының
меншiгiне тараптардың келiсiмiмен белгiленген жағдайларда берiледi. Егер
шартта алынған мүлiктi сатып алу туралы ереже ... ол ... ... белгiленуi мүмкiн, бұл орайда олар мүлiктi пайдалануға
бұрын төленген ақылы сатып алу бағасына есептеу туралы уағдаласуға ... ... ... оның жалға алған мүлiкке құқықтарын қорғау
меншiк құқығын қорғаумен тең қамтамасыз етiледi. Жалға берушi ... ... ... ... ... ... құқықтары жоқ үшiншi бiр
тұлғалар мәжбүрлi (зорлық) ... ... үшiн ... ... ... ... Егер ... iс-әрекеттерiн жалға берушi
қолданған болса (оларға рұқсат берсе) осы жағ-дайда ол да ... ... ... ... алушының талап қоюға және өзге де түрде өз ... ... ... қорғауға құқығы бар.
Жалға берушiнiң және жалға алушының жалпылама алған-дағы құқықтары
мен мiндеттерi осындай. Қандай да ... өзге ... шарт ... ... ... оны тиiстi орында-ғанда, яғни құқықтарын жүзеге ... ... ... ... ... және жалға алушы шарттың
мерзiмi бiткен соң да мүлiктi пайдалана беретiн ... шарт нақ ... ... ... ... жасалған (қайта қалпына
келтiрiлген) болып есептеледi. Бұл орын алса ... ... ... ... ... кезде, егер заң актiлерiнде немесе шартта
өзгеше көзделмесе, бұл ... ... ... кем ... үш ай ... ... ... жалға алған кезде кемiнде бiр ай бұрын жазбаша түрде ескерте
отырып, шарттан кез-келген уақытта бас тарта алады.
Жалға алушы ... жаңа ... ... ... (артықшылық)
құқығына ие болуы мүмкiн. Ол үшiн жалға ... ... шарт ... ... ... ... ... керек. Осы шарт (талап) сақталса жалға
алушы шарт мерзiмi бiткеннен кейiн басқа тұлғалардың алдында ... ... ... ... жаңа ... (барлық өзге жағдайлар тең
болса) жасауға құқылы болады. Шартты жасасу жағдайлары тең болу ... ... егер өзге ... ... ... болып келетiн жағдайларды
ұсынса, онда алғашқы жалдаушы мүлiк жалдау шартын жасасуға артықшылық
құқығынан айырылып ... ... ... жалға алу шартында көрсетiлген мерзiмде, ал егер
шартта осындай мерзiм көрсетiлмесе, ... ... ... ... ... ... ... қайта жасағысы келетiндiгi туралы жалға
берушiге жазбаша түрде ... ... ... ... алу ... ... жасалған кезде шарт жағдайлары тараптардың келiсiмi-мен өзгертiлуi
мүмкiн. Егер жалға берушi шартты бұрынғы ... ... жаңа ... бас ... ... шарт мерзiмi бiткен күннен бастап бiр жылдың
iшiнде басқа ... ... ... шартын жасаса, жалға алушы өз таңдауы
бойынша сотта осы жасалған шарт бойынша құқықтар мен ... ... және ... шарт ... ... бас ... ... залалды өтеудi, не тек залалды өтеудi талап ... ... ... шарты тараптардың келiсiмiмен кез ... ... ... Одан ... да тараптардың бiреуiнiң талап етуi бойынша
да бұзылуы ... ... ... ... ... ... жалдау шарты (бұрын
қаралған жағдайлардан өзге) мынадай жағдайларда бұзылуы мүмкiн.
а) егер жалға алушы мүлiктi пайдаланғаны үшiн ... ... ... ... ... екi ... ... төлем жасамаса;
б) Заң актiлерiне немесе шартқа сәйкес күрделi жалға алушы күрделi
жөндеудi ... ... ... ... ... ... оны ... мерзiмде жүргiзсе.
Барлық жағдайларда, жалға берушi жалға алушыға өз мiндетiн қисынды
мерзiмде орындауға мүмкiндiк берiлгеннен кейiн ғана ... ... ... талап етуге құқылы.
Жалға алушының талап етуiмен шарт мынадай жағдайларда:
а) ... ... ... жалға алушыға пайдалануға ... ... шарт ... немесе мүлiктiң мақсатына сәйкес пайдалануға
кедергi жасаған;
б) жалға берушi өзiне ... ... ... ... мiндетiн
шартта белгiленген мерзiмде, ал ол ... ... ... ... ... жалға алушыға берiлген мүлiкте оны пайдалануға кедергi келтiретiн
кемшiлiктер болып, оны шарт ... ... ... ... ескертпеген, жалға
алушыға алдын-ала белгiлi болмаған және мүлiктi көрген кезде немесе ... ... оның ... ... кезде оның байқалуы мүмкiн
болмаған;
г) мүлiк жалға алушы жауап ... ... ... үшiн ... ... ... ... мерзiмiнен бұрын бұзылуы
мүмкiн.
2. Мүлiк жалдау ... ... ... ... ... жекелеген түрлеріне жлпы сипаттама.Мүлiк
жалдау шартының түрлерi алдында қарастырылған едi. Қосымша ҚР АК ... ... ... оларды жiктеудiң анық негiзi жоқ екенiн айтуға
болады. ... ... ... ... негiзi бiздiң ойымызша, қазiргi
экономика салаларында қалыптасатын ... ... ... ... ... ... мүлiк жасау бөлек түрiнiң негiзi ретiнде оған
қатысты мүлiк жалдау шарты жасалатын мүлiк түрi болып ... ... ... ... ... ... ... мен ғимараттарды жалдау, көлiк
құралдарын жалдау, ... үй ... ... ... ... оларды өз арасында айыратын тек олардың нысанасы
емес, оларды субъектiк құрамы, олар кәсiпкерлiк пе, әлде ... ... ... өзгешелiгi, тараптардың арасында тәуекелдердi бөлу және ... Бұл ... ... мүлiк жалдау (аренда) шартының түрлерiне
лизинг, тұр-мыстық прокат, жердi жалдау шарттарына да ... ... ... ... ... ... тым ... iлесiп кетуге
болмайды. Түбiрiне қарайтын болсақ, олардың барлығы шарттардың өңделген
(үйренiштi) жүйесiне енедi. Оларды бөлек-бөлек талдаудың ... ... мәнi, олар ... ... ... ... реттейтiнiнде
болып келедi. Осыған байланысты бiз әртүрлi ... ... ... және құқықтық мақсатын анықтауымыз керек.
Осыған байланысты бiз ... ... ... жалдау шарты-ның түсiнiгiн
элементтерiн (мазмұнының) қарастырамыз. Және де назар заңдарда (заңнамада)
қарастырылған ... ... ... ... айта ... Егер
кейiн жалдау детальдық зерттеуiн талап ететiнi анықталса, олардың кейбiр
нысандары, iс ... бар ... ... АК ... ... ... маңызды болып табылса және мүлiк талдау жеке түрлерiнiң арасында жаңа
байланыстар пайда болса, онда мүлiк ... ... көп ... бойынша келесi (одан әрi) зерттеудi өткiзуге болады.
Мүлiк жалдаудың жеке түрлерiн қарастыруға кiрiсейiк. ҚР АК ... ... ... жалпы ережелерiнен кейiн лизингке арналған нормалар
көзделген (565-572-б.). Бұл кездей-соқтық емес шығар деп есептеймiз. ... ... ... ... лизинг қатынастарының маңызы өте
жоғары болып келетiнiнде сияқты. Х.А.Рахманқұловтың ... ... ... ... ... материалдық игiлiктердi үлестiрудiң (таратудың)
жоспарлы жүйесiне балама ... ... Ал ... онда ... бар, ... жабдықтарды алдын ала көп қаражаттарды жұмсамай-
ақ ала алады.
Лизингтiң тағы да бiр ... бар, ... ... ... ... төлемдердiң кезегi (төлеу сәтi) әдетте жабдықтар ... ... ... ... шiлде, 2000 жылы қабылданған Қазақстан Республикасы-ның “Қаржылық
лизинг туралы” Заңында қаржы лизинг инвес-тициялық қызмет түрi ... ... ... үшiн ... ... бiрнеше рет
Қазақстан Республикасының Прзидентiмен Н.А.Назарбаевпен ... ... ... ... негiзi қалыптасқан. Жоғарыда
көрсетiлген заң оны елеулi толықтырады.
Азаматтық-құқықтық әдебиетте, басқа мүлiк ... ... ... шартына, әдетте ерекше орын бөлi-недi2. Осымен келiсуге,
лизинг шартының ерекше мәнi iс жүзiн-де бар болып ... ... ... пiкiрдi лизинг шартының көлемiнде басқа мүлiк жалдау шарттарына
қарағанда қатынастардың ... ... ... ... ... инвестициялық қызмет ретiнде бағалануы да оның ... ... ... тағы ... да ... ... орын алып ... жалдау шартының жекелеген түрлері.
Лизинг шарты. Ең алғаш лизинг АҚШ-та өткен ғасырдың орта шенiнде
пайда болды. Қазiргi ... ол ... ... ... ... ... реттеу жоқ, олардың кейбiреулерiнде лизинг сот тәжiрибесiнде
танылды1.
Лизинг шарты бойынша лизинг ... ... ... ... ... ... сатып алуға және лизинг алушыға осы мүлiктi ақы төлеп
уақытша ... және ... ... ... беруге мiндеттенедi.
Сондықтан, лизинг мақсаттары үшiн екi құқықтық қатынас жүзеге асады:
1. лизинг берушiнiң ... ... ... ... ... алу-сату;
2) лизинг берушiнiң және лизинг алушының қатысуымен мүлiк жалдау.
Осымен, лизинг шартына ... ... ... ... ... мен мiндеттер лизинг берушiнiң және лизинг
алушының араларында ... ... тағы бiр ... ... ... ... ... жүзеге асыруды көздейтiнiнде болып ... ... ... ... бұны ... Мысалы лизинг берушi лизингке берiлген
мүлiктiң 80% ... одан ... ... ... ... ... дейiн ақы алып тұруға құқылы. Лизинг берушi лизинг алушының лизинг
шарты талаптарын орындағанына бақылау жасауға ... (ҚР ... ... ... ... 11-б.) ... да лизинг берушi құқықтарының
(құқықтық жағдайының) ... ... ... ... ... ... осыған қатысты лизинг берушiге қосымша кепiлдiктер
қарастырылады. Лизинг алушы ... ... ... ... нысанасы
конкурстық массасына қосылмайды.
Қаржылық лизингтiң мәнiсi және ерекшелiгi оның түрлiк сипаттамасы
арқылы көрiнедi. Қаржы ... ... ... ... ... жатады:
а) iшкi лизинг, оны жүзеге асырған кезде лизинг ... ... ... ... ... Республикасының резиденттерi болып табылады; б)
халықаралық лизинг. Халықаралық лизингтi жүзеге ... ... ... ... лизинг алушы Қазақстан Республикасы-ның резидентi болып табылмайды.
Егер сатушы резидентi болмаса, заң ... ... ... ... ... ... ол халықаралық лизингке жатуы мүмкiн.
Қаржы лизинг түрлерi мыналар болады: 1) қайтарымды лизинг. Ол ... ... ... ... ... берушiге осы лизинг нысанасын лизинг
алушы ретiнде лизингке керi қайтарып алу талабымен ... 2) ...... бiр түрi, мұнда лизинг берушi банк ... ... ... ...... бiр түрi, ол ... лизинг нысанасына техникалық
қызмет көрсетудi және оның ... ... ... ... ... ... таза ... лизингтiң бұл түрi бойынша ... ... ... көрсетудi және оның ағымдағы жөндеуiн лизинг алушы жүзеге асырады.
Сонымен қатар, қаржы лизинг ... орта және ұзақ ... ... жабдықтардың құнының толық немесе үлкен бөлiгiнiң
амортизациясымен ерекшеленедi сонымен қатар, мерзiмi ... ... аз ... ... ... ... ... қысқалау мерзiмге
жасалатын ағымдағы (қысқа мерзiмдi) лизингте болуы мүмкiн. ... ... ... емес амортизациясы орын алады. Содан кейiн ол ... ... ... ... ... қайтарылады. Осы лизинг түрi
көбiне жабдық өндiрушiлерден, ... ... ... лизинг қатынастардың кең қатарын қамыта алатынын сипаттайды
(көрсетедi). Лизинг шарты лизинг мерзiмiн таңдау бойынша, ... ... мен ... ... ... ... ... бередi.
Лизинг шартында үш субъект қатысса да: сатушы, лизинг берушi, лизинг
алушы, ол екi тарапты шарт болып ... Егер ... ... ... қатынас анық ерекшелiгi жоқ қай мүлiк талдау болып табылады. Лизинг
шартын жасасқан кезде екi шарттық құқықтық қатынас пайда болады – ... ... ... және мүлiк жалдау шарты.
Бiрiншi шарт бойынша, құқықтық байланыс сатушы және лизинг алушы
арасында лизинг берушi арқылы ... ... ... алу-сату шарты оның
пайдасына жартылай жасалады (меншiк құқығын берген ... ... ... ... ... ... бойынша). Бұл ақыл ойға сыйысады
себебi нақты тұтынушы болып лизинг алушы ... ... ... ... ... арқылы болса да сатушының мүддесi болып ... ... ... ... ... болатынында аса мән болмайды, ол жауапкершiлiктi
берушiнiң немесе лизинг алушының алдында көтередi ме оның ... ... ... ... үшiн ... ... ... бағынуға мiндеттi. Онда ешқандай жаңалық жоқ, лизинг
шартындағы өндiрушi жағдайды бөлшектеп сатып алу-сату шарты арқылы тұтынушы
алдындағы жауапкершiлiкпен ... ... ... ... ... негiзiндегi қатынаста өндiрушiнiң және тұтынушының тiкелей шарттық
қатынасы болмайды. Сол сияқ-ты лизинг шартында да ... және ... ... ... ... жоқ. ... ... жоғарыда
айтылғандай үшiншi тұлға пайдасына жасалған ... ... ... ... лизингтiң бөлшектеп алу-сату шартынан ерекшелiгi көрiнедi.
Соңғыда жанама шарттық ... да жоқ. ... ... ... ... сәйкес пайда болады.
Өз жағымыздан қосып мынаны айтып кету керек. Көрсетiлгендей
жауапкершiлiк механизмi ... аса ... ... ... ... ... ... жабдықтар келедi. Оның сапасы үшiн жауапкершiлiктi
толық көлемде (шын ... тек ... ... ... ... ... тұрмыс етедi. Құқықтармен мiндеттердiң осындай
үйлестiрiлуi оның барлық қатысушыларына ... ... ... және ... ... басқа мүлiк жалдау ... ... ... ... ... ... (мүлiк жалдау)
қатынастары сатып ... ... ... қатынастарға (құқықтармен
мiндеттерге) қарағанда басым болып келедi.
Кәсiпкерлiк ... ... ... жасалатын мү-лiк жалдау
шартына жатқызылуына байланысты лизинг шарты жазбаша нысанда жасалуы ... ... ... ... ... ... ... қатар тағы да бiрнеше жағдайлар жатады. Лизинг берушi лизинг
алушы мен мүлiк сатушының тұлғасы ... бiр ... келу ... ... ... ... беру мерзiмi және жағдайлары, төленетiн төлемдердiң
мерзiмдiлiгi және мөлшерi, шарттың мерзiмi көзделуге тиiс. Егер ... ... ... ... ... онда ... ... өтуiне
қатысты жағдайлар да көзделуi тиiс.
Лизинг шартының элементтерi. Лизинг шартының ... ... ... және ... ... ... ... берушi – тартылған ақша
және (немесе) өз ... ... ... ... өз ... сатып алатын
және оны лизинг шартының талаптары негiзiнде лизинг ... ... ... ... Лизинг берушi ретiнде заңды тұлғалар және ... ... ... жеке ... ... ... Лизинг шарттарында
коммерциялық емес заңды ... ... ... ... ... ол ... жарғылық мақсаттарына қайшы келедi, себебi, алдында
көрсе-тiлгендей лизинг шарты мамандандырылған мiнезi бар ... ... ... ... ... ... талаптарына орай кәсiпкерлiк мақсаттар
үшiн лизинг нысанасын қабылдайтын лизинг ... ... ... ... ... асыратын заңды және жеке тұлғалар болуы мүмкiн.
Мәмiленiң үшiншi қатысушысы – сатушы, лизинг нысанасын сатып алу-
сату ... және ... ... шарты негiзiнде оны бұдан кейiн лизинг
шартының талаптарымен ... ... беру ... лизинг берушiнiң
өткiзетiн лизинг мәмiлесiне қатысушы.
Сатушы бiр мезгiлде ... ... ... ... ... лизингi) iс-қимыл жасай алады. (Қазақстан ... ... ... Заңының 2-б).
Лизинг шартының пәнi ретiнде кәсiпкерлiк мақсатта ... ... ... ... ... ... ... ғимараттар,
машиналар, жабдықтар, құрал-саймандар, көлiк құралдары, жер учаскелерi және
т.б. жатады. ... ... мен ... ... лизинг нысанасы бола
алмайды (Қа-зақстан Республикасының Азаматтық ... 566-б. ... ... ... ... ... Заңы-ның 4-б, 2-
тармағы). Заң ... ... мен жер ... жекелеген
санаттарын лизинг нысанасы ретiнде пайдалануға өзге де ... ... ... ... ... ... ... алушымен келiсiлген лизинг нысанасын шарты-ның
талаптарымен лизинг ... беру үшiн оны ... өз ... сатып
алуға мiндеттi. Сонымен қатар, сатып алу-сату шартын жасаған кезде лизинг
нысанасы белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... жазбаша хабарлауға мiндеттi. Сондықтан, сатушыға лизинг ... басы және ... ... жағдайы мәнге ие. Олар жөнiн-дегi көзқарас
сатушыға өзiнiң мүмкiндiк қауiпқатерiн есептеуге, мүлiк ... ... ... ... ... ... алушыға беруiн қамтамасыз етуге мiндеттi.
Лизинг нысанасын оған нақты беру сатушымен жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, лизинг ... ... ... үшiн ... ... ... ... белгiлi бiр тұлғаға лизинг ретiнде беруге арналғандығы
туралы сатушыны ... ... тиiс. Егер ... ... ... ... алу-
сату шартында өзгеше көз-делмеген болса, сатушы лизинг нысанасын ... ... оның ... ... ... да беру ... лизинг шартында көзделуi мүм-кiн. Лизинг
нысанасы лизинг берушiнiң өзiмен берiлетiнi де көзделуi мүмкiн.
Лизинг берушi лизинг алушыдан лизинг нысанасын мына-дай ... ... ... егер ... ... ... ... лизинг шартының
жағдайларына немесе лизинг нысанасын қызметiне ... ... егер ... ... ... ... нысанасын көруге шектеу жасаса;
в) егер лизинг алушы лизинг шартымен белгiленген мерзiмi ... екi және одан да көп ... ... төлемесе.
Лизинг берушiнiң бiрқатар құқықтары мен мiндеттерi қара-пайым мүлiк
жалдау шарттарында ... ... ... ... ... басқа,
лизинг алушының және кәдiмгi жалға алушының құқықтары мен ... ... ... ... ... құқықтарының ерекшелiгi мынадай:
1) лизинг нысанасының сапасына және жиынтықтылығына, оны жеткiзу
мерзiмiне қатысты және сатушы мен ... ... ... ... шарт
тиiстi дәрежеде орындалмаған басқа да жағдайларда сатушыға талап қоюға
құқылы;
2) егер лизинг нысанасы ... ... ... ... ... ... пайдалануына кедергi жасаса, ... ... ... ... ... алушы нысанасын көруi не кедергi жасамауға мiн-деттi.
Лизингтiң нысанасы болып табылатын мүлiктiң кездейсоқ жойылу немесе
бүлiну қаупi, мүлiктi берген кезде лизинг ... ... ... лизинг
шартының кәсiпкерлiк сипаттамасы көрiнедi. Шартпен осындай ... ... ... ... ... өзге де ... ... мүмкiн.
Лизинг берушiнiң, лизинг алушының және сатушының жауапкершiлiгi
лизинг шартында белгiленедi. Лизинг нысанасын сатушы мен ... ... ... ... ... ... ... жөнiнде атап айтқанда,
лизинг нысанасының сапасы мен жиынтықтылығына, оны беру ... ... ... шартты тиiстi дәрежеде орындамаған басқа да жағдайларда тiкелей
лизинг алушының алдында жауапты болады. Сатушымен ... ... ... лизинг берушi бiрлескен несие берушiлер болып келедi.
Егер лизинг ... ... ... ... таңдау құқығы
лизинг алушыда болған жағдайларды қоспағанда, лизинг берушi лизинг алушының
алдында сатушының сатып алу-сату шартынан туындайтын ... ... ... ... ... лизинг берушi талдайтын жағдайда лизинг алушы
сатып алу-сату шартынан туындайтын талаптарды тiкелей өз қалауы ... ... ... ... ... ... да, ... алушыға
да қоюға құқылы. Лизинг бе-рушi сатып алу-сату нысанасы болып табылатын
мүлiктi лизинг-ке тапсыру ... ... ... ... ... ... лизинг берушi сатып алу-сату шартынан туындайтын талаптарды
сатушының орындауы үшiн лизинг алушының ... ... ... ... ... ... және ... Лизинг шарты тараптардың бiрiнiң
талап етуi бойынша өзгертiлуi немесе сот ... ... ... ... Мерзiмiнен бұрын бұзылуының негiзi жалпы ережелерге
сүйенедiОлар ... ... ... ... лизинг алушы шарттың елеулi
жағдайларын ... ... ... ... және ғимараттарды жалдау шарты. Кәсiпорынды
жалдау шарты және үйлердi, ғимараттарды жалдау ... ... ... ... ... жеке түрi ... ... Оларға арналған
нормалар Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 29-тарауындағы § 3
және § 4 сәйкес қарастырылған. Олар үшiн ... ... ... осы ... ... ... ... бай-ланысты жасалатыны. Сонымен қатар,
кәсiпорын – жылжы-майтын мүлiктiң ... түрi – ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлiктiң басқа түрлерiнiң
қызметiнен ... ... ... ... ... ... жалдау шарты бойынша жалға берушi жалға алу-шыға
кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге ... үшiн ... ақы ... ... және ... ... ... мү-лiк кешенi ... оның ... ... иесiнiң фирмалық атауына және (немесе)
коммерциялық белгiсiне, ... ... ... ... сондай-
ақ жалға берушiнiң басқа тұлғаларға беруге құқығы жоқ құқықтар ... ... ... көзделген басқа да айрықша құқықтық
объектiлердi – тауар белгiсiн, қызмет ... ... және т.б. ... ... беруге мiндеттеледi.
Кәсiпорынды жалдау шарты консенсуалды, өзара және қайтарымды шарт
болып табылады. Жалға алушыға мүлiктi иеленуге және ... ... ... ... мүмкiндiк беретiн мүлiк жалдау шартының жалпы ережелерiнен
ерекшелiгi – кәсiпорынды жалдау шартын реттейтiн нормалар кәсiпорынды ... ... мен ... ... ... ... ... бар.
Жалға алушыға кәсiпкер болғандықтан кәсiпорынды алғасын оған мүлiктiк кешен
ретiнде толық жауапты болады (кәсiпорынның ... ... ... ... ... нысаны. Бұл шарт заңға сәй-кес жазбаша
нысанда жасалады. Жазбаша нысанда жасалатын басқа ... ... ... ... ... ... алу-сату шартымен бiрдей ... қол ... ... ... ... ... ... Кәсi-
порынды жалдау шартының талап етiлетiн жай ... ... ... ... әкелiп соқтырды. Және де, хаттармен факстармен
айырбас 575-бапқа сәйкес шарт-ты керектi нысанда жасау ... ... ... ... ... ... тиiс және ол ... ... ... ... ... ... есептеледi.
Заң кәсiпорынды жалдау шартының елеулi жағдайларына тiкелей
талаптарды атамайды. ... ... ... ... дағдылы шарттарына
қарағанда бұл ... ... ... ... өте ... ... саналады және
берiлетiн мүлiктiк кешеннiң барлық ... ... ... ... ... ... мен ғимараттарды жалдау туралы ережелер ... да ... ... ҚР АК 583-б. ... ескеру
қажет. Сондықтан кәсiпорынды жалдау шартының ... ... ... ... де ... ... ... шартының элементтерi. Кәсiпорынды жалдау шартының
тараптары болып азаматтық-құқықтың әртүр-лi ... – жеке және ... бола ... ... ... ... кәсiпкерлiк қызметтiң
субъектiлерi кiредi. Мүлiктi ... ... ... ... немесе шаруашылық жүргiзу құқығымен мүлiкке ие болатын ... ... ... иесi ... ... жалға берушi бола
алады. ... ... ... құқығында мүлiктiк кешенi ретiнде
кәсiпорынды иеленген ... ... ... жеке тұлғалар да жалға
берушi бола алады. ... және ... ... ... ... бере ... ... болып коммерциялық заңды тұлғалар және жеке
кәсiпкерлер табылады. Коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... үшiн кәсiпорынды жалға алуларына болады. Жалға
алушы болып кәсiпкерлiк қызметтi ендi жүргiзуiн ... жеке ... ... ... ... ... ... алушының тарапы жағынан шарттың
субъектiлiк құрамы жалға ... ... ... кәсiп-керлiк
мақсатта тағайындалатынымен белгiленедi. Заң бiрнеше тұлғаларға кәсiпорынды
бөлiп жалға берудi ... егер ол орын ... онда ... ... мен ... ... ... бiрақ кәсiпорынды жалдау туралы
емес, жалпы ережелер қолданылады. Кәсiпорынды бөлiп жалға беруден, ... ... ... ... көпшiлiгiн ажырату қажет.
Шарттың нысаны болып кәсiпорын келедi. Ол бұдан бұрын көрсетiлгендей
(кәсiпорынды сатып алу-сату шарты бойынша) өзiнiң ... ... ... ... түрлерiн өз құрамына кiргiзедi: ғимараттарды, құрылыстарды,
жабдықтарды, шаруашылық ... ... ... ... жер
учаскелерiне құқықтарды, талап құқықтарын, ... және ... ... ... және ... да ... ... Сонымен, кәсiпорын құрамына азаматтық құқықтар объектiсiнiң екi
топтары кiредi:
1) заттар;
2) мүлiктiк құқықтар.
Бұл мүлiктi жалға бергенде заттардың құқықтық режимiн және ... ... ... ... ... ... меншiкке
құқықтарды жүзеге асырудың тәртiбiн сақталуды талап етедi. Жалдау шарты
бойынша, талап етуге құқықтың ... ... ... ... атынан
жалға алушы оларды алады және ... ... ... ... ... ... ... мүлiкке меншiк құқығы ... ... ... ... кешен кәсiпорын құ-рамына кiретiн тектiк тұтынылатын
заттар мүлiк жалдаудың нысанасы болып объективтi келе ... ... бұл ... ... ... заем қатынастарына ұқсас болып
келетiн, бiрақ кәсiпорынды жалдау шартының нормаларымен кешендi реттелетiн
қатынастар пайда болады. ... ... ... ... ... ... ие
болады және келiсiлген мерзiмде осындай мүлiктi немесе оның ... ... ... ... болады. Басқа жақтан, заем
шарты бойынша сыйақыны төлеуге қарасты заем ... заем ... мен ... ... нысанда мұнда жоқ болады.
Жалға берушiнiң тиiстi қызметпен ... ... ... ... құқықтары, егер заңда өзгеше белгiленбесе жалға алушыға
берiлмеуге ... ... ... ... туралы жалға берушi өзiнiң несие
берушiлерiне жалдау шарты жасалғанға ... ... ... ... Олар ... аударумен келiспеген жағдайда хабарлама алған күннен
бастап үш ... ... ... ... ... мiндеттемелердi тоқтатуын
немесе мерзiмiнен бұрын орындауын және залалды өтеуiн талап етуге құқылы.
Егер көрсетiлген ... осы ... ... ... несие
берушi тиiстi борышты жалға алушыға аударуға келiсiмiн бердi деп танылады.
Кәсіпорын жалдау щартының мазмұны. Жалға берушi ... ... да ... ... ... жалға алушыға мүлiктi беруге мiндеттi.
Жалға берушiге кәсiпорынды ... ... ... байланысты
ауыртпашылықтар жүктеледi. Оның берiлуi өткiзу актiсi бойынша жасалады.
Өткiзу актiсiн жасау мен қол ... ... қоса ... ... ... болып табылады және оның есебiнен ... ... ... борыштар болса, кәсiпорын жалға алушыға ... ... ... ... ... бұрын орындауды талап еткен
несие берушiлермен есеп ... ... ... ғана ... мүмкiн.
Жалға алушының басты мiндетi жалданған кәсiпорынды шарт жағдайларына
және оның құрамына кiретiн мүлiктiң тағайындалуына сәйкес пайдалануды ... ... ... төлеуде болып келедi.
Кәсiпорыны жалдау шартының кәсiпкерлiк сипаттамасы болған соң
кәсiпорынның ... ... ... ... ету бойынша жалға берушiнiң
құқықтарды едәуiр ... ҚРАҚ ... ... ... ... ... ... кәсiпорын мүлкiнiң құрамына кiретiн материалдық
құндылық-тарды (олар айналып қаражаттарына жатса) егер заң ... ... ... ... ... ... ... са-туға,
айырбастауға, не қарыз етiп ... ... ... ... ... құны ... тиiс. ... қорларды (қаражаттарды) жалға
алушы уақытша пайдалануға, қосалқы жалға бере ... ... ... ... ... басқа тұлғаға берiлуi мүмкiн. Жалға алушының ... ... өзге ... ... ... ... ... Егер жалға берушiнiң немесе ... ... ... ... ... жалға алушы оны өтеуге мiндеттi. Шартпен немесе заңмен
жалға алушының мүлiктi билiк етуге құқықтары шектеулi мүмкiн.
Жалға алған мүлiктi пайдалану үшiн ақы шарт ... ... егер олар ... ... онда ақы ... ... шарттары
бойынша ақы төлеу тәртiбiн бекiтетiн АК нормаларына сәйкес ... ... ... ақы ... ... ақшалай төлемдер және өндiрiлген
өнiм-нiң белгiлi үлесiн бөлiп беру келедi. ... егер ... ... ... ... онда ол ... жақсарту-лардың құнын арендалық
төлемдердiң есебiне жатқыза алады.
Кәсiпорынды жалға алушының құқықтарының көлемдiгi тағы да ... ... ... алушы жалға алынған мүлiктiк кешеннiң құрамына
өзгерiстер ... оны ... ... ... ... қайта
аспаптауға құқылы және осының барлығы жалға берушiнiң келiсiмiн ... ... ... ... мүлiктi күтiп ұстау ауыртпалығы
тараптардың арасында басқа мүлiк ... ... ... онда ... ... ұстау ауыртпалығы толығынан жалға
алушыға жүктеледi. Сондықтан оның үлесуi туралы бiз шартты ... ... ... шарт күшiнде болатын барлық мерзiмде кәсiпорынның
тиiстi техникалық күйiн қамтамасыз етуге тиiс, оны ... және ... ... ... ... жалға алушы жалға алынған мүлiктi
тұтынумен (пайдаланумен) байланыс-ты барлық өзге де ... ... ... ... ... ... ... алушының мiндетi болып
қаралғасын, оның күрделi жөндеудi жүргiзуге кеткен қаражаттарды өтеттiрiп
алуға құқығы ... ... ... жағдайда кәсiпорын тұтастай мүлiк кешенi
ретiнде ережелердi сақтай отырып жалға ... ... тиiс. ... жасауды және оны қол қоюға табыс етудi қоса алғанда, кәсiпорынды
жалға беруге дайындау, егер шартта көзделмесе, бұл ... ... ... ... ... және соның есебiнен жүзеге асырылады.
Жалға алушы кәсiпкерлiк қызмет субъектiсi болған соң оған берiлген
мүлiктiң сақтығы үшiн ... ... ... және мүлiктiң жойылуы
немесе бүлiнуi бой бермейтiн (дүлей) күштердiң салдарынан ... ғана ... ... мүмкiн.
Үйлер мен ғимараттарды жалдау. Үйдi немесе ғимараттарды жалдау шарты
бойынша жалға берушi үйдi ... ... ... ... ... және пайдалануына беруге мiндеттенедi.
Үйлер мен ғимараттарды жалдау ... ... ... ... ол кәсiпкерлiк және кәсiпкерлiк емес болуы
мүмкiн. Өйткенi үйлер мен ғимарат-тардың әртүрлi тағайындалуы болуы ... ... ... ... ... бiлiм беру ... ... үшiн қолданылуы мүмкiн.
Үйлер мен ғимараттарды жалдау шартының нысаны кәсiпо-рынды ... ... ... мен ... ... шартының елеулi
жағдайларына оның нысанасы және ... ... ... туралы
жағдайлар жатады. Азамат-тық кодекстiң ... ... ... мен
ғимараттарды жалдау қатынастары.
Үйлер мен ғимараттарды жалдау шартының элементтерi. Бұл ... ... ... да ... жеке және ... ... келе алады.
Жалға берушi тарапынан мүлiктiң меншiк иелерi немесе заңмен немесе шартпен
мүлiктi ... ... ... ... ... Егер жалға
мемлекеттiк мекеме-лердiң немесе ... ... ... ... меншiк құқығында тұратын жылжымайтын мүлiк берiлсе, онда
мемлекет немесе әкiмшiлiк-аумақтық бөлiгi атынан ... ... ... мен ғимараттарды жалдау шартының нысанасы. Оларға барлық үйлер
мен ғимараттар жатады, ... ... да ... ... бiрақ жалға
алушы тұру мақсатында оларды жал-ға алмайды, мысалы, егер жалға алушы көп
қабаттық ... ... ... ... одан әрi жалға ... ... ... ... емес ... объектiлерiн жалға беру түрiнiң
пәнiн басқаша белгiлейдi.
Осы Ережелерiнiң 1-т, 5-т. сәйкес, мемлекеттiк ... емес қоры ... ... қосылмаған мемлекеттiк үйлер, ғима-раттар. Ережелердiң 1-т, 6-
т. сәйкес аренда объектiсiне:
1. Бөлмелер, бөлек тұрған ғимараттар мен ... ... ... (байланысты) қарамастан;
2. Ведомстволық балансына жататындығына қарамастан тұрғын үйлерге
құрыстырылған бөлмелер;
3. Мәдени, тарихи, ... ... бар ... ... ... ... тұрғын емес қорына ауысқан бөлмелер;
5. Қазақстан Республикасының Қаржы министрлiгiнiң Мем-лекеттiк ... ... ... ... органдарының қарамағында өзге
де заңды әдiспен ... ... ... ... ... келетiн ерекше үйлер мен
ғимараттар (мемлекеттiң ерекше меншiгiнде болатындар), оларды ... ... ... ғана ... ... Егер ол ... ... Қазақстан Республикасында немесе әлемге ... ... ... ... ... ... органдарының келiсiмi
қажет. Жалға жергiлiктi аумақтық мәнi бар үйлер мен ғимараттар берiлетiн
болса, онда ол ... ... ... ... ... ... жалға беру, оларға қызмет ету үшiн ... үй, ... ... жер ... дәл сондай мерзiмге уақытша
жер пайдалануға беруге әкеледi. Егер жер пайдаланушыда өзiне ... ... ... ... ... ... онда ол жер ... үйлер мен ғимараттарды да иелiгiнен шығаруға құқылы ... және ... ... ... жалдау бағасы (аренданың бағасы)
әдетте қолданылатын бағалармен анықталуы мүмкiн емес, сондықтан ол шартта
көзделуi тиiс. Шартпен аренданың төлемiнiң толық ... ... ... ... ... ол ... берiлген мүлiктiң бiр бiрлiгi үшiн не-
месе басқа көрсеткiш арқылы есептiк жолымен ... ... ... берiлген бiрнеше бөлмелердiң көлемi бiрдей болса, жалдау бағасы бiр
бөлек ... үшiн ... ... аренданың төлемiнiң жалпы мөлшерi жалға ... ... ... ... ... ... ... есептелiнедi. Мемлекеттiк
меншiгiндегi үйлермен ғимараттар арендаға берiлген кезде ол ... ... ... ... үшiн ... ... және күрделi жөндеуге
кеткен төлем ақы, объектiнi күтiп ұстауға қажет төлемдер қосылмайды. Осы
төлемдер ... ... ... коммуналдық, тұтынушылық қорғау
қызметiн атқараты ұйымдарға тiкелей ... Тағы да бiр ... ... ... мен ... жалдау шартында жалға төлем ақының
мөлшерiн инфляция деңгейiне қарай әр үш ай ... ... ... ... ... ... ... жалға алушыға үш ай сайын инф-ляцияның және
басқа да жағдайлардың себебiнен аренда үшiн ... ... ... ... мiндеттi.
Үйлер мен ғимаратты жалдау шартының ... ... ... үйдi
немесе ғимаратты беруi және оны жалға алушының қабылдауы, кәсiпорынды
жалдау шарты сияқты өткiзу ... ... ... қол ... ... туралы
өзге де құжат бойынша жүзеге асырылады. Өткiзу актiсiн (өткiзу құжатын)
жасау мiндетi ... ... ... ... мүмкiн. Азаматтық
кодекс оны кiмнiң жасау мiндетi екенiн анықтамайды, ... дау ... ... ... ... нормалары ұқсастық бойынша қолданылуы
мүмкiн.
Жалға берушiнiң өткiзу құжатын ... ... ... ... ... ... ... беру тәртiбi 35-т. көзделген. Үйлер мен
ғимараттарды ... ... ... ... ... алушыға объектiлердi
беру мерзiмдерi анықталмайды, олар шартта көзделуi тиiс, егер ... ... онда ... ... беру ... ... асуы тиiс. Аталған ережелерге сәйкес жалға берушi арен-да шартына
қол қойғаннан кейiн бiр ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге мiндеттi.
Объектiнi жалға алушыға бергеннен басқа жалға берушi ... ... ... мен ... ... жағдайларына сәйкес иеленуiне және
пайдалануына кедергi iс-әрекеттер жасаудан бас ... ... ... негiзгi мiндетi аренда нысанасын шартқа сәйкес
пайдалануда, мүлiктi күтiп ... оның ... ... және
көрсетiлген мерзiмде жалға берушiге ... ... ... ... ... ... беру өткiзу ак-тiсi негiзiнде жасалады.
Көлiк құралдарын жалдау шарты. Қазақстан Республикасының ... § 5 ... ... ... жо-ғары аренда қатынастары –
көлiк құралын экипажымен жал-дауы реттеледi. ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың және көлiк құ-
ралы болып келетiн шарт нысанасының ерекшелiктерi болған-дықтан, осы ... түрi ... ... ... ... ... экипаждың бар
болуы оның мазмұнында негiзгi өзгешелiк болып табылады. Себебi, Қазақстан
Республи-касының Азаматтық ... 594-б. ... ... ... ... және ... ... жөнiндегi қызмет көрсетусiз жалға
алу (көлiк құралдарын экипажсыз ... ... ... шарты туралы жалпы
ережелерiне бағынады.
Осы шарттың құқықтық реттелуiнiң негiзiн Қазақстан ... ... 585-594 ... ... тиiстi нормалары
құрайды, сонымен бiрге көлiк құралда-рының ... ... оны ... ... ... жөнiндегi қызмет көрсетiлiп, жалдаудың ережелерi
өзге де көлiк түрлерiн иеленуi және ... ... ... ... заң ... ... ... жағдайларда сырттай ұқсастығына қарамастан көлiк құралын
экипажымен жалдау ... ... ... ... ... қажет. Мысалы,
Қазақстан Республикасының iшкi әуе жолдары және халықаралық әуе ... ... емес ... асыру ережесiне сәйкес, кеме жалдау (фрахт)
(чартер) ... – ол ... сол ... ... бiр тарап жалға берушi
жалға алушыға ақы төлетiп ... сый ... бiр ... ... ... ... сыйымдылығын немесе сыйымдылығының бiр бөлiгiн бiр әлде
бiрнеше қатынау жасап тасымалдау үшiн беруге мiндеттеледi. Осы ... ... ... бар ... ... орын алады. Белгiлi уақытқа
фрахт шар-тының одан ... бар, ... ... ... ... алу-шыға
уақытша фрахт шарты бойынша қолына өтедi.
Көлiк құралын (уақытша кеме жалдау) басқару және ... ... ... көрсетуiмен жалдау шарты (көлiк құралын экипажымен
жалдау шарты) бойынша жалға берушi жалға алушыға ақы төлетiп ... ... ... ... беруге және өз ... оны ... ... ... ... ... көрсетуге мiндеттi.
Осы шарт азаматтардың және ұйымдардың ... ... ... және ... ... ... әртүрлi қажеттiлiктерiне
қызмет етуге бағытталған. Жалға алушыда көлiк құралы ... ... ... мiнезi оған көлiк құралының мүмкiншiлiктерiн барынша тиымды
(толық) пайдалануға жол бередi және де ... ... ... ... халi үшiн ... дәрежедегi жауаптылығы болмайды.
Экономикалық тұрғыда көлiк құралын экипажымен жалдау шарты жалға
берушiге де тиiмдi, бұл шарт оған ... ... ... пайдалануымен
бiрге соған байланысты қайтарымды қызметтердi қосымша өткiзуге ... ... ... шартының түрi мерзiмiне қарамастан жазбаша түрде
жасалуға тиiс. Егер көлiк құралы ... ... ... ... ... онда көлiктi пайдалану құқығының мерзiмi бiр жылдан ... ... ... жалдау құқығы мемлекеттiк тiркеуден де өтуге тиiс.
Көлiк құралын экипажымен жалдау шартының ... ... ... бұл түрi ... мерзiмге жасалуға мүмкiн.
Аренданың ақырғы (ең ұзақ) мерзiмi шектелмеген. Осыған байланысты, ... ... ... туралы айтылған пiкiрлерiмiзге назар ... ... ... ... ... ... мерзiмi көрсетiлмей (белгiсiз,
анықталмаған мерзiмдерге) жасалуы мүмкiн.
Шарт тараптарының ешқайсысы ... ... ... ... бiлдiрмеген жағдайда алғашқы жалға алушының шартты қайта жасауға
(ұзартуға) немесе белгiсiз мерзiмге жасалған аренда шартын ұзартуға ... ... (ҚР АК 557 және 558-б), ... құралының экипажымен
жалдау шартына (Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 585-б. 2-
тармағы) қолданылмайды.
Көлiк ... ... ... шартының элементтерi
Шарттың нысанасы – көлiктiк заңнама негiзiнде көлiк ... ... ... әуе, автокөлiк, темiржол, теңiз, iшкi су көлiк
құралы (“Қазақстан Республикасында көлiк ... ... ... сәйкес,
көлiк оның аумағында тiрке-луге тиiс).
Осы шарттың заңды объектiсi көлiк құралын басқару және техникалық
пайдалану бойынша қызмет ... ... ...... ... ... Бiрақ, жалға берушi тарап көлiк құралын жалға беру үшiн, оны
меншiк құқығымен немесе өзге де ... ... ... ... Одан ... берушi тарапта көлiк құралын ... және ... ... ... ... мүмкiншiлiгi болу керек. Сондықтан, шарттың тарабы
болып берiлген көлiк құралын өзi ... жеке ... ... ... ... ... немесе мем-лекеттiк), осы мақсаттарға жалдамалы жұмыс
күшiн (жүргiзушiнi, экипажды) пайдаланады.
Көлiк құралын жалға ... ... ... ... ... тұлғалар және жеке тұлғалар келуi мүмкiн. Яғни, кейбiр
жағдайларда жалға алушы ретiнде көлiк құралын ... жеке ... ... жеке ... ... етуi мүмкiн. Осындай жағдайларда олардың
құқықтық мәртебесi ... ... ... ... ... анықталады бiрақ, шарт бойынша ... ... ... ... ... болу керек.
Көлiк құралын экипажымен жалдау шартының мазмұнын осы мүлiк жалдау
шартының түрiнде тараптардың ... мен ... ... ... жалға алушының) жалпы және ерекше сипаттағы ... ... ... нақ-ты болады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 29-та-рауы § ... ... ... нормаларды қайталамай-тынына назар аударуға
болады. Бұдан бұрын қарастырылған кейбiр қатынастарды реттейтiн ... ... ... шартында осындай кездеседi. Осыған байланысты мүлiк
жалдау шартын реттейтiн ... ... ... ... Заңнама
көлiк құралдарын экипажбен жалдау шартының ерекшелiгiн барынша ескередi
деуге болады. Көлiк ... ... ... және ... ... қызметтер көрсетiлетiн болғасын, тиiстi құқықтық реттеу кәдiмгi
мүлiк жалдау осындай ... ... мен ... ... ... Осы шарттың мазмұнындағы бiрқатар нәрселердi мүлiк жалдау
шартының жалпы нормаларын ескерiп те ... ... ... ... ... жалға берiлген мүлiктi пайдалану және теленуге құқығын мүлiктi ... ... ... және ... мақсаттарына сәйкес беруiмен
байланысты тараптардың құқықтары мен ... және ... ... мен ... Тағы да ... ... ... болады. Бұл көлiк
құралын экипажымен жалдау шартының нормаларымен тiкелей белгiленбесе де,
тараптардың құқықтары мен ... ... және ... ... қатынастарын реттейтiн Азаматтық кодекстiң тарауларының нормалары
да тарайды.
Осы айтылғанның кейбiрi бұл ... ... ... ... ... ... негiздемелерге сүйенiп көлiк құралын экипажымен жалдау
шарты бойынша тараптардың нақты құқықтары мен мiндеттерiн ... ... шарт ... заңнама арендаторды (жалға алушыны) меншiктiң заңды
ауыртпалықтарынан толық босатады. Өзге мүлiк ... ... ... ... ... бiр бөлiгi жолға алушыға жүктеледi.
Сондықтан, жалға берушi аренда шарты күшiнде болатын бүкiл мерзiм
iшiнде ... ... ... ... ... және ... жөндеуiн
жүзеге асыруға және қажеттi ... ... қоса ... ... көлiк құралын тиiстi жағдайда ұстауға мiндеттi.
(Қазақстан Республика-сының Азаматтық ... ... ... ... Азаматтық кодекс ағымдағы (күнделiктi)
және күрделi жөндеудi техникалық жүзеге асыру ... ... ... Бiрақ
жалға берушi ағымдағы немесе күрделi ... ... ... ... ... ... алынғанына сiлтенiп осыған жұмсалған
сомаларды жалға алушыдан өндiрiп ала алмайды. Сондықтан, егер жалға берушi
тарап, тараптармен ... ... ... ... қауiп-қатерiнен аман
болуын қаласа, аталғандай шығындарды мүлiк жалдау шарты ... ... ... ... ... ... ... дейiн енгiзуi керек.
Жалға алушыға жалға берушi ... ... ... ... мен
техникалық пайдалану бойынша ... ... ... және ... құралын шартта аталған жалдау мақсатына сәйкес, қалыпты және қауiпсiз
пайдалануға жеткiлiк-тi болатындай қамтамасыз етуге тиiс.
(Қазақстан Республикасының ... ... ... 2-б), ... ... ... ... құралын басқару және пайдалану бойынша қызмет
көрсету үшiн қосылып (бөлiнiп) берiлетiн экипажға қойылатын ... ... ... ... айтатын болсақ заңнама көлiк құралын басқару және
техникалық пайдалану бойынша қызмет көрсетудi осы мақсатта ... ... ... ... ... ... құрамы және оның бiлiктiлiгi тараптар үшiн
мiндеттi ережелер мен шарттың жағдайларына, ал егер ... үшiн ... ... ... ...... құралының осы түрiн
пайдаланудың әдет-тегi практикасы ... және ... ... ... ... ... ... кодексiнiң 588-б. 3-тармағымен
экипаж мүшелерi жалға берушiмен еңбек қатынас-тарын сақтап ... Бұл ... өте ... ... ... ол ... ... бүткiл заңды тегiне жүзеге асуға мүмкiншiлiк бередi. ... ... ... ... ... ... жағдайына да басқару
және пай-далану бойынша қызмет көрсетуiне де ... ... ... ... ... ... ... мүшелерi жалға берушi-нiң басқару мен
техникалық пайдалануға қатысты өкiмдерiне ... Егер ... ... ... пайдала-нуға қатысты болса, онда экипаж жалға алушының
өкiмдерiне бағынуға тиiс.
Азаматтық кодекс экипаж мүшелерiнiң ... ... ақы ... ... және ... ұстау жөнiндегi шығындарды ... ... ... ... ... ... ... осы мiндет
жалға берушiнiкi болып табылады. Тараптардың келiсiмi бойынша ол жалға алу-
шыға жүктелуi мүмкiн.
Көлiк құралын экипажымен жалдау шартымен ... ... ... ... ... ... көзделуi мүмкiн. Қызметтiң көлемi кеңейтiлуi
үшiн белгiлi себептер (негiздер) болады, ... ... ... шартты мақ-саттары көрсетiлетiн қызметтердiң көлемiн кеңейтудi
талап ете-тiн өзге жағдайлар алынады.
Жалға берушiнiң келесi мiндетi ... ... ... ... жойылу қаупiнiң дәрежесi жоғары бола-тынына байланысты
орнатылады. Жалға ... ... ... ... оны пайдалануға байланысты
орын алуы мүмкiн залал үшiн жауапкершiлiктi сақтандыруға ... ... ... ... ... ... ... құралы iске жарамсыз болып
қалуына байланысты қолайсыз зардаптарға әкелуге мүм-кiн. ... ... ... ... ... ... орындамағаны үшiн жалға берушiге
келтiрiлген зиянды да қосуға болады. Қазақстан Республикасы Азаматтық
кодексiнiң ... ... ... ... ... 590 ... диспозитивтi болып табылады. Тараптар көлiк құралын сақтандыру
мiндетi ... оны ... ... ... жалға алушыға жүктелетiнi туралы келiсуге ... ... ... ... ... ... шарт бойынша
сақтандыруды жүзеге асыру мiндетiнен оның екi тарабы да босатылуы мүмкiн.
Жалға алушының ... мен ... ... ... ... ... шартында жалға алу-шының көлiк құралына пайдалану
және билiк ету бойынша құ-қықтар көлiк ... ... ... ... ... (Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексiнiң 588-б., 589. 3-тармағы., 590-б) Осы түсiнiк жалдау ... ... ... және осы ... ... алушы өзiне
белгiлi кәсiпкерлiк қауiп-қатерiн ала-тыны болжанылады.
Мысалы, кәсiпкерлiк қызметке тиесiлi кәсiпкердiң қызметiн ... ... ... ... ... ... Азаматтық
кодексiнiң 10-б., 1-тармағы) аренданың осы түрiн реттейтiн нормаларда ... ... ... ... ... ... ... жүк-телетiнiнде көрiнiс табады. (Қазақстан ... ... ... 589-б). Осы бiз сiлтеме жасап отырған Азаматтық кодекс
бабы да диспозитивтi болып келедi және шарт кәсiпкер емес ... ... ... ... ол ... ... ... пайдалануға
байланысты шығын-дарды көтеруден босатылуы мүмкiн. Шығындарға, жанармайға
және пайдалану процесiнде жұмсалатын басқа да ... ақы ... ... ... ... ... авто-көлiк жуу құралдарына және
т.б.) қосылады. Жалға алушы бел-гiлi бiр ... ... ... белгiлi бiр жерде тоқтаудың төлемiн және басқа ұқсас төлемдердi
төлеуi керек. Жалға ... ... ... ... көлiк құралын коммер-циялық
пайдалануға байланысты туындаған басқа да шығын-дарды көтеруге мiндеттi.
Жалға алушы жалға алынған көлiк құралын ... ... ... ... ... келiсiмiнсiз өз атынан үшiншi, тұлғалармен,
егер олар ... ... ... ... құралдарын пайдалану
мақсаттарына, ал егер ... ... ...... ... қай-шы келмесе, тасымалдау шарты мен өзге де ... ... ... (Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 591-б.).
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң Ерекше ... ... ... ... ... құралына
келтiрiлген зиян үшiн жауапкершiлiкке қатысты АК 592-б/ және көлiк ... зиян үшiн ... ... ... ... ... осы түрiнiң өзгешелiгi осымен қосымша белгi-ленедi.
Мүлiктi кәсiпкерлiк сипаттамасымен ... ... ... ... екендiгiне әсер етедi. Оның бiреуi ... ... зиян ... ... ... алушы көлiк ... ... ... ... ... ... таңдаса, онда қауiп-қатердiң
деңгейi де жоғары болады. Көлiк құралы жойылған немесе бү-лiнген жағдайда
жалға ... ... ... ... ... реттейтiн
басым көпшiлiк нормаларын-дай, ҚР АК 592-б. ... ... ... бар. Көп жағдайда жауапкершiлiктен босату туралы
келiсiм жарамсыз деп танылады. (ҚР АК 359-б. 3 тармағы). ... ... ... ... бүлiнген жағдайда жалға алушы жауап-ты болмайды деп заң
материалдық-құқықтық ... ... Осы ... ... ... ... ... кейбiр жағдайларда кiнәсiз
жауапкершiлiк көзделуi ... ... ... ... ережесi мы-нандай: көлiк
құралы жойылған немесе бүлiнген жағдайда жалға берушi осының жалға алушы
заң актiлерiнде немесе ... ... ... ... мән-жайлар салдарынан
болғанын дәлелдеуi тиiс және сонда ғана ... ... ... ... ... өтеуге мiндеттi.
Көлiк құралын экипажымен жалдау шартының ... ... ... ... әсерiн тигiзедi, ол жоғары қауiптiлiк көзi
болып табылады. ... ... iлiмi және ... ... ... ... көзiмен келтiрiлген зиян үшiн жауапкершiлiктi
тек қана меншiк иесiне ғана емес ... осы ... ... иеленушiсiне
жүктеу мүмкiншiлiгiн қолдайтын болды. Осы құбылыс заттық құқықтар жүйесiнiң
тұрақтануы және дамуымен тiкелей байланысты.
Белгiленген ... ... ҚР АК 593-б. ... ... ... ... көлiк құралы, оның тетiктерi, құрылғылары, жабдықтары
және т.б. ... зиян үшiн ... ... ... болады.
Прокат. Прокат шарты (тұрмыстық прокат) азаматтардың, кейбiр кезде
заңды тұлғалардың, олардың ... ... ... ... ... алу ұтымсыз болғандықтан) мүлiктегi уақытша ... ... ... ... ... ... азаматтарының
тұрмысында кең қол-данылды. Нарыққа өтуiмен және жеке меншiк қалыптаса бас-
тауымен ол өзiнiң маңыздылығын ... ... ... ... қазiр оның
қолданылу өрiсi бiртiндеп ... ... ... заңнама прокат
шартының бұрынғыға қарағанда көбiрек икемдiлiкпен және өмiрлiк ... ... ... ... да шарт еркiндiгiнiң қағидаты сезiмдiрек
көрi-нiсiн тауып отыр.
Прокат ... ... ... ... ... ... қозғалатын
мүлiктi жалға берудi жүзеге асыратын жалға берушi жалға алушыға мүлiктi ақы
төлетiп уақытша иеленуге және пай-далануға ... ... ... ... мен ... жалдау, кәсiпорынды, жер
учаскелерiн, тұрғын жайларды жалдау ... ... ... ... ... ... елеулi ерекшелiгi бар, олар
қозғалатын мүлiк болып ... ... көп ... мүлiк жалдау
қатынастарының реттейтiн нормалар өзара қатысып тұрады, сондықтан тұрмыстық
прокат қатынасына мүлiк ... ... ... ... қолданылуы
мүмкiн.
Тұрмыстық прокаттың субъектiлiк құрамы оның ... ... ... ... ... қатары өзгерiп тұруы мүмкiн, ... де ... ... ... осы ... ... алады. Сондықтан
негiзгi ерекше-лiктер шарттың мазмұнында деген жөн болады. Өз кезегiнде бұл
шарттың мазмұны оның ... ... ... ... болып келедi.
Олардың бiрқатары туралы бiз бұдан бұрын айтқанбыз. Осыған қосып прокат
шарты ... ... ... ... реттеудi қамтамасыз
ететiнiн айтуға бо-лады, прокат шарты бойынша материалдық игiлiктер басқа
тұлғаларға айқын мерзiмдi және ... ... ... Осы ... ... ... көрсетуде көрiнiс табатынды-ғын күмәнданбай айтуға
болады. Бiрақ бiз осыған аса назар аудармасақ та болады, тек осы ... ... ... да ... шарттарда да сияқты орын алатынын
ескере отыруымыз керек.
Айтылғанның бәрi осы ... ... ... ... ... ... субъектiлiк қатарының мазмұнының, жағдайларының ерекшелiгiне,
атқара алатын мiндеттерiне iшкi қағидалық ... ... бұл ... ... (кешендi) қарастыру қажет.
Басқа да мүлiк жалдау шарттарына тиесiлi болып келетiн сипаттарды
тек сәл ғана еске ... ... ... ... тұрғаны-мыз бұл осы шарттың
консенсуалдығы, ақылығы және екi ... (өз ... ... жарналығы (Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексiнiң 595-б. ... ... ... сипаты болып келедi.
Кез-келген субъектiнiң нарықтың қамтамасыз ететiн мүмкiншiлiгiн ... ... ... ... ... ... жарналығы әсер етдi, сондықтан
осы шарттың әлеуметтiк маңыздылығы ... ... ... жазбаша болады. Ол басқа тұты-ну шарттары
сияқты түбiртек, жетон және с.с. берiлу ... ... ... ... ... жасалмаған реттер үшiн заңнама оның жарамсыздығы туралы
ережелердi қарастырмайды.
Мерзiм. Прокат шарты бiр жылға ... ... ... ... алушының мүлiктi жалға алу шартын жаңартуға басым құқығы ... ... ... алу шартын белгiсiз мерзiмге жаңарту туралы ережелер прокат,
көлiк құралын экипажымен ... ... ... қолданылмайды. (ҚР АК 596
бабы 2-тармағы). Жалға ... ... ... ... ... бас ... (ҚР АК 596-б. 3-тармағы).
Шарттың элементтерi. Прокат шартының нысанасы азамат-тық айналымнан
алынбаған ... ... ... ... ... Прокатқа азаматтық
айналымнан шектелген заттар берiлуi күмәнды, бiрақ ол да мүмкiн. Сондықтан,
шарттың нысанасы болып негiзiнен кең ... ... ... ... ... бойынша берiлетiн мүлiк негiзiнен тұтынушылық мақсаттарына
пайдаланылады. Тараптардың келiсiмi ... ... ... ... ... ... шарттың нысанасы болып жеке пайдалануға
арналмаған заттар келуi мүмкiн, мысалы, кiшiгiрiм ... ... ... ... жүргiзу үшiн жалға алуы мүмкiн ... осы ... ... ... ... орай, негiзiнен тұтынушылық прокат шарты өзiнiң ең басты
ерекшелiктерiн сақтай отырып ... ... ... осы ... ... ... ... заңнама қолданылмауы мүмкiн. Бұдан
бұрын айтылғандай мүлiктi ... және ... ... ... қарай “тұтынушылық” және “тұтынушылық емес” деп
жiктеген ... ... ... ... шартының тараптары – жалға берушi
және жалға ... ... ... ... ... ... субъектiсi және
ол заңды тұлға ... ... ... ... тұлға құрусыз жеке кәсiпкер
ретiнде әрекет ете алады.
Коммерциялық емес заңды ... ... ... ... ... ... прокат шартын жасасуға негiзiнен мүмкiншiлiк бермейдi.
Бiрақ олар оны жарғыларымен немесе құрылтайшымен рұқсат етiлген кәсiпкерлiк
қызмет шеңберiнде ... ... Бұл ... ... емес ... тұлғалар
үшiн заңнамадағы мүлiктi прокатқа беру бойынша ... ... ... ... ... ... ... тудыратын сияқты көрiнедi. Бiрақ бұл
жасанды ... ... ... емес ... ... ... шектеулi көлемде болса да тұрақты негiзде ... ... ... ... жалға алушы ретiнде кәсiпкерлер емес және кәсiпкерлер
бола алады. Егер жалға алушы ретiнде кәсiпкерлер қатысса, жалға ... ... емес ... ... ... ... ... жасасуға
келiсiмiн бередi.
Прокат шартының мазмұны. Жалға берушiнiң құқықтары мен мiндеттерiн
қарастырайық. ... ... ... ... ... ... тиiстi күйiнде беруге жалпы мiндетiнен басқа жалға берушiнiң арнайы
мiндеттерi де болады.
Прокат шартын жасасқан ... ... ... алушының көзiнше жалға
берiлетiн мүлiктiң тиiстi күйiнде болатындығын тексеруге ... ... ... ... ... ... ... пайдалану ережелерiмен таныстыруға
мiндеттi, бұның орнына жалға берушi жалға алушыға мүлiктi пайдалану тәртiбi
туралы жазбаша ... ... ... Осы ... ... ... ... зардаптар әкеледi, егер жалға алушының жалға
берiлген мүлiктi бұны ... ... ... өзiне және өзiнiң
мүлiгiне немесе өзiнiң отбасының мүшелерiне зиян келтiрiп алса.
Жалға алушы жалға берiлген мүлiктiң кемшiлiктерiн ақысыз жою ... оның ... ... өзге ... мүлiкке ауыстыру бойынша баламалы
мiндетiн көтередi. Бұл мiндет жалға алушы жалға ... ... ... жағдайда пайда болады. Кемшiлiктердiң сипаттамасы
осындай болу керек, олар толық ... ... ... ... ... керек. Жалға берушiнiң жүктелген, белгiленген мiндеттiң өзге-шелiгi
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 598-б ... ... ... жасайды, сондықтан жалға берушiнiң мiндеттерi сөзсiз болып
келедi. Одан басқа ол (мiн-дет), егер шартта ... ... ... күндiк мер-зiмде орындалуы керек.
Оның (мiндетiн) сөзсiздiгi Қазақстан Республикасының ... 598-б. ... ... анық ... Аталған нормаға
сәйкес, егер жалға берiлген мүлiктiң кемшiлiктерi ... ... ... және ... тұту ... ... ... болса да жалға
берушiнiң мiндетi тоқтатылмайды, тек жалға алушы ... ... ... және ... құнын төлеуге мiндеттi болады.
Прокат шарты бойынша жалға ... ... ... және ... ... берушiнiң мiндетi болып табылады.
Жалға алушы мүлiктi мерзiмiнен бұрын қайтарған ... ... ... ... үшiн алған ақының тиiстi бөлiгiн оған мүлiктi нақты
қайтарған күннен кейiнгi күннен ... ... ... ... ... мен ... Прокат шартының
тараптарының құқықтары мен мiндеттерi өзара, яғни бiр тараптың ... ... ... ... ... ... ... алушы жалға
берушiден бiзбен аталған оның барлық ... ... ... етуге
құқылы.
Осыған қатысты тiкелей нормалар болмаса да, прокат шарты мүлiктi
пайдаланудың мақсатына жоғары ... ... Егер ... ... ... мақсатта алынса, оның кәсiпкерлiк пайдалануы жалға алушы өзiнiң
жағынан мүлiктi пайдалану мiнезiне қатысты мiндеттерiн ... ... ... Тағыда бiр ерекшелiк бар, прокат шарты бойынша жалға алушы мүлiктi
жақсарту мүмкiншiлiгiнен де ... ... ... ... ... ... ... алу-шы өз
уақытында мүлiктi пайдаланғаны үшiн төленетiн ақыны төлеп тұруы ... ... ... ... ... ... бар, ол ... түрде ғана
төленуi мүмкiн.
Жалға алушы мүлiктi пайдаланған кезде жалдау ақысын жалданған
мүлiктi ... ... ... табысқа сәйкестеп есептеуге тиым
салынады. Прокат шарты ... ... ақы ... ... ... Ол
мерзiмiмен немесе бiр жола енгiзiледi. Мүлiктi пайдаланғаны үшiн ... ... ... ... ... ... кодексiнiң 600-б. “Жалға алынған
мүлiктi пайдалану” деп аталады бiрақ осы атау сәттi деп айта ... ... ... ... ... бiз ... ... ал аталған бапта бекiтiледi.
Прокат шарты жалға алушыға жалданған мүлiкке ... ... ... ... ... ... ... бiр ғана түрi. Прокат шарты бойынша
жалға алушыға берiлген мүлiктi қосымша жалға ... ... ... ... бойынша өз құқықтары мен мiндеттерiн ... ... ... ... ... пайдалануға беруге, жалға алушының құқықтарын кепiлге салуға
және оларды шаруашылық серiктестiктерге акционерлiк қоғамдарға ... ... ... ... ретiнде енгiзуге жол берiлмейдi.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мүлік жалдау (аренда) шартының ұғымы және элементтері31 бет
Жалдау келісім-шарты56 бет
Жалдау шарты54 бет
Лизинг шарты туралы түсінік19 бет
Мүлік жалдау (аренда) шарты70 бет
Мүлік жалдау шарты31 бет
Мүлік жалдау шарты туралы14 бет
Жылжымайтын мүлік ипотекасының ұғымы және заңдық базасы49 бет
«қазақ әдет-ғұрып құқығы бойынша мүліктік қатынастарды құқықтық реттеудің ерекшеліктері»103 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь