Отбасы – отанымыздың ошағы

ЖОСПАР

I. Кіріспе

II. Негізгі бөлім
1. Отбасы . Отанымыздың ошағы
2. Отбасы берекесі . имандылықтан басталады...
3. Ұрпақ тәрбиесі . ұлт болашағы
4. Ата.ананың парызын, өтеу сенің . қарызың
5. Бала, бала, болашақ...

III. Қорытынды

IV. Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ

Адамның жеке басының алғашқы қалыптасуы отбасынан басталады. Оның ер жетіп өсуі, бойындағы алғашқы адамгершілік белгілер отбасында қалыптасады, сондықтан да туған үйдің жылуы – оның көкірегінде көп жылдар бойы сақталып, мәңгі есінде жүреді. Ақын сөзімен айтқанда: «Отбасы – табиғат сыйлаған кереметтердің бірі», - десек артық емес. Жеке адамның бойындағы ар-ұяты, ақыл-ойы, адамгершілігі, басқа адамдармен қарым-қатынаста, мәдениеттілікті тәрбиелеуде отбасы алғашқы қадам. Сондықтан, отбасы өте қажетті, басқадай ешнәрсемен өзгертуге (ауыстыруға) болмайтын баспалдақ. Отбасы – сыйластық, жарастық орнаған орта. Отбасы – бала тәрбиесінің ең алғашқы ұжымы.
Отбасының басты қазығы, алтын тіреу діңгегі – бала. Баланың тәрбиелі болып өсуіне берекелі отбасының әсері мол. Отбасының әрбір мүшесі, өзара сөйлесіп, не болмаса ата-ананың, баланың міндетін атқару ғана емес, береке-бірлік, сүйіспеншілікпен араласса, босағасы берік, шаңырағы биік отбасына айналары сөзсіз.
Ата мен ана – бала тәрбиесінің қамқоршысы, өнегесі.
Ата-асқар тау,
Ана – бауырдағы бұлақ,
Бала жағасындағы құрақ – деп ата-ана мен баланы табиғаттың тамаша құбылыстарына теңеген халық мақалына қайран қаларсың.
Отбасы – адам ғұмырының тірегі ғана емес, қоғамның да басты негізі.
2006 жыл – Қазақстан Республикасында Отбасы жылы болып жарияланды. Осыған орай С.Бегалин атындағы Мемлекеттік республикалық балалар кітапханасы, назарларыңызға «Отбасы – тіршіліктің тірегі...» атты әдістеме – библиографиялық жинағын ұсынады.
Құрал – мұғалімдер мен оқушыларға ғана емес, ұрпақ өсірер, оның келешегін ойлар иісі қазаққа арналып жазылған деп ойлаймын.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:

Абай. Қара сөздер. Поэмалар.- Алматы: Ел, 1992. – 272б.
Адалдық /Құраст. Н. Төреқұлов, Ө.Есназаров.- Алматы: Жазушы, 1964. – 68б.
Бұл жинаққа адалдық туралы шығармалар енгізіліп отыр. Олардың ішінде атақты жазушыларымыз М.Әуезовтың, С.Мұқановтың, Ғ.Мүсіреповтың, Ғ.Мұстафиннің шығармалары да бар.
Балаларды туған жерді, туған елді, Отанды сүюге баулу, адалдыққа үйрету – міне, кітаптың негізгі мақсаты осы.
Аймауытов Ж. Ақбілек: Роман. - Алматы: «Раритет», 2003.
240б.
Айтматов Ш. Боранды бекет: Роман.- Алматы: Жалын, 1986.- 304 б.
Ақыш Н. Алтынбек Қоразбаев: Деректі повесть. – Алматы: Балауса, 2003. – 140б.
Бұл деректі повесте қазақ халқының талантты ұлы, белгілі әнші-сазгер Алтынбек Қоразбаевтың балалық шағы мен шығармашылық өмірінің кейбір кезеңдері баяндалады. Кейіпкер өмірінің жалпы жұртшылық біле бермейтін қызықты да құпия қалтарыстарын қамтыған Асылов Ұ., Нұсқабайұлы Ж. Әдеп: инабаттылық дәрістері. – Алматы: Рауан, 1998. – 31б.
Асылбеков А. Бала тәрбесіндегі семьяның рөлі. – Алматы: Мектеп, 1966. – 18б.
Ахметова З. Шуақты күндер: Естелік, эссе. – Алматы: Жалын, 1987. – 264б.
Кітап Ұлы Отан соғысының сұрапыл жылдарында қан майданда әйгілі командирлердің бірі болған, гвардия полковнигі Бауыржан Момышұлының өміріне арналған. Ақылы мен адамгершілігі мол, халықтың ер жүрек асыл перзентінің бейнесі келіні жазған бұл шығармада жан-жақты ашылды. Семьялық архивтен алынған суреттер де кітаптың мазмұнын толықтыра түседі.
Әуезов М. Абай жолы: Роман-эпопея.- Алматы: Жеті жарғы, 1997.-
1 кітап.- 320б.
2- кітап. - 352б.
3 –кітап.- 320б.
4- кітап.- 336б.
Әшімұлы А. ... Жан бөлек.- Алматы: Санат, 2001.- 208 б.
Бегалин С. Бала Шоқан. – Алматы: ҚМКӘБ., 1964.- 116 б.
Берік болсын босаға: Деректі әңгімелер, очерктер, мақалалар / Құраст. Ж.Солтиева. – Алматы: Жалын, 1988. – 246 б.
Қабанбаев М. Арыстан, мен, виоланчель және қасапхана: Повесть, әңгімелер. – Алматы: «Жалын», 1977. – 200б.
Жазушы жинағындағы «Арыстан, мен, виоланчель және қасапхана» атты повесі өз уақытында жасөспірімдер мен балаларға арналған шығармалардың республикалық конкурсында үшінші бәйге алған туынды.
Повесть кейіпкері сезімтал да ұшқыр қиялды бала. Негізгі сюжет осы Асан мен көрші үйдегі баланың арасындағы қарым-қатынасқа құрылады. Сонымен қоса шығармада ата-аналардың жас ұрпаққа тәрбие берудегі жаупкершілігі жайлы да сөз қозғалады. Повесть тілі жеңіл, юморға бай.
Қазақ ертегілері (Қиял-ғажайып және тұрмыс-салт ертегілері).- Алматы: «Балауса», 2001.- 262 б.
Құлжанов Б.Ж. Семьялық қарым-қатынастардың мәдениеті.- Алматы: Білім, 1986. – 38б.
Қоянбаев Ж. Балаларды семьяда тәрбиелеу. – Алматы: Білім, 1997. – 44б.
Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Шығармалар. – Алматы: Жазушы, 1975. – 384б.
Жинақтың жас буын мен жалпы қауымға берер өнегесі мол.
Момышұлы Б. Ұяда не көрсең..: Әңгімелер.- Алматы: Жалын, 1988. – 44б.
Мұқанов С. Сұлушаш: Роман мен повесть.- Алматы: Атамұра, 2002.- 288б
Мүсірепов Ғ. Қазақ әйелі: Роман және әңгімелер.- Алматы: Жалын, 1982.-
Мүсірепов Ғ. Өмір жорығы: Әңгімелер. - Алматы: Жазушы, 1964.- 100б.
Қазақ совет әдебиетінің көрнекті жазушысы Ғабит Мүсірепов қысқа әңгіме жазуда да шебер жазушы. Бұл жинағына Ана туралы әңгімелер циклы енді. Ананың мейірімділігі, тапқырлығы, ақпейілділігі суреттеледі.
Назарбаев Н. Туған елім – тірегім /Құраст. М.Қасымбеков, Қ.Әлімқұлов.- Алматы: Рауан, 2001.- 128б.
Бұл кітапқа Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың кітаптарындағы, алқалы жиындар мен кездесулерде, ел аумағының әр жерлерінде сөйлеген сөздеріндегі өмірдің сан саласын қамтитын қанатты сөздері топтастырылған.
Нұржекеев Б. Күтумен кешкен ғұмыр: Роман және повестер.- Алматы: Жазушы, 1982.- 408б.
Адамгершілік қасиет, туған жерге деген сүйіспеншілік, адамдар арасындағы қатынас –жинақтағы шығармаларға ортақ өзек болып тартылған негізгі желілер.
Оңғарсынова Ф. Мен саған ғашық емес ем. - Алматы: Білім, 1997.- 168б.
Өтеуова Ж. Семьяда оқушыларға эстетикалық тәрбие берудің кейбір мәселелері. – Алматы: Мектеп, 1966. – 32б.
Сейдімбек А. Аққыз: Повестер мен әңгімелер. - Алматы: Атамұра, 2002.
Соқпақбаев Б. Менің атым – Қожа: Повесть.- Астана: Елорда, 1999.
Соқпақбаев Б. Балалық шаққа саяхат: Повесть, роман (Жоғарғы сынып оқушылары үшін). – Алматы: Балауса, 1992. – 528б.
Көрнекті балалар жазушысы Б.Соқпақбаевтың бұл жинағына «Балалық шаққа саяхат» повесі мен «Өлгендер қайтып келмейді» романы енді. Қалың оқырман қауымға белгілі шығармаларында қаламгер жас кейіпкерлерінің жан сезімін, бастан кешкен қиыншылықтарын шынайылықпен баяндап береді.
Тал бесіктен жер бесікке дейін: Қазақтың отбасылық ғұрып-жырлары / Құраст. К.Ісләмжанұлы. – Алматы: Ана тілі, 1995. – 272б.
Шәкәрім Құдайбердиев. Шығармалары: Өлеңдер, дастандар, қара сөздер /Құраст. М.Жармұхамедов; С.Дәуітов.- Алматы: Жазушы, 1988.- 560б.
Х1Х ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ әдебиеті тарихында Абайдан кейінгі ірі тұлғалардың бірі – Шәкәрім. Ол ұлы Абайдың реалистік дәстүрін жалғастырған, эпикалық жанрдың дамуына үлкен үлес қосқан ірі ақын және ойшыл болды.
Шәкәрім шығармашылығы өзінің диапазоны кеңдігімен ерекшеленеді. Аталмыш жинаққа ақынның нақты өмір суреттерін, махаббат мәңгілігін, табиғат әсемдігін өзек еткен, сондай – ақ ақылгөйлік, ағартушылық, әлеуметтік-әшкерелеушілік сипаттағы өлеңдерімен қоса «Ләйлі – Мәжнүн», «Қалқаман – Мамыр», «Еңлік – Кебек», «Нартайлақ пен Айсұлу» сияқты ауқымды эпикалық поэма, дастандары мен прозалық шығармалары, қара сөздері іріктеліп, топтастырылып беріліп отыр.

* * *

Акбарова Ж. Жанұядағы тәрбиенің ерекшеліктері //Бастауыш мектеп. – 2005. - №4. – Б.44-46
Атайбекова Ғ. Иманды жан - әдепті //Отбасы және балабақша. – 2005. - №5. – Б.14-16
Ахметов С. Ата-ана не үшін өмір сүреді //Тәрбие құралы. – 2005. -№3. – Б.76-77
Әділбекова Ш. Қоғам – отбасы берекесі //Қазақстан географиясы және экология мектепте және ЖОО-да оқыту. – 2005. - №1. – Б. 22 -23
Әубакірова А. Отбасындағы сыйластық //Бастауыш мектеп. – 2005. -№4. – Б.22-23
Бейсенбиева К. Бала – көңіл қуанышы // Отбасы және балабақша.-2000.- №3-4.- Б.3-4
Бейсенбіқызы К. Ұрпақ қамы – ел қамы //Отбасы және балабақша. – 1998. - №1-2. – Б.3-4
Бердібайқызы Қ. Өнеге әуелі - отбасынан //Қазақ батырлары. – 2005. - №4. – Б.22
Ермұханова З. Қазақстан – біздің үлкен отбасымыз //Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектептерінде. – 2005. - №3. – Б.107-109
Жәнібекова С. Абай отбасылық өмірі туралы //Қазақстан мектебі. – 2000. - №7. – Б.60-62
Қабылова Қ. Халықтық педагогиканың бала тәрбиесіндегі рөлі //Бала тәрбиесі. – 2005. - №4. – Б.33-34
Қожахметова К. Этнос субъектісін қалыптастыруда отбасының рөлі //Бастауыш мектеп. – 2005. - №2. – Б.24-26
Қосақова Г. Баланың бас ұстазы – ата-анасы //Бала тәрбиесі. – 2005. - №5. – Б.21-23
Миркенова Г. Отбасы тәрбиесінің маңызы //Бастауыш мектеп. – 2005. - №7. – Б.56-57
Мұқашева Ғ. Тәрбиенің бастауы - отбасынан //Бала тәрбиесі. – 2005. - №2. – Б.9-11
Неке және отбасы туралы: Қазақстан Республикасының Заңы //Заң газеті. – 1999. – 13 қаңт.
Нұғыспанова Ш. Отбасындаға бала тәрбиесі //Бастауыш мектеп. – 2005. - №1. –57б.
Оразбекұлы Қ. Отбасы тәрбиесі қанша кезеңге бөлінеді: (Этнопедагогика) //Бастауыш мектеп. – 2005. - №3. – Б.16-17
Отбасы және неке //Ақиқат. – 2001. - №12 – Б.91-96
Сәденов Ж. Балаларды отаншылдыққа тәрбиелеу отбасынан
басталады // Бала тәрбиесі.- 2004.- №5.- Б.18-19
Тастанова Р. Ата- аналардың әдептілігі // Тәрбие құралы.- 2005.- №4.- Б.75-76
Түйетаев Б. Бұл - ұлттық проблема: ( Бүгінгі қазақ отбасындағы бала тәрбиесі) // Түркістан.- 2005.- 1 қырқ.( №35).- Б.6
        
        КІРІСПЕ
Адамның жеке басының алғашқы қалыптасуы отбасынан басталады. Оның ер
жетіп ... ... ... адамгершілік белгілер отбасында қалыптасады,
сондықтан да туған үйдің жылуы – оның көкірегінде көп жылдар бойы ... ... ... Ақын сөзімен айтқанда: «Отбасы – табиғат сыйлаған
кереметтердің бірі», - десек ... ... Жеке ... ... ар-ұяты,
ақыл-ойы, адамгершілігі, басқа адамдармен қарым-қатынаста, мәдениеттілікті
тәрбиелеуде отбасы ... ... ... ... өте ... басқадай
ешнәрсемен өзгертуге (ауыстыруға) болмайтын баспалдақ. Отбасы – сыйластық,
жарастық орнаған орта. Отбасы – бала ... ең ... ... ... қазығы, алтын тіреу діңгегі – бала. ... ... ... ... ... әсері мол. Отбасының әрбір мүшесі, өзара
сөйлесіп, не болмаса ... ... ... ... ғана ... ... сүйіспеншілікпен араласса, босағасы берік, шаңырағы биік отбасына
айналары сөзсіз.
Ата мен ана – бала ... ... ... ...... ... жағасындағы құрақ – деп ата-ана мен ... ... ... теңеген халық мақалына қайран қаларсың.
Отбасы – адам ғұмырының тірегі ғана емес, қоғамның да ... ... жыл – ... ... ... жылы болып жарияланды.
Осыған орай ... ... ... ... ... ... «Отбасы – тіршіліктің тірегі...» атты әдістеме
– библиографиялық жинағын ...... мен ... ғана емес, ұрпақ өсірер, оның
келешегін ойлар иісі қазаққа ... ... деп ...... ОШАҒЫ
Отбасында адам бойындағы
асыл
қасиеттер жарқырай
көрініп,қалыптасады.
Отанға деген ыстық сезім –
жақындарына,
туған-туысқандарына деген
сүйіспеншіліктен басталады.
Н.Ә.Назарбаев
Көшпелі және ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастың негізін қалайды. Рулас ағайын, туыс,
жақын ... ... бір ата ... бір әке баласы арасында ... ... ... бен ... ... өте көп. Олар қазақтың
ғұрыптық заң-салттарымен бекітілген.
Отбасында ... ... ... - ... жағымен есептелген. Сонымен
қатар әйел жағымен де туыстық байланыстардың атаулары бар. Қыздан ... жиен деп ... ... үшін ... туыстары нағашы, нағашы
жұрт деп аталды. Қазақ салты бойынша жиенді ренжітуге болмайды, ... ... ... тырысқан.
Жалпы алғанда, қазақтың туыстық қатынас атаулары 90ға жетеді.
Көнекөз шежіреші қариялар бір атадан келесі атаның баласын, ... еш ... ... ... ... ... оқиғалар,
аңыз-әңгімелер атадан балаға жалғастырылады.
Туыстық жүйенің ең негізі, бел ортасы - отбасы саналады. Барлық
алыс-жақын туыстық – осы ... ... ... ... үш ұрпақтан тұрады. Ол – ата, әке, бала.
Аталар мен апалар ауыл-аймақ, ағайын арасының берекесі, ... ... ... ... ... биік ... сый-құрметке
бөленген. Өйткені, үлкенді сыйлауды ... ... ... ... ... мен ... ... көп, тәжірибесі мол адамның сыйға бөленуі
заңды құбылыс деп ... ... ... ... ... көргенділік деп
есептеледі.
Дәстүрлі қоғамда ата-апаның тәрбиесін көрмей өскен бала болмаған. Ата-
апалар жыр, ... ... ... ... ... ... ... ежелгі дәстүрі бойынша тұңғыш немересін атасы мен апасы ... ... ... ... болғандықтан балаларынан да артық көріп,
тәрбиелеген. Тұңғыш немерелер ... өз ... ... ... әке-
шешесін тек қана өскеннен кейін де ... ... ... ... немересі
кенже ұлының орнына, атасының қара шаңырағына ие болып та қалатын ... - ... ... ... ... тірегі, асырап сақтаушысы,
қамқоршысы. Отбасындағы ұл тәрбиесінде әке мен апалардың орны ерекше.
Әке үйі барлық ... үшін ... үй, қара ... деген киелі
ұғымдармен сыйлы да құрметті.
Қара ... ... үй деп ... ... ... ... кенже ұл ие
болып, қарттарды бағып-қағатын, көне салт бүгінгі ... ... ... Ал ... үйленіп үй болысымен еншілерін алып, бөлек шыққан.
Жасы кіші болса да кенже иеленген үлкен үй басқа жасы үлкен ... ... ... қасиетті үй ретінде саналған.
Қазақ қоғамындағы әйелдердің орны жайлы ... ... ... ... ... әйелдерімен салыстырғанда қазақ қыздары
мен әйелдерінің ... ... ... ... жөн. Олар ... бүркемей, ашық өмір сүрген. Дегенмен, қазақ әйелдері үшін
басты міндет – отбасы беріктігін сақтау, бала ... ... ... ... ... көрсету болып табылады.
Түйгені көп шешесі қызымен, келінімен өмір тәжірибелерін бөлісіп,
болашақ үлкен өмірге дайындайды. Туыс ... ...... ... ... пен түсіністікке, берекеге құрылады. Сондықтан
да, ... тату ... ас көп, ... тату ... ат ... - ... мінез-құлқы, өзгелермен қарым-қатынасы, өнер білімі ұл баланың
көз алдындағы үлгі-өнеге ... ... ... ... ... ... баласы жақсы, өнегелі азамат болса: « Оның әкесі немесе ... кісі еді, ... бала ... ... ... ... ғой», - деп
мадақтайды.
«Әке көрген оқ жонар, шеше ... тон ... ... отбасында
ұлдар әкелері немесе аталарының бойындағы қасиет пен ... ... ... ... ... жас ... ... аса назар
аударылған. Ата өнерін ұрпағының қууы, оны мирас етуі қазақ ... ... ... Билік, батырлық, әншілік, серілік, мергендік,
аңшылық, зергерлік ... ... ... жеті ... ... ... ... де баршылық.
«Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз ... ... ... ... тәрбиесіне аса үлкен назар аударды. Кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... сабақ алды. Ол ерінің
адал жары, ана болу, отбасы беріктігін сақтаушы қызметіне, шаруашылықтың
барлық жақтарын игеріп жүргізуге, ... ... ... ... ... ... ... тәрбиесі. Көргенді отбасылары қыз баланы «қонақ»
деп мәпелеп, қадірлеп өсірген. Қыз баланың тәрбиесіне ең ... ... ... ... ... «Шешесіне қарап қызын ал» – деген.
Ұзатылып келген қалыңдық ... ... ... ... ру, әулет,
ауылға келін болып саналады. Өзі аттаған босағасының, рудың адамы санатына
қосылып кетеді.
Қазақ жақсы келінді қызынан кем ... ... ... атын атамай, тіріде өзін, өлгенде аруағын
құрметтеу - жақсы келіннің әдептілігі мен тәрбиелілігінің айғағы.
Тұрмыстағы көргені мен ... ... ... келінді есейе
келе, ауыл-үй құлақ салып ақылдасатын ана дәрежесіне көтереді.
Қызына құда түсіп, айттырған күннен бастап жігіт қыз ауылы үшін ... кете ... ... ... жұртында төрге шықпайды, оған сыбағалы асы
деп асықты жілік пен төс тартылады.
Әрине, жасы егделеген сайын, күйеудің ... ... ... ... «Күйеу қартайса құда болады», сөзі осы ... ... ... ... қыз ... қыз ... күйеудің де
беделді адам бола бастағандығын айғақтаса керек. Қазақтың «Күйеуді қызым
үшін сыйлаймын» деген сөзінде де ... мән ... М. Абай ... Бұл ... жазушы Құнанбайды асқан
сүйіспеншілікпен жетер жеріне жеткізе суреттейді. Құнанбай Абайға әке ... ... ... ... әрі ... ... Ал, Абай ойы, Абай
даналығы, Абай ...... ... ... ... ... жарық жұлдызына айналған. Мұндай эпопеяны халқын шын сүйген адам
ғана жаза ... Бұл ... ... ... ... оның кім екендігі дәл
сондай құдіреттілікпен дүниеге танылмас еді. « Абай жолы» халқымыздың ... ойын ... ... ... ... сүйіп оқитын, тәлім-тәрбие алатын
туындысы болды.
ОТБАСЫНЫҢ БЕРЕКЕСІ – ИМАНДЫЛЫҚТАН БАСТАЛАДЫ...
Имандылық – адамның ... ... ... ... бір ... ... ішкі рухани реттеуіш, қадір-қасиет, адам
бойындағы адамгершілік, ізгілік, кісілік белгісі. ... ... ... ... – мінез-құлық жүйесіндегі ерекшеліктеріне көп көңіл
бөлінген. Адамның жарық дүниеге келуі, ... ... ... етуі,
қартаюы, ата мен баланың қарым-қатынасы, үлкендік пен кішілік, сыйластық,
әдептілік пен арлылық, инабаттылық тәрізді ... ... ... ... ... ... ... да назардан тыс қалмаған.
Жастардың үлкендерге құрмет көрсетуі, ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... қалыптасқан осындай
көрегенділікпен өмір кешу дағдылары жинала келіп, ... ... ... ... ... ... ... адамгершілік асыл қасиеттерді жинап өскен жасты «көргенді» деп,
жүрегінен нұр, ... жылу ... ... ... ... ... әр
істе әділдік көрсететін адамдарды «иманды» деп атаған. Мұсылмандық
дүниетаным бойынша ... ... ... ... Ал иман – ... ... ... болмысы, яғни Имандылық. Алла тағалаға иман еткен адамға
бітетін көркем мінез. Алла ... ... ... ... – иман ... ... деп ... Ең соңғы пайғамбар Мұхаммед «Мен ең
ғажап ... ... ... үшін ... деуі ... әлемдегі
тәлім-тәрбие мен имандылықтың қаншалықты маңызды екенін ... өзі ... үлгі ... ... Алла тағала адамды иман мен
имандылық үшін жаратқан, сондықтан: «Алланың мінезінен үлгі-өнеге алыңдар»
(Мұхаммед пайғамбар),- деп ... ... ... ... деп біледі. Құран Кәрімнен ең көп үлгі алған Мұхаммед ... ... ... ... ... ... - Құран»,- деп жауап берген. Ізгі
істер діни ұғым ... ... ... ... ... зайырлы
өркениетті қоғамда имандылық – аса қастерлі, биік адамшылық қасиет ретінде
ұсынылады.
Шәкәрім Құдайбердіұлының Иманым атты жинағында жаратылыс ... ... адам ... иман жайлы жазған туындылары қамтылған. Ой бастауы
Құран Кәрімнен ... ... сыр ... ... ... тынысымен
үндес екендігі даусыз. Қазақ қауымының ғана емес, жалпы адамзат ... ... үшін ... ... ... ... ... асыл мағыналы
сыр сөздерінің жылдар өткен ... ... ... ... ... да «иманына қазақтың талапты жастарын таныс қылмақ үшін Шәкәрім
бұл жинағында»:
«Қырықтан соңғы қырымды,
Сынамақ болсаң түрімді,
Көрейін десең нұрымды,
Жи-дағы оқы ... ... ... ... ... ғалымның сөзінің
Ақылға алдым сыйғанын,-
деген екен.
Г.Сандыбаеваның «Иманды қыз, сүйікті жар, аяулы ана» ... ... үшін ... мол хадис тағылымдары сөз етіледі. Сыры мол
хадистердің құпия астарын талдап түсіндіріп, салиқалы оқырманға ...... ... ... ... ... алуға асыққан, имандылықты
жаны қалайтын қыздарға арналған.
«Ислам ... ... ... ... ... қате көзқарастан
аулақ болу керек. Дін – деген ... Алла ... ... күш ... ... мұсылман қауымның Конституциясы екеніне сеніп, амал ... ... ... ...... қуат ... – отбасы. Сол отбасының бекем болуы көбіне әйел
адамдарға байланысты. Алайда әйелдер хұқығы исламға ... ... ... еді. ... әйел ... ... қорлап, қажет десеңіз
қыздарын ... ... ... ... ... тек арабтарда ғана емес, бүкіл
дүние жүзі халықтары арасында мәз болмай, ар-намысы ... ... ... ... ... қаралып, ерлерінің жеке меншігі
саналды. Сати заңы бойынша өлген ерімен ... ... де ... ... қасиетті, еріне шын берілу тұрғысында саналғанымен кімнің өлгісі
келеді? ... де ... ... ... ... Оның үстіне жесір қалған
әйелдерге тұрмыс ... тиым салу заңы тағы ... ... ... заң тек
ХІХ ғасырдың ортасында ғана күшін жойды.
Басқа елдерде, мысалы, Жапонияда әйелдерге ... ... ... тиым салынған. Қытайда да шіркеуге әйелдерді енгізбеген:
Рим Заңы бойынша әйел еріне басыбайлы болып, ... ... ... ... бола алмаған. Сол секілді өзіне бала да асырап ала алмаған.
Ислам діні ерлер мен әйелдерді теңестіріп, бірдей құқық берді. Әйелдер
еркін дем ... ... ... борышы аналық парыздарын еркін ... ... ... ... ... ... ... Тірідей қыздарын
көметін тағылық қағиданы жойды. Кімде-кім үш қыз бала тәрбиелеп өсірсе, ол
жәннатқа кіреді деп есептейді. Мұндай ... ... ... ... ... ... болып, ұрпақтың жалғасуына, адамзаттың өсіп-өркендеуіне игі
әсер етті. ... ... мен ... тек тең ... ғана ... ... ... отыратын жаратылыстар. Иманды ерлер мен иманды
әйелдер бірдей мейір-шапағатқа ие болады.
Ислам діні ... ... ... мән ... шаңырақ
шайқалмауын көздейді. Сондықтан шариғат заңында неке мәселесі ерекше орын
алады. ... ... сол ... ... ... Отбасы нық, әрі тату
болса, қоғамда да жайлы тұрмыс ... Ер мен әйел ... ... негізгі факторы. Олар бір-бірінсіз өмір сүретін болса, ... ... ... Жер ... ... жоғалып, өшіп-сөнеді.
Рухани тұрғыдан бұл екеуі бір-бірінен ажырағысыз, туысқан. «Ердің де өзіне
тән тиісті міндеттері, ... де ... ... ... бар. Міне, осы
тиісті міндеттерін дұрыс бөліп атқарса, онда ... та, өмір мәні де ... ... ... ... қазақ халқының қағида-ережелерімен
астарласып, қабысып кеткен, әрі ұзақ ... бойы ... ... ... ата ... екі етпей орындаған, әрі заңдарына айналдырған осынау
қағида-ережелерді есте ұстаған ләзім.
Жас ұрпаққа ... ... ... ... әрі парыз,
әрі сауабы мол іс. Міне, белгілі шығыстанушы М.Өсерұлының «Мұсылмандық
қағидалары» ... ... ...... ... да
әсерлі түрде жан – жақты әңгімеленеді.
Ал, «Құран хикаялары» атты ... ... ... ... байланысты сан алуан оқиғалар іріктеліп алынған.
Ислам дінінің негізгі мәліметтеріне қоса, бұл кітаптың танымдық,
тәрбиелік ... да өте ... бала ... ролі
- бала тәрбиесінде отбасы ықпалы басқа тәрбиелік ықпалдарға қарағанда ең
басым болып ... ... ... ... ... азаматын тәрбиелеуде отбасы
мемлекеттің негізгі буыны;
- отбасы – болашақ ұрпақтың бойында ең құнды адамгершілік ... ... ... ... ...... ... – жеке тұлғаны әлеуметтендіру міндетін жүзеге асырушы. Ол
болашақ жас азаматтың дене жетілеуіне, ... ... және ... ең ... ... адамзаттық құндылықтарды және ұлттық рухани
байлықты бағалауға, еңбек ету дағдысын тәрбиелеуге ықпал жасаушы;
- отбасы бала ... ... ... ... ғасырлар сынынан
мүдірмей өткен ұлттық дәстүрлі жалғастырушы;
- отбасының әлеуметтік міндеттерінің өзегі тәуелсіздікке ие болған
Қазақстан ... ... ... құрметтеуші, елжанды
азамат тәрбиелеу;
- отбасы баланың мамандықты еркін және саналы таңдауына ықпал жасаушы;
- отбасы өзінің ұрпағын ... ... ... ... ТӘРБИЕСІ – ҰЛТ БОЛАШАҒЫ
Адамның
адамшылдығы – ақыл,
ғылым, ... ... ... ... ... – адам баласының алтын діңгегі. Өйткені адам ең алғаш шыр етіп
дүниеге ... ... ... ... ер ... ... ... алады.
Сондықтан да отбасы – адамзаттың аса қажетті, әрі қасиетті алтын мектебі.
Отбасының ... ... ... ... мен әсер ... өмірдегі басқа
еш нәрсенің күшімен салыстыруға болмайтындай. Өйткені ата-ананың балаға
деген тәрбиесінің орнын еш ... ... алар ... «Ел ... ... түзе» – деген нақыл сөз отбасы тәрбиесінің маңызын айқындатып тұр
емес ... ... жас ... әр ... болса да, олардың арасында бір-
бірімен рухани жақындығы, мақсат ... ... ... ... ... ... өзінің жарына арнаған бір
өлеңінде:
Отбасы – шағын мемлекет,
Мен – президент, сен – премьер,
дегені бар. Шынында, отбасы – ол да бір ... ... Әр ... тән ... мен өнім ... сыртқы және ішкі саясаты, кіріс-шығыс
бюджеті, қастерлеп ұстанатын рәміздері, т.б. болатыны сияқты, әр ... де ... ... ... бар, оның ... да басшылық
пен қосшылықты қажет етеді. Сондықтан отбасының құрылымына зор маңыз
беріліп, ... ... ... ар-намысын сақтауға, сырын шашпауға,
мүшелерін бір-біріне қатысты адалдыққа ... ... ... ... ... ... де ... өз отбасын нығайта отырып, сонымен бірге оның балағатқа
толған мүшелерін үй болуға, өз ... ... ... ... әрі өте
жауапты міндет болып саналады. Жас ... ... түзу ... махаббат пен
тату-тәттілік, береке-бірлік орын тепкен жылы ұяға ... ... ... ... ... ... жас ... үлкен үйде алған тәрбиесі,
көрген өнегесіне байланысты.
«Ұяда не көрсең, ұшқанда, соны ... ... ... ... ал», -
деп, халық бәрін бастан кешіп, сынақтан өткізгендіктен айтқан.
Хан ... ... ... ... күн ... ... ... тесік құрым киіз лашығына қайтып ... ... ... ... өз ... кең ... боз үйім», - деп, жаны жай тапқан екен. Бұл
аңызда үлкен шындық, терең мән бар. ... оның ... ... өз үйінен
ыстық, өз үйінен кең де ... ... жер ... жоқ. ... ... ... ... қылышқа – қынабы, отқа – ошағы, ер жігітке - өз үйі» –
деген тамаша нақыл бар.
Адалдық пен мейірімділік, ... пен ... те ... ықылас-пейілменен баланың көкірегінде орын тебеді.
Қазақ отбасында әуелі әке, содан кейін шеше, бұлар – жанұя мектебінің
ұстаздары ... Әке мен ... ... қоятын ең бірінші басты талап-
тілектері – баланың «әдепті бала» болып өсуі.
Сондықтан қазақ жанұясы әрдайым: ... бол, ... ... ... ... ... сөздерді балаларының құлағына құйып өсірген.
Қазақ отбасында өз баласын мейірімділікке, имандылыққа ... ... ... ... ... ... бала ... өздігінен тіл
алғыш, адал, тиянақты, ұқыпты болып шыға келеді.
Тәрбие басы әдептілік деп ... ... ... ... ... ... әсіресе үлкендерге, сыпайылық танытуды,
ешкімді мұқатпауды үйреткен. ... ... ... ... ... еңбек етулерін басты міндет етіп қойған.
Отбасының ұйытқысы, берекесі, мейір-шапағат көзі - әйел. Әйелдің бұл
рөлі отағасының ... ... ... ... ... ана ... ... жанарынан танығыштықпен нығая,
биіктей береді. Әрине, әйел де өзінің аналық борышын ұмытпағанда, ... ... ... тату – ... ... мәртебесі арта
түспек.
Әйелдің еріне қарым-қатынасы балалардың әкеге көзқарасының сипатын
анықтайтыны берік есте болуға тиіс. Мұның өзі, бір ... үй ... ... көзі ... ... Демек, балалар үшін әке беделі аналарының
сөзі, іс-қимылы, қас-қабағы арқылы ... ... ... ... ... ... ... сөздер айтыспақ түгіл, дауыс
көтеріп, керісуге тиіс емес. Олай еткенде, өз беделдерін жоғалтудың, бала ... ... ... ... ... ... олардың жанына кейін
өздері үй болғанда, алдарынан шығатын жаман әдеттің ұрығын егеді.
Бұл жағынан аналардың ... ... ... ... ... ... істе» т.б. сияқты дәстүрімізде бар сөздерді айтып отыруы
қандай ғанибет! ... ... ... ... ... орайлас
қадірлі дәстүрін танытатын мынадай бір тағылымды ... бар. ... үш жыл ... ... әке үйіне күн кешкіре жеткен, 13 жасар
шәкірт бала – Абай аттан түскен бетте, амандасу үшін, шешеге ... ... ... да ... ана ... «Әй ... анда әкеңдер тұр, әкеңе
барып, ... ...... Бір ... ... сезім жеңіп, қателік жіберіп
алғанын түсінген жас Абай кілт ... ... ... ... ... ... оқшау топқа қарай адымдай жөнеледі». Ұлы жазушы Мұхтар
Әуезов мұны халықтың жүрекке жылы осындай тамаша ... ... ... ғана ... оның ... зор ... ... бағалағандықтан да
келтіріп отырғаны анық.
Ата-ананың бір-бірінің қадір-қасиетін ... ... ... ... ... ... туа қалғанда, оны балалардан оңашада,
екеу ара шешіп отыруы – шынайы инабаттылық, әдептілік.
Сайып келгенде, қоғамда әдеп-инабат өлшемдерінің ... ... ... отбасының маңызы орасан зор. Әрбір ұяның қос тіреуі – ерлі-
зайыптылар ... ... ... ... ... ... ... орындаса, бүкіл қоғамда, елде бейбіт те берекелі
тұрмысқа негіз ... ... ... ... ... жайлы болашақ
қамтамасыз етілмек!
АТА - АНАНЫҢ ПАРЫЗЫН,
ӨТЕУ - ... ... ... ... – халық
қадірін ...... ... ... ... ... Дәстүрлі
қазақ отбасында ата-ананың қадірі ерекше әспеттелген.
Әсіресе, тіршіліктің қайнар көзі, махаббаттың шуақ күні, ... ... – Ана ... ... ... ... ештеңе жоқ. Сондықтан
ананы ардақтамайтын халық та жоқ.
Ана баланы тоғыз ай ... ... ... ... ... бала, бала деп,
Түнде шошып оянған.
Түн ұйқысын төрт ... ... ... ... ана, көзінің қарашығындай қорғап, аялап өсіріп, аяғынан тік тұрғызатын
да ана. Халықтың халықтығының басты нышаны – ... ... ... ... ... да ана. Сондықтан әрбір ұлттың рухани өзегі, қан тамыры
болып табылатын тілі – Ана тілі деп ...... ... мен де ... ... ... Бернард
Шоудан: «Маған ақылыңызды айтыңызшы, баланы қай жастан ... деп ... ма, ... атақты драматург қарсы сауал қойыпты:
«Балаңыз қанша жаста?». «Өмірге келгеніне екі апта ... ... оған ... ... ... «Сіз дәл екі ... кешіктіңіз» деген екен. Мұның өзі
достық нақышта айтылғанмен, астарында ... ... ... жаңа ... ... ... ... елінің рухын
сіңіретін, балбыратып уататын тұңғыш тәтті сазы, ... ... ... де сол ... ана ... ... отырып, емірене айтатын бесік жыры.
Ал нәресте өмірінің нәрі - Ана ... ... ... ... Анасы алдындағы парызын өтеуі «Ана сүтін ақтау» деп аталады. ... ... «Ана ... ... ... үш рет ... апарып келсең де,
өтей алмайсың»,- деп түсіндіреді. Атақты орыс жазушысы М. ... асыл ... бәрі ... ... ... ақ ... жаралған»,-
деуі де сол шындықты айқындайды. Әрине, сондықтан да дүние жүзінің барлық
елдерінде Отанға опасыздық пен Ана сүтін ... ең зор ... ... ... балаға деген сүйіспеншілігі жайында мынандай бір аңыз бар.
Оны қазақтың дарынды қызы ... ... ... де ... ... сұлу қызға болған ғашық
Ананың әлпештеген жалғыз ұлы.
Қыз атын айтса, ауыздан зар шығыпты,
Құс жастық ... ... ... ... ... ... жігіт құр сүлде боп таусылыпты.
Қинады қыздың шарты, бөлек екен
О, сұлу неткен қатал керемет ең?!
«Анаңның жүрегін ап келген ... ... жар ... ... ... ... есі ауған жігіт мүлде,
Бүк түсіп жата алмады құрып күнде.
Ұйқыда бейқам жатқан сорлы ананың
Жүрегін жұлып алды тұрып түнде.
Сүюдің серті ме еді ... ... ... қыздың шартын орындады.
Сүрініп кетсе жігіт келе жатып,
Жүрегі түсіп кеткен қолындағы
Ананың кезі бар ма кекті болған,
Оқыста жүрек түсіп кетті қолдан.
Ұмтылса топырақта ... ... ... - ... оған…
Бұл – ананың баланы қаншалық шексіз сүйетінін білдіретін терең мәнді
көңілсіз мысал.
Ал біздің бала ... « Ана ... ... Ы. ... сүюі» деген өлеңі болды. Осы өлеңді оқығанда, сол кезде кішкентай
бала болсақ та, қатты тебіренуші ... Бала ... ... ... ... ... жылы етіп жеткізген өлең шумақтары әлі ... ... Онда ... ... ... сендерді балалар сүйе -тұғын,
Қуанышыңа қуанып, қайғыңа
күйе ... ... төрт ... ... ... ... –тұғын.
Кім сендерді, балалар
тербететін,
Еркелетіп, ойнатып, сергітетін?
Жалқау болсаң, балалар,
жаман болсаң,
Қамқор анаң көз жасын
көлдететін.
Кім сендерді сағынар
шетке кетсең,
Ғылым іздеп, тез ... ... ең ... ... ... тұр, төбесі
көкке жетсін.
Кім сағынар сендерді
келгеніңше,
Құлындарын көзімен
көргенінше?
Сендер қайтып ... ... ... ... ... ... тән ... осындай деп ойлаймын.
Дін мұсылман жолында Әкені құрметтеу - ... ... ... ... ... ... Оның алдында күнәһар болу - Алла алдында ... ... ... ... - ... даналық сөздерінен де ата-ананың
қадір –қасиеті туралы ... асыл ... ... ... аға бірігіп - әке болмас,
Жеті жеңге бірігіп - ана ... ... ... де ... ой ... ... ... бірге жасайды. Сол себепті олардың бар
тілеуі ... ... ... ең қастерлі тілектері: бала-шағаның
алдында дүние салып, солардан топырақ бұйырса, - ... ... ... сәби ... ... олар қалай бағып-қақса, қартайғанда оларды ... ... ... ... күту қандай ғанибет!
Қазақтар – « Төріңнен қарт кетпесін» деп тілеген халық. Жасы үлкенге
құрмет ету, ... ... ... ... болу – ... ата дәстүріміз.
Өзіңді өмірге келтірген, тіршілігіңе нәр берген ... ... ... ... Қазақ ғұрпындағы ата-ананың алған ... ... ... - ... ше! ... ақ сүтін, әкенің адал күшін ақтау -
өз болашағыңды сақтау.
Ата-анаға не істесең, алдыңа сол қайтады. Дүние кезек. Сен өмір ... ... ... Сен ата-анаңды сыйласаң, ... ... ... өзіңді аялап күтіп, бағып-қағатын болады.
Орыс жазушысы Лев Толстойдың ... пен ... ... ... ... үйде төрт адам. Ата, бала, келін, немере. Кәрі кісі тәрелкені ... деп, ... ... тамақты темір табақпен береді. Бір күні шалдың
немересі ағаш жоныпты. Әке-шешесі:
- Балам, не істеп отырсың?- деп ... ... ... ... атам ... ... тамақ ішетін ағаш астау
жасап отырмын, - депті баласы. «Әкесін сыйламағанды, ... ... бар емес пе? ... қатыгездік жасаған адам дүниедегі ең күнәсі
көп, адамдық ардан безген жан болып саналады. Қазақ халқында ондай ... ... ... ... ... «Ананың көңілі – балада, баланың көңілі – далада», - демекші,
өзінің перзенттік борышын түсінбеген, сөйтіп, ата-анасын ... ... қарс ... ... да болған, қазір де жоқ емес.
Бүгінде кейбір жастар ата-анаға ақша ... ... ... ... ... деп ... Мұны әке-шешесін аңыратып, ат ізін
салмай кеткендер мен жалғыз басты қарттарын кәрілер ... ... ... жүзіқараларға қарағанда адамшылыққа ... та, оның да ... қате ... екені айқын.
Ата-анаға қажетті - баласынан күтері жалғыз материалдық жәрдем бе
екен? ... ... ... ... ... ... күнде, жиі-жиі
көрісіп, жүзбе-жүз отырып әңгімелесіп, мейірін қандыруды, ... ... ... ... көңілдері көншуін, олардың сый-құрметін көріп,
тәңірге шүкіршілік етуді аңсамай ма?! Дүниеге бала ... оны ... енді ... ... ... көре ... тірідей суынып, қайырылмай
кеткен баласын аңсай-аңсай, дүниеден өткен кәрі ... ... ... бар ... «Баланың жақсысы – қызық, жаманы – күйік», - дейтіні ... ... ... ... асу, ... болу отбасы тіршілігінің
бір ғанибеті ғой. Сол арқылы-ақ бала ата-анасының мейірін өсіріп, ... ... орын ... ... ... ... ... ілмейтін, өзі тағы жөн білмейтін жетесіз бала олардың ... ... ... ... ... ... оңды ахуал, татулық пен тыныштық, жайдары
қабақ, пейіл-береке – оның барлық мүшелерінің ырысы, ойға ... ... ... ... жүзеге асуының кепілі.
Балалардың ұрысқақ, жанжалқой, дөрекі-дөкірлігі ... ... ... ... ... азабы болады. Ондай ата-аналар үнемі
алаңдаумен күн ... ... ... кетпейді.
Бұған қарама-қарсы еңбекқор, кең пейіл, жарқын мінезді болып өскен ұл-
қыз ата-ананың қас-қабағына ... ... ... ... ... тауып, мерейін өсіреді. Демек, балалары ата-анасын,
үлкендерді қуанышқа бөлеп, бақытқа кенелтем ... ... ... болулары
керек, өз жұмыстарын адал да тыңғылықты ... ... ... ... ... ... тыныштықпен және дәулетпен қамтамасыз етулері
қажет.
Ата-ана да адам, сондықтан олардың қателесетін, жаңылысатын, ағаттық
жіберетін ... ... ... бала ... ... ... дауыс көтеріп
шыға келмейді, ал үлкенді балағаттау – бала тұрмақ жасы кіші ... ... ... ... істеген ісі, сөзі жанына қатты батса да, сабыр
етіп, өзіңді дүниеге әкеп, зор ... ... ... ... түсіруің,
кешірімді болуың міндет.
Ұл-қыз әдептілігінің негізі – ... риза ... ... ... алуында. Сонда ғана үлкендердің мерейі көтеріліп, ұл-қыздардың
өркені өспек!
Ата-аналар, сіздер үшін
1. Балаға дұрыс ... беру – ... ... қана ... ... ... Бала ... мәселесінде ата-ана арасында толық келісім болуға тиіс.
3. Баланың бойындағы ізгілік, жақсылық атаулының ... оның ... ... ... ... отыру керек.
4. Баланың адал да ізгі адам болып өсуі үшін оған ата-анасы үлгі ... ... ... ... мен сүю ... жас ... тәрбиелеп, оның
бойына адамгершілік және рухани мәдениеттің негізін, қоғамдағы мінез-
құлық дағдыларын дамыту керек.
6. Ересектер балаларды күн сайын ... ... ... ... өз ... ... отыруға тиіс.
7. Үйдегі жайлылық пен салауаттылықтың алғы шарттары – тазалық ... ... ... ... ... ... ... ұмтылуы.
8. Үй ішіндегі татулық күйеуіне де, әйелге де байланысты. Оның ... - ... ... ... ... ... ... әрине сыпайы,
әдепті мінез-құлық.
9. Сыпайылық және әдептіліктің ережелерін сақтау ... ... ... ... ... ... ... негізделмеуге
тиіс.
10. Тату-тәтті тұру үшін ұстамды болып, өзін-өзі билей білу керек.
БАЛА, БАЛА, БОЛАШАҚ…
Жерінде – бабасының,
Елінде – атасының,
Көңілінде - әжесінің,
Қолында – ......... өз ...... ... Өтетілеуұлы.
Бала - әке-шешенің перзенті, ұрпағы. Жыныс ерекшелігіне қарай ... жас ... ... ... ... ... ... жеткіншек,
жасөспірім болып жіктеледі. Ұл қыздың жарық дүниеге келген сәтінен бастап
кәмелетке толғанға дейінгі кезеңі бала ... ... бала ... ... ... аударып, «Баланы жетіге
келгенше тыйма, жетіден он төртке ... ... ... он ... кейін
құрдасыңдай сыйла» деп, баланың ой-өрісі даму кезеңін ... ... ... ... ... ... де бала тәрбиесіне
ерекше көңіл бөліп, адам құқығын қорғауды назарда берік ұстаған. Мысалы,
«Қасымның қасқа жолы» ... ... ескі ... ... Әз
Тәукенің «Жеті Жарғысы» (1680-1718) сияқты көрнекті заңдардың өзі қағазға
түспеген. Бұл – заңдық ... ... ... ... ... елден қу» деген қағидамен
аяусыз жазалаған. Халқымыз ұл мен қыз ... ... мән ... ... ... ... із, өшпес мұра қалдырған.
Қазақстанда 17 жасқа толған бозбала мен бойжеткен ... ... ... ... ... қатарына қосылады. «Бала мемлекеттің
қорғауында болады. Балаларына қамқорлық жасау және ...... ... әрі парызы». (ҚР Конституциясы 27 бап). Қазақ халқы бірінші
туған ... ... одан ... ... ең ... ... ... деп атайды. Бұрынғы дәстүр бойынша әке мұрасы кенже ... Оның үйі қара ... деп ... ... ... ... құрметтеуге тиіс.
Бала ата-ана өмірінің жалғасы. Сол үшін ата-ана жатта – ... ... ... перзент көргенде, жүрегі жарылардай қуанған
(аңсаған перзентін көргенде, қуаныштан ... ... өліп ... шеше ... де, ата мен әже де ... ... кейін «Баламның табанына кірген шөңге
менің маңдайыма кірсін» деп, әлпештеп өсірген. ... ... не ... ... ... ... ... баламды аман қалдыр!» – деп ... ... ... үшін ... ... «Бала – ата-ананың бауыр
еті», « Балалы үй – базар, баласыз үй – қу ... - ... ... ... ... да ... ... деген ұлы сүйіспеншілігі жатқан жоқ
па?!
Ата-анаға көз қуаныш –
Алдына алған еркесі,
Көңіліне көп жұбаныш,
Гүлденіп ой өлкесі, -
деп, ұлы Абай ... ... ... ... үміт-арман екенін тебірене
жырлайды. Әлемге әйгілі ғұламалар мен ... ... ... ... ... тебірене айтпағаны, жазбағаны аз ... ... ... асыл ... ... тағы да дана ... сөзі ойға ... «Адам ата – анадан
туғанда есті болмайды: естіп, көріп, ұстап, татып ескерсе, ... ... ... дағы, сондайдан білгені, көргені көп болған адам ... ... ... ... ... жүрген кісі өзі де есті болады».-
деген.
Баланың ата-ана ... ұлы ... - ... ... Бала – ата-ананың көз нұры, көңіл қуанышы.
Ұл-қыз ата-анасын қуанышқа бөлеп, бақытқа жеткізу үшін, ең ... ... ... ... болып өскен бала ата-анасының қас-қабағына
қарап, қал жағдайларын айтқызбай аңғарады және ... ... ... ... әр ... ... тауып, мерейлерін өсіреді.
Бала өзін әлпештеп өсірген ата-анасын дәл солай әлпештеп аялауға ... сәби ... өзін ... ... ... оларды да солай
алақанға салып мәпелеуге борышты.
Әдепті де адал ұл-қыз ... көзі ... ... ... ... ... кейін де оларды жиі-жиі еске
алып, олардың өсиет-аманатын қалтқысыз орындап, ... ... ... ... ... ... зиратына барып тұрады. Ендеше,
баланы сеніммен тәрбиелеу – зор нәтиже береді деп ... ... ... бола біл. ... қаталдықпен адамды адам ете алмайсың. Қатыгездік
баланы ашындырады, жүрегіне өшпенділік ... ... ... ... ішкі ... өсе ... ... қарсылықты туғызады деген
физиканың заңы бар ғой. Қай уақытта да жұмсақ қаттыны жеңеді. Су жұмсақ,
тамшылап ... ... ... Әке-шеше ретінде қоқаңдап, өз ойыңды
тықпалай берсең, ... ... ... ... ... ... қақпа,
бірақ белін буып жолға сал. Дүниедегі мақсаттың да, міндеттің де ең үлкені
– ол ... ... ... парасатты ұрпақ қалдыру.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
Абай. Қара сөздер. Поэмалар.- Алматы: Ел, 1992. – 272б.
Адалдық /Құраст. Н. ... ... ... ... 1964. ... ... адалдық туралы шығармалар енгізіліп отыр. Олардың ішінде
атақты ... ... ... ... ... да ... туған жерді, туған елді, Отанды сүюге баулу, адалдыққа
үйрету – ... ... ... ... ... Ж. ... Роман. - Алматы: «Раритет», 2003.
240б.
Айтматов Ш. Боранды бекет: Роман.- Алматы: Жалын, 1986.- 304 ... Н. ... ... ... ...... Балауса, 2003.
– 140б.
Бұл деректі повесте қазақ халқының талантты ұлы, белгілі әнші-сазгер
Алтынбек ... ... шағы мен ... ... ... баяндалады. Кейіпкер өмірінің жалпы жұртшылық біле бермейтін
қызықты да құпия қалтарыстарын қамтыған ... Ұ., ... ... ... ...... Рауан, 1998. – 31б.
Асылбеков А. Бала тәрбесіндегі семьяның рөлі. – Алматы: Мектеп, ... ... З. ... ... ... эссе. – Алматы: Жалын, 1987. –
264б.
Кітап Ұлы Отан соғысының сұрапыл жылдарында қан ... ... бірі ... гвардия полковнигі Бауыржан Момышұлының өміріне
арналған. Ақылы мен адамгершілігі мол, ... ер ... асыл ... ... жазған бұл шығармада жан-жақты ашылды. Семьялық архивтен
алынған суреттер де кітаптың мазмұнын толықтыра түседі.
Әуезов М. Абай ... ... ... Жеті ... ... ... ... кітап. - 352б.
3 –кітап.- 320б.
4- кітап.- 336б.
Әшімұлы А. ... Жан бөлек.- Алматы: Санат, 2001.- 208 ... С. Бала ...... ... 1964.- 116 б.
Берік болсын босаға: Деректі әңгімелер, очерктер, мақалалар / ...... ... 1988. – 246 б.
Қабанбаев М. Арыстан, мен, виоланчель және қасапхана: Повесть,
әңгімелер. – ... ... 1977. – ... жинағындағы «Арыстан, мен, виоланчель және қасапхана» атты
повесі өз уақытында жасөспірімдер мен ... ... ... ... ... бәйге алған туынды.
Повесть кейіпкері сезімтал да ұшқыр қиялды бала. ... ... ... мен ... ... ... арасындағы қарым-қатынасқа құрылады. Сонымен
қоса шығармада ата-аналардың жас ... ... ... ... да сөз ... ... тілі ... юморға бай.
Қазақ ертегілері (Қиял-ғажайып және тұрмыс-салт ертегілері).- Алматы:
«Балауса», 2001.- 262 б.
Құлжанов Б.Ж. Семьялық қарым-қатынастардың мәдениеті.- Алматы: ...... Ж. ... ... ...... ... 1997. –
44б.
Момышұлы Б. Ұшқан ұя: Шығармалар. – Алматы: Жазушы, 1975. – 384б.
Жинақтың жас буын мен ... ... ... ... ... Б. Ұяда не ... ... Алматы: Жалын, 1988. – 44б.
Мұқанов С. Сұлушаш: Роман мен повесть.- Алматы: Атамұра, 2002.- ... Ғ. ... ... ... және ... ... ... 1982.-
Мүсірепов Ғ. Өмір жорығы: Әңгімелер. - Алматы: Жазушы, 1964.- 100б.
Қазақ совет әдебиетінің көрнекті жазушысы Ғабит Мүсірепов ... ... да ... ... Бұл ... Ана ... әңгімелер циклы енді.
Ананың мейірімділігі, тапқырлығы, ақпейілділігі ... Н. ... елім – ... ... ... ... Рауан, 2001.- 128б.
Бұл кітапқа Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Әбішұлы
Назарбаевтың кітаптарындағы, алқалы жиындар мен ... ел ... ... ... ... ... сан ... қамтитын қанатты
сөздері топтастырылған.
Нұржекеев Б. Күтумен кешкен ғұмыр: Роман және повестер.- Алматы:
Жазушы, 1982.- ... ... ... ... ... ... ... қатынас –жинақтағы шығармаларға ... өзек ... ... ... Ф. Мен ... ... емес ем. - Алматы: Білім, 1997.- 168б.
Өтеуова Ж. Семьяда оқушыларға эстетикалық тәрбие берудің ...... ... 1966. – 32б.
Сейдімбек А. Аққыз: Повестер мен әңгімелер. - Алматы: Атамұра, 2002.
Соқпақбаев Б. Менің атым – ... ... ... ... 1999.
Соқпақбаев Б. Балалық шаққа саяхат: Повесть, роман (Жоғарғы сынып
оқушылары ...... ... 1992. – ... балалар жазушысы Б.Соқпақбаевтың бұл жинағына «Балалық шаққа
саяхат» ... мен ... ... келмейді» романы енді. Қалың оқырман
қауымға белгілі шығармаларында қаламгер жас кейіпкерлерінің жан ... ... ... ... ... ... бесіктен жер бесікке дейін: Қазақтың отбасылық ғұрып-жырлары /
Құраст. К.Ісләмжанұлы. – ... Ана ... 1995. – ... ... ... ... дастандар, қара сөздер
/Құраст. М.Жармұхамедов; С.Дәуітов.- Алматы: Жазушы, 1988.- 560б.
Х1Х ғасырдың аяғы мен ХХ ... ... ... ... ... кейінгі ірі тұлғалардың бірі – Шәкәрім. Ол ұлы Абайдың реалистік
дәстүрін ... ... ... ... үлкен үлес қосқан ірі ақын
және ойшыл болды.
Шәкәрім шығармашылығы өзінің диапазоны ... ... ... ... нақты өмір суреттерін, махаббат мәңгілігін, табиғат
әсемдігін өзек еткен, сондай – ақ ... ... ... ... өлеңдерімен қоса «Ләйлі – Мәжнүн», «Қалқаман –
Мамыр», «Еңлік – Кебек», «Нартайлақ пен ... ... ... ... дастандары мен прозалық шығармалары, қара ... ... ... ... * ... Ж. ... ... ерекшеліктері //Бастауыш мектеп. –
2005. - №4. – ... Ғ. ... жан - ... ... және ...... №5. – Б.14-16
Ахметов С. Ата-ана не үшін өмір ... ... ......... Ш. ...... берекесі //Қазақстан географиясы және
экология мектепте және ЖОО-да оқыту. – 2005. - №1. – Б. 22 ... А. ... ... ... ... – 2005. -№4.
– Б.22-23
Бейсенбиева К. Бала – көңіл қуанышы // Отбасы және ... ... К. ... қамы – ел қамы ... және ...
1998. - №1-2. – Б.3-4
Бердібайқызы Қ. Өнеге әуелі - отбасынан //Қазақ батырлары. – 2005.
- №4. – Б.22
Ермұханова З. ...... ... ... ... тілі мен
әдебиеті орыс мектептерінде. – 2005. - №3. – ... С. Абай ... ... ... //Қазақстан мектебі. –
2000. - №7. – Б.60-62
Қабылова Қ. Халықтық ... бала ... рөлі ... – 2005. - №4. – ... К. Этнос субъектісін қалыптастыруда отбасының рөлі
//Бастауыш ... – 2005. - №2. – ... Г. ... бас ... – ата-анасы //Бала тәрбиесі. – 2005.
- №5. – ... Г. ... ... ... ... ... – 2005. ... – Б.56-57
Мұқашева Ғ. Тәрбиенің бастауы - отбасынан //Бала тәрбиесі. – ... №2. – ... және ... ... ... ... Заңы //Заң
газеті. – 1999. – 13 қаңт.
Нұғыспанова Ш. Отбасындаға бала тәрбиесі //Бастауыш мектеп. – 2005.
- №1. –57б.
Оразбекұлы Қ. ... ... ... ... ... ... ... – 2005. - №3. – Б.16-17
Отбасы және неке ... – 2001. - №12 – ... Ж. ... отаншылдыққа тәрбиелеу отбасынан
басталады // Бала тәрбиесі.- 2004.- №5.- Б.18-19
Тастанова Р. Ата- аналардың әдептілігі // Тәрбие құралы.- 2005.- №4.-
Б.75-76
Түйетаев Б. Бұл - ... ... ( ... ... ... бала
тәрбиесі) // Түркістан.- 2005.- 1 қырқ.( №35).- Б.6
ЖОСПАР
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. ...... ... ... ...... басталады...
3. Ұрпақ тәрбиесі – ұлт болашағы
4. Ата-ананың парызын, өтеу сенің - қарызың
5. Бала, бала, болашақ...
III. Қорытынды
IV. Пайдаланылған ... ... мына ... ... шығармау керек:
1. Жұрттың бәрімен, әсіресе қартаң адамдармен қай жерде, қай
уақытта болсын амандасып жүр. ... ... ... өзгелердің де саушылығын сұрап амандас.
2. Өзіңді, айнала қошаған табиғатты сүй.
3. Өз бойыңдағы сараңдықты, жалқаулықты, тоқмейілдікті, екіжүзділікті,
менмендікті, ... ... ... жең. ... ... сүй. Олар ... өзің әділетсіз сөз айтпа, біреудің ғайбат
сөзіне сене салма.
4. Ой мен істі ... ... ... ... ... ... ең
бастысы – істеу керек.
5. Қарапайым бол!
6. Арақ ішпе, темекі тартпа.
7. Түкке тұрмайтын нәрсеге бола ... Егер сіз ... ... ... тез ... ... ... жолға бастаңыз.
9. Сәтсіздіктеріңізді емес, қуанышты күндеріңізді жиі еске түсіріңіз.
10. Өзге ... ... мен ... ... қараңыз.
«БӘРІ ДЕ ОТБАСЫНАН БАСТАЛАДЫ…»
1 – бөлім. Ақылды қария – ағынды ... ... ... қарт ... не ... ... қалар?
О, тірі шежірелер, қалдырыңдар,
Қанеки, нелерің бар салтқа жарар.
М.Мақатаев
2- бөлім. Әкеден – ақыл, Анадан – мейір.
Цитата: Анам ... ... ...... сөз маған ізгілік құйған ерен.
Үлкендерден ауысқан кішілікті,
Үлкендердің өзіне сиға берем.
М.Мақатаев
3-бөлім. Ару деген атың бар... ... ... ... жарасады.
Цитата: Қыз емес, қыздың аты қызыл алтын,
Көрінер толған айдай жүзі жарқын.
Үлкеннің алдын орап, сөз ... ... ... ізгі ... ... ... де ... бар ...
Цитата: Атадан жақсы ұл ... ... ... ... ұл ... ... жейді.
(Қазақтың мақалы/ мақал-мәтелдері)

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұрпақ тәрбиесі – ұлт болашағы80 бет
Менің жанұям6 бет
Микроцеркуляцияның патофизиологиясы7 бет
Стрес этиологиясы.Классификациясы. Қабыну,ісіну механизімі6 бет
Стресс,Қабыну13 бет
Цунами – су апаты3 бет
Қабыну5 бет
Қабыну жайлы7 бет
Қабыну жайлы ақпарат8 бет
Қабыну процесі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь