Ұйымдасқан қылмыстық

Кіріспе
1. Ұйымдасқан қ ылмыс нысанының түсінігі

2. Қылмыстық құқық теориясындағы ұйымдасқан қылмыс нысандары түсінігінің дамуы

2.1. Ұйымдасқан қылмыс нысандары жөніндегі теориялық
негізгі ағымдарға және ұйымдасқан қылмыс нысандарын бөлу критерийлеріне шолу

2.2. Ұйымдасқан қылмыс нысандарын топтастыру

2.3. Ұйымдасқан қылмыс нысандарын ажыратудың негізгі критерийлері

3. Ұйымдасқан қылмыс нысандарын талдау

3.1. Топ адамдардың қылмыс жасауы

3.2. Әр түрлі рольдер орындау арқылы қылмысқа қатысушылық

3.3. Ұйымдасқан топ

3.4. Қылмыстық қауымдастық

Қорытынды

Белгілеулер және қысқартулар

Анықтамалар

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
К І Р І С П Е

Зерттеу тақырыбының өзектілігі.

Соңғы жылдары елімізде қылмыстылықтың, оның ішінде ұйымдасқан түрде жасалатын қылмыстардың өсуі байқалады. Сот практикасы материалдарына сүйенсек, қазіргі кезде қоғамның даму бағытының өзгеруіне байланысты бұрын жасалынбаған, жаңа қылмыстар түрлері орын алуда. ұйымдасқан түрде қылмыс жасаушылардың әрекеттері, әсіресе меншікке, экономикалық қатынастарға, қоғам қауіпсіздігіне қарсы қылмыстарда жиі кездеседі. Статистикалық мәліметтерге жүгінсек Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасының құқықтық статистика және арнайы есеп жүргізу Комитетінің статистикалық мәліметтері бойынша Республикада 1998 ж -142100; 1999 ж - 139431; 2000 ж - 150790; 2001ж - 152168; 2002 ж - 135151; 2003ж - 118485; 2004ж - 143550 қылмыс тіркелген. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының мәліметтері бойынша, бүкіл Республика көлемінде соңғы 7 жылда 1998ж-18529; 1999ж-19798; 2000ж-20528; 2001ж-21129; 2002ж-18741; 2003ж-15790; 2004ж-13808 топ адамдардың жасаған қылмыстары тіркелген. Егер, осы топ адамдар қылмыстарының жалпы қылмыстылықтың ішіндегі үлес салмағын анықтасақ, онда 1998 жылы тіркелген қылмыстарда топ адамдардың қылмыс жасауы 13,0%; 1999 ж-14,1%; 2000 ж-13,6%; 2001 ж-13,8% 2002ж-13,8%; 2003ж-13,3%; 2004ж-9,6% алады.
Ал, топ түрінде жасалған қылмыстарға қатысқан адамдардың саны мынандай түрде байқалған. 1998ж-26735; 1999ж-26825; 2000ж-26833; 2001ж-28097; 2002ж-22825; 2003ж-19080; 2004ж-17296.
Бұл мәліметтер бойынша жалпы қылмыстылықтың динамикасы 2002 жылға дейін өсіп, кейінгі жылдары қарқыны сәл төмендеген. Топ адамдардың қылмыс жасауы да 2002 жылға дейін өсіп, одан кейінгі жылдары азайыңқыраған.
Елімізде жүргізіліп жатқан реформаны іске асыру және барлық заңды мүдделері қорғау үшін қылмыстылықпен күрес шараларын күшейтуді қажет етеді.
1995-нші жылы 30 сәуірде бүкілхалықтық референдуммен қабылданған Қазақстан Республикасының Конституциясы 1-нші бабында "Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы-адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары" дей отырып қоғамға, адамзатқа қарсы іс-әрекеттерді жасауға тікелей тыйым салады [1. 1].
Конституцияның 5-нші бабының 3-нші тарауында "Мақсаты немесе іс-әрекеті Республиканың конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге, оның тұтастығын бұзуға мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан келтіруге әлеуметтік, нәсілдік, ұлттық, діни, тектік-топтық және рулық араздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және олардың қызметтеріне, сондай-ақ заңдарда көзделмеген әскерилендірілген құрамалар құруға тиым салынады"-деп заңды мүдделерге ұйым болып, қарсы әрекет жасауға да тиым салған [1.5] Қолданылып жатқан, құқықтық және ұйымдастыру шараларына қарамастан еліміздегі қылмыстық ахуал күрделі күйінде қалып отыр.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев қылмысқа қарсы күрес және құқық тәртібін нығайту мәселесі жөніндегі мәжілісте 3
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Алматы: Қазақстан, 1995.
2. НурсултанНазарбаев: Законопослушание и правопорядок основа нашей стабильности. Казахстанская правда 30.03.2002 г.
3. Джекебаев У.С. Основные принципы уголовного права Республики Казахстан, (сравнительные комментарий к книге Дж.Флетчера и А.В.Наумова"Основные концепции уголовного права")- Алматы: Жеті Жарғы, 2001. - 249 с.
4. Каиржанов Е.И. Как нам улучшить законодательство? //Вестник
Министерства Юстиции. 1995, №8. - С.42-45.
5. Туякбаев Ж.А. Актуальные проблемы борьбы с организованной
преступностью и коррупцией. // Борьба с организованной преступностью и
коррупцией. Часть 1 - Алматы: Ралым, 1996. -345с.
6. Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы Қазақстан Республикасы Президентінің қаулысы.//Егемен Қазақстан. 1995. 18 наурыз.
7. Нургалиев Б.М. Организованная преступность и меры борьбы с ней //
Борьба с преступностью в Казахстане. - Алматы: Рылым, 1998. - 380 с.
8. Абдиров Н.М. Стратегия с наркотизмом и наркобизнесом // Борьба с
преступностью в Казахстане. - Алматы: Ғылым, 1998. -380с.
9. Ұлттық қауіпсіздікті күшейту, үйымдасқан қылмыстылықпен және
жемқорлықпен күресті әрі қарай күшейту шаралары туралы Қазақстан
Республикасы Президентінің 1997 жыл 5 қарашадағы Жарлығы // Егемен
Қазақстан // 1997ж.
10. Культелеев Т.М. Уголовное обычное право казахов. - Алма-Ата, 1955. -300с.
11. Вербовая О.В. Проблемы борьбы с бандитизмом и другимим проявлениями организованной преступности // Борьба с преступностью в Казахстане. - Алматы: Ғылым, 1998. - 380 с.
12. Тельнов П.Ф. Ответственность за соучастие в преступлении. - Москва: Юрид.лит, 1974.-208 с.
13. Иванов Н.Г. Понятие и формы соучастия в советском уголовном праве. -Саратов: изд. Саратовского университета, 1991. – 127 с.
14. Учебник уголовного права. Ч. Общая /под ред. Академика
В.Н.Кудрявцева и проф. А.В.Наумова - Москва: Спарк, 1997. - 454с.
15. Герцензон А.А. Уголовное право. Общая часть. - М., 1948.-437с.
16. Баймурзин Г.И. Ответственность за прикосновенность к преступлению.
Алма-Ата. Наука, 1968. - 188с.
17. Спиркин А.Г. Основы философии. - Москва: Политиздат, 1988. -591с.
18. Кішібеков Д., Сыдықбеков Б. Философия. - Алматы, 1994. - 394 19. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. - Алматы: Юрист,
2004 ж.-1446.
20. Ковалев М.И. Соучастие в преступлений. - Свердловск, 1962. 4.2. – 2 21. Дриль Д А. Учение о преступности и мерах борьбы с нею. Сп. 1912. -
328с.
22. Трайнин А.Н. Учение о преступлении. - М., 1941.-159 с.
66
        
        М  А З  М  Ұ  Н  ... ... қ ...  ... ...  ... ... теориясындағы ұйымдасқан қылмыс            ... ... ... ... нысандары жөніндегі теориялық
негізгі ағымдарға және ұйымдасқан қылмыс нысандарын
бөлу
критерийлеріне шолу
2.2. Ұйымдасқан қылмыс нысандарын ... ... ... ... ... ... критерийлері
3. Ұйымдасқан қылмыс нысандарын талдау
3.1. Топ адамдардың қылмыс жасауы
3.2. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық қауымдастық
Қорытынды
Белгілеулер және қысқартулар
Анықтамалар
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
3
12
18
28
31
34
40
49
53
59
63
64
66
К І Р І С П Е
Зерттеу тақырыбының ... ... ... ... оның ... ұйымдасқан түрде
жасалатын қылмыстардың өсуі ... Сот ... ... ... ... ... даму ... өзгеруіне байланысты бұрын
жасалынбаған, жаңа қылмыстар түрлері орын алуда. ұйымдасқан түрде қылмыс
жасаушылардың әрекеттері, ... ... ... ... ... қарсы қылмыстарда жиі кездеседі. ... ... ... ... Бас прокуратурасының
құқықтық статистика және ... есеп ... ... ... ... ... 1998 ж -142100; 1999 ж - 139431; 2000 ж ... 2001ж - 152168; 2002 ж - 135151; 2003ж - 118485; 2004ж - 143550
қылмыс ... ... ... ... Республикасы Бас
прокуратурасының мәліметтері бойынша, бүкіл Республика көлемінде соңғы 7
жылда ... ... ... ... ... ... топ адамдардың жасаған қылмыстары тіркелген. Егер,
осы топ адамдар қылмыстарының жалпы қылмыстылықтың ішіндегі үлес салмағын
анықтасақ, онда 1998 жылы ... ... топ ... қылмыс
жасауы 13,0%; 1999 ж-14,1%; 2000 ж-13,6%; 2001 ж-13,8% 2002ж-13,8%; 2003ж-
13,3%; 2004ж-9,6% ... топ ... ... ... қатысқан адамдардың саны мынандай
түрде байқалған. 1998ж-26735; 1999ж-26825; 2000ж-26833; 2001ж-28097; ... ... ... ... ... ... қылмыстылықтың динамикасы 2002 жылға
дейін өсіп, кейінгі жылдары қарқыны сәл ... Топ ... ... да 2002 жылға дейін өсіп, одан кейінгі жылдары азайыңқыраған.
Елімізде жүргізіліп жатқан реформаны іске асыру және ... ... ... үшін ... ... ... ... қажет етеді.
1995-нші жылы 30 сәуірде бүкілхалықтық референдуммен ... ... ... 1-нші бабында "Қазақстан
Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, ... және ... ... орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы-адам және адамның өмірі,
құқықтары мен бостандықтары" дей ... ... ... қарсы іс-
әрекеттерді жасауға тікелей тыйым салады [1. 1].
Конституцияның 5-нші бабының 3-нші тарауында "Мақсаты ... ... ... конституциялық құрылысын күштеп өзгертуге, оның
тұтастығын бұзуға мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан ... ... ... ... ... және ... ... қоздыруға
бағытталған қоғамдық бірлестіктер құруға және олардың қызметтеріне, ... ... ... әскерилендірілген құрамалар құруға тиым салынады"-
деп заңды мүдделерге ұйым болып, қарсы ... ... да тиым ... ... ... құқықтық және ұйымдастыру шараларына ... ... ... ... ... ... отыр.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев қылмысқа қарсы күрес
және құқық ... ... ... ... ... күресудің және құқық тәртібін ... ... ... ... ... ... ... Президент өзінің мазмұнды
баяндамасында "еліміз әлеуметтік қайта құру және ... ... ... ең күрделі түрде қарқынды дамыған қылмыстылықпен ... ... Бұл шын ... ... ... ... ... өмірі мен игіліктеріне қауіп тудырады",-деді [2. 3]. Бұл бір
жағынан ... ... ... бағаланды. Себебі қоғамның даму ... ол елде ... ... ... дағдарыстың орын
алуына соқтыра алды. Бұл мәселе туралы профессор ... ... ... ... ... ... барлық
күшіндегі заңдардың өзгертілуін талап етті. Бірақ 1994 ... ... ... ... бере ... оның ... ... себептері де болды",- деді [3.9].
Профессор Е. Л. Қайыржанов "Социалистік қағидадан аяқ астынан бас
тарту және елде ... ... ... ... ... қалған
құқықтық жүйені түпкілікті реформалауды талап етеді",- деген [4. 42-45].
Соның бір көрінісі ретінде қылмыстық заң да 1997 ... ... ... әлеуметтік-қоғамдық, экономикалық жағдайларға сәйкестікке
келтірілуде.
Ж.А.Тұяқбаев ... ... ... ... ... психологиясын түпкілікті өзгертіп жіберді. Бұл ... заң ... ... ол ... күш алмай ұйымдасқан қылмыстылық
пен жемқорлықты басу туралы айтып та ... ... деді ... ... ... ... оның бағдарламасын жасау,
құқық қорғау ... ... ... арттыру мақсатында Республика
Президентінің бірнеше Жарлықтары мен Қаулылары шықты. Мемлекет басшысының
осындай Жарлықтары мен Қаулыларының ... атап ... ... ... ... түрдегі қылмыстылықпен күресуді күшейтудің шаралары
жөніндегі" 1992 жылғы ... ... ... ... ... "Қылмысқа қарсы күрес жөніндеғі Кеңес құру туралы"
1994 жылғы 11 ақпандағы ... ... ... ... ... туралы" 1994 ж. 11 ... ... ... ... ... пен құқық тәртібін қамтамасыз ... ... ... ... 1994 ж. 9 маусымындағы ... ... ... ... ... ұйымдасқан
қылмысқа қарсы күрес жөніндегі Республикалық комиссия құру туралы" 1994 ж.
21 ... ... ... ... ... ... күрес және құқық тәртібін нығайту жөніндеғі шұғыл шаралар ... ж. ... ... ... Республикасының Президентінің Қаулысы,
сонымен қатар "Қазақстан Республикасының кейбір заң актілеріне өзгерістер
мен толықтырулар енгізу ... ... ... 18 ... ... Президентінің Жарлығы ... ... ... ... және ... рет ... жеке бапта көрсетілді [6. 1.].
Сондай-ақ көрнекті ғалымдар мен құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... заң ... ... да білдіруде [7.49 .].
Сонымен бірге осы Қазақстан ... ... ... ... ... №2122 Жарлығы ... ... ... Кодексінде қылмыстық топ немесе қылмыстық
қауымдастық ұйымдастырғаны немесе оларға басшылық еткені, ... ... үшін ... ... ... ... ... келді. Бүған заңды негіз туындады. Себебі ... ... ... ... ұйымдасқан қылмыстылықтың ... ... ... ... ала бастады. Н.М. Әбдіров осы мәселе туралы
"соңғы кезде ұйымдасқан және ... ... ... және
наркобизнес саласында өзінің бақылау жүргізуге тырысуы ... ... ... болатын [8. 19 .]. 1997 ж. ... ҚР ... ... ... ... қылмыстылықпен және нашақорлықпен
күресті әрі қарай күшейту шаралары туралы" Жарлығында бұл ... ... ... алғашқы кезектегі шаралары анықталған.
Қылмысты бірлесіп жасаушылық немесе қылмысқа қатысушылық қоғамдық
өмірде ғана ... ... ... ... ... ... бұл мәселе теория
жүзінде күрделі, толық шешілмеген мәселе ретінде 1940 ... бері ... келе ... ... ... ... теориялық мәселелеріне
осы күнге дейін ... ... ... монографиялық еңбектерінде
зерттеу жасалынды. Атап айтқанда А.Н. Трайнин, М.И. ... Ф.Г. ... ... Г.А. ... М.А. ... П.Ф. Тельнов, Р.Р. Галиакбаров,
А.М. Царегородцев, В.С. ... Н.Г. ... А.И. ... Ү.С. Жекебаев,
Ғ.Ы.Баймурзин, Р.Н. Судакова, Н.Г. Угрехелиндзе, Р.Д. Сабиров, ... ... М.Д. ... ... ... .А. ... А.А. Пионтковский, Ю.М. Ткачевский, ... И.М. ... В.А. ... Д.О. ... ... Беляевтардың оқулық құралдарында, Р.Д. Сабиров, А.Н. Телеченко, Н.В.
Володько, У.Лыхмус, П.К. Франгополов, А.Ф. ... И.А. ... ... О.К. ... журналдық мақалаларында ... әр ... ... ... аталған және басқа да авторлардың ... ... ... ... зор ... ... Бұларда берілген шешімдер мен
бағыттар, қоғам үшін ... ... ... ... ... қылмыс
жасаушылыққа қылмыстық-құқықтық тұрғыдан ... ... әрі ... ... ... де осы ... ... ғалымдар бір
тектес шешімдерден гөрі, әр түрлі немесе кейде бір-біріне ... ... ... ... ... мәселесін зерттеген
авторлар қанша ой, тіл шешенділігімен қарастырса да ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың
жауаптылығы, олардың әрекеттерін саралау тәрізді мәселелері әлі де ... ... бара ... Осы ... ... ... ... даулы
мәселелерінің бірі қылмысқа қатысушылықтың нысандары болып ... ... ... әр түрлі атаудағы біркелкі емес нысандарды
келтірген.
Бір байқайтынымыз қылмысқа қатысу нысандарының біркелкі шешілмеуінің
бір себебі, ол бұл ... ... ... ... болып
табылады. Авторлар еңбектерінде қылмысқа қатысудың нысандарын топтастыру
мәселесін 2-3 бет ... ғана ... Олар ... ... ... ... ... өзгеше атаумен атай
отырып, осылай атауының себебінде келтірмейді. Сонымен ... ... ... ... ... ... да ... алшақтық
кездестіруге болады.
Қылмысқа қатысу нысандарының ең даулы тұсы, ол ... ... ... бөлу ... болып табылады. Жұмыстың тиісті бөлігінде
көрсетілгендей ғалымдар ... ... бөлу ... ... ұсынады.
Ұсынылған бөлу критерийлері мағынасы жағынан анық емес және ... ... ... ... бере ... ... ... тақырыптың өзектілігін көрсетеді, оның теория және
практика жүзінде маңыздылығы, тақырыпты таңдаудың себепшісі болып табылады.
Осы ... ... ... қылмыс жасаушылық түрлерінің ерекше
белгілеріне қарай пайда болатын, қылмысқа қатысу нысандары алынып, ... ... ... ... бір ... ... мәселесі енеді.
Зерттеудің затын қылмысқа қатысушылықтың
нысандарын қарастырылған және ... ... ... ... тек бірнеше адамдардың қатысуымен ғана жасала алатын
қылмыстарды қарастыратын ... ... ... заңдылықпен құқық қорғау
қызметін одан әрі жетілдірудің амалдарын құрайды.
Дипломдық ... ... ... ... заңдылықты және оны
қолдану тәжірибесін жетілдіру үшін осы тақырыпқа ... ... ... ... ... зерттеу және ол үшін ұтымды, әрі ... ... ... ... ... ... мақсаттар жұмыстың
міндеттерін де білдіреді және олардың қатарына мыналар жатады: - ... ... ... Ол ... ... заңның Ерекше бөліміндегі ... ... ... ... ... ... ... нысандарын тек бір
критерийде бөле алатын белгіні анықтау.
- Қылмысқа
қатысушылық нысанына арнайы түсінік беру.
- Қылмысқа қатысушылықтың әрбір
нысанына ... ... және ... ... ... отырып сипаттама жасау.
- Мәселенің даулылығын жою мақсатында бізге
дейінгі осы тақырыпты зерттеген ... ... ... ... ... ... заңның 31-нші және 235-нші
баптарының ... және ... ... ... ... ... ... жағдайда оны көрсетіп, заң
шығарушылық ұсыныс
жасау.
Осы мақсаттарды ... үшін ... ... ... ... және ... уақыттардағы заңдылықтардың қүрылысы және
осы бағыттағы қылмыстылықпен күресу ... ... сот ... ... ... қатар осы мәселе бойынша бүрын жүргізілген
теориялық ойлар, пікірлердің қүндылығы мен кемшіліктері бағаланды және
жүмыстың ... ... ... ... еленіп, кей пікірлердің
күмәнділігі ескерілді.
6
Зерттеудің әдістемелік жәпе теориялық негізін, нақты ... ... ... ... ... және ... заңдылықтар құрайды.
Жұмысты жазу кезінде осы ... ... ... ... заң сөзін барынша халыққа түсінікті тілде келтіру, статистикалық
талдау, әлеуметтік, қисынды-заңдылық, сараптамалық бағалау әдістері кеңінен
қолданылды.
Осы жүмыстың ... ... ... осы ... ... қатысты
жазылған монографиялық еңбектер мен оқулық әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ғылымдары бойынша жазылған
еңбектерде қолданылды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы, ол қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... рет жеке
монографиялық зерттелуімен анықталады. Сонымен бірге осы ... ... ... 1 ... күшіне енген қылмыстық заң негізінде орындалды.
Еліміздің экономикалық ... ... ... ... даму бағытының
өзгеруіне байланысты жүмыстың жекелеген мәселелерін қарастыруда, дәлірек
айтқанда қылмысқа қатысушылықтың түрлерін келтіруде жаңа ... ... ... ... қатысушылық нысандарын анықтау және оларга сипаттама
беру кезінде, атап ... ... үйым және ... ... нысандарды ендігі жерде жаңа ... ... ... ... Оның ... қазіргі экономикалық қүрылыстың өзгеруі,
коммерциялық немесе жеке кәсіпорындардың көбеюі, олардың ... ... ... ... ... түрі ... кезінде, заңдылық тәртібінің де
бірқалыпқа келмеуі кезеңінде қылмыстылыққа, оның ішінде үйымдасқан түрде
жасалатын қылмыстылыққа бой ... және ... ... ... ... ... ... қарастылылган мәселе бойынша бір
қатар теориялық даулы пікірлерді қайта қарап, өз шешімін келтіреді және ... ... ... ... қылмыстық заңның қатысу нысандарын
қарастыратын нормаларын жетілдіру бойынша нақты ... ... ... ... ... ... зерттеуде, қылмысқа қатысушылық нысандарының
теориялық мәселелері қаралғандықтан, онда ... ... бөлу ... ... ... жаңа бағыттағы шешім
жасалып, ол ... Бұл ... жаңа ... ... ... ... ол қылмысқа қатысушылық нысандарына ғалымдардың
ұсынған бөлу ... ... ... еді.
Өйткені,ол ұсынылған бөлу критерийлері, барлық қылмысқа қатысу ... ... ... емес еді. ... ... сырт ... ... қатысу нысанында жоқ, бірақ осы мәселеге ... ... ... ... ... ... іске асыру тәсілі»
деген белгі арқылы бөлу ... ... ... ... ... ол ... қылмысқа қатысу ... ... ... Субъективтік белгі болып табылатын келісім дәрежесі, тек
қана келісім түрінде ғана ... ... ... топпен
қылмыстық қауымдастықты бөле ... ... ... осы ... зерттеушілердің көпшілігі, белгілі бір белгінің дәрежесіне
қарай ... "аз ... көп ... ... ... кіші ... ... бөлуді ұсынып келді. ... ... ... ... нақты ... ... ... ... ... ... ... нені түсінуіміз
керек деп мәселе қойылып, нысанды философияның ... ... ... жаңа ... ... ... ... қылмысқа
қатысушылықтың нысандары дегеніміз, екі немесе одан да көп ... ... ... сай ... ... ... ... түрінде іске асыру тәсілі бойынша және өзара субъективтік ... ... ... ... бар қылмысқа қатысушылықтардың
сыртқы көрінісі болып табылады.
4. Дипломдық жұмыстың жаңашылдығының бірі ҚР. ҚК ... ... ... ... ... ... ... алдын-
ала келісімсіз түрде жасалатын қылмысқа қатысушылықтарда да кездесетіндігі
анықталады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ... келісімсіз жағдайда да кездесетіндігін сот-тергеу ... ... ... ... ... ... ... көріністері тек топ болып қылмыс ... ғана ... ... ... қылмысқа қатысуда да бола алатындығы дәлелденді. Бұрынғы
зерттеушілер тек алдын-ала келісімсіз қылмысқа ... ... тек ... қылмыс жасауын ғана таныған болатын.
5. Көпшілік авторлар келісімнің мазмүнын ... оған ... ... ... ... жатқызады. Сонымен бірге кейбір жағдайларды
екі немесе одан көп адамдардың объектіге келтірген зиянының уақыты, орны
бірдей болғанымен қылмысқа қатысуды қүрамайтыны ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар мысалы, уақыты, орны, әдісі,
келісімсіз жасалған қылмыстарда да ... ... Яғни ... ... ... ... түйін немесе кілті келісім
емес, қылмысты ... ... ... ... Демек, алдын-
ала
келісіммен жасалған қылмыстарда қылмыстың түрі, уақыты, орны тәрізді
белгілер келісіммен анықталса, ал ... ... ... ... ... қылмыс бірлесіп атқарылғанда ғана қылмысқа қатысушылық
болып табылады.
6. Алдын-ала келісіммен әр түрлі рольдерді орындау арқылы қылмысқа
қатысушылықтың жасалуына ... ... ... ... ... әр ... рольдер орындалатын қылмысқа қатысушылықта
объективтік белгі болып есептелетін шартты жағдайлар әсер етеді. Мысалы:
таныстық, туыстық және т.б.
7. Жұмыстың келесі жаңашылдығы, ол ... ... ... ... ... ... қарастыруды қажет ететіндігі. Қылмысқа
қатысушылықтағы екі жақты байланыстың бұл мәселені зерттеудегі ерекшелігі,
ол ... ... ... жасалуына тікелей мүдделі болғанда ғана
кінә түрі тек тікелей қасақаналық ... да, ал ... ... ... мүдделі болмаса жанама қасақаналық орын алуы мүмкін.
8. Жұмыста бүгінгі Қылмыстық Кодекстің 31-нші бабында қарастырылған
нысандардың барлық қылмысқа қатысушылық түрлерін қамтымайтындығы
дәлелденді. Алдын-ала ... ... ... ... ... ... ... қатысушылық, 31-нші баптағы еш нысанға сәйкес келмейді.
Бұл біріншіден, екіншіден қылмыстық заңның 31-нші бабында ... ... ... "топ" ... ... ... ... сөз байласпай адамдар тобы ... ... ... ... ... адамдар тобы жасаған қылмыс, үйымдасқан топ, ... аса ауыр ... ... жасау үшін қүрылған үйымдасқан топ
немесе үйымдасқан топтардың бірлестігі жасаған қылмыс - қылмыстық
қауымдастық. "Топ" және ... ... ... ... Бұл ... ... ... пікіріне
сүйенсек және "топ", "қылмысқа қатысу" ұғымдарының белгілеріне ... онда "топ ... ... ... ... ... ... болып саналады. ... ... ... ... ... бір белғі неғізінде ... ... ... ... 1 және 2 бөліктеріндеғі нысандар ... ... ... ... қарай ажыратылып, ал осы баптың 2
және 3 ... ... ... ... ... ... ... Бүл нысандар бір түтас критерийде ажыратылуы керек
еді, себебі бүл ... ... ... бір ... ... ... Төртіншіден, қылмысқа қатысушылықтың әдепкі ... ... ... қылмысқа қатысу ретінде орындаушыдан
басқа, көмектесуші, үйымдастырушы, азғырушылардың ... ... ... ... 31-нші бапта ескерілмеғен, онда "топ" ... ... ... ... ... белгілерін толық немесе
ішінара орындау ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың әрекеттерін саралау
жүмысы ... Еғер ... ... ... басқа да
қатысушылар қатысса, 28-нші баптың тиісті бөліктеріне сілтеме ... ... ... ... ... біз ... ... 31-нші
бапқа аударып, одан кейін ғана 28-нші бапқа ... ... ... қажеттігі азаяды. Яғни, қылмысты алдымен "топ түрінде қылмыс
жасау" деп бағаласақ, онда эр ... ... ... көрінбей қалады.
Сондықтан осы жүмыстың келесі жаңалығы ... ... ... Қылмыстық Кодексінің ... ... жаңа ... ... ... анықтамасын мынадай
редакцияда ұсынамыз.
9. а) Екі ... одан да көп ... ... ... ... белгілерін толық немесе ішінара орындауы, ... ... ... деп ... Екі ... одан да көп ... ... ... басқа да қатысушылар қатысса (үйымдастырушы, айдап ... ... ... ... ... ... ... деп
танылады.
б) Бір немесе бірнеше қылмыстар жасау мақсатында біріккен екі
немесе
одан көп адамдардың ... тобы ... топ деп ... ... ... ... үшін екі немесе одан да ... ... ... ... қүрылымдық бірлестік қылмыстық
қауымдастық деп танылады.
10. Жұмыстың келесі ... ... ... ... ... дәрежесін анықтау болып табылады.
Диссертацияда қылмысты ... ... ... ... қоғамға қауіптілікті ауырлататындығы талданып, жаңа пікір немесе
шешім келтірілді.
ҚР қолданыстағы қылмыстық заңының 54 бабының ережесіне сәйкес ... ... ... ... қоғамға қауіптілікті ауырлататын жағдай
болып бағаланады. Бүл ережені ... ... ... ... ... ... бөлімі баптарының бөліктерінде ауырлататын қүрам ... және ... ... топ, ... ... ... ғана ... қауіптілікті ауырлатады» деген үсыныс
негізделеді.
11. Ұйымдасқан топтың, ... ... ... ... бола бермейтіндіғі анықталды. Сондықтан мүндай қылмысқа
қатысушылық нысандарының мүшелерін немесе орындаушыларын екі түрге
белуге болады. ... ... ... топтың, қылмыстық
қауымдастықтың қүрамында қажетті жағдайларда қылмыстың объективтік
жағын орындайтын ... яғни ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңның өзінде қатысушылық
белғісі тікелей көрсетілген жағдайда үнемі біркелкі көмектесушілік тәрізді
әрекеттерді атқарушылар. Мүндай ... ... ... ... ... ... Мүндай мүшелердің әрекеттерін саралағанда
Қылмыстық Кодекстің Жалпы бөлімінің нормаларына сілтеме жасалынбайды.
Егер үйымдасқан ... ... ... бір-екі рет қана
қатысқан немесе біркелкі көмектесуші тәрізді рольді белгілі бір эпизодтарда
ғана ... жене мүше ... ... ... ... ... онда олардың қылмысты әрекеттері үшін қылмысты саралау кезінде ҚК
Жалпы бөлмінің 28-нші бабына сілтеме жасалынуы керек.
12.Бұған ... ... ... ... тек ... ... қатыса алады ... ... ... ... ... тек ... ... көмектесуші ретінде де қатыса алатындығы анықталды.
Зерттеудің тәжірибелік маңыздылығы, ол жүмыстың мазмұнында ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы қылмыстық заңын жетілдіру
мақсатында, яғни жүмыста келтірілген ұсыныстарды, қорытындыларды ... осы ... ... ... ... ... заңның теориялық мәселесі ретінде алдағы уақыттарда ... ... ... ... ... ... ... шешімдерді пайдалануға
болады.
Қылмысқа қатысушылардың әрекеттерін саралау істері бойынша Қазақстан
Республикасы Жоғарғы Сотының ... ... ... ... құқық пәні бойынша оқу ісін жүргізуде, сонымен катар оқулық
және әдістемелік қүралдарды дайындауда пайдалануға болады.
Жұмыстың ... ... ... мәселелердің мазмұнымен
анықталады. Диплом кіріспеден, үш тараудан және қорытындыдан тұрады.
11
1. ҚЫЛМЫСҚА ... ... ... ... ... ... жасауы және оларға
жауапкершілік қолдану мәселесі, тарихта қазақ елінің заңдарында ғана емес,
өзге де ... ... ... ... ... ... ... табылады. Ежелгі және орта ғасырларда ... эр ... ... ... қатысушылар және оларға жаза белгілеу
қарастырылғанымен, ... ... ... ... ... ... ... болмаған. Қазақ халқының әдет-ғүрып қүқығы да бүл ... ... ... ... ... ... ... бойынша
қылмысқа қатысушылар қылмысты жасаған адаммен ... ... ... [10. 171]. Мүны ... мынандай қағидалық
мақалымен дәлелдеуге болады: "Үры серігімен, жортуыл жолдасымен" ... ... ... ... ... ... ... біршама жекешеленеді. Негізінен жауапкершілікке жекешелей
қарау, XIX ғасырдың екінші жартысына қарай ... ... ... ... ... XIX ғасырдың екінші ... ... ... әдеттік зандарының жинағында: "Егер
қылмыс жасауда бірнеше адам қатысса, онда ... айып ... ... дәрежесіне қарай бөлінеді" делінген [10. 171].
Қазақ әдет-ғүрып қүқығы туралы барлық ... ... мен ... қылмысты жасырушылар оны орындаған адаммен
бірдей дәрежеде қылмыстық ... ... ... ... ... ... мен ... жасырушыларды жазалау сирек кездескен,
Оның бір себебі қылмыстың үйымдастырушысы, азғырушысы ... ... ... ... ... ... ... байланысты болуы мүмкін.
Т.М.Күлтелеев қазақ заңдарында қылмысқа ... ... сол ... ... ... ... қылмыс деген үғым да
болмаған. Оның орнына ... ... ... үғым ... Бүл ... түрлері қазіргіше үғыммен алғанда қылмыстарды білдірғен. Қазақ
әдет-ғүрып заңдарында қылмысты, яғни ... ... ... ... ... тәрізді. Себебі "өте жаман қылық" деғен үғым қолданылып, ол ... хан, ... би, ру ... жеке басына, оның ішінде ар-намысқа,
сонымен қатар ... иесі ... ... ... ... ... [10. 172].
Т.М.Күлтелеев қазақтардағы қазіргі "қылмыс" термині "қылық, жаман
қылық" деген ... ... ... ... [10. 154]. Біздіңше, қылмыс
терминінінің шығу ... ... да ... ... "Қылмыс" сөзінің төркіні
"жаман қылық қылма" деғен сөздегі ... ... ... ... ... ... ... қылма сөзі» қылмас әрекеттер немесе қылмас, жасамас деген
мағынаға көшіп, бірақ қазақ ... ... ... ... ... ... де ... ... ... ... ... ... ... ұқсас іс-әрекеттер кездеседі.
Мысалы, қылмысты хабарламау, өзге ... ... ... ... ... болу т.б. Ал жасалған қылмыс туралы үндемеу
12
(умолчание) қылмыс деп есептелмеген [10. 172]. Бүл "үндемеу" қылмысты
хабарламауға үқсас әрекет ... ... ... ... жол ... отыруы мүмкін.
Жалпы қазақ әдет-ғүрып қүқығы бойынша қылмысты топ ... ... ... ... ... ... ... [10. 207].
Ал қылмысқа қатысушылықтың нысандары туралы қазақ ... ... ... ... ... да ... Қылмысқа қатысушылықтьщ нысандары
қылмыстық қүқықта кеш аитылып, ал Қазақстан ... ... ... қарастыру 1995 ж17-нші наурыздағы Қазақстан Республикасы
Президентінің "Қазақстан ... ... заң ... ... ... енгізу туралы" Жарлығы арқылы мүмкін болды. ... ... ... Кодекске 17-1-нші бабы қосымша түрде енгізіліп, ол ... ... ... ... ... мәселесі қылмыстық қүқықтың жеке институты
ретінде, ерте ғасырлардан бастау ... ... ... ... қатысушылық
мәселесін арнайы зерттеген заңгерлердің арасында дау ... осы ... ... Осы ... ... және дамытуда заңгер ... ... мен ... ... ... О.В. ... адаммен
қылмыс жасау әлдеқашан топ болып қылмыс жасауға айналды, ал топ күйінде
қылмыс ... тез ... ... ... дейді [11. 92]. Қылмысқа
қатысушылық тақырыбындағы жете ... әлі де өз ... ... жеке ... бірі ... ... ... түсінігі
болып табылады. Жүмыста негізінен қылмысқа қатысушылық нысандарын
топтастыру мәселесі ... ... ... ... ... ... білу - ... өзектілігінің бірі болып саналады. ... ... ... ... ... ... жалпы, ортақ түсінік берген адамдар кемде-кем.
Солардың ішінде осы ... ... ... ... ... нысаны - бүл екі және одан көп адамдардың қасақана ... ... ... ... ... ... кінәлілердің
өзара әрекеттері әдістерінің сыртқы жагы", - дейді [12. 107]. Ал ... ... ... ... ... ... түсінігін бекіту
қажеттігін айта келіп: "Қылмысқа қатысушылық нысаны-алдын-ала келісіммен
және алдын-ала ... ... топ, ... үйым ... көрінетін топ
болып табылады", - ... [13. 122]. ... ... шыққан оқулық
әдебиеттерден мынадай да анықтама кездестіруге болады. «Қылмысқа ... - бүл ... ... ... және ... ... ... бірнеше адамдардың ... ... ... ... ... [14. ... үш анықтама дұрыс па немесе басқаша берілуі керек пе? Көрсетіліп
отырған анықтамалар мағынасы жағынан бір-бірінен алшақ жатыр. ... ... ... ... ... ... мұнда қылмысқа қатысушылық
нысанының түсінігі жоқ. Ол қылмысқа ... ... мен ... қылмыстары түрлерін (аталған еңбектің басқада бөліктерінде) топ
ретінде көрсетіп, нысан осылай көріне береді
13
дегенге ... Осы ... ... ... ... болар еді, егер
Н.Г.Иванов осы қылмысқа қатысушылық түрлерін көрсетпей, белгілер қолдану
арқылы анықтама берген болса және бүл ... тағы бір ... ... барлық қылмысқа қатысушылық нысандарын топқа айналдыруы. Егер қылмысқа
қатысудың нысандары мен түрлері бүгінгі біз білетін түрлерден де көп болған
болса, ... ... ... ... нысанының түсінігін беру үшін тізіп
көрсете беру керек пе еді? ... біз бүл ... ... ... ... қылмысқа жанасушылықтың анықтамасын беру жайында былай дейді
- "Біздің пікірімізше қылмысқа жанасушылықтың ... ... оның ... ... ... ... [15. 377]. Анықтама
беру жайында Ғ.Ы.Баймурзин көңілге қонымды мынадай пікір ... ... ... ... ... біз ... да бір ... зерттеп отырған
түсініктің мазмүнын ашамыз, бірақ түсініктің анықтамасы әрі қарай жалғасып,
оған барынша елеулі жақтарымен, қүрамдарын, түрлері мен ... ... ... ... ... етіп ... барлық ішкі
байланыстарын қосу керек"- дейді. (16.19)
П.Ф.Тельновтың берген анықтамасымен ішінара келісуге болады, себебі,
оның ... ... екі ... одан көп ... ... болуы, іс-әрекет және әдістердің сыртқы көрінісі деген
белгілер, осы мәселе үшін ... жат ... ... П.Ф. ... күмәнді түсы, ол "екі және одан көп ... ... ... ... ... ... ... көрсететін" - деп
келтірген сөзі. Егер осы ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылықтың түсінігінің кеңейтілген анықтамасы шыгар еді.
Дәлелдей түсейік, мүндагы қылмысқа қатысушылар ... ... ... ... қылмысқа қосылуы - бүл қылмысқа қатысушылық
нысандарының не екенін ... ... ... нақты қылмыстың жасалып
шығуы жөніндегі жауапқа сай келіп түр. "Белгілі бір ... ... ... ... ... ал ... қылмысқа келіп
қосылу», -қылмысқа қатысушылар ... ... ... байланыста болуымен анықталады. Осы анықтаманың ... ... ... ... ... сыртқы көрінісі",
-деген бөлігіндегі "бірлескен әрекеттері" деген ... ... ... ... ... ... ... бергенде "әрекеттер" түрінде емес
қылмыстар түрінде, тіпті одан да кең ... алу ... ... үгым ... жасау кезіндегі қылмыс қүрамының бір гана
элементі және ... ... ... немесе әрекеттердің түрлері
"нысан" түсінігін беру үшін емес, жеке ... ... ... ... сондықтан әрекет белгісінің, нысандарға ... ... ... Бұл ... ... ашатын сыртқы
көрінісі" деген тұсы қылмысқа қатысушылықтың нысандарының ... ... ... ... және ... бір ... ішкі немесе
сыртқы көрінісі, нысан үғымына ... ... ... ... белгілерге
жатады және "нысан" деген үғым да философияның объективтік категориясы
болып табылады. Ал ... ... ... ... қылмысқа қатысу
нысандарының бөлу негізін алған. Бүл ... ... ... ... және ... қатысушылардың бірлескен әрекеттерінің
тәсілдеріне қарай ... Егер осы бөлу ... ... бұл ... ... ... еді.
Философияда "нысан" - мазмүнның (біздіңше қылмыстың) өмір сүру ... ... ... ішкі ... ... ... Ішкі ... сапалық белгілерімен байланысты. Бүл философиядағы нысанның ... ... ... ... ... оның ... ... шекара, яғни мүнда объектінің сыртқы нысаны айтылады" [17. 237].
"Сыртқы түрлер мен ішкі мазмүндық ... шын ... бір ... ... - ... ... ... деген еңбегінде [18. 114]. Ягни нысан
ішкі және сыртқы мағынаға, қасиетке ие. П.Ф. ... неге ... ... осы ... бергенде айтпаған. Жалпы бір объектіні ... ... ... ... және ... ... бір нысанды екінші нысаннан
ажырата аламыз, яғни белгілер ... ... ой ... осы ... ... зандылықтағы көрсетілген қылмысқа қатысушылық
нысандарына жалпы ортақ түсінік беру таза теориялық ... ... ... басқа болмыстардан айырмашылығы бар, сонымен қатар қылмысқа
қатысушылық ... ... ... ... ... қүбылысқа түсінік беру.
Қылмысқа қатысушылық нысандарының жалпы түсінігін ... ... ... ... ... ... ретінде алғанымыз дұрыс.
Себебі, бұл белгілер талқылау кезінде ғана түгелденеді.
Қылмыстық Кодекстің ... ... ... ... ... екі ... одан көп адамдардың қасақана бірлесіп, қасақана
жасалатын қылмыстарға қатысуы болып табылады [19. 10]. Осы ... ... ... ... ... және ... белгілеріне қарай
ерекшеліктері бар әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... бір ерекшелігі, бірнеше
адамдардың бірлесіп жасаған ... ... ... және ... ... атқаратын маңызы зор. ... ... ... ... осы ... ... ... эр нысан
бойынша жеке-жеке ереже ретінде шешіліп отырады.
Сонымен, нысандар ішкі және сыртқы ... ... ... ие ... ... ... ... сапалық белгілерімен байланысты дегенмен,
қылмысқа қатысушылық нысандарының ішкі мазмүны субъективтІк белгілердің
жиынтығымен анықталады. Нысандардың ... ... ... оның ... ... ... ... көрсететін шекара, яғни ... ... ... ... ... белгілерінің жиынтығы
ескеріледі. Қылмысқа қатысушылық нысандары бір-бірінен субъективтік
белгілерге қарай ... ... ... ... ... ... ... жасалатын қылмыстарды қасақана жасау, келісімнің көпшілік
жағдайларда болуы, қылмысқа қатысушылықтың нысандарына тән белгі ... ... ... ... ... ... объективтік
белгілер бойынша ажыратылады. Мысалы, ... ... ... ... ... ... бірлестіктің болуы тәрізді
белгілер.
Қылмысқа қатысушылық нысандарының бір-бірінен ... ... ... ... ... да айырмашылығы бар. Мысалы
қылмыстық үйымдасқан ... ... топ ... ... ... ... ... белгісінің қосылуы болып
табылады. Ягни қылмысқа қатысушылық нысандарының белгілеріне қарай көлемі
де әртүрлі болып келеді. Бүл да ... ... ... ... мағынаға ие екендігін дәлелдей ... ... ... көрінісі
ретінде, біріншіден шекара, яғни қылмысқа қатысушылық ... ... ... ... ... екіншіден колем, ягни нысандарды
бір-бірінен объективтік және ... ... ... ... алып ... ... қатысушылық нысандарының белгілеріне
қарай көлемнІң де әртүрлі болуы, бізде қылмысқа ... түрі бар ... ... ... ... бар ма ... ... қолданатын
бірден-бір жауап болып табылады. Бүл мәселені осы ... ... ... ... ... ... оның ... сыртқы
жағымен немесе көрінісімен анықталады. Осы жерде М.И. ... ... ішкі жақ ... ... ... ал ... жақ ... анықтайды" [20. 98] деген сөзіне өз ойымызды салыстыра кетейік. Біз
қылмысқа қатысушылық ... ... ... ... ... ... отырмыз. Субъективтік белгілер бүл мәселеде тек ... ... ... ... ... қатысушылық нысандарын бөлуде ғана
қолданылады. Ал, объективтік белгілерге қарай эр ... ... ... М.И. ... ... ... ішкі жақты анықтайды",-
дейді. Сонда ... мен ... ішкі ... ... нысанның сыртқы
жағын анықтайтын не бар, не қалды? Ол жағын айтпаган. Біздің ... ... ішкі ... ... ... ... қылмысқа
қатысушылықтың көпшілік нысандарында бірдей. Мысалы, ... ... яғни ... ... ... ... де болуы мүмкін, ал қалған нысандарға
келісім тән болып келеді. Сондықтан ... ... яғни ... ... ... нысандары толық бір-бірінен ажыратыла алмайды.
Нысандар 27-нші баптағы объективтік белгілер (екі немесе көп ... ... ... ... ... ... ... әр нысанды
анықтайтын белгілер бойынша ажыратылады. 31 -нші ... ... ... ғана қылмысқа қатысушылық нысандарының не ... ... П.Ф. ... ... анықтамасындағы "Кінәлілірдің өзара
әрекеттер әдістерінің сыртқы ... ... ... ... қиын ... ... ... емес, кеңірек әрі түсініктірек мағынада, яғни
27-нші бапқа сай келетін, бірақ бір-бірінен объективтік белгілеріне қарай
ерекшеленетін ... алу ... ... ... ... нысанның
сыртқы жағын бейнелейді дегендіктен, келтіретін анықтамамызда арнайы
"сыртқы жағы" деп ... атап ... ... қарастыратын мәселе, қылмысқа қатысушылық нысанының түсінігінде
27-нші банта көрсетілген қылмысқа ... ... ... ... әлде керек емес пе екендігін анықтау. Жоғарыда біз ... ... ... ... ... сай ... ... содан таралатынын
айттық. Қылмысқа қатысушылық белғілерін ... ... ... беру ... ... және мағынасы жағынан күңгірт ... ... ... анықтама түсінігі оңай берілуі
16
керек. Сондықтан қылмысқа қатысушылықтың түсінігіндегі субъективтік және
объективтік белғілерді қолдана отырып түсінік ... ... ... ете ... ... екі ... одан көп адамдардың қатысуын,
бірлесудің, ... ... ... ... ... қылмысқа қатысу
нысандарын бөлу ретінде қолданылатын критерийді пайдалану келтірген
анықтамамызды ... ... ... деп ... ... ... ... дегеніміз, екі немесе одан
көп адамдардыц қасақана бірлескен әрекеттеріне сай келетін, бірақ қылмыстық
ннетін іске ... ... ... және ... ... және объективтік
белгілеріне қарай ерекшеліктері бар қылмысқа қатысушылықтардың сыртқы
көрінісі болып табылады. Бүл ... ... ... іске ... ... ... негіздемені немесе критерийді былай түсіну керек.
Қылмысқа қатысушылар бірлесіп ... ... оны іске ... ... бір жағдайларда топ түрінде қылмыс жасауды қолданса, ал келесі бір
жағдайларда әртүрлі рөлдерді орындау ... ... ... сол ... ... ... тағы бір ... ретінде үйымдасқан түрақты
топты немесе қылмыстық қауымдастықты қүру және сол ... ... ... ... ... мүмкін.
Қылмысқа қатысушылықтың нысандарын топтастыру критерийі ретінде алған
белгі, яғни "қатысушылардың қылмыстың ниетін іске асыру тәсілі" деген үғым
қажеттілігіне қарай осы ... ... оның ... ... бүл ... рөлі ... ... ягни 2-нші тараудың 3-ші бөлігінде
айтылады.
17
2. ... ... ... ҚЫЛМЫСҚА ҚАТЫСУШЫЛЫҚ
НЫСАНДАРЫ ТҮСІНІГІНІҢ ДАМУЫ
2.1. ... ... ... ... ... негізгі
ағымдарға және қылмысқа қатысу нысандарын бөлу ... ... ... ... жөніндегі мәселе әлі күнге дейін
шешімін таппаған даулы ... ... ... ... ғалым-
криминалистердің қылмысқа қатысушылық нысандарын топтастыру және оларды
бөлу ... ... ... ... ... ... да ... жатыр.
Қылмысқа қатысушылықтың нысандарын біркелкі және дұрыс шешудің
теориялық қана емес, сонымен бірге ... мәні зор. Бұл ... ... ... Кодексінің арнайы бабында бейнеленуіне
үзақ уақыт өтпесе де, қысқа ... ... әр ... ... ... ... ... кейбір заң актілеріне өзгерістер ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 ж. 17-
нші наурыздағы Жарлығы мен алғашқы рет заңға енгенде бір топ адамның ... ... ... келісімсіз топ адамдардың жасаған қылмысы, алдын-ала
уәделесуі бойынша ... ... ... топ, ... нысандары көрсетілсе [6. 1], қазіргі қылмыстық ... ... ... ... ... топ ... ... қылмысы, алдын ала
келісіммен топ адамдардың ... ... ... топ, ... (қылмыстық ұйым) болып анықталған [19. 11].
Мұның бәрі тергеу және сот ... ... ... ... ... және ... ... шегін анықтауына
кедергі жасары сөзсіз.
Дипломдық жүмыстың көкейкестілігі, зерттеудің мақсаты мен міндеттері,
қылмысқа қатысушылық нысандарын ... ... және ... ... бөлу ... ... болып табылады.
Осы мәселені терең зерттеген ғалымдардың қылмысқа қатысушылық
нысандарын бөлу ... және ... шолу ... өтейік. Ескі
әдебиеттердің ішінде Д.А. Дриль қылмысқа қатысушылық нысандарын ... ... эр ... ... ... ... Оның ... бойынша "1.
Қылмыстың өзі қылмысқа қатысуды қажет ететін жағдайлар, ... ... ... қылмысқа қатысушылықтар, мысалы, кісі өлтіру қылмысында өлім
болуы немесе болмауы да ... ... 3. ... жасау үшін ой бекітетін
және қылмыс ... ... ... қылмысқа қатысушылыққа әкелетін
жағдайлар; 4. Бірге қылмыс жасауға ... ... ... ... ... кезінде пайда болған эр түрлі достастықтың нысандары; ... ... және ... ... қылмысқа
қатысушылықтар; 6. Алдын-ала келісіммен қылмысқа қатысушылық; 7. Алдын-ала
келісімсіз қылмысқа қатысушылықтар немесе скоп деп, ... ... ... қатысушылықтан заговорды, шайканы және банданы ... [21. ... ... ... ... бөлуде Д.А. Дриль нысан
ұғымының ... ... ... ... тұрғыдан сай келмейтін және әр
алуан жағдайларда қолданыла беретін ұғымды алуы және осы ... ... әр ... ... бұл ... ... қойылатын талаптарға сай
келмейді. Мұнан кейінгі кезеңдерде бұл мәселені қарастырушылардың бірі А.Н.
Трайнин қылмысқа ... 4 ... ... 1. Жай қылмысқа
қатысушылық, 2. Алдын-ала келісіммен қылмысқа қатысушылық, 3. ... ... ... яғни ... банда, 4. Қылмыстық
қауымдастық. А.Н. Трайнин бүл ... бөлу ... ... ... ... ... мен ... яғни
субъективтік белгіні алады [22.79].
П.И.Гришаев және Г.А.Кригерде осы ... ... ... ... Бүл ... ... бірге, қылмысқа қатысудың
түрлерін де бөлген. П.И.Гришаев және ... ... ... ... 1. Алдын-ала келісімсіз қылмысқа қатысушылықты; 2. Алдын-
ала келісіммен қылмысқа қатысушылықты; 3. Үйымдастырылған топты; 4. Ерекше
топтағы ... ... ... үйымды атайды. Ал қылмысқа
қатысушылық түрлеріне олар, жай яғни барлық ... ... бір ... ... қылмысты орындауда тікелей қатысумен
бейнелетін қылмысты бірге орындаушылықты және ... яғни ... ... роль бөлу орын ... ... келғенде әрқайсысы
сипатына қарай эр ... ... ... ... ... Кейінгі шыққан оқулықтардан байқайтынымыз Г.А.Кригер қылмысқа
қатысушылық түрлерінен бас тартып, әдепкі төрт ... ... ... ... ... қылмыстық үйымды қылмыстық қауымдастықпен ауыстырады
[24. 256-259].
Субъективтік белгімен А.А.Пионтковский ... ... ... ғана ... үсынады: 1. Алдын-ала келісімсіз қылмысқа қатысушылық;
2. Алдын-ала келісіммен болатын жай қылмысқа қатысушылықты, үйымдастырылған
топты және ... ... ... банданы келтіреді [25.563]. А.А.
Пионтковскийдің топтастыруының П.И. ... Г.А. ... ... ол ... ... қылмыстық үйым алдын-ала
келісіммен жасалатын қылмысқа қатысушылықтың нысандары ретінде көрсетілғен.
А.А. Пионтковский ... ... ... ... ... ... ... келмейтін нысандар сатыларын қүруға ... Ол ... яғни ... ... таратқан нысандарын, қылмысқа
қатысушылықтың жекелеген нысандары ретінде үсынады.
Қылмысқа ... ... ... П.Ф. Тельнов объективтік
критерий бойынша топтастыруды келтіреді. Ол ... ... ... ... әдісін негізгі алып, қылмысқа ... төрт ... ... 1) ... ... орындаушылық, 2) Әр
түрлі рольдер орындаумен анықталатын қылмысқа қатысушылық, 3) Қылмыстық
топ, 4) ... ... ... ... ... әрекеттерінің
сипаты деген критериймен М.И. Ковалев қылмысқа қатысушылықтың екі ... ... 1. ... ... ... және 2. роль бөліп
қылмысқа қатысушылық (соучастие в ... ... ... ... қатар, М.И.
Ковалев қылмысқа
19
қатысушылық түрлерін жеке қарастырып, түрлер ретінде алдын-ала ... және ... ... ... ... ... ... өз
кезегінде, ол жай қылмысқа қатысушылыққа және қылмыстық ұйым сипатындағы
қылмысқа қатысушылыққа ... [20. ... ... ... ... ... М.И. ... болуын және болмауын қылмысқа қатысушылықтың түрлері деп алады
да келісім жағдайының өзін ... одан ... ... ... атауда
бөледіҚылмыстық ұйым [12. 111-112].
В.С. Прохоров та ... ... ... ... М.И. Ковалевқа
үқсас негізде топтастырады. Ол "қылмысқа қатысушылық ... ... ... ... емес оның ... ... субъективтік
байланыстагы адамдардың бірлескен әрекеттер қүрылысының ... яғни ... ... арасындағы байланыс емес, әрекеттер
арасындағы байланыс алынады", - дейді ... В.С. ... ... ол тағы бір ... - ... ... ... Прохоровтың топтастыруы бойынша " адамдардың бірлескен кылмыстық
әрекеттері үш түрлі нысанда ғана бейнелене ... жай ... ... ... ... және ... үйым" [26. 604].
Таяу арада осы мәселені зерттеушілердің бірі, ... ... ... ... деп ... бөлу ... ... қылмысқа
қатысушылардың арасындағы байланыстың ... ... ... ... ... ... ... пайда болу сәтіне
байланысты 1. ... ... ... ... 2. алдын-ала
келісіммен қылмысқа қатысушылықты атап, өз кезегінде алдын-ала келісіммен
қылмысқа ... ... ... ... ... қарай үш
түрге бөледі. 1. Топ ... ... ... ... ... жай
қылмысқа қатысушылығы, 2. Ұйымдастырылған топ ... ... 3. ... ... ... ... ... У. Лыхмустың қылмысқа қатысушылық нысандарын "түрлері" деп атағаны
болмаса А.А. Пионтковскийдің жасаған топтастыруына ... Ол ... ... қатысушылық, қылмысқа қатысушылардың
үйымдастырылуының әртүрлі ... ... - деп ... және ... ... үсынады [27. 17]. А.А. Пионтковскийдің және У.Лыхмустың
қылмысқа қатысушылық нысандарын топтастыруына ұқсайтын ... ... ... ... ... ... келтіреді. Ол "қылмысқа
қатысушылар әрекетгеріндегі келісімнің әртүрлі дәрежесіне қарай екі нысанға
белуге ... ... ... және ҚК ... ... ... ... алдын-ала келісіммен жасалатын қылмысқа
қатысушылықтар" деп, "мүндай эр түрлі ... ... ... ... ... қатысушылық, үйымдасқан топ және қылмыстық қауымдастық болып
табылады", - ... [28. 13]. ... ... ол жекелеген ... ... мен ... ... ... ... және тар мағыналы сөздегі қылмысқа қатысушылыққа (соучастие
в тесном смысле слова) бөлген [28. 13]. Оның ... ... ... ... ... ... ретінде алынып, нысандар
20
"түрлер" және "эр түрлі көріністер" деген атауда аталып отыр. Ю.А. ... ... ... роль ... ... ... ... қылмысқа қатысу сипатымен дәрежесін алады. А.Н.Трайнинннің
ұсынған бөлу критерийіне ... А.Н. ... ... ... ... ... мен ... алған болатын, ... бүл ... ... бөлу ... ретінде келтіреді.
Осы
ғалым криминалистердің ешқайсысына үқсамайтын бағытта Ф.Г. ... Оның ... ... ғалымдардың зерттеуіне үқсамайтын жері,
ол қылмысқа қатысушылық мәселесін объективтік белгілер критерийінде бөледі.
Ф.Г. Бурчак "Қылмысқа ... ... ... ... ... мен ... ... қауптілігіне қарай
жүргізілмейді. Бүл ... ... ... қылмыстардың қогамға
қауіптілігіне қарай ... ... ... ... шектеу (запрет)
түрінде жүргізіледі" дей келіп "нысандарды топтастырудың критерийі қылмыс
қүрамдарының конструкциясы болуы ... ... Ф.Г. ... ... ... қарай үш нысанға бөледі: 1. тар магыналы
сөздегі ... ... 2. ... ... ... қатысушылық
(сіеІісШт зиі сіепегіз), 3. қылмысты бірге орындаушылық [29. 124]. Ерекше
топтағы ... ... ... ... ... бөліміндегі топ
болып жасалатын қылмыстарды қоспай, тек Ерекше бөлімдегі ... ... ... ... ... ... ... жагдайларын және
жауапкершілігі Ерекше бөлімде ... ... да ... ... ... Қысқаша нүсқасын айтқанда, Ф.Г. ... ... ... ... Кодекстің Ерекше бөлімінде арнайы
бабы ретінде бөлуді үсынған [29.119].
Жоғарыда келтірілген осы мәселені зерттеуші ... ... ... ... байқайтынымыз, ол нысандардың
біркелкі анықталмауы және кей ... ... ... ... ... бөлу ... эр ... болуында. Бүл
мәселені аталған ғалымдардан басқа да ғалымдар, мысалы, М.Д. Шаргородский,
М.А. Шнейдер, А.Ф. ... т.б. ... ... біз осы ... эр түрлі бағыттар үстанған, яғни бір-бірінен ... бар ... алып ... ... қатысушылық
нысандарын топтастыру және бөлу критерий! мәселесі көкейтестілігі - ... XX ... ... ... әлі ... дейін бір тоқтамға келетіндей
шешілмеуінде болып табылады. Аталған авторлардың қылмысқа ... ... ... ыңғайлылық үшін мынадай схема құрайық:
А.Н.Трайнин
1. Жәй қылмысқа қатысушылық.
2. Алдын-ала келісіммен
3. Ерекше топтағы қылмысқа ... ... ... Ұйымдасқан топ.
21
И.П.Гришаев, Г.А.Кригер
1. Алдын-ала келісімсіз қылмысқа қатысу
2. Алдын-ала ... ... ... ... ... ... ұйым.
П.Ф.Тельнов
1. Қылмысты бірге орындаушылық.
2. Әртүрлі рольдер орындаумен қылмысқа қатысушылық.
3. Қылмыстық топ.
4. Қылмыстық ұйым
.
У. ... ... ... ... қатысушылық
2. Алдын-ала қелісіммен қылмысқа қатысушылық
а) Жәй қылмыска қатысушылық
ә) Ұйымдасқан ... ... ... А .Пионтковский
1. Алдын-ала келісімсіз қылмысқа қатысу
2. Алдын-ала келісіммен қылмысқа қатысу
а) жәй ... ... ... ... қылмыстық ұйым немесе банда
В.С.Прохоров
1. Жәй қылмысқа қатысу
2. ... ... ... Қылмыстық ұйым
М, И. Ковалев
1. Бірдей кінәлілік
2. Тар ... ... ... ... Тар мағыналы сөздегі қылмысқа қатысу
2. Ерекше топтағы қылмысқа қатысу
3. Қылмысты бірге орындаушылық
Ю.А. Красиков
1. ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысу
а) жәй қылмысқа ... ... ... ... ... ... сипаты мен ... ... ... орындаушылық
22
-тар мағыналы сөздегі ... ... бір ... ... және ... ... ... қылмысқа қатысушылықты топтастырудың сәтсіздікке
әкелетіндігі. Мүның себебін біз ... ... ... жалпы
түсінігін және нысандар мен қылмысқа қатысушылық түрлерін зерттеуде біршама
дәлелдедік. Нысан-объективтік категорияға жатады және осы ... ... осы ... ... керек. Субъективтік белгілермен
немесе ерекшеліктермен ... ... ... ... ... ғылыми негізді қүрылған нысандарды келтіру мүмкін емес.
Өйткені қылмысқа қатысушылардағы эр ... ... ... көп ... ... ... ... байланысты немесе қылмысқа қатысушының
психикасының ... ... ... жаңа ... ойлап шығаруға
итермелейді. Әрине мұндай жағдайлар заңда ешқашан бейнеленуге жатпайды, ... ... ... ... да жат нәрсе болып табылады.
Біздің жоғарыда келтірген ... ... ... ... ... ... бір болғанымен (мысалы, ... ... ... ... жай қылмысқа қатысу т.б.) атауларының эр түрлі
болуы. ... ... ... ... ... кезіндегі
біздіңше бір толық емес жері, ол басқа ғалымдардың ... ... өз ... ... ... Яғни ... ... келтіріп отырғанын, оны түсіндіру үшін ... ... ... ... ... Эр ... өз ... түзғенде,
бөлу критерийін атауы, зерттеуінің түрақтылығы үшін жеткіліксіз.
Біздің осы ... ... ... ... қатысушылық
нысандарын топтастыру мәселесімен айналысқан ғалымдардың ... ... ... ... арқылы ашуға үмтылу. Бірінші
кезекте А.Н.Трайнин жай қылмысқа қатысушылықты ... ... ... Г.А.Криғер "қылмысты бірғе орындаушылыққа А.Н.Трайнин жеткілікті
көңіл бөлмеді" [23. 55]. десе де, ол ... ... ... тек
қана жай қылмысқа қатысушылық шеңберінде ғана мүмкін екендіғіне күмәнданған
жоқ. А.Н.Трайнин жай ... ... ... ... ... жасалған
қылмысқа қатысушылықтарды алды. Осыған үқсас қылмысқа қатысу ... ... ... ... Оларда алдын-ала
келісімсіз түрдеғі қылмысқа қатысушылыққа тек ... ... ... тән деп есептеді. Осы мәселе жайында П.И.Гришаев және ... ... ... ... келісімсіз қылмыс жасауында, барлық
қылмысқа қатысушылардың арасында тек бір ... ... ... ... ... ... ... орындаушылық болады", -дейді [23. 61].
Нысандарды топтастыруда бірінші орынға ... ... ... ... ... бірге орындау көбінесе алдын-ала келісімсіз
жасалады деп ортақ пікір келтіреді. ... ... ... ... 66,2 % ... келісімсіз жасалады", -дейді
[12. 115].
Сонымен алдын-ала келісімсіз қылмысқа қатысушылыққа қылмысты бірге
23
орындаушылық тән ... ... ... ... ... ... ... де жасала алады. Яғни бұл екі атаудың бір - біріне бірдей
шамада маңызы да, саны да ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысу үғымының маңызы тар келеді.
Себебі, қылмысты бірғе орындаушылықтың ... ... де ... ... ... ... ... қатысушылықтарды
топтастырушылардың ешқайсысы, қылмысқа қатысушылыққа алдын-ала келісім
табиғатын тән ... ... ... ... ... осы ... ... алдын-ала келісімге қарай бөлгенде үйымдасқан топты,
қылмыстық қауымдастықты осы келісімнен таратса, ал ... ... ... ... жеке нысандары деп атайды [30. ... ... сол ... ... да ... [31. 233-237]. Екінші
көзқарасты жақтайтын авторлар қылмысқа қатысушылықтың нысандары деп, бірдей
кінәлілікті, тар мағыналы сөздегі қылмысқа қатысушылықты ... ... ... ... ... және ... қауымдастықты
атайды [32. 33-34], [33. 200-220]. Мүндай бағытты оқулық әдебиеттерде
кездеседі [26. ... ... ... топтастырушы ғалымдар үқсас, бірақ айырмашылығы
да бар (субъективтік байланыстың дәрежесі, келісімге қарай, ой ... бөлу ... ... түптеп келгенде ортақ шешімге келеді
яғни қылмысқа қатысушылардың арасында алдын-ала келісімнің болуына ... ... ... Ал ... көзқарасты жақтайтындар келісімнің болуы
немесе болмауына ... екі ... ... ... ... ... ... негізінде бөледі. Екінші топтағы, ... ... ... ... ... ... ... немесе болмауына қарай да бөлетіндігіне күмән келтірмесе
де, өз нысандары құруы кезінде келісімнің болу ... ... ... Бүл бір ... ... та. Олар ... ... өзі объективтік
мағынаға, мазмүнға ие екендіктерін ... Бүл ... ... ... ... ... негізінен алдын-ала келісім тән екендігін
келтіреді. Бізде қылмысқа қатысушылық нысандары мен ... ... ... ... яғни қылмысқа қатысу нысандар негізінен объективтік
белгілерді ... ... ... ... ... ... ... қарай, кінәлінің қылмысты іс-әрекетіне және
қылмыстың зардабына деген психикалық көзқарасы немесе қатынасы ... эр ... ... ... негізінен объективтік
ерекшеліктеріне қарай ажыратылады ғой. Мысалы, қасақана кісі ... ... қаза ... ... ... ... ... субъективтік
қатынастар емес объективтік белгі біреудің ... ... жою яғни ... ... ... ... П.И.Гришаев және
Г.А.Кригердің үсынған топтастыруларының мағынасы бірдей деп ... ... бүл ... ... ... нысандарын түзгенде қылмысқа
қатысушылық нысандарындағы объективтік белгілердің ... ... ... ұйымның мынандай белгілерін атайды. а) екі
немесе одан көп адамның ... ә) ... б) ... в)
бірігудің арнайы мақсаты болуы.
24
Бұрынғы қылмыстық заңда да антисоветтік ұйым, мемлекетті басып алу
мақсатымен ... ... т.т. осы ... ұйым ... ... 72]. ... болғанда да "ұйым" нысанын ұсынушылардың пікірі, ... ... ... ... ... ... ... қылмыс түріне
карай құрылуына саяды. П.Ф. ... ... және ... ... ... қылмысқа қатысу нысандарынан ажыратушы негізгі
белгі",-дейді[ 12. 132].
Ұйымдастырылғандық, тұрақтылық белгілері қылмыстық қауымдастық-қа ... ... да және ... ... да тән ... ... отыр. П.Ф.
Тельновтың жоғарыдағыдай берген түсініктемесімен келісуге ... ... ... бұл ... ... ... мойындай
отырып, нысандарды осы белгілерге қарай бөлу, ажыратылуы ... ... ... ... ұғымды тағы да қолдануға итермелейді. Қылмыстық
қауымдастықтан ... ... ... ұйым ... көрсетілген мақсатына
және авторлардың "бірігудің арнайы мақсаты" деген дұрыс пікіріне ... ... ... ... Яғни ҚК ... ... табиғатының екі немесе одан көп адамдардың қатысуын талап
ететін, бірнеше адамдардың ... ... ... емес ... ... ... ... түсінігі бойынша, ұйым тек ҚК ... ... ... кей қылмысқа қатысушылықтардан ғана тұрады. Қылмыстық
ұйым басқа нысандардан ... ... ... ... да ... ... топқа қылмыстық қауымдастыққа көпшілік белгілер ортақ
болып табылады. мысалы, тұрақтылығы, ұйымдастырылуы және қылмыстарды үнемі
жасайтындықтан қоғамға ... ... ... ... ... ... кететін бір мәселе, егер қылмыстық ұйымның
анықтамасы, оның белгілері ұйымдасқан топқа сай келсе, онда ... ... не ... бар? Бұған қосымша себеп ретінде айта ... бір ... ... ... ... ұйым қылмыстық қауымдастық екеуі бір
нысан ретінде қарастырылған. Егер бұл екеуі бір ... ... ... ... ... ... ішінде қылмыстық ұйымды көрсетпей алып тастаған
жөн.
Қылмысқа қатысушылық нысандарын топтастыруда қолданылып жүрген ... ... бір ... ... ... ... әрекеттерінің
әдістері" болып табылады [12. 112], [40. 194].
П.Ф. Тельнов бұл критерийді ... деп ... ... ... ... қылмыстық ниеттің ... ... ... ... ... ... ... байланысты қылмысқа
қатысушылықтың әртүрлі ... ... ... ... ұсынысының
дәлелдемесі ретінде, қылмысқа қатысушылықтың жекелеген нысандарының
ерекшеліктерін көрсететін қылмыстық кодекстің ... және ... ... ... кінәлілердің бірлескен әрекеттері мен әдістерінің
құралуын көрсетеді [12. 111]. "ҚК ... ... 1 және 3 ... ... ... ... ... жасауын бейнелейтін
нысандардың болу мүмкіндігін көрсетіп тұр. Сол ... 1-6 ... ... ... ... әртүрлі рольдер орындайтын
(ұйымдастырушы, азғырушы т.б.) қылмысқа қатысушылық
25
нысанының болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... ... бірге орындаушылық және роль бөліп қылмысты орындау ҚК
17-нші ... ... 89-93, 144-147, ... ... және тағы
басқаларда қылмыстық топтың әдеттегі белгілері көрсетілген. 64, ... ... ... ... ... көрінісін анықтайтын
ерекшеліктерін бөледі", - дейді. П.Ф. ... ... ... ... қылмыстық заңның мазмұнынан нысандар түрлерін
теріп алып ... ... Бұл ... та ... ... ... ... таппай, өмірде бар деп қылмыстық заңда көрсетілген ... ... ... ... ... Бұл ... ... жүргізгенде "қылмысқа қатысушылардың ... ... ... бөлу ... ... де ... Бұл ... және
бөлу критерийі туралы анықтайтын мәселе, ол қылмыстық ... ... ... қылмыстар түрлері бойынша қылмысқа қатысушылықтар
жасалғанда, қылмыскерлер ... ... ... ... ... ... табылады.
Біз жоғарыда қылмысқа қатысушылық нысандарын бір-бірінен бөлгенде,
олардың ең ... ... ... ... Және негізгі белгілер бойынша
нысандар топтастырылуы мүмкін еместігін білдік. ... ... ... бөлуді ұсынушылардың бөлу критерийі, шын мәнінде бір
нысанды екінші нысаннан бөлгенде, нақты ажыратушы белгі бола алмайтынын ... ... ... субъективтік байланыстар дәрежелерінің
анықтаушысы ретінде аз немесе көп, үлкен немесе кіші деген ... ... ... ... ажырата алмайтынымызды білдік. Қылмысқа қатысушылық
нысандарының бұл өлшеу қоюды ... ... ... ... ... ... осы тұрақтылық, беріктік, мықтылық дәрежелері деген
критерийлерді мойындасақ, онда ... ... тағы ... ... болса, соның бәрі бұл критерийлерге сыйып кете берер еді.
Тұрақтылық т.б. ... ... біз ... жоқ деп ... ... ... әрине бар белгілер, бірақ ... ... ... әр ... ... болып кездесіп жатуы мүмкін.
Анығырақ айтқанда, ұйымдасқан ... ... ... ... ... ... асып кетуі де мүмкін. Себебі, бұл жағдайлар
қылмысқа ... ... ... ... ... деген
белсенділігінің психикалық қатынасынан туындайтын әрекеттер түріне жатады.
Көріп отырғанымыздай, зерттеушілер қылмысқа қатысушылықтың белгілі ... ... деп ... ал ... ... "нысан" ретінде
бағалаған, яғни ғалымдардың ... бүл ... ... бір ... ... жоқ. ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық
Кодексі 31 -нші бапты қылмысқа қатысушылықтың нысандары деп атағанымен, ... ... ... Одағында болған елдердің кейбіреулерінде біздегідей
нұсқада ... ... ... ... Қылмыстық Кодексінің 35-нші
бабы қылмысқа қатысушылықтың ... ... ... деп аталмайды. Оларда
теория жүзінде "нысан, түр, әр түрлі көріністер" деген ұсыныстардың ... ... осы ... ... 35-нші бабы тек «алдын
26
ала келісімсіз түрде топ адамдардың қылмыс ... ... ... ... (қылмыстық ұйым)» деп аталып, аталған ... осы ... ... ... әр ... ... қылмысқа қатысушылық нысандарының әр ... ... ... ... ... бірде-бір белгі тұрақты ажыратушы белгі бола
алмайтынына көз жеткіздік. ... бұл ... ... ... ұсынған қылмысқа қатысушылық нысандары мазмұны ... ... ... бірақ бөлу критерийі әртүрлі. Әртүрлі болу себебі, осы
мәселені зерттеген ғалымдар ... ... ... Сөйтіп
басқа бөлу критерийін қарастыруға ұмтылады. Бізде талдауда келтірілген бөлу
критерийлеріне қанағаттанбағаннан кейін, бұл мәселені ... ... ... Қылмысқа қатысушылық нысандарын ... ... ... ... ... қарастыруда,
бірінші нысандарды анықтау керек пе немесе бөлу критерийін атау керек ... да ... ... ... дейінгі зерттеушілер қылмысқа қатысу
нысандарын топтастырғанда бөлу критерийін ... ... Бұл ... ... критерийге анықталаған нысандардың сай ... ... ... байланысты дұрыс аша алмауды білдіреді. ... ... ... ... ... ... бір белгіні қойып
соған қарай бөлу керек тәрізді. Біз ... ... ... ... қой. ... ... ... қылмысқа қатысушылық нысандарының белгілерінен
таппадық. Бөлу критериін бірінші атап, осы негізде топтастыру үшін қылмысқа
қатысушылық нысандарының ішінен бір немесе ... ... ... ... Қылмыстық Кодекстің 31-нші бабында көрсетілген анықтамадағы
белгілерді ала алмаймыз. Себебі барлық ... ... ... алу, ... ... ... ажырату сапасына келмейтін "дәреже"деген үғымды алуға
итермелейді. Әр нысанның өзіне ... ... ... ... ... ... нысандарды бөле алмайды (мысалы тұрақтылық). Келтіретін
нысандарымыз бөлу критерийіне сай келсе онда ... ... ... ... осы ... жөніндегі бірінші мақсаты, ... ... бөлу ... анық, түсінікті түрде аталуы қажет. Біздің
алдағы жүргізетін ... ... ... ... ... нысандарын топтастыру үшін үсынатын бөлу критерийіміз, қылмысқа
қатысушылық мәселесіне тікелей ... ... ... болса, анығырақ
айтқанда бірлескен түрде жасалатын қылмыстарды саралауға, жауапкершілік
көлемін анықтауға ... ... ... ... т.т . ... етер ... ... маңыздырақ бола түсер еді. Демек бұл жағын барынша
ескеруіміз керек. Біз жоғарыда бір нысан басқа нысандардан бір емес ... ... ... да ... ... айттық. Әлем тану ғылымында
нысандар бір-бірінен түсіне, салмағына, сапасына, көлеміне т.б. белгілеріне
қарай ажыратылу мүмкінділігіне ие. ... ... ... да
осындай анық, нақты белгілерге қарай бөліну мүмкіндігіне ие ме? ... ... ... қанша бөлу критерийін ұсынсақ та, олар
барлық нысандарды бір-бірінен ... шығу ... ие ... ... ... қылмысқа қатысушылық нысандарын топтастыруға да қоятын
талаптар жеткілікті. Біріншіден, авторлардың осы ... ... ... ... ... ... ... іріктеу керек. Екіншіден, нысандар
жалпы бөлім нормалары ретінде қарастырылатындықтан, олардың қылмыстық заңды
қолдану жұмысында ескерілуін немесе оларға сілтеме жасалуын ... ... ... ҚК ... бөліміндегі табиғатынан қылмысқа қатысушылықпен
жасалатын қылмысқа қатысу түрлерін қай нысандарға жататынын анықтау керек.
Баяндалған жағдайларды ескерсек, бізге сырттан ... ... ... тура
келеді. Яғни ҚК 27-нші және 31-нші баптарында көрсетілмеген бөлу ... ... туып ... Егер қылмысқа қатысушылық нысандарын бөлуге
сырттан белгі таба алатын ... онда ... ... бөлу ... емес,
нысандарды анықтауды бірінші қарастыруға мүмкіндігіміз бар. ... ... ... ... ... бөлу критерийінен бірінші қарастыруға
мүмкіндігіміз бар, егер біз осы ... ... ... ... ... ... нысандарда елеулі айырмашылықтар байқалмаса.
Шынын айтқанда бүл ... ... ... ... ... ... жоқ. Бұл мәселені тиісті бөлімде айту керек. Сонымен,
қылмысқа қатысушылық нысандарын топтастыру немесе бөлу ... ... ... ... бар ... бұл екеуінің де бірінші болып
зерттеуге алынуға ... бар ... ... ... қатысушылық
нысандары мен оларды бөлу критерийі, өзара тығыз байланыста ... ... ... ... ... ашып ... бір мәселе, егер қылмысқа
қатысушылық нысандарын бөлу ... ... ... ... ... болса, онда бізде нысандарды "қылмысқа қатысудың әртүрлі
көріністері" деп ... ... Оған Н.Г. ... Ю.А. Красиков
айтқандай бөлу критерийі керек емес. Біз сырт белгілер ретінде ҚК 27-нші
және ... ... ... көрсетілмеген, яғни занда және заң
теориясында келтірілмеген, бірақ қылмысқа қатысушылық нысандарына міндетті
түрде қатысты, жанама ... ... ... отырамыз. Турасын айтқанда,
қылмысқа қатысу нысандарының бөлу критерийін алдымен келтіріп, сол бөлу
критерийі ... ... ... қиындыққа соқтырады. Себебі,
келтірілген бөлу критерийіне толық жауап беретін ... сол ... ... ... анықтауды жүргізсек, біз авторлар келтірген
нысандардан тым алшақ ... ... ... Және ол ... ... ... ... аталмай қалады. Мысалы тұрақтылық
белгісіне қарай бөлетін болсақ, тұрақты ұйымдасқан топпен және ... ... ... қатысу тәрізді екі нысанды ғана келтіре аламыз да, ... ... ... ... ... қылмыстық
қауымдастық тәрізді нысандарды келтіре алмаймыз. Өйткені тұрақсыз жасалатын
қылмысқа ... ... ... ... ... ... бөлінеді.
Қылмыстық қауымдастықпен ұйымдасқан топ екеуі де тұрақты жасалатындықтан
олар басқа белгілерге ... ... ... біз ... ... ... көңіл аударуымыз керек.
Бір айта кететін мәселе, бізге дейінде осы мәселені зерттеген ... ... ... ... атаудағы нысандарын келтіреді:
1. Алдын-ала келісімсіз қылмысқа қатысу.
2. ... ... ... ... Жай ... ... ... бірге орындаушылық.
5. Бірдей кінәлілік.
6. Топ болып қылмысқа қатысушылық.
7. Роль ... ... ... ... ... қатысу.
9. Тығыз мағыналы сөздегі қылмысқа қатысу.
10. Осы мағыналы сөздегі қылмысқа қатысу.
11. ... ... ... ... ... ... Қылмыстық топ.
29
14. Қылмыстық бірлестік.
15. ... ... ... ... ... ... көп атаудағы қылмысқа қатысушылық нысандары шын мәнінде барма
деген ... ... Егер бар ... ... онда ... ... ... көрсету қажет. Осы 17 атаудағы қылмысқа қатысушылық нысандары бар
ма, жоқ па оның бәріне тоқталып ... ... ... ... ... ... қатысу нысандарына ғана тоқталайық. ... ... ... ... ... ... объективтік
белгілеріне қарай айырмашылықтары бар нысандар бар. Бұл, келісімге қарай
қылмысқа қатысу нысандарын келтірмеудің ... ... ... ... бірге орындаушылық және қылмысты роль бөліп орындау тәрізді
нысандар алдын-ала келісіммен де, алдын-ала ... де ... ... ... ... ... болмауы қылмысқа қатысушылық нысандарын
келісімге қарай бөлудің бір түрі ... ... ... біздің ойымызша
ұйымдасқан қылмыстық топ және қылмыстық қауымдастықтан басқа нысандар алдын-
ала ... де ... де ... ... Бұл ... кейінірек толық
тоқталамыз. Үшіншіден, қылмысқа қатысушылардың арасында ... ... ... ... ... ... ... үшін
елеулі маңызы жоқ. Бірнеше адамдардың бірлесіп істеген бұзақылығында, кісі
өлтірушілігінде және басқа да ... ... ... ... ма, әлде ... ма одан ... саралау өзгермейді. Сондықтан
қылмыстық заңда алдын-ала келісімнің болуы немесе болмауы кейбір қылмыстар
бойынша мүмкін ... ... тек ... ауырлататын құрам ретінде
"егер топ адам жасаса" деп қана келтіреді. Мысалы, ҚК ... ... ... "а" тармақшасында, 275-нші баптың 2-нші бөлігінің "б" тармақшасы
т.б. Сондықтан да алдын-ала келісімнің болуы ... ... ... ... ... ... ... көрініп бірақ нысан болып
саналмайды..
Қылмысқа қатысушылық нысандарын топтастыру мәселесін зерттеген
ғалымдардың келтірген көптеген атаудағы нысандарын ... біз бір- ... ... ішін ара ... белгілеріне қарай айырмашылыгы
бар, төрт нысанды танимыз. Ягни кез-келген қылмысқа қатысушылық, төрт
нысанның ... ... ... Ол ... топ ... ... түрлі рольдер орындау арқылы қылмысқа қатысу, ұйымдасқан топ,
қылмыстық ... ... ... ... ажыратудың негізгі критерийлері.
Қылмысқа қатысушылық нысандарын бөлу белгісі, қылмысқа қатысу
нысандарының белгілерінің ... ... көз ... ... ... бөлу ... ... қолдануы нәтижесінде, осы күнге
дейін олардың арасында қызу дау ... Яғни бұл ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылықтың түсінігін
құрайтын белгілерінен және 31-нші баптағы әр қылмысқа қатысу ... ... ... де ... Оның ... себебі, бөлу
критерийін 27-нші баптағы қылмысқа ... ... ... ... ... ... алсақ, онда "дәреже" деген күңгірт анық емес
критерийді қолдануға итермелейді. Бұл ... ... егер ... 31 -нші ... ... ... ... белгілерді
пайдалансақ (мысалы тұрақтылық), онда ісіміз сәтсіздікке ұшырайтынына көз
жеткіздік. Өйткені 31-нші баптағы белгілерге қарай ол ... ... Екі ... ол ... бар, ... жоқ. ... екі нысан
бір-бірінен тағы да басқа белгі бойынша ажыратылады. Біз осы ... ... ... ... сырт ... бөлу ... ... мәжбүрміз. Сырт белгілер ретінде қылмысқа қатысушылықтың
түсінігінде және оның нысандарының түсінігінде көрсетілмеген мән ... ... ... ... ... негізінен объективтік
белгілерге қарай бөлінеді ... ... ... ... ... бір тәсілі, осы нысандардың пайда болуының себептері бола алады.
Яғни осы нысандар неліктен бар ... ... ... Бұл ... мәселені
криминологиялық белгілермен шешуді ойлап отырған жоқпыз. Қылмысқа ... ... ... бар дегенде, біз бірлесіп қылмыс жасау ниетін ... ... ... тәсілдеріне көңіл аударып отырмыз. Қылмысқа
қатысушылықтың біз білетін төрт нысанынан басқа, бесінші ... ... ... жоқ. ... ... себебіміз, біз қылмысқа қатысушылықтың ең
қарапайым, яғни жай түрінен бастап, оның ең күрделі, яғни барынша ... кең ... өмір сүре ... қылмыстық қауымдастық нысанына дейін
алып отырмыз. Қылмыстық қауымдастықтан да асқан, одан да күрделі нысан жоқ.
Немесе топ ... ... ... ... келісімсіз түрде қылмысқа
қатысудан да төмен, одан да қарапайым нысанның болуы ... ... ... жағдайлардың болуын ой жүзінде келтіру мүмкін емес және ... де бой ... жоқ. ... ... ... барлық нысандары
осы екі аралықтың ішінде ғана бола алады. Қылмысқа қатысушылардың бірлесіп,
қасақана түрде ... ... ... немесе қатысушылық арқылы
қылмыстық ниетін іске асырудың, орындаудың ... ... ... әр қайсысы жекелеген қылмысқа қатысушылықтың ... ұүл ... ... ... ... ... ... ерекше
белгілерін білдіреді. Біз жұмыстың бірінші бөлігінде қылмысқа қатысу нысаны
нені білдіреді деген сұрақ қойып, ... ... ... ... ... Себебі ұсынып отырған критерийіміз сол анықтаманың не
жайында екендігін, оның негізгі ерекшелігін ... П.Ф. ... ... ... ... ... ... ретінде
ажырата отырып, "өзара әрекеттер әдістерін" түсіндіргенде, қылмысқа
қатысушылықтың әр ... ... ... ... ... нысандардағы әрекеттерінің өзгешелігіне көңіл аударуды ... ... ... ... ... де пікірімізбен ұқсас келеді. Ұқсастығы
сол, қазіргі Ресейден шыққан оқулық әдебиеттерде, ... ... ... бұл ... "бірлесіп қылмыс жасаудың тәсілдері" немесе жақшада
"қылмысқа қатысушылардың өзара ... ... деп ... [63.
194].
Біздің ойымызша қылмысқа қатысушылардың бірлесіп қылмыс жасауының
тәсілдерін былай анықтауға болады, ол ... жеке ... ... осы ... ... белгінің болуымен анықталады. Мысалы
әртүрлі рольдер орындау арқылы қылмысқа қатысу нысанының негізгі ... ... ... ... ... осы ... бірлесіп қылмыс
жасаудың негізгі тәсілі, осы белгі бола алады ... ... ... топ ... ... ... ... келсе, онда олардың ... үшін ... ... ... ... ... әрекет жасау" болып
табылады.
Қылмысқа қатысушылық мәселесін зерттеген ... ... ... ... бөлу ... ... ұсынған
белгіні объективтік те, субъективтік те ... ... ... ... белгілер қылмысқа қатысушылықтың қарапайым ... ... ... қылмысқа қатысушылық нысандары бір-бірінен әртүрлі
критерийлер ... ... ... ... Сол сияқты, қылмысқа
қатысушылық нысандарын ... ... ... ... болады. Себебі,
қылмысқа қатысушылық нысандарын анықтайтын белгілердің көлемі әр нысанда әр
түрлі көлемде кездеседі. Ол нысандардың барлығында ҚК ... ... ... ... ... ... ... Ал 31-нші
баптағы әр нысанға берілген түсініктерден және жекелеген нысандарға жататын
қылмысқа қатысушылық түрлеріне көңіл аударсақ, ... ... ... ... екендігін аңғаруға болады. 31-нші баптағы әр нысанға берілген
түсінікте, ... ... ... ... ... кейбір қылмысқа
қатысушылық нысандарында, басқа ... ... ... ... Бірақ түбінде нақты нысанды анықтайтын белгінің көрсетілуімен, осы
нысан анықталады. Мысалы, ... топ ... ... ... біз тек ... ... ... ретінде, қылмысқа қатысушылардың ... жағы ... ... ... ... орындайтын жағдайын
аламыз. Ал әртүрлі рольдер орындау арқылы қылмысқа қатысушылықта қылмысты
тікелей орындайтын ... ... ... ... ... ... ... қатыспаған бір қатысушының, яғни айдап салушының немесе
көмектесушінің ... ... ... топ емес, әр түрлі рольдер
орындау арқылы қылмысқа қатысушылық болып саналады. Яғни бұл ... ... ... қосылады, ол әртүрлі рольдер атқарушылар. Ұйымдасқан топта әдепкі
екі белгі, яғни топ адамдардың қылмысты орындауы және ... ... бола ... ... ... белгі - тұрақтылық қосылады. Ал
қылмыстық
32
қауымдастықта осы үш белгіде бола ... тек ... ... ... ... ... ... Демек, қылмысқа қатысушылықтың әр
нысаны күрделіленген сайын, бір белгіден қосып отырады. Біз осы ... ... ... ... бөлу ... бірі,
"қылмысқа қатысушылық нысандары белгілерінің көлемі" болып табылады деп
ойымызды ... Бұл бөлу ... ... ... болу ... ... келтіруге болады.
1. Топ адамдардың қылмыс жасауы қылмыстың ... жағы ... ... ... ... (негізгі белгі)
2. Әр түрлі рольдер орындаумен қылмысқа қатысу.
1 .Бір немесе бірнеше ... ... ... толық немесе ішінара орындайды және
2.Әртүрлі рольдер орындаушыларда қатысады. (негізгі
белгі)
3. Ұйымдасқан топ.
1. Топ ... ... ... ... ... мүмкін .З.Тұрақтылық. (негізгі белгі\
4. Қылмыстық қауымдастық.
І.Топ адамдар қатысады.
2.Қосымша қылмысқа қатысушыларда кездесуі мүмкін
З.Тұрақтылық.
4. Құрылымдылық ... ... ... ... ... ... Топ ... қылмыс жасауы.\
Топ адамдар жасаған қылмыста алдын-ала келісім ... ... да ... ... ... ... топ күйінде жасау
кәмелетке толмағандардың және жастардың қылмыстылығына тән. М.М. ... ... ... екі ... ... ... кәмелетке толмағандардан тұратын және бірыңғай ... ... ... ... адамдар да араласатын топтар
С.Баймурзиннің зерттеуі бойынша ... ... жас ... қылмыстардың 80% топ күйінде жасалады [64. 84]. Осыған ұқсас
көрсеткішті ... да ... [65. ... "топ" ... ... Қылмыстық Кодексте бірнеше құрамдарда
көрсетілген. Мысалы, ... т.б. ... ... ... Мұндай жағдайларда топ адамдардың
қылмыс жасауы, осы қылмысты жасаушылардың ... ... ... Ал
қалған барлық жағдайларда, топ адамдардың әрекеттері қылмыстық ... ... ... ... ... бағаланып, сараланады. Олардың
нәтижесі ... ... ... ... ... ... кезінде
көрінеді. Топ адам ... ... ... ... ... ... бір көрінісі немесе нысаны болып есептеледі.
Р.Р.Галиакбаров, топ адамдардың жасаған қылмыстарына, роль бөліп
қылмысқа қатысушылықтан басқа ... ... ... [43. 6]. ... ... да ... белгілерді иеленуіне байланысты, үйымдасқан топ
тәрізді нысандарға айналу мүмкіндіғіне ие. Қ.К. ... ... топ ... ... ... берілғен. Егер екі немесе одан көп орындаушы
келісімсіз қатысса, ол топ ... ... ... ... ... ... немесе болмауымен, орындаушылық әрекеттердің мағынасы мен
мазмүны ашылмайды. Заңдағы "орындаушылар" деғен сөздің өзі жеке ... ... ... топ ... ... белгілері мыналар болып
табылады: а) қылмысқа қатысушылардың бірнешеу болуы (екі одан да көп ... эр бір ... ... құрамның объективтік жағын құрайтын
әрекеттерді (әрекетсіздіктерді) ... ... ... ... қатысуы, б)
қылмысқа қатысушылардың қылмыстың нәтижесіне бірлесіп, күш ... ... ... екі ... ... байланыс болуы, в) әр
қатысушыда қасақаналықтың болуы. Мұндай үнемі ... ... ... ... қылмыстарында кей кездерде қосымша белгілерде бола алады.
Мысалы алдын-ала келісім, тұрақтылық. ... ... ... ... топ
адамдардың бірлескен әрекеттері басқа қылмыстық-құқықтық сапаға ... ... ... Яғни ... ... ... ... қауымдастық тәрізді нысандарға айнала алады.
Бірінші белгі, яғни екі немесе одан көп ... ... ... болып табылады. Топ адамдар қылмыстарына ... ... ... ... есі дұрыс адамдар болуы керек. Алайда олардың
34
ішінде абайсыздықта ... ... ... ... ... есі ... ... да болуы ықтимал. Қылмыстың субъектісі болып табылмайтын
адамдардың қолымен қылмыс жасалып, қалған қатысушылар ... ... ... ... топ адамдар жасаған қылмыс ... ... ... ... ... ... субъектісі болып
саналмайтын ... ... ... ... ... Роль ... ... бір адам екінші қылмыстың субъектісі бола алмайтын ... ... ... салса, біз мұндай жағдайда қылмысқа ... жоқ ... Яғни сол ... салушы адамның өзі сол қылмыстың орындаушысы болып
табылады. ... ... ... ... ... Осындай көзқарасты
Ю.Солопанов та келтіреді [66. 35]. Ал есі дұрыс емес ... ... ... бір ... ... жасауға бірнеше адамдар айдап салса ше?
Мүндай жағдайда қылмыстың орындаушысы бір ғана адам ... сол бір ... ... ... жасаған адамдардың барлығы да орындаушылар болып
табылуы керек. Яғни, мұндай жағдайларда топ адамдардың қылмыс ... ... ... қылмысқа қатысушының қылмысты тікелей орындауға немесе
қылмыстың ... ... ... ... ішін ара ... ... ... әрекеттерінің көлемін ескеруіміз
керек. Қылмысқа ... ... ... ... ... ... ... әрбір субъектінің қылмыстың объективтік белгілерін
толық орындай алуы. Мұның мысалы, әрбір топ мүшесінің жасаған ... ... ... түрінде, қылмысқа қатысушылардың бірлесіп жасаған
қылмыстық әрекеттерін ... ... ... ... ... жағы
белғілері құрылмайды. Яғни мүндай жағдайда қылмысты бірғе орындаушылар
әрекеттерді бөліп орындайды. Топ ... осы ... ... ... ... ... көлемділіғі эсер етуі керек. Демек,
қылмыстың толық орындалуы ... ... ... топ ... қылмысты
орындаушылар бірнеше кезеңнен құралатын әрекеттерді орындауы қажет. Мұның
мысалы, Қ.К. 206-ншы бабында қарастырылған жасанды ақшаларды ... ... ... ... ... ... баптағы есірткі заттарды заңсыз
дайындау, пайдалану, ... тасу ... ... тәрізді тағы басқа
қылмыстар бола ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасауының үшінші түрі, қылмысты орындаушылықтың
түсініғінде тікелей көрсетілген. Яғни мүндай ... топ ... ... біріншілері қылмыстың объективтік белгілерін түгел орындайды,
ал екіншілері бір бөлігін ғана орындайды. Мысалы ... ... ... кезінде пышақ салса, екіншісі қолын үстап тұрады.
Сондықтан мынандай анықтамамен келісу қиын. Н.С. Гагарин "қылмыс ... ... ... жету үшін орындаушыға жағдай жасаған
(оказывало ... ... адам ... ... деп танылады"
-деңді [67. 58].
Топ болып қылмыс жасауда, қылмысқа қатысушылардың әрекеттері бірлескен
түрде болуы шартты. Қылмысқа ... ... бұл ... ... ... ... ғана емес, сонымен
35
бірге олардың арасында қылмысқа деген ой немесе қасақаналыгының бірігуімен
де анықталады. Қылмыстық ой ... ... бір ... ... ... ... ... анықталады. Қылмысқа қатысушылардың арасындағы екі
жақты байланыс, топтың ... ... ... ... ... ... сипатымен сезінуімен, осы әрекеттердің нәтижесінде туындайтын
қоғамға қауіпті зардапты көре білуімен ... Яғни топ ... ... ... ... ... ... жағынан ішкі екі
жақты байланыстың ... ... ... ... ... ... беруге болады. Н.Гальперин "қарақшылық ... ... ... кірген, бірақ қылмыс жасау кезінде белсенді әрекет жасамаған, күш
қолданбаған адамның әрекетін ... ... ... [68. ... ... түрінде қылмыс жасау ретінде бағалау керек.
Келесі айта кететін жәйт, топ адамдардың қылмыс жасауы келісім белгісіне
қарай екі ... ... ... ... Біз ... ... ... жайында бүдан бүрынғы бөлімдерде айттық.
Алдын-ала келісімсіз түрде қылмыс жасау қылмысқа ... ... ... топ ... ... жиі ... ... келісімсіз
топ болып қылмыс жасау бүзақылықта, жеке ... ... ... т.б. кездеседі.
Осы түрдегі топ адамдар қылмыстарының алдын-ала келісіммен ... ... және ... ... ... болып табылады; ортақ
белгілері: а) екі ... одан да көп ... ... б) қылмыстың
қүрамының объективтік жағы белгілерін орындауға әрбір қылмыскердің қатысуы,
в) ... ... ягни күш ... ... г) ... қатысушының
қасақана түрде әрекет етуі, Ажыратушы белгісі: д) бірлесіп қылмыс жасау
жөнінде күні бұрынғы немесе қылмыс ... ... ... болмауы.
Р.Р.Галиакбаровта алдын-ала келісімсіз жасалатын топ адамдар
қылмысының белгілерін осы ... ... ... соңгы белгіні, яғни
біздегі "д" ... ... ... ... жасау жөніндегі топ
мүшелерінің ... ... екі ... ... ... ... белгі
келтіреді [43. 45].
Біздіңше келісімнің болуында, сөзсіз қылмысқа қатысушылардың арасында
екі жақты байланыс орын алады. ... ... ... екі жақты
байланыс алдын-ала келісім де ғана ... ... ... түрде
жасалатын қылмыстарда да болуы негізді. Р.Р.Галиакбаров, алдын-ала
келісімсіз ... ... ... қатысушылықты қарастыра отырып, келісім
туралы сөз қозғайды. А.Ф.Зелинский ... ... ... біржақты болғанда келісімсіз қылмысты бірге ... ... ... ... ... ... ... алдында немесе қылмыс
жасау кезінде пайда бола алады" - деген көңілге қонымды ... ... ... жоғарыда қылмысқа Қатысушылардың арасындағы екі жақты байланыс
алдын-ала келісім болмайтын қылмысқа қатысушылықта да бола ... ... ... Г.Р., Фролов К.Д.түн уақытында көшеде отырып арақ ішеді.
Бүлар таныс емес, көшеде кетіп бара ... ... ... ... ... тиіседі. Храмов "темекі жоқ" дегенде
36
Хабибулов қолындағы бөтелкемен оның басынан үрады. Жерге қүлаған ... ... ... ... ... мүнан кейін жәбірленушінің
киімін шешіп алып, оны көшенің арығына сүйреп әкеліп тастайды. ... ... ... актісінің көрсетуі бойынша аса ауыр ... ... ... ... ... пен ... ... әрекеттерін Қ.К. 96-
ншы бабы 2-бөлігінің "б,г" тармақшаларымен саралаған. Немесе 1994 жылы ... ... және ... ... ... "Валюталық реттеу
жөніндегі" 14 сәуір 1993 жылғы ... бұза ... ... Василевадан,
оның доллар сатумен айналысуға лицензиясы жоқ екенін біле тұрып, ... ... алу үшін ... ... ... ... мен ... 80 000
теңгеге 1750 доллар алуға ... ... ... ... көп ақшасын
көріп, Багдарсарянда сол мезетте оны өлтіру ойы пайда ... ... ... жатқанын пайдаланып, Багдарсарян темір зат алып ... ... ... ... ... ... түсініп Василеваны бір
жола өлтіру мақсатымен ... ... алып ... ... ... кейін олар Василеваның 41 800 теңге және 20 000 АҚШ долларын
алып, бірге қашып кетеді.
Бұл мысалдарда ... ... ... ... ... ... ниет болмаған. Қылмыс жасау ойы аяқ астынан пайда ... ол іске ... ... ... қылмысты әрекеттің мағынасын түсініп, әрі
қарай қылмыстың орындалуын ... ... ... ... байланыс, мұндай алдын- ала келісімсіз түрде жасалған қылмыстарда
қандай белгілермен анықталады? Бұл ... ... ... ... айтылғандай, бір қылмыскердің бастаған қылмысты
әрекетінің ... ... ... ... бір тектес
әрекеттердің жасалуымен, уақыттың, ... ... ... ... ... ... ... мағынада түсінбей, сол бірінші қылмыскердің
әрекетін қостайтын мағынада түсінуімен анықталады. Осы ... ... ... ... түрде жасалатын қылмыстардың ... ... ... ... ... ... жасалатын
қылмыстарда қылмысқа қатысушылықтың түсінігіне толық сай келеді.
Р.Р.Галиакбаровтың мына пікірі қызық. Ол "алдын-ала келісім ... ... ... ... ... бола ... ... жиі кездесетін мысал келтіреді. К және Н ... ... ... ... ... оны ... ... бермеген дүкенші А-ға
алып келеді. А осы заттардың ... ... біле ... ... салып
сатады. А үрлық үшін жауап бермейді және қылмыстық топтың қатысушысы емес.
А тек өз қылмысы үшін ... ... [70. ... бүл ... ... бағасы дүрыс және ... ... ... ... ... ... ... жолмен табылған
мүлікті біле түрып пайдалану және өткізу қылмысын жасаған болып табылады.
Бізге күмәнді тұсы ... ... А-ны ... ... қылмысқа қатысушыга жатқызуы. А қылмысқа қатысушы емес, бүл екі
себеппен дәлелденеді. Біріншісі А заводтан ... ... ... ... ... болуы үшін субъект белгілі бір қылмысты жасауга басқа
37
адамдармен бірге қатысуы керек. Яғни осы ... ... А ... күні ... білген жоқ. Ол үрлыққа қылмысқа қатысудың
түсінігіндегідей бірлесіп ... ... жоқ. ... К және Н ... ... ... А қылмыстық жолмен табылган мүлікті біле түрып
қабылдап өткізгені үшін жауап береді. Яғни К мен Н ... ... А ... басқа қылмыс жасады.
Осы арада мынандай сүрақ туындайды. Егер дүкенші А алдын-ала үрланған
мүлікті өткізуге немесе қабылдауга келісімін күні ... ... ... ше?
Мүндай жағдайда олардың әрекетері Қ.К. ... ... ... ... сай ... Екі ... одан көп адамның қатысуы, қасақаналықтың
болуы, бірлесіп қатысу белгілері бар. Қылмысқа қатысушылардың бірлесуінің
нәтижесінде ұрлық тек қана ... ... ... ұрланған мүлікті
өткізу де бірлесіп ... ... ... ... жағдайда
қылмыстық топтың мүшесі ... ... ... ... ... шығады. Себебі Қ.К. 28-баптың 5-нші бөлігінде көмектесушілік
әрекеттерге "осындай ... ... ... ие ... ... ... ... Топ адамдардың қылмыс жасауын арнайы ... өзі, ... ... ... топ адамдардың қылмыс
жасауы жөнінде ой ... ол ... ... ... ... ... ... Сөйтіп аталған еңбегінің осы ... ... (34 ... ... әрі тек есі ... еместер мен жас
өсіпірімдерді қаттыстырып ... ... ... ... ... Біз топ
адамдардың алдын ала келісімсіз қылмыс жасауын ғана емес, сонен бірге ... ... ... роль ... қылмысқа қатысушылықтың болуы мүмкіндігін
дәлелдеп, ол туралы тиісті бөлімде айттық.
Алдын-ала ... ... топ ... ... ... ... бір шама ... мәселелер бар. Бүл әрине күш қолданумен тікелей
немесе үштастырыла жасалатын қылмыстарда, яғни ... кісі ... ... ... ... қылмыстарда жиі кездеседі. Ү.С.Жекебаев
бір еңбегінде мынандай мысал ... ... ... ... ... ... поселкасында тұратын Таня деген қызга көрші "Жаңа Тұрмыс"
поселкасының Аббас деген жігітті көңілін табуға жағымпазданып жүреді. Бірақ
Таня ... ... бас ... Бір күні ... досы ... ... ... шетінен осы қызды кездестіріп сөйлескісі келеді. Қызды
осы поселканың түргыны Сергей қорғаштап қарсы ... ... пен ... ұра бастайды. Таня поселкаға "Сергейді өлтіріп жатыр" деп айқайлап
кіреді. Волебол алаңында ойнап жатқан жігіттер Сергейге ... ... пен ... ... ... ұрады. Төбелеске 15 адам қатысады [71.
26]. Ү.С.Жекебаев, бұл ... ... ... үшін ... ... осы ... Рахмет 15 жігіттің тепкісінен қайтыс болды дейік.
Алдын-ала келісім олардың арасында болған жоқ, ... әр ... ... бірі ... тепкілей берді. Нәтижесінде 2 жігіт қайтыс болды.
Бұларда қандай кінә түрі ... ... ... ... ... қай түрі ... бір ... жауап айту қиын. Әрекетті тікелей
қасақаналықпен жасағанмен қылмыстың зардабына дегенде әр ... ... ... ... Кінә түрі ... құқықта материалдық құрамдар бойынша қылмыскердің
зардапқа деген психикалық қатынасымен анықталады. Топ адамдардың алдын-ала
келісімсіз ... ... ... ... ... адамды
өлтіру үшін ұрса, екіншісі әрекетіне мән бермей, яғни жанама ... да ... Ал ... тікелей қасақаналықпен ұрып, ал қылмыстың
зардабын тілемеуі де мүмкін. Яғни қасақана түрде басқалармен ... ... ... ... ... Демек кінәнің аралас түрі де кездесуі
мүмкін. Егер ... ... ... ... ... кездесуін
мойындайтын болсақ, онда қылмысқа қатысушылардың әрекеттері қылмыстық
заңның эр түрлі ... ... Ягни ... ... ... ... адамдардың әрекеттері Қ.К 96-ншы ... ... "и" ... яғни ... кісі ... деп бағаланса,
үшіншілері кінәнің аралас түрімен қылмыс жасағандардың ... ... ... сай ... топ болып ... ... ... ... ... шыгып кетеді. Себебі, қылмысты топ болып
орындаушылық болсын, роль ... ... ... ... қылмысы қылмыстық
заңның бір бабымен саралануы керек.
Сонымен, екі немесе одан көп адамдардың қасақана бірлескен түрде, ... ... ... ... ішінара орындауы, топ адамдардың
жасаған қылмысы болып танылады.
39
2. Әр ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылықта атынан ... ... ... ... әр ... ... орындау орын алады. Мұнда кей
қатысушылар қылмыстық заңның Ерекше ... ... ... ... ... немесе жартылай орындаса, ал кейбіреулері
нақты ... ... ... Қылмыстық Кодекстің 28-нші ... ... ... салушылық, көмектесушілік тәрізді
әрекеттерді орындайды.
Осы нысанда әр ... ... ... ... ... ... анықталады. Демек, бір-біріне ұқсамайтын,
көмектесушілік, ұйымдастырушылық ... тағы ... ... орындаудың
нәтижесінде олардың қылмыстық ролі, жеке мағынада немесе сипатта көрінеді.
Әр түрлі рольдер орындау ... ... ... ... ... ... ... түрде жасала алады. Әйтсе де бүл нысанға
негізінен алдын-ала келісім тән.
Роль бөліп ... ... ... ... объективтік белгілер
бола алады. Сандық белгі: а) екі ... одан көп ... ... ... ә) бір қылмыс ... ... б) ... ... ... ... г) әр ... рольдер орындаудың
кездесуі.
Сонымен қатар мынандай субъективтік белгілер кездеседі.
а) Қасақана түрде қасақана ... ... ә) ... ... ... ... ... жасауы, б) алдын-ала
келісімнің болуы (бірақ бүл белгінің болуы шарт емес).
Қылмысқа қатысушылықтың қай нысанында болса да екі ... одан ... ... ... ... ережесіне сәйкес есі дүрыс, қылмыстық
жауаптылық ... ... адам ... ... Олай ... жағдайда, яғни
қылмысты есі дұрыс емес адамға немесе жауаптылық ... ... ... ... абайсыздықпен қылмыс істеттіргенде, азғырған немесе айдап
салған адам қылмыстың орындаушысы болып табылады. Мүндай ... ... бола ... ... тек ... ... ... ретінде
пайдаланушылар қатарына жатқызылады.
Келесі белгі, эр түрлі рольдер орындаумен қылмысқа қатысу нысанының
бір қылмыс жасаумен ғана шектелуі - бүл осы ... ... ... ... деп
айтуға болады. Біз қарастырған авторлардың ғылыми еңбектерінде мүндай белгі
кездеспейді. Біздің бүл белгіні қосу себебіміз, егер ... ... ... ... орындай отырып бірнеше қылмыстар жасаса, онда олардың
әрекеттері түрақты ... ... ... ... ... Бүл нысан ретінде
біз эр түрлі рольдер орындаумен бір ғана қылмыс жасауға қатысушылықты алып
отырмыз. ... ... ... тағы бір ... ... келісімсіз
түрде роль бөліп қылмысқа қатысушылықтың болу мүмкіндігі. Мүндай қылмысқа
қатысушылықтың, ҚК ... ... ... ... дәл келмейтінін
біз өз нысандарымызды топтастырған бөлімде айттық, Бір ғана қылмысты жасау
жолында эр түрлі рольдер орындап қылмысқа қатысу - бұл кең ... ... ... ... бір ғана ... жасау мақсатында эр түрлі
рольдер орындаумен қылмысқа қатысу, осы ... ... ... ... ... ... бүл белгі осы нысанды басқа нысандардан ... ... ... ... ... ... ... түрде жүргізілуі жайында,
топ адамдардың қылмысы туралы ой ... ... Дей ... эр түрлі
рольдер орындау жолымен қылмысқа қатысу нысанында бүл ... ... ... ... ... ... кінәлілер қоғамға - қауіпті іс-
әрекетті өзара ... ... және ... ... күш ... жетеді. Қылмысқа қатысушылардың бірлестігін ... ... ... ... қатысушылардың қылмыстың түріне байланысты
келісімді немесе шартты түрдегі әрекетерді ... ... ... ... үшін ... ... ... қылмысқа қатысушылардың шартты әрекеттері мен салдар
арасында себепті байланысының болуы.
Қылмысқа қатысушылардың эр түрлі ... ... ... ... ғана ... оған ... ... алдындағы эр түрлі мән-жайлар
эсер ете алады. Рольдердің тууына ... эсер ... ... ... келісіммен жасалатын қылмыстарда ғана бола алады.
Ал алдын-ала келісім ... ... роль ... ... эсер ... ... бүл ... жасалар кезіндегі эр түрлі мән-
жайлар болуынан. Ол мән-жайларға қылмысқа ... ... ... ... аяқ ... ойдың пайда болуы тәрізді жәйттар
жатады. Мысалы ... ... ... ... мен оның досы ... Аман
Алматы қаласының Парковая көшесінде келе жатады. ... ... өтіп ... ... ... ... ... қалып тоқтатады. Оспанов бүрын
Әбілқасымовпен арада өткен төбелесті ... ... сол ... тағы ... ... екі ... өзіне жабылып кетуінен сескеніп жекпе-
жекпен төбелесуін сұрайды. Оспанов оған келісіп ... ... ... ... ... Оспановтың Әбілқасымовтың ішіне пышақты салуы салдарынан
ол сол күні ауруханада қайтыс болады [92].
Міне бұл мысалда ... ... ... ... орын алып
отыр. Мәжитовтың Оспановқа көмектесу себебі жолдастығы, қалтасында пышақтың
болуы болып табылады.
Біз осындай ... ... ... ... ... ... ... емес, шартты әрекеттердің себепші болуын
келтіріп отырмыз.
Келесі қылмысқа қатысушылардың объективтік ... ... ... ... ... ... қылмыстық нәтиженің тууын келтірдік. Бүл ... ... ... ... ... Ерекше бөліміндегі бір
қылмыс бойынша бірге жауапқа тартылады деген сөз.
Кейде нақты бір қылмыс жасалғанда, басқа да ... осы ... ... ... осы ... ... белгілі-бір әрекеттерді
жасағанымен, қылмысқа қатысушылық болып табылмайды.
41
Басқаша айтқанда, ... ... бір ... жасаса, ал
басқаларының әрекеттері қылмыстық заңның осы бабына емес, ... ... ... ... ... ... ... базарында арба тасушы Серік және
Талғат деген екі жігіт жол бойында тұрады. Бұлардың ... таяу ... ... арба тасушылар Мұқан және Саматта ... ... ... ... ... жүк ... УАЗ машинасы келіп тоқтап, одан екі адам
түсіп машинаның үстіндегі қаптардың біреуін ғана алып ... ... ... кезде Серік Талғатқа "машинаның үстіндегі бір қапты алып кет" - дейді.
Талғат басқаларға неге айтпайсың деп ... бас ... Осы ... ... ... қаптарын қайтадан орнына қойып жүре бергенде,
Серік бір ... ... ... алып ... Сөйтіп Талғат екеуі қапты
арбаға салып алып ... Мұны ... ... мен Самат осы қаптан үлес
алғысы келіп оларды қуып жетіп, бөлісуді сұрайды. Самат осы ... ... ... бар екенін, соның үйіне барып ашып көріп бөлуді ... ... ... үйге ... ... ... ... тауар қытай тондары
болып, оны өзара бөліседі.
Тергеу органдары Серік пен Талғаттың әрекетін ұрлық қылмысы ... Ал ... мен ... ... мүлікті жасыруға қатысқанын,
бөліскенін ескеріп ұрлыққа көмектесушілік деп таныған.
Біздің ойымызша тергеу органдары Мүқан мен Саматтың ... ... ... ... ұрлықты құрайтын әрекеттерді, яғни қылмыстың
объективтік жағы белгілерін орындауға қатысқан жоқ. Бұл ... ... ... ... ... үшін олар алдын-ала түрде
ұрланған мүлікті ... ... ... айтуы керек. Егер ұрланған
мүлікті Самат пен Мұқан жасыруға көмектесіп, ... одан үлес ... ... ... ... уәде ... ... жасырушылық қылмысы
болар еді. Ал мына жағдайдағы Самат пен ... ... Қ.К. ... ... ... жолмен табылған сатып алу немесе сату қылмысына
сай келеді.
Самат пен Мұқанның әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... жасауға олар бірлесіп қатысқан жоқ,
ұрлықтың болуына қасақаналықпен әрекеттер де ... жоқ. ... ... ... ... көмектесушілік әрекеттер - ... ... деп ... түрде айтуға болады. Мүндай жәйттер орын
алғанда, алдын-ала уәде ... ... ... ... ... табылған
мүлікті біле тұрып алу немесе өткізу тәрізді қылмыстары орын алады. Ал
келісім болмаса да ... ... ... немесе қылмыстың орындалу
кезінде берілген көмектесушілік, қылмысқа қатысушылық бола алатынын мүның
алдындағы мысалмен дәлелдедік.
Қылмысқа қатысуда әр ... ... ... тек ... ... ... әр түрлі шартты (таныстық, туыстық келісімді ... ... ... ... ... да әсер ететінін дәлелдеп отырмыз.
Қылмысқа қатысушылық мәселесін зерттеген ғалымдардың ... ... ... зерттеу кездеспейді. Жұмыстың жаңашылдығының ... ... ... ... ... ... да эсер етуін дәлелдеу
болып табылады. ... эр ... ... ... қылмысқа
42
қатысушылыққа субъективтік, белгілерден келісім эсер етсе, келісімсіз ... ... ... ... қылмысқа қатысушылықта объективтік белгі болып
есептелетін шартты жағдайлар эсер етеді.
Негізінде қылмысқа қатысушылықта эр түрлі ... ... ... ... ... даусыз. Үйымдастырушылық,
азғырушылық, көмектесушілік тәрізді әрекеттердің орындалуы ... бір ... ... ... орындалуына себебші болып, қылмыстың
мақсаты орындалады. Орындаушының әрекеттерімен ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа итермелеуі, көмектесушінің тиісті міндеттерін
атқаруы, Орындаушының қылмысты жасауына ... ... ... себепті байланыстың болу қажеттілігін жоққа шығарған кейбір
зерттеушілермен келісуге ... ... ... ... ... үшін ... ... емес, адамның жасалған қылмыспен
байланысы болуы қажет" деген пікірімен ... қиын [72. ... ... ... ... ... ... әрекеттерінің
қылмыстың салдарына қатынасы немесе себепті ... ... ме ... ... ... ... әрекеттері қылмыстың зардабын
тудыруға негізгі себепші екендігі белғілі. Біздіңше үйымдастырушының, айдап
салушының, көмектесушінің әрекеттері қылмыстың зардабына ... ... ... ... азғырушы орындаушыны қылмысқа итермелегенімен,
орындаушы көнбесе қылмыс қайдан шығады? Яғни орындаушыны ... ... ... әрекеттердің өзі қылмысты болуы керек. Сонда ғана
кінә болады, сонда ғана қылмысқа қатысушылық орын ... ... ... ... ... қатысушылық шықпайтыны белгілі. ... ... ... ... ... ... табылады. Себебі
қылмыстық қүқықта келісім, тек қылмысқа ... ... ... ... ... арқылы қылмысқа қатысушылықта бірен-саран
жағдайларда алдын-ала келісімсіз қылмыс жасалу кездескенімен, ... ... ... тән. ... ... дегеніміз, қылмысқа
қатысушылардың қылмыс жасау жөнінде алдын-ала немесе ... ... ... ... уәдесі болып табылады. Сонымен қатар келісім мазмүнына
жасалатын қылмыстың түрі, орны, уақыты, әдісі тәрізді белгілері енеді.
Кейбір ... екі ... одан көп ... ... кетірілген
зиянының уақыты, орны бір болғанымен, қылмысқа қатысушылық болып санала
бермейді. Бұл мәселе жайында М.И.Ковалев ... ... ... ... ... ... бір келкілігі, қылмыстың жасалу уақытының
бір болуы қылмысқа қатысушылықтың ... ... ... ... ... ... ... бір тұтастығының ең негізгі белгісі,
қылмыстық қүрамның субъективтік жағының бір ... ... ... ... бір ... бірнеше қылмыстарды жасау үшін тілегінің ... бола ... ... келісімнің болуы, өзінен-өзі қылмыстың эр
жақтарына эсер ете алады, ойға ... ... ... жасалу орнына,
уақытына, әрекеттердің әдісіне, қылмысты жасау
43
қүралдарына" [20. 213-215]. Негізінде көпшілік авторлармен біздің ... ... ... ... ... ... түгелденген келісім мазмүнын
қүрайтын белгілер, қылмысқа ... ... ... ... ... ... себебіміз келісімсіз жасалатын қылмысқа қатысуда
қылмыстың түрі, орны, ... ... ... орын ... Ягни ... ... қатысуға жатқызатын анықтаушы түйін немесе кілт келісім
емес, қылмысты бірлесіп орындау болып табылады. Бүл ... ... ... - бүл ... ... анықтамасында келісім емес,
қылмысты бірлесіп орындау белгісі көрсетілген. Яғни қылмыстың ... ... ... ... ... ... жатқызатын белгі
келісім емес, қылмысты бірлесіп ... ... ... ... алдын-ала
келісіммен жасалған қылмыстарда қылмыстың түрі, ... орны ... ... ... ал ... келісімсіз жасалған қылмыстарда
бүл белгілер қылмыс бірлесіп ... да гана ... ... ... мәселе, келісімнің түрі мен маңызына тоқталайық. ... ... екі ... ... ... ... алдын-ала
немесе күні бүрын пайда болған келісім. Екіншісі, қылмыс жасалар алдында
пайда болған келісім. Мүндай келісімді осы ... ... ... ... ... ... деп те атайды [73. 123].
Келісімнің түрін, дәрежесін ғалымдар эр түрлі мәселелерді шешетін кілт
ретінде пайдаланады. Мысалы, келісімнің сипаты мен ... айта ... ... "алдын-ала келісіммен жасалған қылмысқа
қатысушылықтың ... ... ... қылмысқа қатысушылардың
арасындағы келісім дәрежесімен тікелей қатысты", - дейді [23. 216].
Біздің ... ... ... қауіптілік деңгейі келісімнің
дәрежесімен емес, жасалған қылмыстың түрімен байланысты. Бүл мәселе ... ... ... қоғамға қауіптілігі туралы арнайы ... ... ... ... "үйымдастырушылық сипаттағы келісім,
алдын-ала келісіммен қылмысқа қатысушылықтан ... ... ... ... ... ... ... үйымға айналдырады" - дейді
[20. 218].
Егер мынандай пікір ... ... ... болады. Алдын-ала
келісіммен қылмысқа қатысудың нысаны анықталады делінсе. Себебі, ... ... ... қатысу нысанына жататын, қылмысқа қатысушылық
түріндегі қылмыстар жасала алады. Ал ... ... ... аяқ ... ... ... топ адамдар қылмысында кездесе алады. ... ... ... ... эр ... ... орындалатын қылмысқа қатысушылықта
кездесе алады. Ал үйымдасқан топ ... ... ... тек ғана ... ... тән. Олар ... аяқ астынан немесе
қылмыс жасалар қарсаңда пайда болған келісіммен жасалынбайды. Біздіңше
алдын-ала келісімнің маңызы осында.
Қылмысқа ... ... іске ... ... ойы ... ... ... де субъективтік белгілер болып табылады. Әр түрлі рольдер
орындау нысанында қылмысқа қатысушылардың бірлестігі мынандай ... ... ... ... да ... ... қатысы барын білуі, ә) олардың әрекеттерінің өзінің ... ... ... ... ... б) екі ... ... болуы. Осы үш фактордың кез-келген қылмысқа қатысушылықта ... деп ... ... ... ... ішіндегі ең негізгісі,
екі жақты субъективтік ... ... ... ... екі ... ... қылмысқа қатысушылардың ой бірлестігін, қасақаналығын
анықтаушы белгіге ... Екі ... ... ... қылмысқа
қатысушылардың бірінің әрекетінің маңызын, мағынасын екіншісінің түсінуі
және соған қарай ... етуі ... ... Екі ... ... болмаған жағдайда қылмысқа қатысушылықта жоқ. Байланыс бір жақты
болғанда, екінші адам ... ... ... үшін ... ... ... туындамауы да мүмкін. Екі ... ... ... ... ... ... ... аударатын жәйт, ол роль бөліп қылмысқа қатысушылықтағы
қасақаналықтың түрлерімен, оның ... ... ... қүқық теориясында, қылмысқа қатысудағы даулы мәселенің бірі
субъективтік ... кінә ... яғни ... ... ... болуы немесе болмауы болып табылады.
Әдебиеттерде "қылмысқа қатысушылықта тек тікелей ... ... ... ... бар [50. 119-122]. Осындай бағытты ертерек уақыттарда
қолданылған оқулықтардан да ... ... [74. ... тақырыпта еңбек жазған ғалым криминалистер ... ... ... ... ... қасақана түрде жасалады, себебі
қылмысқа қатысушылар өздерінің ... ... ... ... және алға ... ... ... үшін қарсы жақтың мүддесіне
зиян келуін ... - ... ... айтады [24. 252]. Бүл жерде ... сөз ... ... ... ... ... ... келтіруді
тілеуі шарт деп ешкім де кесіп айта алмайды. Бүлай шарт ... ... ... ... ... ... ... бойынша жанама қасақаналықпен
де қатыса алады. Қылмысқа қатысуда жанама қасақаналықтың болу мүмкіндігін
дәлелдеуші ғалым криминалистер, ... ... ... ... ... салушының, көмектесушінің, орындаушының ... ... ... Мысалы, П.Ф.Тельнов осы мәселені зерттей
отырып, "ұйымдастырушы мен айдап салушы ... ... ... ... олар ... ... ... жолға тартып, итермелеу
арқылы өз ... іске ... ... ... ... ... мен ... де қылмысты әдетте тікелей ... ... олар ... ... ... ... ... тілемеуі де
мүмкін, тек қылмысты зардаптың болуына саналы түрде жол ... ... ... ... - ... [12. 47].
Сонымен қатар П.Ф.Тельнов айдап салушының да жанама қасақаналықпен
қылмыс жасауына шек ... оган ... ... ... "мае екі
кісі, біріншісі екіншісіне көшеде ... ... ... ... ... ... ... ол кісінің өлімін, ауыр жарақат алуын ... ... ... ... жол ... ... ... қасақаналықпен әрекет ете
отырып, бүзақылық ниетпен кісі ... ... ... болып саналады",
45
-дейді [12. 93].
Қылмысқа қатысушылардың жанама қасақаналығына оқулық әдебиеттерде ... [30. ... ... Украинаның бүрынғы қылмыстық заңына
түсініктемелерде де кездеседі [97. 57].
Осы ... ... ... тагы бір галым криминалист М.И. Ковалев
қылмысқа қатысушылар түрлерін қылмыстық ... ... ... жеке-жеке
зерттей келіп, азғырушы жайында: "ОбъективтІк факт ретінде ... ... ... болуы мүмкін емес", - дейді [20. 88]. Осы
еңбегінде ... ... ... мен ... ... ... ... келтірмейді [20. 110].
Біздің негізгІ мақсатымыз қылмысқа қатысушылардың қайсысы тікелей
немесе жанама ... ... ... және ... қай нысандарында қылмысқа қатысушылардың кінәсі жанама
қасақана ... ... ... ... анықтау. Бүл мәселеге үңілу таза
теориялық жүмыс болып есептелінеді. Себебі, практикада қылмыстық іс жүргізу
кезінде қылмыскердің ... ... ... аударылмайды, ол туралы
қүжаттарда көрсетілмейді.
Жоғарыдағы мәселелерге жауап беру үшін, алдымен мынандай сүрақтарға
жауап іздеу ... а) ... ... ... ... ... тілеуі керек пе?ә) Тікелей немесе жанама қасақаналық қылмыскердің
іс-әрекетімен анықтала ма немесе қылмыс зардабына деген ... ... б) ... ... ... екі ... келісімнің бұл
мәселені анықтауда маңызы қанша?
Осы мәселелерді айқындауда қылмыскердің ... ... ... ... анықтау, негізгі шешуші кілт болып ... ... ... ... ... қатынас дегеніміз - кінәлінің
қылмысты әрекет жасау кезіндегі ішкі ой - қатынасы болып табылады.
Қылмысқа қатысушылардың барлық кезде ... ... ... ... белгі
деу- қате тұжырым болатынын жағарыда айттық. Мысалы, екі кісі мае ... келе ... ... ... ... ... алып тепкілей береді,
соның нәтижесінде кісі өлімі болуы, ал қылмыскердің үрып ... ... өле ме, әлде тірі қала ма, оған бәрі бір ... ... ... ... қатысушылықта қылмыскердің барлығында қылмыс зардабына бірдей
психикалық қатынаста болуы, ал кейде қылмыстың ... ... ... ... ... психикалық қатынасы эр түрлі болуы да
мүмкін. Мәселен, жоғарыда кетірген отырған екі ... ... ... ... кісі ... ... үрса, ал екіншісі саналы түрде жол
беруі, яғни кісі өле ме оған бәрі бір ... да ... ғой. ... ... қылмыс зардабына деген көзқарасы эр түрлі болуы мүмкін. Бүл
қылмысқа алдын-ала ... ... ... ... Ал ... салушы, көмектесуші жайына келгенде Қазақстан Республикасы ... ... бабы ... ... ... іс-әрекеттерді
келтіреді.
Қашанда қылмысқа қатысушы алдын-ала келісіммен белгілі-бір әрекетті
орындауға міндеттенгенде осы әрекеттерді орындауға ықыласты болсын,
46
болмасын орындағаннан кейін, ол ... ... ... Сондықтан
қылмысқа қатысушылардың кінә түрлері заңда кінәнің ... ... ... Біз ... қылмыскердің кінә түрін анықтағанда оның
зардапқа деген психикалық қатынасын ескеруіміз керек. ... ... ... ... ... ... немесе тілемеуі жайында ғана ой
жүгіртеміз.
Көмектесушінің қасақаналық түріне тоқталайық. Көмектесуші әдетте
қылмыстың зардабын ... ... ... ... мынандаи мысал
келтірейік. Бір кісі машинасы бар танысына келіп, олар басқа ... ... алып ... сол үшін ... бере ... ... Ал ... олардың маншнаны үрлыққа пайдаланатынын біле түрып машинасын береді.
Бүл жағдайда машина иесі ... ... ... ал ... ... болуын тілемеғен, тек танысының көңілін қалдырмау үшін ... ... оған мал ... ... да, ... да ... жәйттер жиі кездеседі, яғни көмектесуші жанама қасақаналықпенде
қылмысқа қатысуы мүмкін.
Қылмысқа айдап салушы да тікелей қасақаналықпен қылмысқа ... ... ... ... ... қатысуын практика
материалдарынан кездестіре ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылардың ішіндегі беделді, ой ... ... бірі ... саналады. Айдап салушы ... ... ... қылмыстың зардабын орындауға бағыттайды.
Бүл зардаптың болуын тілеуді ... Ал ... ... келтірген
мысалы: "мае екі кісінің өздерін тәртіпке шақырған ... ... ... адамға үр деғенде, оның кісі өлімі немесе ауыр дене
жарақатын салу ... ... жоқ". Біз кінә түрі ... ... психикалық қатынасымен анықталады деп айттық. Мұнда бірінші бұзақы
екіншісіне өлтір ... ауыр ... ... жоқ, ұр ... Ал адам ... ... ... "үр" дегенде кісі өліміне селқос қарап айтпайды.
Айдап салушының орындаушыны азғыруы нақты әрекетті орындауға ... мына ... ... ... ... келтірілген.
Осы тәрізді, қылмысқа қатысушылықта үйымдастырушының да кінә түрі
тікелей қасақаналықпен ... ... ... ... ... ... ... криминалистер үйымдастырушының кінә
түріне келгенде бәрі де бір пікірде, ол тікелей қасақаналық.
Қылмысқа қатысушылықта қатысушылардың ... екі ... ... ... ... Байланыс бір жақты болғанда екіншісі ... ... ... қылмыс жасағаны үшін жауапқа тартылады дедік.
Бірақ екі жақты байланыстың болуы ол ... ... ... кінә ... бір келкі болуына қанша дегенмен үлкен эсер етеді.
Біздің осы ... бір ... егер ... ... қылмыс
зардабына барлығы тікелей мүдделі болса, жанама ... ... ... мүмкІн емес. Ал керісінше, қылмысқа қатысушылардың
ішінде тікелей мүдделілері болмаған жағдайда ... ... ... ... ... мал ... ... көмектесушІ қылмыстың жасалуына тікелей мүдделі емес ... да екі ... ... бар. ... ... ... әрі ... Демек ек іжақты байланыстың бүл мәселені зертеудегі бір ... ... ... ... жасалуында тікелей мүдделі болганда кінә
түрі тек тікелей ... ... да, ал ... ... ... болмаса жанама қасақаналық орын алады.
Сонымен, екі немесе көп ... ... ... ... ... ... да ... (ұйымдастырушы, айдап салушы немесе
көмектесуші) қатысса, әр түрлі рольдер орындау арқылы қылмысқа қатысушылық
деп табылады.
Бұл анықтамада "қылмысында" ... ... ... деген сөзбен
ауыстырып айтуға болмайды. Себебі ... ... ... ... деп табылып, басқа нысанға айналып кетеді.
48
3.3 . Ұйымдасқан топ
Р.Н.Судакованың "Ұйымдасқан топ ... ... ... ... ... ,- ... ... көңілге қонымды [98. 50].
Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының мәліметтері бойынша 1998ж-1053;
1999ж-1684; 2000ж-1784; 200ІЖ-815; ... ... ... ... жасалған қылмыстар тіркелген. Егер осы ұйымдасқан топ
қылмыстарының жалпы топ адамдар жасаған қылмыстар ... үлес ... онда ... ... ... 2001ж-3,8%; 2002ж-2,7%;
2003ж-4,3%; 2004ж-3,8% құрайды.
Ұйымдасқан топта қылмысқа қатысушылықтың басқа нысандары тәрізді, Қ.К.
27-нші бабындағы қылмысқа ... ... ... ... ... тән ... ... ие бола алады. Ұйымдасқан топтың белгілері
мыналар болып табылады: а) екі ... одан көп ... ... ... ... ... жүргізуі; б) қасақана қылмыстарды қасақана түрде
жасауы; в) алдын-ала келісімнің болуы; г) ... ... ... ... ... ... ... ретінде бағалайтын
ғалымдар, "қылмысты бірге орындаушы ретінде ... ... ... де
қосады. Біз бұл белгіге кейін тоқталамыз.
Б.М.Нұрғалиев ұйымдасқан қылмыстық ... ... және ... ... ... ... 7 бөлімнен қараса, ал қосымша
белгілерін 17 ... ... [57. 48]. Бұл ... ... ... белгілерді білдірсе, ал қалғандары, ягни ... ... ... Біз ... ... ие болғандықтан, оған тоқталып жатпаймыз. Бірақ үйымдасқан топты
қосымша сипаттайтын белгілерге көңіл бөлмей, тек ... ... ... осы ... өзі ... ... ... түсінігін толық ашып бере алады. Сонымен қатар, ұйымдасқан
қылмыстық топ ... ой ... кей ... ... ... ... үш адам болуы керек дейді [77. 10]. ... ... ... ... екі ... қүралган топ та түрақты сипатқа ие бола алатындығы ... ... ... топта тұрақтылық және алдын-ала келісімнің болуын ... ... ... ... Үйымдасқан топ барлық уақытта алдын-ала
келісіммен ғана жасалатын қылмысқа қатысудың ... ... ... ... ... ... жөнінде күні бұрын келісім ғана емес, сонымен бірге
алдын-ала келісілген қылмыстық ... ... ... ... ... алдын-ала келісіммен, жоспармен роль болу арқылы басқа да
қатысушылармен ... ... ... ... іске асыратынын және
ұйымдасқан топқа кіргенін, өз-ара келіскен әрекеттердің бір ... ... ... ... біледі. Алдын-ала келісілген ... ... ... ... толық мазмұны, немесе бастан аяғына
дейінгі барлық детальдарды анықталады.
Ұйымдасқан топта ... күні ... ... жайы ... ... аяқ астынан пайда болатын келісім бола алмайды.
Ұйымдасқан топтың атауынан да ... ... ... ... ғана емес, алдын-ала ұйымдастырушылықта көрініс алады.
49
Ұйымдастырушылық пен алдын-ала ... ... ... ... ... ... үғымының қүрамына қылмысты ... ... оны ... ... қылмыстың орындалуына жағдай, көмек
жасайтьш адамдар мен қылмысты ... ... ... ... С.Никифоров "Алдын-ала үйымдастырушылық екі немесе одан ... ... ... жоспарын, рольдерді алдын-ала бөлу, ... ... ... жою, үрланған заттарды жасыруға алдын-
ала ... ... [78. 82] - ... Демек, үйымдастырушылық әрекет,
тек алдын-ала келісіммен жасалған ... ... оны ... ғана ... қылмыс жасау жоспарында қамтиды. П.Ф.Тельновта
"келісім-үйымдастырудың элементін қүрайды" деп ... ... ... [12. 120]. ... топтың ерекшелігін көрсететін, айқындайтын
белгі
түрақтылық болып табылады. Зерттеуші ғалымдардың түрақтылықты қалай
анықтағанын, біз бүдан ... ... ... Біз ... ... ... үйымдасқан топтың үзақ уақытқа немесе бірнеше
қылмыстар жасау үшін қүрылуын түсінеміз. Үйымдасқан топтар меншікке
қарсы қылмыстарда, ... ... ... ... ... ... ... қоғамның қауіпсіздіғіне, халықтың денсаулығына
қарсы бағытталған қылмыстарда жиі кездеседі. К.Төлебеков үйымдасқан
қылмыстылықты бірнеше топқа бөле ... ... бірі ... ... ... ал ... топтағылар дәстүрлі үйымдасқан қылмыстылықта- ғыдай
міндетті қүрылымдылығы болмайтын қүқыққа қайшы топтар деп ... ... ... ... ... шекара жоқ. Қылмыскерлердің
үйымдасқан ... ... ... белғілердің жиынтығынан
қүралатын топ деп бағалауға болады. Оның жаңа нысандары жиі пайда ... ... ... ... оның ішінде жастардың бандалық топтары
т.б."- деп үйымдасқан қылмыстық топтардың дамуын, көріністерін ... ... [79. 67]. ... ... топтар көпшілік жағдайда
заңсыз пайда табуды көздейтін, жоғарыда ... ... ... ... қылмыстарда біртектес қылмысты әрекеттер үзақ уақыт
боны немесе бірнеше рет ... ғана ... ... ... ... ... келтіретінін білеміз. Қылмысқа қатысушылықтағы
жалғаспалы қылмыстар туралы 1972 ж.11 шілдедегі КСРО ... ... ... ... ... мүлікті үрлау істері бойынша сот
тәжірибесі" туралы қаулысының11тармағында "Мемлекеттік немесе қоғамдық
мүлікті ... ... ... ... кінәлілердің біркелкі
қасақаналығымен анықталатын, мемлекеттік немесе ... ... ... ... ... ... қылмыстық әрекеттерден қүралатын және
жиынтығында бір қылмысты қүрайтын жағдайлар" ретінде түсінуді ұсынады [80].
Осы ... ... ... ... ... қүрайтын қылмыстық
әрекеттер, бірнеше уақыттарда жасалады, ол әрекеттердің эр қайсысын ... ... ... ... Бірақ оның толық аяқталуына ... ... ... ... - ... [81. 9-10]. ... ... қарамағындағы сатушыларды таразыдан өлшеуден алдауды
үйымдастырады. Мүндай ... ... ... уақыт өткен сайын үлғайып, тұтынушылар мүддесіне орасан зор
зардаптар тигізеді. Үйымдасқан топтың келесі нүсқасы ... бола ... ... бір ... ... ... затын даярласа, топтың екінші
мүшесі ... ол ... ... ... ... әрекеттер үнемі болғанда
немесе бірнеше рет қайталанғанда ғана үйымдасқан топты қүрайды. ... топ ... ... бір ... ... ... ... Герцов С.М., Кобзев А.В., Мацюк И.Г. аса ірі ... ... ... айналысқан. Герцов, Кобзев алтыны бар шикізаттарды өңдеу
участогында ... ... ... ... ... ... ... істейтін
Целинный тау химиялық комбинатының қымбат бағалы металдар алу №2 цехынан
заңсыз пайда табу ... ... Олар ... ... ... ... аяқ-киімін тексермейтінін біліп, катодтық алтынның
бір пластинасын ... Осы ... және осы ... ... пен ... катодтық алтынның үш пластинасын және үрлайды. Алғашқы төрт алтын
пластинаның салмағы 282 грамм болады. Мацюк осы үрланған ... ... ... Эстонияға апарып сатып отырады". Үйымдасқан топтың мүндай түрі
жиі ... ... Осы ... ... эр ... ... екі ... қылмыстық қауымдастыққа айнала алады. Жоғарыдағы мысалда Мацюк
жалғыз болмай, бірнеше адам болып ... алып ... онда біз екі ... ... Яғни ... ұрлаушылар бір топ, оны сатып алушылар бір
топ болып ... ... ... Ал мына мысалда Мацюк жалғыз
болғандықтан топты қүрай алмайды, тек алдын-ала келісіммен ... ... ... ... ... ... үйымдасқан топтың мүшесіне
айналады.
Көріп отырғанымыздай, үйымдасқан топтың мүндай түрі бір тектес немесе
бірдей қылмыстарды бірнеше рет жасаумен анықталады. ... ... ... ... ... ... эр ... қылмыстарды бірнеше рет
жасай алады. Мүндай қылмысты әрекеттерді түрақты түрде ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің 12.05.1995 ж. Жарлығын
түсіндіріре отырып, И.Ш.Борчашвили ... ... топ ... ... ... үшін алдын- ала қасақаналықпен біріккен екі ... да көп ... ... ... деп ... ... сай келетін
көзқарасты келтіреді [82. 47-48]. С. Бейсенов те осындай ... [83. 154]. ... ... объективтік белгіге ғана ... ... ... да ... ... ... ... бірнеше қылмыстар жасайтынын, өздерінің осы топтың ... білу ... Яғни ... топ ... де ... ... бола алады. Осы субъективтік ... ... ... ... жасауымен айналысардан бұрын келісім ... ... ... ... топ мүшелерінің кінә түрі тек қана тікелей ... ... ... ... оның ... ... ... немесе жасалынбауына саналы түрде жол бермейді, тілейді. Сондықтан
да мүндай нысанның мүшелері түрақты қылмыстық топта үнемі ... ... ... ... ... ... ... т.б ниеттермен мүдделі
болып қатысады. ... ... ... және сол үшін әрекет етеді.
Сонымен, ұйымдасқан топ дегеніміз, бір немесе бірнеше қылмысты іс-
әрекеттер жасау ... ... екі ... одан көп адамдардың тұрақты
тобы болып табылады.
52
3.4. ... ... ... ... ... әрекеттермен айналысу үшін
екі немесе одан көп ... ... ... ... ... ... ... қауымдастық бірлесіп қылмыс жасаудың ең биік шыңы іспеттес.
Осы түрдегі қылмысқа ... ... ... үшін аса ... ... тұрақты түрде қылмыстар жасалады. Қылмыстық қауымдастықтың
әр түрлі көріністері ҚР. ҚК.156, 158, 169, 235, 236, 237, 240 ... ... ... ... ... жағдайы, себебі болады. Сол
сияқты қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... мен бейбітшілікке қарсы қылмыстарды
жасауда жиі кездеседі.
Қазақстан Республикасы Бас Прокуратурасының мәліметтері бойынша 1998ж-
63; 1999ж-123; ... ... ... ... ... қылмысты
қауымдастық нысанында жасау анықталған. Егер бұл мәліметтерді жалпы топ
түріндегі қылмыстардың ... ... үлес ... ... онда ... 1999ж-0>6%; 2000ж-0,2%; 2001ж-0,1%; 2002ж-0,4%; 2003ж-0,05%; 2004ж-
0,1% қүрайды. Бүл көрсеткіштер қауымдастықпен жасалатын қылмыстардың әліде
ашылуы темен ... ... ... ... ... ... басқа да
Конституцияға қарсы әрекеттердің жақындасу тенденциясы байқалады. Олардың
өзара байланыстары кем ... екі ... ... ... ... қауымдастықтардың террористік әрекеттерді
орындайтын немесе басқа террористік топтармен келісім жасайтын ... ... ... Олар ... және өзге де ... ... ... органдарына қарсы шығуға экстремистік қүрылымдарды ... ... [84. ... қауымдастықты анықтайтын белгілер мыналар бола алады:а) екі
немесе одан көп топтардың біріғуі, ә) бүл топтардың ... ... б) ... ... ... тікелей қасақаналықпен жасауы,
в) алдын-ала келісімнің болуы, г) түрақтылық, д) қүрымдылық.
Біз ... ... ... ... ... ... ... немесе одан көп адамдардың қатысуын алсақ, ал ... ... ... кең ... яғни екі ... көп ... ... жиынтығы
ретінде аламыз. Қылмыстық қауымдастықты қүрайтын топтар, кең ауқымда
бірлесіп қылмыстар ... ... осы ... ... ретінде бөлінуі
мүмкін. Ал кей жағдайларда бірнеше қылмыстық топтардың бірігуінен ... ... ... түжырымға итермелейтін себеп, Алматы қаласында қорқытып
талап кетушілікпен айналысқан, бүрынғы 1990 ... Сары ... ... ... т.б. істері мысал болып табылады.
Қылмыстық қауымдастықтың сандық белгісін, бірнеше топтардың бірігуі
ретінде алуға тағы бір ... ... ол ... ... ең ... ... түрлерін, осы нысанға жатқызу болып саналады.
53
Нарық экономикасы өріс алған елде, сонымен қатар бір қоғамнан оған
қарсы келетін екінші қоғамға өту негізінде, ... ... ... ... ... қылмыстық қауымдастық тәрізді аса қауіпті
қылмыстық топтардың кең етек ... ... ... ... жай ... ... ... қылмыстар тәрізді салаларға
беріліп, соған бейімделіп, көбінесе маманданған, үйымдасқан ... ... ... ... ... - ... [85. 76]. Негізінде бүл мәселе
криминологиялық бағытта жеке ... ... ... Қылмыстық
қауымдастықтың бірлесіп қылмыстар жасауы, оның ... ... ... қаралады. Басқаша айтқанда бүл
аталған белгілер ... ... ... ... ... ... етуі, қауымдастыққа жататын топтардың ... ... ... ... ... ... күні ... белгілеуімен,
яғни бір топтың екінші топпен толық хабардар түрде қылмысты ... ... Бүл ... ... ... ... түрі немесе
сипаты, олардың алғашқы кезде пайда болған ... ... ... ... ... қауымдастықта үйымдасқан топ сияқты тек алдын-ала ... ... ... және алдын-ала келісіммен ғана қылмыстар жасайтын
нысан болып табылады. Бір байқалатын жайт, ... ... ... ... ... бола ... ... нысандар бойынша
ерекшеліктерге не. Қылмыстық қауымдастықтағы алдын-ала келісімнің ... ... ... жасаудағы барынша ұйымдастырушылығымен, тұрақты
түрде қылмыстар жасауымен, қауымдастықтың құрылымдылығымен анықталады. Яғни
қауымдастықтың ... ... ... ... ... ... белгілер алдын-ала келісім кезінде-ақ пайда болады.
Басқаша айтқанда қылмыстық қауымдастықтағы алдын-ала ... ... ... жасау хуралы барлық жоспары, ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстық қауымдастықтың
алдын-ала келісімі арқылы барлық ... және ... ... деп ... ... ... ... түрде қимыл жасауы, оның үздіксіз
немесе ... ... ... ... ... ... ... анықтауда біз оның мақсатына да көңіл аударуымыз керек.
Мүндай қылмысқа қатысушылық нысанының мақсаты жоғарыда ... ... ... жетістікке тырысу болып саналады және сол мақсат үшін
қүрылады. Қылмыстық қауымдастықтың ... ... бір ... ... іске ... үқсастыгында. Яғни қылмыстық қауымдастықта
үйымдасқан топтар сияқты бірдей қылмыстарды бірнеше рет жасайды және кейбір
жағдайларда жалғаспалы ... ... ... ... ... практика жүзінен мысалды, үйымдасқан топқа сипаттама берген
бөлімде келтіріп ... Бүл тек ... ... және осы ... ... ... ... де кездеседі. Тек бір өзгеше
жәйт, қазіргі ҚР ҚК ... ... ... ... ауыр немесе аса
ауыр қылмыстарды үйымдасқан топтың жасауымен анықтағаны. ... ... ... ... ... бойынша белгілі бір
54
уақытқа, яғни өздері ... ... ... ... ... сансыз
қылмыстарды жасау мақсатында үзақ уақытқа қүрылуы да мүмкін.
Тұрақтылық ... ... ... қатар қылмыстық
қауымдастықтың ... ... де ... ... ... ... - қылмысқа қатысушы адамдардың және қауымдастыққа
кіретін топтардың бірлескен ойларының ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық үйымға кіргенін сезінуімен,
үзақ уақыттар бойы басқалармен бірлесіп қылмыстар ... ... ... қауымдастықтың өз бастауын әдепкі келісімнен алатыны
тәрізді, оның жалғасы ретінде, яғни келесі ... ... ... ... ... ой ... да алады. Осы қылмысқа
қатысушылық нысанының ой түрақтылығымен оның қүрылымдылығы да ... ... ... Себебі, қауымдастық мүшелері өздерінен ... ... ... осы қауымдастық мүддесіне байланысты қылмыстар жасап
жақанын ... ... ... ... ... бірнеше үйымдасқан топтардың бірлестігінен қүрылатындығы,
осы нысанның неғізгі белгісі, басқа қылмысқа ... ... ... болып саналады. Тап осындай пікірді М.С.Нәрікбаев келтіре
отырып, "қылмыстық қауымдастық ретінде бір басшылық ... ... ... ... үшін ... құрылымдық бірлестік танылады", -дейді
[86. 23], ҚР ҚК 31-нші бабында қылмыстық ... ... ... ... ... ... бірлестігінен қүрылатындығы
айтылған. Қауымдастықтың топтардан қүрылуы - бұл ... ... ... ... оның ... қауіптілігін күшейтудің негізгі амалы
болып саналады. ... ... ... екі немесе одан ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Осындай үйымдасқан топтар бір қылмыс қана жасаумен шектелуі де ... ... ... ... да ... ... ... жасаумен
айналысатыны тәрізді, қауымдастық мүшелері бірлескенде немесе бір үлкен ... ... ... топтарға бөлінгенде сансыз қылмыстарды жасау
үшін осындай тәсіл қолданатыны белгілі жәйт.
Қылмыстық қауымдастықты анықтайтын кінә түріне келгенде, оның ... ... ... да тек ... ... ... Адам түрақты түрде қылмыстар жасауға ниеттеніп, сол ... ... әрі ... ... ... ... әрекеттер жасайды.
Қауымдастықта үйымдастырушы, жетекші, азғырушы ... ... ... ... ... ... тағы бір ... олар белгілі бір
зардаптың болуын үйымдастырып, ... ... ... ... іске ... ... ... нүсқаулар береді. Бүл
саналы түрде жол беру ... ... ... ... Сондықтан да
қауымдастықтың мүшелері үнемі қылмыстар жасайды және қылмыстық зардаптың
тууына пайдақорлық немесе т.б. ... ... ... ... ... ... ... үқсастығы оның мүшелерінің
күрделілігі болып табылады. Мүндай қылмысқа қатысу
55
нысанының мүшелері де екі топқа бөлінеді. ... ... ... да, ... топтағы мүшелер қатардағы мүшелер немесе
қатардағы қатысушылар болып есептеледі.
Біз жоғарыда қылмыстық ... оның ... ... оның алдын-ала келісіммен ғана жасала алатындығын, түрақтылығын,
қүрылымдылығын ... ... және ... ... ауырлататын қүрам
қатарына жатқыздық. Қылмыстық қауымдастықтың, үйымдасқан топтың немесе
жалпы ... ... ... қауіптіліғі барлық уақытта бірдей ме
деғен сүрақ туындайды.
Қылмысқа қатысушылық қоғамға қауіптілікті жоғарылата ма?
Қылмыстық заңның теориясында қылмысқа қатысушылық мәселесін ... ... ... бір түжырымға келетін жауаптан гөрі ... ... ... келтіреді. Сол мәселелердің бірі қылмысқа
қатысудың қоғамға қауіптілік дәрежесін ... ... ... ... бірлесіп қылмыстар жасауы ... ... ... көз ... ... ... ... қатысу қоғамға қауіптілік дәрежесін жоғары көлемде сипаттаитын
қылмыстардың ... ... ... ... [23. 3], - дейді.
Ү.С.Жекебаев "Қылмысты ... ... ... ... ... ... ... Қатысушылардың өзара бірін-бірі қолдауы ... ... және ... ... ... - дейді [3. 209].
Ал Н.Г.Иванов "қылмысқа қатысушылық әрекеттердің қоғамға қауіптілігін
барлық жағдайларда ... - деп оның ... ... ... ... бірлесіп өмір сүргендіғі жетістіктерін, яғни тамағын
тауып жеу, төнғен қауіпке бірлесіп қарсы түрғандығы жетістіктерін келтіріп
дәлелдейді [13. 49]. Бүл ... 21 ... 2001 жылы ... ... ... да қатысушылықпен жасалатын қылмыстардың жауапкершіліғі туралы"
ҚР ... ... ... ... ... "қылмысқа қатысушылық
қауіпті қылмыс", - дейді [62]. Екінші көз ... яғни ... ... жағдайда қоғамға қауіптілікті ауырлатпауы жайында ой
қозғаған М.Д. ... ... ... жауаптылықты
жоғарылатпайды да, әлсіретпейді де және тіпті кінәні ауырлататын жағдай
болып табылмайды", - ... ... ... бағыттағы осы күні жалпы қолданып жүрген көз-қарас ... ... ... ... ... ... қауіптілігін
жоғарылатады", - дейді А.А.Пионтковский [25. 547]. Осыған үқсас пікірді
Л.Андреева да келтіреді. Ол "Заң ... ... ... ... келісімнің болу моментіне қарамай топ болып ... ... - ... [87. ... ... ... қайсысы негізді деп тануға болады деген
мәселе туындайды.
Қылмыстық заңда "егер осы әрекеттерді топ адам болып ... ... ... немесе «алдын-ала келісіммен жасаса» (мысалы меншікке қарсы
қылмыстарда) деғен сөздер қылмыстың қоғамға қауіптіліғін ауырлататын қүрам
ретінде ... ... ... сүрақ, егер қылмысқа қатысушылық
немесе топ болып қылмыс ... ... ... ... ... ауырлататын болса, онда неғе барлық
56
қасақана қылмыстарда ауырлататын қүрам ретінде ... ... ... ... ... ... жеке адам ... қарағанда мүдделерге үлкен зардап келтіре алады деген бағыт
үстанатындар, қылмыскерлердің ... ... ... ... ... ғана адам жасай алмайтын қылмыстарды бір-неше адамдардың іс-әрекеттері
бірлессе, онда олардың қылмысты ... іске ... ... ... бір адам өз ... аса ауыр қылмыс жасай алады. Мысалы
қасақана кісі өлтіру. ... бір неше адам ... бір ... ... дене жарақатын келтірген қылмыстарды да жасайтын кездер болады.
Яғни бір адамның жасаған қылмысының қоғамға қауіптілігінің жоғарылығы, екі
немесе ... көп ... ... ... ... да жоғары болатын
кездері бола алатыны даусыз.Сонымен, қылмысқа қатысушылық эр дайым қоғамға
қауіптілікті жоғарылатады деген көз-қарасты теріс деп ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілікті немесе
кінәні ауырлатпаитын да, жеңілдетпейтін де жағдайлар ... ... ... ... ... жатқызуға болады. Себебі, біріншіден
қылмысқа қатысушылықтың жәй және күрделі нысандарының өзі кей ... ... ... ... ... олар ... заңның кей
нормалары бойынша ғана екі ... одан көп ... ... ... ... ... қылмыс жасауы қоғамға ... деп ... ... ... қатысушылықтың
үйымдастырылған тұрақты тобы немесе қылмыстық қауымдастық ... ... ... ... ауырлататын және қоғамға ... ... түрі ... ... Оның ... ... ... нысандарда қылмысқа қатысушылардың бірлескен ойы және іс-
әрекеттері ең ... ... ... ... ... қылмысқа
қатысушылар мұнда басқа нысандарға қарағанда көп болып кездеседі, олардың
әрқайсысы қылмысты іс-әрекеттер ... бір ... ... ... ... ... мүндай қылмысқа қатысушылықтың нысандары,
орындалуы қиын және күрделі қылмыстар ... ... ... ... ... ... ... түрде қылмыстар жасау
үшін үйымдастырылуы арқылы қоғамға қауіптілігінің жоғарылығы анықталады.
Бұл нысанның қоғамға аса ... ... тағы ... ... ... да
мүмкін. Сондықтан үйымдастырылған түрақты топ және қылмыстық ... ... ... қылмыс болып саналуы, белғілі бір ... ... сол ... ... ... ... ... кезеңімен
анықталады. Осы қысқаша шолудан жасайтын қорытынды, үйымдасқан топ ... ... ... ... сөзсіз қоғамға қауіптілікті
жоғарылатады және ауыр қылмыстар ... ... Ал ... ... және роль ... ... арқылы қылмысқа қатысу тәрізді қылмысқа
қатысушылықтың нысандары, ... ... ... ... ғана ... ... деп ... жасауға болады. Мсыалы ҚР ҚК ... ... ауыр ... жасау және ҚК Ерекше бөліміндегі
жекелеғен баптардың
57
бөліктерінде көрсетілғен реттерде ... ... ... ҚК ... бабынан қылмыстың қоғамға қауіптілігін ауырлататын мән-жайлардың ішінен
топ немесе алдын ала келісіммен қүрылған топ деген ауырлатушы белгіні алып
тастау ... ... ... ... ... А.А. ... ... нақты бір жағдайларда ғана қоғамға қауіптілікті жоғарылатады"
деген ... сай ... ... мәселесі қарастырылуға жататын жан-жақты күрделі
құрылысымен, күрделі міндеттерімен ... Біз ... ... ... әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... екендігін
аңғардық. Жұмыстың кейбір даулы мәселелерін ... ... ... да ... ... Біз бұл ... ... қатысушылықтың бір
ғана саласы әрі өткір, даулы тұсы оның ... және ... ... саралау мәселелеріне ғана тоқталдық. Жалпы қылмысқа ... оның ... ... ... ... ... ... тұстан келіп қарастыруды қажет ... ... ... ... қатысушылардың әрекеттерін бағалау, оған талдау
жасау бір бағыттан ... ... ... ... ... ... немесе барлық құқықтық институттарына ортақ талаптарды сақтауда
ескерілуі ... ... оның ... ... ... ... жолында зерттеушілер заңның кем-кетік тұстарын және
оны практикада тиімді қолдану амалдарын ... ... ... ... ... істегендер ұсталып, оның ... ... ... бермейтіндігін ашық айтуда [91. 89]. Тақырыпты ... ... ... ... ... ... ... беріктік тәрізді дәрежелеріне қарай бөлу, жұмыстан ... ... Осы ... бұл ... осы ... ... даулы
болып саналады. Тақырыптың екінші даулы тұсы, ол ... ... ... ... еді. ... ... ... объективтік
категорияның бір түрі және нысандар объективтік белгілерге қарай анықталады
немесе бір бірінен ... ... ... ... ... ... ... және оның нысандарының қарапайым белгісі болып
саналады және ... ... ... ... ... ... ... жұмыс мазмұнында дәлелденді, һәм
анықталды. Заңда көрініс табуы қажетті нысандарды ... ... ... ұсынған қылмысқа қатысушылықтың нысандары ... ... ... ... ... ... ... белгілі болды. Біз
сол синонимдік ұғымдардың барынша анық және ... бар ... ... ... ... ... зерттелу кезінде анықталған бір жәйт, ол
қазіргі ... ... ... ... ... қатысушылық
нысандарына қарай, даулы ой-пікірлер әлі де дамитын ... Оның ... ... ... ... айтқанда, қазіргі 31-нші баптағы
қылмысқа қатысушылықтың нысандарына кейбір сот-тергеу ... ... ... келмейді, яғни нысандарға сыймайтындығы дәлелденді.
Сондықтан 31-нші баптағы нысандар ... ... әлі де ... ... ... сот- тергеу жүмыстарына да әсер етеді.
Сот-тергеу тәжірибесі материалдарына шолу ... ... ... ... заң ... ... ... отыруы,
59
олардың жұмыстарына тиімсіз екендігі байқалды. Қылмысқа қатысушылық
нысандары, қылмыстық заңдылықта әр ... әр ... ... ... ... ... нысандармен ҚР Президенттің 1995-нші жылғы 17-
нші наурызда №2122 жарлығымен енгізілген ҚК ... ... ... бір-
біріне ұқсамайды. Ал оның алдындағы қылмыстық ... ... ... нысандары тіпті басқаша болатын. Осының барлығы сот - тергеу
жүмыстарында қылмысқа қатысушылардың қылмыстық ... ... ... ... ... анықтауда үнемі өзгеріске
әкеліп отыратындығы анықталады. Бізді бүгінгі қолданып отырған ... ... ... жеке ... ... ... ... бірнешеу
болып табылады. Оның біріншісі жоғарыда айтқандай, кейбір ... ... ҚК ... ... көрсетілген нысандарының еш
қайсысына сай келмеуі. 31-нші баптағы нысандардың негізгі міндеті, ... ... ол ... екі ... одан көп ... бірлескен
қылмыстары осы нысандардың біреуіне міндеттІ түрде сай келуі керек. Бұл
практикалық талап ... ... ... ... ... ... да осы нысандарда сақталмауы. Яғни ... ... ... ... ... бөлу ... ... Мысалы ҚК 31-нші бабының және 2-нші ... ... ... ... немесе болмауы бойынша ажыратылса, осы баптың ... 4-нші ... ... ... және ... ауырлық
санаттары бойынша ажыратылған. Ал осы тақырып жайында ... ... ... ... ... ғалымдар қылмысқа қатысушылық нысандарын
топтастыруда бір ғана ... бөлу ... ... Осы ... бұл ... қызу ... ... себептердің бірі болып
табылады. ... ... ... ... ... ... ... топ ретінде атаған. Мысалы алдын-ала ... ... ... қылмыс жасауы, алдын-ала келісіммен топ ... ... ... топ, ... топтардың бірлестігі және олардың ауыр
немесе аса ауыр қылмыстар жасау мақсатында құрылуы - ... ... ... ... ол ... ... қатысушылық емес, тек топ
адамдардың қылмыс жасауы ғана бар" деген болып шығады. 27-нші бапта атауын,
бастамасын ... ... деп ... ал ... "топ" ... беру де ... ... Себебі "қылмысқа қатысу" деген ұғыммен "топ"
деген ұғым бір-бірінен ... Ал ... ... ... топ ... қылмыс жасауы қылмысқа қатысушылықтың бір нысаны
болып табылады. Топ түрінде ... ... ... ... ... да пікірлері бар екендігі жұмыс ... ... ол ... ... әрекеттерін саралаумен
байланысты. Егер ... ... ... айдап салушы,
ұйымдастырушы тәрізді рольдерді орындаушылар қатысса, онда біз ... ... ... ... ... ... ... сілтеме жасай алмаймыз. Себебі осы мәселені арнайы қарастырған
ғалымдардың пікірі бойынша, егер ... топ ... ... онда
қылмысқа қатысушылар бірге орындаушылар деп бағаланып,
60
әр түрлі рольдер көрсетілген бапқа сілтеме жасалынбайды.
Жұмысқа қойылған міндеттерді іске ... үшін 2-нші ... ... зерттеулерге шолу жасалады. ... ... ... ... ажыратуға алынған белгілер немесе критериилер
талданы. Екіншісі, осы ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Әдебиеттерге шолу жасау барысында осы екі ... ... ғана ... өз ... ... ... бұл ... шекарасы да, зерттеу барысы да анықталады. Осы тараудың ... ... ... әр ... атаудағы нысандардың көпшілігінің бір
нысанды білдіретіндігі, ягни синонимдер екендігі анықталып жүйеленді. Біз
осы атаулардағы нысандардың ... ... ... ... белгілерінің ерекшеліктерін ескеріп, өз нысандарымызды
топтастыруда үлгі ретінде алдық. ... ... ... ... ҚК 31 -нші ... ... ... қамтамасыз ете алу жағын
ескердік. Диссертациялық зерттеудің 2-нші ... ... ... бір ... ... белгілер аталады. Біз негізгі бөлуші
критерий - қылмысқа қатысушылардың бірлесіп қылмыстық ... іске ... оның ... және ... ерекшеліктері деген
пікірдеміз.
Жұмыстың 3-нші тарауында зерттеудің нәтижесінде анықталған қылмысқа
қатысушылық нысандарына ... ... ... ... ... ... шолу, зерттеу жасалды.
Сонымен бірге осы мәселенің әлі жете зерттелмеген тұсы ... ... ... ... ... ... ... қылмысқа
қатысу нысандарын бөлу негізіне алған критерийі қолданылды және оны қолдану
қажеттілігі анықталды. Жұмыстың толықтығы, ... үшін ... ... ... байланысты даулы мәселелер, яғни қылмысқа
қатысушылықтың қоғамға қауіптілік ... Қ.К. ... ... ... қылмысқа қатысушылық институтының Ерекше бөлімге
таралуы, заң қолдану ... ... ... ... ... қылмыстық заңдылықтың осы саласын барынша сапалы ... ету, сот ... ... ... әрі ... қолдануға жеңіл
нысандар ұсынылады. Сонымен, ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылық нысандарын анықтап және Қазақстан
Республикасының Қылмыстық Кодексінің ... ... ... ... ... Екі ... одан көп ... ... бірлескен турде
қылмыстың объективтік белгілерін толық немесе ішінара орындауы, топ
адамдардың жасаған қылмысы деп танылады,
2. Екі ... одан көп ... ... бірлескен қьілмысында
орындаушыдан басқа да қатысушылар (ұйымдастырушы, айдап салушы,
көмектесушілер) қатысса, әртурлі ... ... ... ... деп танылады,.
3. Бір немесе бірнеше қылмыстар жасау мақсатымен біріккен екі
немесе одан көп адамдардың ... тобы ... топ ... ... әрекеттермен айналысу ушін екі немесе одан көп
ұйымдасқан топтардан ... ... ... ... қауымдастық деп танылады.
Зерттеу барысында осы күнгі теория және ... жиі дау ... ... ... ол қылмыстық ұйым мен қылмыстық ... ... ... ... бұл ... да өзара
зерттеу әдебиеттерінде бір ұғым, бір ... ... ... ... ... болды. Кейбер зерттеушілер, әсіресе қылмысқа қатысу
мәселесін ертерек уақыттарда қарастырған ғалымдар ең қауіпті, ... ... ... ... ... ал ... ... осы мәселені
зерттеген ғалымдар ... ... ... Біз ... ... даму, таралу және құрамының ірілену ерекшеліктерін
ескеріп, қылмыстық қауымдастық ұғымын қолдануды жөн ... ... ... ... ... ... ұйымды жақшада көрсетуді құп
көрмейміз.
Ұйымдасқан топ, қылмыстық қауымдастық ... ... ... ... ... ... ... нысандарда
арнайы субъектілер осы топтың ... ... ... ... және ... ... ... болып саналағандықтан, олардың іс-
әрекетін бірге орындаушылық деп бағалаймыз. Бірақ арнайы субъектінің
қатысушылығын ... ҚК ... ... ... ... қарастырған бабымен қоса саралауды ... ... ... ... жасауды ұсынамыз.
Біз бұл жұмыста қылмыстық құқықтың күрделі, әрі даулы мәселелері көп болып
саналатын қылмысқа ... ... әр ... ... ... ... ... жасауға тырыстық..
62
Белгілеулер және қысқартулар
ІІМ - Ішкі істер министрлігі
ҚР - Қазақстан ... - ... ... - ... Советтік Социалистік Республикасы
АҚШ - Америка Құрама Штаттары
КСРО - Кеңес ... ... ... н ы қ т а м а л а ... диплом жұмысында қолданылынған анықтамалар мен терминдер
1. Қылмыс - жазалау қатерімен тыйым салынған айыпты, қоғамдық қауіпті
іс-әрекет (әрекет ... ... ... ... - ... ... ... әрекеттер
сипатына және қоғамдық ... ... ... ... емес қылмыстарға, ауырлығы орташа қылмыстарға, ауыр қылмыстарға
және ерекше ауыр қылмыстарға бөлінеді.
3. Қылмыстылық - бұл ... бір ... ... ... жасалған қылмыстардың жүйесін білдіретін ... ... және ... ... құбылыс.
4. Қылмыстардың бірнеше рет жасалуы - Қылмыстық Кодекстің Ерекше
бөлімінің белгілі бір бабында немесе бабының ... ... ... одан көп ... ... және олар үшін қылмыстық
жауаптылықты өтемеген болуы.
5. Қылмыстардың жиынтығы - Қылмыстық Кодекстің түрлі ... ... ... ... қылмыстарды жасап,
адам солардың бірде-біреуі үшін сотталмаған немесе заңмен белгіленген
негіздер ... ... ... ... екі
немесе одан көп ... ... ... объектісі - ... ... ... қоғамдық
қатынастардың, заңды мүдделердің, ... ... ... Қылмыстың объективтік жағы - қылмыстың ... ... ... құрамының бір элементі.
8. Қылмыс субъектісі - қылмыстық жауаптылық жасына жеткен есі дұрыс,
кінәлі жеке адам.
9. Қылмыстың субъективтік жағы - ... ішкі ... яғни ... іс-әрекетіне және оның нәтижесіне қатысты психикалық қатынасын,
сондай- ақ қылмысқа итермелеген ішкі ... ... ... бір ... ... ... - екі немесе одан көп адамның ... ... ... ... қатысуы.
11. Қылмысқа қатысу нысаны - қылмыстық ... ... ... ... ... ... жете ... Жұмыстың 1-нші тарауында түсінік беріледі.
12. Қылмыстың ұйымдастырушысы - қылмыс жасауды ұйымдастырған немесе оның
орындалуына басшылық еткен адам, сол ... ... топ ... ... ... не ... басшылық еткен адам.
13. Қылмыстың айдап салушысы - басқа адамды азғыру, сатып алу, ... ... өзге де ... ... ... ... адам.
14. Қылмыстың көмектесушісі - кеңестерімен, нұсқауларымен,
64
ақпарат,қылмысты жасайтын қару ... ... ... не ... ... ... қылмыскерді, қаруды немесе
қылмыс жасаудың өзге құралдарын, қылмыстың ізін не қылмыстық жолмен
табылған заттарды ... күні ... уәде ... ... сол ... ... сатып алуға немесе өткізуге күні бүрын уәде
берген адам.
15. Қылмыстың ... - ... ... жасаған немесе оны жасауға
басқа адамдармен (қоса орындаушылармен) бірге тікелей қатысқан адам,
сондай-ақ ... ... ... ... немесе басқа да мән-жайларға
байланысты қылмыстық ... ... ... басқа
адамдарды пайдалану арқылы, сол ... ... ... ... ... жолымен қылмыс жасаған адам.
16. Қылмысқа дайындалу - ... ... ... құралдарын немесе
қаруларын бейімдеп жасау, қылмысқа ... ... ... сөз байласу не қылмыс жасау үшін өзге де қасақана
жағдайлар, ... егер бұл ... ... ... ... емес мән-жайлар бойынша ақырына дейін жеткізілмеуі.
17. Қылмысқа оқталу - тікелей қылмыс ... тура ... ... іс - ... ... егер бұл орайда қылмыс адамға
байланысты емес мән-жайлар бойынша ақырына дейін жеткізілмеуі.
18. Тікелей қасақаналық - ... өз ... ... ... ... оның ... ... зардаптары болуының мүмкін екенін
немесе болмай қоймайтынын алдын ала ... және осы ... ... ... ... - ... ... (әрекетсіздігінің) қоғамға
қауіпті екенін ұғынып, оның қоғамға қауіпті ... ... ... ... ала ... осы ... болуын тілемесе де, бүған
саналы түрде жол беруі не бүған немқұрайлы қарауы.
20. Кінәнің екі нысанымен ... ... - ... қылмыс жасаудың
салдарынан заң бойынша неғүрлым қатаң жазаға әкеп соқтыратын ... ... ... ауыр ... келтірілсе, мұндай
зардаптар үшін қылмыстық жауаптылық, егер адам олардың пайда ... ала ... ... ... ... ... оларды
болдырмауға менмендікпен сенген жағдайда немесе егер адам бұл
зардаптардың ... ... ... ... ... ала ... ... тиіс және болжай алатын болған жағдайда ғана пайда болады.
Тұтас ... ... ... ... ... деп ... ... тізімі
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Алматы: Қазақстан,
1995.
2. НурсултанНазарбаев: ... и ... ... ... ... ... ... г.
3. Джекебаев У.С. ... ... ... ... ... ... ... к книге Дж.Флетчера и
А.В.Наумова"Основные концепции уголовного ... ... Жеті ... - 249 ... ... Е.И. Как нам ... ... ... 1995, №8. - С.42-45.
5. Туякбаев Ж.А. ... ... ... ... и ... // Борьба с организованной преступностью и
коррупцией. Часть 1 - Алматы: Ралым, 1996. -345с.
6. Қазақстан ... ... заң ... мен ... ... ... ... Республикасы
Президентінің қаулысы.//Егемен Қазақстан. 1995. 18 наурыз.
7. Нургалиев Б.М. Организованная преступность и меры борьбы с ... с ... в ... - ... Рылым, 1998. - 380 с.
8. Абдиров Н.М. Стратегия с наркотизмом и наркобизнесом // Борьба
с
преступностью в ... - ... ... 1998. ... ... ... ... үйымдасқан
қылмыстылықпен және
жемқорлықпен ... әрі ... ... ... ... ... 1997 жыл 5 ... Жарлығы // Егемен
Қазақстан // 1997ж.
10. Культелеев Т.М. Уголовное обычное право казахов. - Алма-Ата,
1955. ... ... О.В. ... ... с ... и ... ... преступности // Борьба с ... ... - ... ... 1998. - 380 ... ... П.Ф. Ответственность за соучастие в преступлении. -
Москва: Юрид.лит, 1974.-208 ... ... Н.Г. ... и ... ... в ... уголовном
праве. -Саратов: изд. Саратовского университета, 1991. – 127 ... ... ... права. Ч. ... /под ... и ... ... - ... ... 1997. - 454с.
15. Герцензон А.А. Уголовное право. Общая часть. - М., 1948.-437с.
16. ... Г.И. ... за ... ... ... 1968. - ... ... А.Г. Основы философии. - Москва: Политиздат, 1988. -591с.
18. Кішібеков Д., Сыдықбеков Б. ... - ... 1994. - ... Республикасының Қылмыстық Кодексі. - Алматы: Юрист,
2004 ж.-1446.
20. ... М.И. ... в ... - Свердловск, 1962. 4.2. – 2
21. Дриль Д А. Учение о преступности и мерах ... с нею. ... ... ... А.Н. ... о преступлении. - М., 1941.-159 с.
66
23. Гришаев П.И, Кригер Г.А. Соучастие по советскому ... ... 1959. -255 ... ... уголовное право. ... ... ... ... ... - Москва, 1981. - 517с.
25. Пионтковский А.А. Учение о преступлении по советскому уголовному
праву . - М.: Госюриздат, ... Курс ... ... права. Часть общая, Т.1. - Ленинград,
1968.- 646с.
27. Лыхмус У.Э. ... ... ... в
преступлении.: //Учен. зап . Тартуского университета, -1985. -Вып. 696. -
118с.
28. ... Ю.А. ... в ... Курс лекции. - М, 1996.
-
48с.
29. Бурчак Ф.Г. Соучастие: социальное, ... и ... - ... Виша ... 1986. - ... Курс ... уголовного права. Часть общая. - Москва, 1970
Т.2. -
516с.
31. Советское уголовное право. ... ... - М.: МГУ, 1969. ... Шнейдер М.А. Соучастие в преступлениипо совесткому уголовному
праву . - М.: 1958.-98 с.
33. Ковалев М.И. Соучастие в ... ч 1- ... ... Курс ... ... ... ... Том 1. Учение о
преступлений/ Под ред. ... ... - ... 1999. - 592с.
35. Водько Н.П. ... ... с ... 2000. - ... ... А.И. Профессиональная преступность.- М.,Юр.Лит , 1990. ... ... В. ... ... ... ... //
Законность
1998,№9,-С.4-8.
38. Агыбаев А.Н. ... ... лиц ... . - Алматы: Жеті - Жаргы, 1997. - ... ... ... ... ... - Қазақстан, Концерн «Баспагер»,
1994.-2086.
40. Уголовное право. Часть общая - Москва: Спарк, 1996. - ... ... П.Ф. Кто ... за ... в престулении. - М.:
юрид. лит,1981.-96с.
42. Быков В. Виды ... ... ... ... ... Галиакбаров Р.Р. Квалификация групповых преступлений. - М.: ... ... ... ... М.Д. ... ... общего учения о соучастии.
//Правоведение. -№1. -1960.- С.88.
45. Рахметов С.М. Борьба с ... ... ... ... // Борьба с организованной преступностью. - Алматы,
Ғылым, 1996.- 345 с.
46. Судебная ... по ... ... ... Суда
Республикик Казахстан. - 2000-2002 г. г. - Астана: ЗАО ... ... ... к Уголовному кодексу Республики Казахстан. -
Алматы,
2000. - 722 с.
67
48. ... Р.Р. ... ... - ... - 140 ... ... Р.Р. ... проблемы борьбы ... ... - ... ... Шк. Милиции, 1983. - 88 с.
50. Бурчак Ф.Г. Учение о соучастии по советскому ... ... ... ... 1969. - 216 ... ... У.Э. Квалификация соучастия в преступлении:
Автореф.дис. на ... ... ... канд. юрид. наук. -Л.: ЛГУ, 1985. -16с.
52. Вербовая О.В. Уголовно-правовая борьба с бандитизмом ... ... ... . дис. на ... учен. степени канд. юрид.
наук - Алматы, 2000. -32с.
53. Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... ... ... бойынша
сот алқасының ұйғарымдары. №2 к. 234/96.
54. Қазакстан Республикасы Жогарғы Сотының қылмыстық істер бойынша
сот алқасының ... №2 к. ... ... ... по ... ... ... Казахстан. №2 к. 234/96.
56. Определение ... по ... ... ... ... №2 к - 128.
57. Нургалиев Б.М. ... ... ... процессуальные и криминологические аспекты). -
Караганда, 1997. -196с.
58. ... Р.Н. ... ... ... их ... значения // ... ... ... - Алматы: КазГЗУ, 2002. -
679 с.
59. Тлеуханов Р.Т. ... ... ... ... и его юридические ... ... с ... ... и ... Часть 1 - Алматы:
Ғылым, 1996. – 345 с.
60. Организованная преступность - 2 /под ред. ... ... ... ... Ж.Б. К проблеме о ... и ... ... ... ... организации) //
Материалы научно-практической конференции "Проблемы борьбы с ... ... ... ... права. - Алматы. КазГЗУ, 2002. -
679 ... ... және ... ... ... ... ... жауапкершілік туралы ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 21
маусым 2001 жылғы нормативтік ... ... ... права. Часть ... - ... 1996. – 325 ... ... С.Б. Региональные особенности борьбы с преступностью
несовершеннолетних: дис. на соиск.к. ю. н. - ... 1999. - 156 ... ... А.С. ... ... ... деятельность (уголовно-правовые и криминологические
проблемы):автореф.дис.на ... ... - ... 1997. - 27 с.
66. Солопанов Ю. О соучастии // социалистическая законность.
68
- М.,1989.№2. -С.35.
67. ... Н.С. ... ... ... ... ... // Проблемы формирования ... ... ... ... ... - ... 1993 .-С.58.
68. Гальперин Н. ... ... - М., ... - ... ... А.Ф. Соучастие в преступлении. Лекция. ... 1971. -42 ... ... Р.Р. ... ... посягательств в
составах с усложненной объективной ... // ... ... ... ... С. науч. тр. ОМ ВШМ СССР. - Омск, 1981.- 128 с.
71.Жекебаев У.С., Ваисберг Л.М. ... Р.Н. ... ... ... ... 1981. - 149 с..
72. Вышинский А.Я. Вопросы теории государства и права. - Москва:
Госюриздат, 1949. - 122 с.
73. ... М.Н. ... Е.А., ... М.А. ... ... ССР и ... Республик (Практический
комментарий) - Москва, 1960. - 282 с.
74. ... ... ... ... -Москва: юрлит, 1969.-430с.
75. Уголовный кодекс Украинской ССР. ... ... ... лит., 1969. - ... Судакова Р.Н. ... ... ... ... ... // ... ... новой
нацинальной правовой системы Респуюлики ... Тез. ... ... ... 1993. - ... ... В.М. ... проблемы теории и ... с ... ... в ... Мат. ... ... -
Вып.І,- Москва,1994.-С.10.
78. Никифоров С. Уголовно-правовая охрана личной ... ... изд. АН ... 1954. - 176 ... ... Б.К. ... организационно-технические
аспекты оперативно-розыскной деятельности по ... ... ... ... ... // Борьба с организованной
преступностью с коррупцией. - Алматы: Рылым, 1997. - ... ... ... Суда СССР от 12 июля 1972 "О ... по делам хищении государственных и общественных имуществ".
81. Чернов В. Соучастие в длящихся и продолжаемых преступлениях
//
Советская юстиция. ... ... И.Ш. ... ... ... ... ... деятельностив
Республике Казахстан в условиях перехода к рыночным отношениям: материалы
науч. теорет-практ.конф. 9-10 ... 1996. - ... 1996. ... Комментарий к Уголовному кодексу Казахской ССР // Под ред.
Г.Ф.Поленова, В.Н.Маркелова. - Алма-Ата, 1980. - 480с.
84. Шайбеков А.Р. ... ... ... ... и
особенности в предотвращении данного вида противоправных деяний. //
Борьба с ... ... и ... ... и практика). -
Алматы: Ғылым, 1997. - 162 с.
69
85. ... М. ... ... ... преступностью и коррупцией. - Алматы: Рылым, 1996. - 76 с.
86. Нарикбаев М.С. ... ... ... органов и предупреждение форм проявления
организованной преступности // Борьба с ... ... ... -Алматы: Ғылым, 1996. - 345 с.
87. ... Л. ... ... ... ... // ... ... №20,1969. - С.20-21.
88. Ушаков А.В. Ответственность за групповые преступления. -
Калинин,
1975.-72 с...
89. ... В.Н. ... ... ... ... ... Юрист, 2001.-304 с...
90. Қорқытып алушылық туралы істер жөніндегі сот тәжірибесі туралы
Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... ... ... № И қаулысы. //Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты
Пленумы қаулыларының жиынтығы. Алматы: Санат, 1997. -Т.1. - ... ... Э. ... ... ... группы
общеобзательной направленности // Борьба с преступностью в Казахстане. -
Алматы: Ғылым, 1998. - С.89.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұйымдасқан қылмыс және қылмыстық іс – әрекет12 бет
Ұйымдасқан қылмыстық топ32 бет
Ұйымдасқан қылмыстық топтардың психологиялық ерекшеліктері6 бет
Ұйымдасқан қылмыстық топтардың психологиялық ерекшеліктері жайында9 бет
Ұйымдасқан қылмыстық топтардың психологиялық ерекшеліктері туралы5 бет
Зорлау үшін қылмыстық-құқықтық жауаптылық59 бет
Мүлікті қорғаудың қылмыстық құқықтық маңызы85 бет
Қоғамдық қауіпсіздікке және қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыстардың жалпы сипаттамасы28 бет
Қылмыстық топтар сипаттамасы8 бет
Контрафактілік өнімдер айналысы саласындағы қылмысқа тергеу жүргізуді ұйымдастыру ерекшеліктері88 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь