Мектеп жасына дейінгі балаларды туған жердің табиғатын сүйюге және қорғауға үйрету

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.Мектеп жасына дейінгі балаларды туған жердің табиғатын сүйюді және қорғауды түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Мектеп жасына дейінгі балаларды туған жердің табиғатын сүйюді және қорғауды түсіндіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Мектеп жасына дейінгі балаларға туған жердің табиғатын аялау мен қорғауға тәрбиенің алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
2. Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатты аялау мен қорғауға тәрбиелеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.1 Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатқа деген сүйіспеншіліктерінің қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15 2.2 Табиғатты аялау мен қорғауға тәрбие берудегі ұлы ағартушылардың алаты орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
2.3. Мектеп жасына дейінгі балаларды табиғатты аялау мен қорғауға тәрбиелеу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37
Өзіңнің туған ауылыңның, қалаңның табиғатын сүю, тұрған жеріңді қадірлеу-Отанға деген сүйіспеншілікті қалыптастырудың, патриоттық сезімге тәрбиелеудің негізі. Табиғатқа ұқыпты қарауға, оның байлығын молайтуға деген ынталылықты ең балғын шақтан бастап тәрбиелеу қажет.Тәрбиешінің алдында тұрған міндет-балаларды табиғатқа араластыру, оны сезім мен әрекет арқылы қабылдауға мүмкіндік беру. Балаларды табиғатты бақылауға, оның қарапайым көріністеріндегі керекті бейнелерді көре білуге, жануарлармен және өлі табиғат құбылыстары арасында көзге көрінетіндей байланыстар орната білуге үйрету қажет. Егерде тәрбиеші жергілікті жердің табиғаты мен ондағы ересек адамдардың қызметін өзі білген жағдайда ғана, бұл міндеттерді орындай алатын болады. Баланың қоршаған шындықты тануы- табиғаттағы заттармен құбылыстардың оның сезім мүшелеріне әсер етуі процесінде көрінетін түйсіктен басталады. Балаларды табиғатпен таныстырудың негізінде көрнекілік, табиғаттағы заттар мен құбылыстардың, олардың сезім мүшелеріне тікелей әсер етуі тиіс деуге болады.
Мектеп жасына дейінгі балалардың табиғатпен таныстыру әдістерінің жалпы сипаттамасы. Табиғатты тануға және балалардың әр-түрлі дағдылармен іскерлікті алуына басшылық ете отырып, сан алуан әдістер мен тәсілдерді қолданады. Әдістер мен тәсілдерді таңдап алу программаның мазмұнына және мектеп жасына дейінгі балалар айналасындағы табиғатқа бақылау орнына, объектіге, сондай-ақ балалардың жасына, олардың жинақтаған тәжірибесіне байланысты болмақ. Дидактикалық ойы н,көрнекіліктерді,ойыншықтарды көрсету -балалардың табиғатты тануына үлкен роль атқарады.
Естиярлар топтарындағы балаларды табиғатпен таныстыру экскурсияда,серуендерде, ойында және баулу жолымен жүргізіледі.
Тәрбиешінің табиғаттың түрлі құбылыстары және заттар жайындағы әңгімесі балалардың білімін едәуір молайтады. Тәрбиешінің әңгімесі сәбилер тобына қарағанда естияр, ересек және мектепке даярлық топтарында көбірек орын алады.
Тәрбиеші балалардың бақылағандарын толықтырып отырулары керек және қабылдауға болмайтын объектілермен құбылыстармен таныстыруы жөн. Кейде бақылағандарды әңгімемен толықтыру қажеттігі туады. Мысалы: балалар серуен кезінде құмырсқалардың илеуін көрді. «Олар не істеп жатыр?»-деп сұрады балалар. «Кәнеки, байқап көрелік»-деп тәрбиеші, бақылау процесінде құмырсқаның қайда жорғалап бара жатқанын түсіндірді. Құмырсқаларды аз уақыт бақылағаннан соң, тәрбиеші құмырсқалардың тіршілігі жөнінде әңгімелеп беруі тиіс.
Мұның бәрі олардың жетілуіне жағымды әсер етеді, дүниені материалистік тұрғыдан тануларына негіз жасайды. Еңбек балалар бақшасында жер участкесіндегі және табиғат мүйісіндегі кейде сабақтардағы өсімдіктер мен жануарларды күнделікті күтуде қолданылады. Бірақ балалардың еңбегін өз мақсатына айналдырып қолдануға болмайды. Қандай да болмасын бір еңбек дағдыға тәрбиелей отырып, табиғат жөніндегі білімдерді бір мезгілде кеңейте және бекіте түскен жөн.
Курстық жұмысының мақсаты:
Курстық жұмысының тақырыбы мен мақсатына байланысты төмендегідей міндеттер қойдық:
Балабақша балаларының ақыл-ойы, танымдық қабілетін, қасиеттерін, табиғатқа көзқарастарын қалыптастыру
- жалпы білім беретін мектептерде, оқушыларға көркемдік білім беру және талғам мен тәлім –тәрбие жұмыстарын жетілдіру.
Білім беру стандартына және типтік оқу жоспарына байланысты сурет, музыка, биология экология пәндерінің оқыту деңгейін жақсарту.
- курстық жұмысының тақырыбына сәйкес бастауыш пен жоғары сынып оқытушыларыныа әдістемелік нұсқау ұсыну.
Курстық жұмысының теориялық маңыздылығы:
Зерттеу жұмысының нәтижелері педагогика ғылымының саласы тәрбие беру ісін байытып оның теориялық мазмұны және деңгейлік сипаттамаларын дамытуға үлес қосады.
Курстық жұмысының тәжірибелік құндылығы:
Өнер арқылы қоршаған орта табиғат сұлулығынан ләззат алу, оны сезінуге, оқушылардың шын көркемдіктен жалған көркемдікті ажырата білуге, яғни сұлулықты қабылдауға, түсінуге талпындырады. Жеке тұлғаның дүниетанымын қалыптастыруға және мұғалімдердің тәрбие беру ісіе көмегін тигізеді.
Зерттеудің мәні: Балабақшадағы тәрбие берудің мазмұнын педагогикалық тұрғыдан талдау.
Зеттеуіміздің кезеңдері:
Бірінші кезең - теориялық ізденіс пен әдебиеттерді талдай отырып, курстық жұмысының ғылыми аппаратын айқындау, зерттеу жұмысының бағдарламасын жасау. Екінші кезең - жинақталған материалға талдау жасау арқылы оның ғылыми нәтижесін (талдау) қортындылау.
Үшінші кезең - тәрбие беруде ұлттық өнердің кеңістік пен уақыт тұрғысынан танымдық-тәрбиелік маңызын және болашақ мұғалімдерді осы істерге баулу.
Зерттеу обьектісі:
Балабақшада білім беру мен тәрбие негіздері.
Курстық жұмысының базасы:
Курстық жұмысының құрылымы:
Зерттеу жұмысымыз кіріспе, екі тарау, қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімі мен қосымшалардан тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1.Қазақстан Республикасының "Білім туралы заңы" 27.VII – 2007ж. Алматы.2007.
2.Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасы. «Ана тілі». 19 маусым. 1987ж
3.Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы. Астана, 26 желтоқсан. 2003.
4. Назарбаев Н.Ә. 2007 жылғы «Президенттің Қазақстан халқына Жолдауы», Алматы, 2007ж. Білім баспасы.
5.Оқу-тәрбие үрдісінде инновациялық әдіс-тәсілдерді пайдалану-заман талабы. Республикалық ғылыми конференция материалдары Қаз Ұ.У.2004
6.Инновациялық оқытудың педагогикалық шарттары. Алматы, 2006 Қ.А.Иассауи атындағы ХҚТУ Шымкент ғылыми-әдістемелік конференцияның материалдар жинағы, Шымкент 2004.
7.Сабыров Т.А. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. Алматы «Мектеп». 1978ж.
8.Сәрсенбаев Т. Ұлттық сана-сезім мен ұлттық қадір-қасиет. Алматы, 1990ж.
9.Савин Н.В.Педагогика., Москва, 1990.
10. М.Жұмабаев.Педагогика. "Рауан" баспасы 1993ж.
11. Мектептегі тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі. Алматы.1999ж.
12.Қазақстан Республикасының мелекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты. Астана 2002ж.
13. Эстетикалық мәдениет «Қазақстан мектебі» журналы 10, 2002ж.
14.Ұзақбаева С. Тамыры терең тәрбие. Алматы. Білім. 1995ж.
15.Сухомилинский В.А. «Балаға жүрек жылуы». Алматы 1976ж.
16.С.Дүйсебаев. Жаңа педагогикалық технология - бастауыш мектеп. №2, 2003.
17.Сағымбаев.Ә. Бейнелеу өнері сабағында шығармашылықты қалыптастыру. Алматы 2001.
18.М.Ералиева. Бастауыш сатыдағы оқу - тәрбие үрдісінде, Алматы, 2005.
19.Ө.Танабаев. Эстетикалық тәрбиемен ұштастыру, Алматы 1999.
20.Н.Нұрмұхаметова. Эстетикалық тәрбие берудегі табиғаттың маңызы «Бастауыш мектеп» журналы №11 2004ж.
21.Н.С.Тілеуханов. Эстетикалық тәрбие қалыптастыру. «Бастауыш мектеп» журналы, 1997ж. 7.
22.Ү.Мелдебекова, Т.Әлсатов. Оқушыларға эстетикалық тәрбие берудегі музыканың рөлі. Шымкент 2001ж.
23.Қ.Жарықбаев. Эстетикалық тәрбие туралы. Алматы 2002ж.
24.Роза Марғауина. Сазнаманың сыры мол. Алматы 2001ж.
25.3.Айдарова. Бейнелеу өнері белестері. Алматы 1999 ж.
26.Педагогикалық ізденіс. Алматы, "Рауан"баспасы. 199О.
27.Ш.А.Амонашвили. Оқушыларға көзқарас және білім берудің сипаты. М., 1991.
28.В.Ф.Шаталов. Жаппай орта білім беру талабы. М., 1992.
29.Г.Ширашева. Оқушыларға көркемдік-эстетикалық тәрбие беру. М., 2001.
30.Ә.Нынанбаев, Т.Әбжанов. Ой. Ақыл. Адамгершілік. Алматы."Білім" 1994ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
..................................................3
1.Мектеп жасына дейінгі балаларды туған ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балаларды туған жердің ... ... ... ... ... ... ... туған жердің табиғатын ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі балаларды ... ... мен ... ... ... дейінгі балаларды табиғатқа деген сүйіспеншіліктерінің
қалыптасуы..................................................................
...........................................15 2.2 ... ... ... тәрбие берудегі ұлы ... ... ... ... ... ... табиғатты аялау мен қорғауға тәрбиелеу
жолдары.....................................................................
...........................21
Қорытынды...................................................................
.........................................35
Пайдаланылған ... ... ... ... ... сүю, ... жеріңді
қадірлеу-Отанға деген сүйіспеншілікті қалыптастырудың, ... ... ... ... ... ... оның ... молайтуға
деген ынталылықты ең балғын шақтан бастап ... ... ... ... ... ... оны сезім мен әрекет
арқылы қабылдауға мүмкіндік беру. Балаларды ... ... ... ... ... ... көре ... жануарлармен
және өлі табиғат құбылыстары арасында көзге көрінетіндей байланыстар орната
білуге үйрету қажет. Егерде тәрбиеші жергілікті жердің ... мен ... ... ... өзі ... ... ... бұл міндеттерді
орындай алатын болады. ... ... ... ... табиғаттағы
заттармен құбылыстардың оның сезім ... әсер етуі ... ... ... ... табиғатпен таныстырудың негізінде
көрнекілік, табиғаттағы заттар мен құбылыстардың, олардың ... ... әсер етуі тиіс ... болады.
Мектеп жасына дейінгі балалардың табиғатпен таныстыру әдістерінің жалпы
сипаттамасы. Табиғатты тануға және ... ... ... ... ... ете отырып, сан алуан әдістер мен ... ... мен ... таңдап алу программаның мазмұнына және
мектеп жасына ... ... ... ... ... ... сондай-ақ балалардың жасына, олардың жинақтаған тәжірибесіне
байланысты болмақ. Дидактикалық ойы н,көрнекіліктерді,ойыншықтарды ... ... ... ... роль ... ... балаларды табиғатпен таныстыру
экскурсияда,серуендерде, ... және ... ... ... табиғаттың түрлі құбылыстары және заттар жайындағы әңгімесі
балалардың білімін едәуір молайтады. Тәрбиешінің ... ... ... ... ... және ... даярлық топтарында көбірек ... ... ... толықтырып отырулары керек және
қабылдауға болмайтын ... ... ... жөн. ... әңгімемен толықтыру қажеттігі туады. Мысалы: балалар серуен
кезінде құмырсқалардың ... ... ... не ... ... ... ... байқап көрелік»-деп ... ... ... ... ... бара ... ... Құмырсқаларды аз уақыт
бақылағаннан соң, тәрбиеші құмырсқалардың тіршілігі жөнінде әңгімелеп беруі
тиіс.
Мұның бәрі ... ... ... әсер ... дүниені материалистік
тұрғыдан тануларына негіз жасайды. Еңбек балалар ... ... және ... ... кейде сабақтардағы өсімдіктер мен
жануарларды күнделікті күтуде қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... Қандай да болмасын бір еңбек
дағдыға тәрбиелей отырып, табиғат жөніндегі білімдерді бір ... ... ... түскен жөн.
Курстық жұмысының мақсаты:
Курстық жұмысының тақырыбы мен ... ... ... қойдық:
Балабақша балаларының ақыл-ойы, танымдық ... ... ... қалыптастыру
- жалпы білім беретін мектептерде, оқушыларға көркемдік білім беру
және ... мен ... ... жұмыстарын жетілдіру.
Білім беру стандартына және типтік оқу жоспарына байланысты ... ... ... пәндерінің оқыту деңгейін жақсарту.
- курстық ... ... ... ... пен ... сынып
оқытушыларыныа әдістемелік нұсқау ұсыну.
Курстық жұмысының теориялық маңыздылығы:
Зерттеу ... ... ... ... саласы тәрбие
беру ісін байытып оның ... ... және ... сипаттамаларын
дамытуға үлес қосады.
Курстық жұмысының тәжірибелік құндылығы:
Өнер ... ... орта ... сұлулығынан ләззат алу, оны
сезінуге, оқушылардың шын көркемдіктен жалған ... ... ... ... қабылдауға, түсінуге талпындырады. ... ... ... және ... тәрбие
беру ісіе көмегін тигізеді.
Зерттеудің мәні: Балабақшадағы ... ... ... ... ... ... кезең - теориялық ізденіс пен әдебиеттерді талдай отырып,
курстық ... ... ... ... ... жұмысының
бағдарламасын жасау. Екінші кезең - жинақталған материалға талдау жасау
арқылы оның ғылыми ... ... ... ... - тәрбие беруде ұлттық өнердің кеңістік пен уақыт
тұрғысынан танымдық-тәрбиелік маңызын және ... ... осы ... ... ... беру мен ... ... жұмысының базасы:
Курстық жұмысының құрылымы:
Зерттеу жұмысымыз ... екі ... ... ... ... мен қосымшалардан тұрады.
1 Мектеп жасына дейінгі балаларды туған жердің табиғатын сүйюді және
қорғауды түсіндіру
1. Мектеп ... ... ... ... ... ... сүйюді және
қорғауды түсіндіру
Балалар балабақшадағы тірі табиғат мүйісі- мектеп жасына ... ... пен ... және ... түрде таныстырудың ең қажетті
жағдайларының бірі. Балалардың табиғат туралы нақтылы білім молаяды. Тірі
объектімен ... ... ... ... табиғатқа деген
қызығушылығы арта түседі. Табиғат мүйісін күтіп ... ... ... және ... тірі ... аялай қарау көзқарасы,
тапсырылған іске деген жауапкершілік сияқты бала бойында бағалы ... ... ... ... ішін көріктендіреді,сонымен бірге
білімі және тәрбиелік міндеттерді іске ... өте ... ... ... ... ... ... танысады,бағып- күту,оларды
түптеп және қайта отырғызу ... ... ... ... ... балалар ағаштың жапырақтары жасыл және ... ... ... Сары ... ... ... түсетінін білу
керек.
Екінші топтағы балаларды еңбекке баулу. Олар ... ... мен ... жем ... ... ... ... көмектеседі. Тәрбиешінің тапсыруы бойынша, ... түсе ... ... ... ... ... түскен жапырақтарды
жинап,өзара түсі,пішіні жағынан салыстырады. «Ағаштың ... ... ... ... даярлық тобы. Балалардың еңбегін ұйымдастыру олардың ... ... ... ... ... тек ... өсімдіктерді
қалай күтуін бақылайды, ал сәбилердің екінші тобында бұл жұмысқа олардың
өздері ... ... ... ... тәрбиешінің бақылауымен кезекшілер
орындайды. Мектепке даярлық тобында кезекшілерден ... ... ... ... жеке дара ... жүргізеді. Бақылау-
мақсатқа бағытталған қабылдау, ... мен ... ... ... ... процес. Анализаторлардың бірлесе іс-әрекет жасауы
тәрбиешінің ... ... ... ... білімдер пайда болады,
ойлауы, тілі жетіледі. Табиғатқа ... ... ... ... ... ... ... объектілермен табиғат ... ... ... жасына дейінгі балаларды табиғатпен ... ... ... табылады. Объектіге және балаларды жасына байланысты
бақылаулар бірнеше ... ... ... және ... ... ... ... ұзақ болуы да мүмкін. Еңбектің ... ... ... тәрбиелік- білімдік жұмыстың әдісі ретінде маңызды орын
алады. Балалар заттармен және ... ... ... араласа
отырып, ол жөнінде нақтылы білім ... ... өсіп ... мен ... ... ... ... байланыстарды анықтайды.
2. Мектеп жасына дейінгі балаларға туған жердің табиғатын ... ... ... алатын орны
Дегенмен...жекелеген ғалымдардың білім беру, тәрбиелеу мәселелеріне
арналған еңбектерінде баланы дамыту ... ... оқу - ... орны мен ... ... ... ғана тән қасиет
-табиғатты құдірет көзі деп қараған халық ... ... ... ... жұмыстары жоқ емес. Айталық, қазіргі педагогика саласында
мектеп жасына дейінгі балалар мен ... ... ... ... ... ... тәлім - тәрбие беру мәселелерімен педагог тәлімгер
Қазына Аймағамбетова нысаналы да пәрменді шұғылданып жүр. Ғалымның ... ... тірі ... жайында ұғым беру мәселесіне арналған ғылыми
еңбегі осы ... ... ... ... ... аспиранттар
үшін сындарлы дүние. Өйткені бұл еңбек республика көлемінде бастауыш сынып
балаларына табиғат ... ... беру ... ... ... ерекшелігіне сай ана тілінде жазылған тұңғыш ... ... ... алты ... және төменгі класс балаларына арналған
«Айналадағы дүниемен таныстыру», «Табиғаттануды оқыту және бала ... ... ... сәбиді айналадағы дүниемен таныстыру, балаларға
өзін қоршаған табиғат туралы алғашқы ... ұғым беру ... ... ... ... табиғатпен таныстыруды бағдарлама
талабына сай ... оны ашық ... ... ... сабақ, серуен,
саяхат, табиғаттағы еңбек ... ... ... ... әдіс ... ... көрнекіліктерге негіздей отырып жүргізуді ұсынады.
Білікті ұстаз -ғалымның қай ... ... ... ... ... ... ... ретінде объектіні тікелей бақылауға мән
беріледі. Осы мақсатпен ғалымның педагогтарға нақтылы көмек ... ... ... ... серуен, саяхат, ойын, еңбек жұмыстарының үлгі жоспарлары
мен бағдарламалары негізінде, көп іздену ... ... ... ... (1981 ж.) ... ... ... жылдардан кейінгі кезде, балабақшаларда балаларды табиғатпен
таныстырудың негізгі ... бірі «Жыл он екі ай» ... ... ... екі ай» ... 1965 ... ... қарай жарық көріп келе жатқан ... ... ... ... ертегі, жұмбақ, жаңылтпаш «Қыс», көктем,
жаз, қыс, күз атты бөлімдерге топтастырылған. Талай жылдардан бері ... келе ... бұл ... ... ... мен ... дүниесі
жайында түсінік қазақ балаларының ақыл-ойын, тілін дамыту мақсатында сәби
қызығарлықтай етіп, ... ... ... Оның ... ... күнге дейін мектеп жасына ... ... мен ... ... сүйсіне тыңдап, қызықтап оқитын кітабының бірі екендігін
тәжірибе көрсетіп отыр.
Республика көлемінде мектеп ... ... ... ... ... шұғылданушы педагог - ғалым Бәшен Баймұратованың еңбектерінде
табиғат тәрбие құралы ретінде орын алады.Тәлімгердің «балабақшадағы тәрбие
бағдарламасына» сай ... ... ... озық ... ... (1—11) ... ... херстоматиялық құрал болып, біріншісі 1974 жылы,
екіншісі 1976 жылы, кейін өңделіп 1984 жылы жарыққа шықты. «Біздің кітапқа»
енген ... ... ... ... тілі ... сәбидің түсінігіне
лайық.
«Біздің кітапқа», «Күз», «Жаңбыр жауғанда», «Көктемгі түн», «Жазды ... б. ... жыл ... ... ... ... ... мақсатында
қолдану тиімді, қазақ жазушыларының бір топ өлең - тақпақтары енген.
Сондай - ақ ғалымның «Балалар ... ... (1978 ж) ... балалардың табиғат, қоғам құбылыстары жайындағы түсініктерін әрі
карай кеңейтіп, тереңдетуді көздеген. ... ... ауыз ... ... құбылыстары мен жыл мезгілдерінің ауысуына байланысты
ауа - ... ... ... ... Абай ... бастап қазіргі
авторларды да қамтыған бірқатар шығармалар берілген. Балабақша тәрбиешісіне
арналған «Өзіміз оқып үйренеміз», «Суретті ... ... атты ... ... жайында түсінік беретін сабақ жоспарлары, ойын, жұмбақ-
тақпақ, әңгіме үлгілері берілген.
Өлі және тірі ... ... ... ... өте ... ... бастайды. Балалар бәрін байқайды: орман алқабындағы
еңбекшіл құмырсқалар ... ... ... ... ... ... ... т.б.
Балалардың көңілін табиғаттағы маусымдық ... ... әр ... дыбыстар, иістер тартады. Олар өздеріне жаңа әлем ашады:
барлығын қолмен ұстап қарауға, ... егер ... ... ... ... ... қоршаған табиғатқа қызығушылығын ескере отырып,
экологияға деген сүйіспеншілік, қорғаушылықты тәрбиелеу ... ... ... табиғатты сүюіміз және соны балаларға жеткізуіміз, біз та-
биғатсыз өмір сүре алмайтынымызды ... ... ... ... ... ... біліктілігіміздің, жаңа технологиялардың
маңызы ерекше. Экологиялық ... ... ... өте ... Әсемдіктен сусындау, оны қабылдау, түсіне және сезіне білу
адамгершілік негіздерді қалыптастыруға ... Оның ... ... сан ... Экологиялық тәрбие балалардың сезімдері мен санасына ықпал
жасап, көзқарастары мен ... ... ... ... ... қалыптастыруға елеулі үлесін қосады. Тіпті ... ... ... ... ... бағалауды үйретеміз.
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде, мақсатты серуендер ... ... ... көп ... ... Ойын ... мектеп жасына дейінгі балалардың оқу әрекетінің өзара байланысты
технологиясы десек те ... ... ... ... ... ... ... оқу іс-әрекеттерді тиімдідұрыс пайдалануы мектеп ... ... ... ... ... ... қызығушылықтарын
тудырады. Балалар оқу іс-әрекетінде ... ... ... ... ... нәтижесін көреді. Мысалы: өсімдікке ауа қалай
енетінін ... ... ... ... ... ... Ә. ... А. Меңжановалардың
«Әр қашан күн сөнбесін» (1977), ... ... кеш ... (1967) атты ... балаларға табиғат құбылыстары,
өсімдік - жануарларға арналған өлең - тақпақ , жұмбақтар берілген.
Жас бала ... ... ... ... ... ... ... өтеді. Бала табиғатпен еріксіз тілдесіп, оның сырларын ұғынады.
Ол бала үшін зор ... ... ... ... деп қарайды
тәлімгер. Баланың тілін ... ... ... ... дамытуда
әсіресе жұмбақтарды пайдаланудың мәні ерекше. Жұмбақ - ой гимнастикасы
дейді педагог.
Шакура Майғаранованың ... ... ... ... күн тобында
тәрбиелеу методикасы» (1988 ж.) кітабында тәрбиешілер мен ... ... ... ... ... ... еңбек, әңгіме
үлгілері берілген. Мысалы «Тиын мен кірпі», «Кемпірқосақ», «Жауын», ... т. б. Тіл ... ... ән, ... ... сабақтары ашық аспан
аясында, табиғатпен таныстыру сабағымен тығыз байланыста ... ... ... баланы табиғат сырымен (жұпар иісі ... гүл, ... ... ағаш, қалықтап ұшкан құс) таныстыру арқылы олардың бойында ... ... ... сүйіспеншілік сезімін оятады. Табиғаттың сан алуан
сырларын түсіндіру арқылы бала сұлулықты көріп-біліп оған ... ... ... ... ... да табиғат
құбылыстарына бақылауды жүйелі түрде ... ... ... ... ... тұру ... жылы Ресей бағдарламасының негізінде, республика көлемінде тұңғыш
рет балабақша бағдарламасы қазақ тілінде жарық көрді, бағдарлама ... мен ... да ... ... «Балаларды айналамен және
табиғатпен таныстыру» бөлімінде ... ... ... ... ... өсетін өімдіктер мен ... ... ... ... байланысты адамдар еңбегі мен өмір тіршілігінің
өзгеріп отыруының енгізілгенін баяндайды.
Халық педагогика ғылымының мәселелерімен ... ... ... ... ... ... халық дәстүрлерін оқу-тәрбие ісінде
қолдануға арналған ғылыми мәні зор ... бар. ... ... ... ... бай ... мен ой-сезімі жайында
түсінік береді. Ертеден - ақ, сауатсыз кездің ... ... ... ... ... Қазақ халқының табиғатқа сүйіспеншілігін, олардың ... ... ою - ... ... болады. Мысалы,
түс киіз бен сырмаққа, текеметке түсірілген өрнектер даланың хош иісті гүл
бәйшешегін, бұлақ суларын, тау ... ... ... мүйізді, құс
тұмсығын, қарлығаштың қанатын елестетуі тегіннен тегін емес. Сондай - ... ... ... ... қасиеттерін байқап тәжірибеде кеңінен
қолданған. Мысалы, күйкентайдың ... ... ... мен ... өкпе
ауруларына, иттің жүнін құлақ ауруларына немесе жылан, құрбақамен қорқытып,
шошытып емдеу, т. б. ... ... ... мен ... ... ... ... әртүрлі ырымдар бар. ... ... ... үйің ... ... илеуін бассаң аяғың
сынады, аққуды, тырнаны атуға болмайды, шөпті жұлма, көктей ... ... ... ... ... ... қорғау мақсатында
пайдаланған. Табиғатта басы артық нәрсе жоқ. Бір ... ... ... жәндіктің тіршілігіне хауіп төндіруі сол арқылы адам баласының күн
көрісіне нұқсан келтіру деген сөз. Адамның ... ... ... ... қана
Сондай-ақ ғалым «Қазақ тәлім-тәрбиесі» атты еңбегінде табиғатқа сыр мен
сымбат тәрбиесі ретінде қарайды. ... « Бала тілі шыға ... ... өзін қоршаған ортаның ішкі сырларын отбасының үлкендерінен сұрап-білгісі
келеді. Айталық балаға қыс пен жаздың, қар мен жаңбырдың т. б. ... ... ... ... Осыны үлкендерден сұрап-білгісі келген
бала: «Күн қайдан пайда болады?», «Жаңбыр мен қар неге ... ... ... ... ... ... Табиғат сырын ғылыми тұрғыда ұрпақтарға
өресі жетпеген ата-аналар «Оны құдай жаратты» немесе «Ол саған неге керек.
Жоқтан өзгені ... — деп ... ... ... ... ... ... туа біткен қасиет. Осы қасиетті жетілдіріп, жетектеп пісіріп
отыру үлкендердің парызы — ... ... пен Б. ... ... ... ... балалар үшін
құрастырған «Өзіміз оқып үйренеміз» (1991 ж.) кітабында ... ... ... мен ... ... ... өлең-тақпақтар,
әңгімелер берілген.
Табиғат адам баласының өмір сүріп, тіршілік ететін ортасы ғана емес,
көркемдік сұлулықтың әлемі, ... ... ... ... ... Табиғаттың
сан алуан жұмбақ сырларын адам баласы әлі де ... ... ... ... ... өмір сүрген X ғасырдан бастап бүгінге дейін қаншама жүздеген жылдар
өтті. Ғылымның, техниканың дамығандығы соншалық қоғамға әр түрлі ... ... еніп ... оның ... ... табиғат болып отыр. [1. 50]
Табиғатты қорғау және оның сан алуан баға жетпес ... ... ... ... ... ... мәселе.
тәрбиенің негізін балабақшадан бастаудың өзі олардың қоршаған ортаны
танып – түсінуге негіз жасайды. ... ... адам ... ... ғана ... жеріміздегі тіршіліктің жалғаса беруі үшін де қажет екенін
түсіндіру шарт. Белгілі ғалым – педагогтар Н. В. ... Ф. А. ... Г. ... тағы ... ... ... балалар үшін қажетті
шарттарын атап өтіп, оларды отаншылдық, , ... ... ... Балабақшаның тәрбиелік жоспарында табиғатты аялап, ... ... күту жеке дара ... ... ... ... осы ... негізінде жұмыс істейді. Оның мынандай ... ... ... ... табиғатқа деген сүйіспеншілікке тәрбиелеп, оның
әсемдігін терең сезінуге, өсімдіктер мен ... ... ... ... ... ... ... қарапайым білім беріп, осының негізінде
тірі және өлі ... ... ... ... жалпылама түсініктерді
қалыптастыру.
Балабақшадағы табиғат қорғау жұмысын кең жолға қоюды Морковскаяның
«Балабақшадағы табиғат ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінде, балалар барлық уақытта
табиғатпен қандай да ... ... бір ...... болады, жасыл
орман, әдемі гүлдер, аң – құстар, жапалақтап ... қар ... ... ... ... қуантады, осылайша табиғатқа, өз Отанына ... ... ... ... ... таныстырубарысында
адамгершілік, еңбек, деен және ... ... ... асыру қажет. Бұл
күндері Қазақстанда білім беру саласы мен Қазақ ... ... ... ... ... құралдардың негізінде табиғатты ... ... ... ... ... ... ... С.
Ысқақовтың «Табиғат және адам», С. Қаженбаев пен С. ... ... ... ... ... ... баспасынан профессор
Е. Мәмбетқазиев пен Қ. Сыбанбековтың ... ... ... қорғау»
кітабы құнды еңбек болып отыр.
Абай 38-қара сөзінде табиғат ... ... ... өте ... бере ... және ... рақымшылықпен қарауды,
табиғат туындыларына ... ... ... ... ... адам – ... емес" дейді.
«Ғажайып құбылысқа қарап тұрып және ол туралы тыңдап жүріп адам дами
түседі... Сұлу бейнелерден біз ... яғни ... ... ... Ал ...... сұлулыққа көшеміз». /Платон/.
Ұлы ойшыл Абай табиғат туралы «Адамды қоршаған ортаның ... ... ... ... ... ... ... болады» деген еді. Ы.Алтынсариннің
1879 жылы ... ... ... ... ... ... деген
кітабында: «Асыл шөп», «Бақша ағаштары», «Таза бұлақ» т.б. ... ... ... ... туған жердің табиғатын сүюге, қайырымдылық пен
жаңашырлыққа меңзейді.
Сәндік-қолданбалы өнер саласындағы белгілі маман-ғалым А. ... ... ... ... ... ажыратар нағыз сұлулықты
жалған сұлулықтан ажырата білу ... деп ... ... ... әсер ететін, тәрбиелейтін құралдар аз
емес, соның ішінде өнердің алатын орны ... Өнер ... ... ... ... ... ... отырып, адамның танымдық сезіміне
әсер етеді, жамандықтан жиреніп, әсемдікке еліктеуіне ... ... өмір ... ... да ... адам ... өнер өзіне тән
құралдар мен тәсілдер арқылы ... ... ... ... бәрі ... жеке ... сұлулыққа, мәдениеттілікке, имандылыққа,
адамгершілікке тәрбиелейді. Қазіргі кезде киноның, теледидар мен ... ... ... мен ... ... әлемдік, Отандық
өнер мен мәдениет жаңалықтары, жаңа ... мен ... ... ... ... арасына тез таралуына, ықпалына қарамастан, ... ... ... біте ... ... туралы өзіндік
түсінігі, танымы әрқашан сақталып отырады.
2. Мектеп жасына дейінгі ... ... ... мен ... Мектеп жасына дейінгі балаларды ... ... ... ... ... Түймедақ айналасында ... мен ... ... ... ... үні – ... ... мектепке дейінгі балаларға экологиялық ... ... ғана адам ... тапсырмалардың шешімін табуға біртіндеп
үйренуде, соның ішінде экологиялық салада, ол олардың ... ... ... толы өмірді ашады.
Оларды шешуге үйрету үшін ... бір ... ... ... ... ... бір санатты болуы керек, егер ол сезілмесе, онда
экологиялық мәселелерді шешуде оң нәтижеге жетпейтін болады.
Әр баланың ... ... тірі ... ... ... ... ... білу қажет. Сондықтан жаңа адамды жаңа экологиялық санамен
тәрбиелейміз.
Қай ... ... та, ... ... не ... ... ол ойлау және әрекетті тудыратын, жүректен шығатын
жүрек ... болу ... шақ ... – бұл ... ... ... тәрбиелеу» - деп
жазған В.Сухомлинский.
Табиғатқа деген сезім жоқ ... ... ... экологиялық
тәрбиелеу мүмкін емес.
Мен бірнеше жыл бойы «Балабақшада экологиялық мәдениетке тәрбиелеу
негізі» тақырыбында ... ... ... ... біз ... ... ... қабылдауға,
табиғатты сезінуге және түсінуге, оны қадірлеуге, табиғатқа ... ... ... ... ... арттыру үшін түрлі әдістер ... ... ... экскурсиялар, зерттеулер, әңгімелер,
мейірімділік сабақтарын, экологиялық байқаулар, экологиялық ... ... ... және т.б. ... қатар, балалармен жұмыс жасау кезінде табиғат туралы мақал-
мәтелдерді, ертегілерді қолданамын. Олардың ... ... ... ... ... ... ... байқауға үйретеді.
Егер жаңбыр жауып тұрған кезде күн шығып ... ... ... ...... ұшып ... – таяу уақытта күннің күркіреуіне әкеп соғады.
Көркем әдебиет көмегімен балаларды табиғатпен ... Олар ... мен есте ... ... ... ... ... танымды, бір
нәрсеге оқытатын және тәрбиелі сипаттағы ... ... ... Олар ... ... «Сова», «Хвосты», «Оттаявший чиж», «Почему
синичка плачет», «Стыдно перед соловушкой» және ... аса ... ... жаттайды. Мысалы: «Птицам холодно зимой»,
«Снежинка», «Песенка дождя», «Осень».
«Песенка о ... ... ... «Орман туралы
әңгімелер», «Свет, тепло, воздух» тақырыптарында ... ... ... түрдегіден өзгеше брейн-ринг өткізілді, онда ... орта ... ... ... ...... санасына барлығымыз бір тұтас, және де
әрқайсысымыз Жер үшін жауапты, әр сәтте оның ... ... ... ... жеткізу.
Сондықтан біз балаларға табиғатты қадірлеуге, сүюге үйрету керекпіз.
Ал ол үшін бар мүмкіндікті: жануарларға ... ... ... мысал
арқылы көрсету, ұдайы түрде балаларды жарқын сәттермен ... ... да ... ие ... ... ... анасындай аяулы
сезіммен қарауды бастауыш сынып оқушыларына кең танымал ету – мұғалімдердің
абыройлы борыштарының бірі ... ... ...... өз ... қайталай, күресті өмір үшін күрес деп ... ... ... мен ... ... ... ... қажет. Ол үшін Елбасы қолдау көрсетіп отырған саясатын
іске ... ... ... ... жүйелі түрде жүргізу керек.
Жолдаудағы міндеттерді жүзеге асыру үшін қолданушыларға қоршаған орта
туралы білім ... ... ... сүйіспеншіліктерін оятып, табиғат сақтау
мен қорғауға тартып, бастауыш ... ... ... ... жұмыстарын жүзеге асыру керек, экология саласына арналған
басылымдарды насихаттай табиғатты қорғауға, сақтай ... ... де ... ... бірі ... ... Бұл ... мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді. Табиғат сұлулығын
сақтай білу, одан ... ала білу әр ... ... басты
көрсеткіші болу тиіс
Табиғат – халық қазынасы дей келе, оның ... ... ... ... қажет екенін бастауыш сынып оқушыларына ... ... ... міндетіміз – түсінікті қалыптастырып, бастауыш сынып
оқушыларының табиғатты қорғау ... ... ... баулу. Табиғат ананы қорғау, аялау барша жұрт үшін тіршілік
қамы, табиғи қажеттілікке жататындықтан, оқырмандарды ... ... ... ... ... ұмытпайық. Адамзат алдында тұрған
негізгі мәселелердің бірі – экология болғандықтан, қолданушылардың қоршаған
ортаны ... ... ... ... ... бағыт-бағдар
берерде олардың табиғатқа ... ... ... ... мен
тәрбиелерін жетілдіре, туған өлке табиғатын аялап, сақтауды, қастерлеуді
насихаттауда төмендегідей шараларды өткізуді ... ... ... ... етіп ... ... ... және оның сан алуан
байлықтарын барынша ұқыпты пайдалану бүкіл адамзат алдында тұрған келелі ... ... ... ... ... бейбітшілікті сақтаудың өзі, тікелей табиғат қорғау
мәселесімен өте тығыз ... ... ... ... бәрін де проблемалар еш уақытта күн ... ... ... ... ... әр ... тез ... нәтижесінде
табиғатқа орны толмас зиян келіп ... ... ... ... ... зор ... бар. ... табиғатты ластанудың шегі
бар деп айтуға болмайды. Ауа да, су да мол мөлшерде ... Ал ... ... да осы ... ... ... болса, болашақ ұрпақтардың өмір
сүруіне ... ... ... ... ... да, табиғатты қорғау
оқушылардың тек міндеті ғана емес, ... ... ... өзін ... ... ... оның ерекшеліктерін, оларды бұзбай сақтаудың
жолдарын, табиғат аясындағы өзінің жауапкершілігін білуге ... ... ... ғана бүлдіршіннен, еңкейген қарияға дейін жас кәрінің
бәрі табиғат анасымен қиянаттасуға бармай, сыйластықпен өмір сүру керек.
Адам баласы өмірінің ... және ... ... ... ... бар. Ол ... адам жоқ, онсыз адам жайлы сөз ... ... Ал ... ... ... қажетін толық өтей алу үшін, ол міндетті түрде
ештеңемен ластанып, уланбаған болуы ... Мұны біз ... ... ... ... ... да, оны ... улайтын да адам. Адам өзінің
де, ... да ... ... санасы іс-әрекет жасаса жауы бола алады.
Табиғаттың мол қазынасын ... ... ... ... адам құрайтын
қоғам.
2.2 Табиғатты аялау мен ... ... ... ұлы ... орны
Балалардың әсерлі ой-өрісін, көркемдік талғамын дамытуға зор ... ... ... шығармашылық іс-әрекеттердің дағдылар мен
қабілеттіліктер мүмкіндіктерін ашып көрсеткен ... ... ... ... ... да тәрбие мәселесінің жалпы жағдайын
анықтау, ғылыми әдістемелік негіздегі ... ... ... ... (М. Балтабаев, С. Ұзақбаева, С. Қалиев, Н. Хмель, Е. Асылханов, В.
Әлмұханбетов, Ә. ... т. б.). ... та бұл ... ... әлі де
шешімін күтіп тұрған ... ... ... ... ... жеткілікті.
Қолда бар педагогикалық тұжырымдар мен іс-тәжірибелердің мазмұнын сын
тұрғысынан талдай отырып, жас ... ... беру ... асуы ... ... ... шектеліп, балалардың
әсемдікті тану қабілеттіліктерін қалыптастыру көп ... ... ... өлең үлгілерін жаттау, ою-өрнектер салу, т. б.) ... қана ... ... ... ... әр жас ... тиіс ... білім негіздерінің мазмұнын және оның көркемдік ... ... ... айқындау педагогикалық өзекті мәселелердің
бірі. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... мақсат-міндеттерін жүзеге асыратын арнайы пән не? Әлде ... ... ... ... тәрбие жұмыстарының мазмұнын мәнге
ие етуде пайдаланатын жалпы тәрбиенің бір бөлшегі ме? Немесе, көркемдік
білім ... ... ... сәйкес игертуге бағытталған пәннің
мазмұны қандай болуы керек? Әлде бұл ... ... ... ... ... сиякты жетекші іс-әрекеттерінің аясында көмекші рөл ...... ... ... іздеу, нақты тәжірибелерге сүйеніп ... ... ... шешу төмендегідей мәселелерді:
1.Көркемдік талғамды қалыптастырудың басты құралы көркемдік білім ... ... тән ... ... мен ... ... ... дейінгі жастағы көркемдік іс-әрекеттер барысында игеруге
тиісті ... мен ... ... ... іс- әрекеттер арқылы балалардың шығармашылык ой-өрісін
дамытудың педагогикалық және ... ... ... ... ... өнер — көркемдік талғамды қалыптастырудың өзекті құралы ретінде
баланы өз халқының ... ... ... ... айшықты
туындыларынан ләззат алуға, рухани дамуына және халық талантын қастерлеуге,
сүйе білуге баулиды. Көркемдік ... ... ...... ... өнер, музыка, көркем әдебиет, ... ... ... ... ... ... ... т. б. алған әсерлерінің шығармашылық ... ... ... ... ... өз қолымен жасауға талпынысы
нәтижесінде сапалы талғамның қалыптасуына ... ... ... ... сұлулығы және табиғат құбылыстарының ерекше әсері де көркемдік
талғамды қалыптастырудың ... ... ... су, жер, ... дала, тау-тас,
бау-бақша, жыл мезгілдернің ауысу құбылысы, құстардың үні, жануарлар
дүниесінің қызығы, ... ... бала ... ... ... оны бұл ... ... сырын білуге ынтықтырады.
Балаларды ... ... мен оны өз ... ... ... ... ... бейнелеу және сәндік қолданбалы өнердің ... әрі ... ... ... ... шығармашылық
белсенділігіне, сол арқылы олардың талғам өрісінің ... зор ... өмір ... ... ... сазбалшықтан немесе пластилиннен
мүсіндеу, қиып жапсыру, табиғат материалдарын көркем өңдеу т. б. жұмыстар
кезінде тереңірек танып, ... ... ... ... ... балалары қоршаған ортадағы түрлі заттар мен құбылыстарды көркем
бейнелеу ... ... ... ... мен пішінін бояулар мен түстер
арқылы бейнелей білуге жаттыға отырып, ол дағдыларды өз ... ... ... ... ... ... жасауда пайдаланады. Түрлі
материалдардан (қағаз, картон, мата, пластилин, т. б.) ... ... ... үлгісін жасаудың жолдары мен оларды
сәндеп ... ... ... Ал, мүсіндеу арқылы заттардың,
адамдардың, құстардың, хайуанаттардың ... ... ... ... ... немесе пластилин арқылы ... ... ... ... ... пластикасының
ерекшеліктерін, күнделікті көргендерін еске түсіре отырып мүсіндей білуге,
мүсіндеу барысында тұлғалардың дене ... ... ... ... ... ... түсініктерді игеруге мүмкіндік алады.
Сәндік-қолданбалы өнер саласындағы көркемдік жұмыстар, ... ... ... арнайы сюжетті құрастыруға қажетті элементтерін, ұлттық
ою-өрнектердің қарапайым үлгілерін қию арқылы тұлға ... ... ал ... ... ... ... ... кезінде жеке
элементтердің өзара жарасымдылығын, ... ... ... фон мен ... ... түстік үйлесімділігін пайымдай
білуіне үлкен көмегін тигізеді. Қатты қағаз, мата қиындылары, фольга, т. б.
табиғи заттардан ... ... ... балалардың кеңістік ойлау
қабілетінің және пішін, көлем сұлулығын ... ... ... ... ... ... ... еңбек ету іскерліктерінің
қалыптасуына жол ашады.
Балабақша балаларын ұлттық сәндік ... тән - ... ... ... дайындау, түрлі-түсті жүндерді пайдаланып ши орату, ши тоқу, т. ... ... ... ... ... тұрмысында кең тараған,
қазіргі кезге дейін қолданылып келе ... ... ... бұйым
үлгілерімен мақсатты түрде таныстыру, бұйымдардың әсемдік нақышы туралы
балалардың өз ойын пайымдай білуге баулу, ... ... ... ... ... ... ... [2.30]
Қорыта келе айтарымыз, бала тәрбиесімен, оған жүйелі білім ... ... ... да ғалымдар болмасын табиғатты назарынан тыс
қалдырған емес. Себебі дүниеде, айнала қоршаған ... адам ... оны ... ... ... сыры мол әлем — тек ... ... жасына дейінгі балаларды табиғатты аялау мен қорғауға
тәрбиелеу жолдары
Балабақша ... адам мен ... ... қарым-қатынасты
анықтайтын табиғатты аялау мен қорғауға тәрбие беруге ... ... ... негізінен мына төмендегі міндеттер тұр.
- тәрбиеші мамандардың тәрбие беру жөніндегі білім деңгейін көтеру;
- балаларды ... ... ... ... ... әр түрлі жастағы балалар топтарындағы оқу-тәрбиелік жұмыстар;
Қоршаған ... ... ... ... саналы көз-қарасын қалыптастыру
оның бала кезінен ерте басталуы тиіс.
Баланың дүниеге келгеннен ... ... 7 жылы оны ... ... ең ... кезеңі болғандықтан оны ескерусіз ... ... ... ... сол кезеңде алған тәрбиесіне өте байланысты.
Олай болса, адамзаттың рухани және материалдық жағдайы осы ... ... ... ... ... тұрып жақсы ниеттегі, ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сұлулық
бала бойында қуаныш сияқты ең жақсы сезімдерді ... ... ... ... ... ... істеуі мен денсаулығына оң ықпалын
тигізеді. Бірақ бала мұның бәрін сезіну үшін сұлулықты өз ... ... ... ... ... ... ... ересектердің өнегесі арқылы дүниені таниды,
көруді, сезінуді, ... ... ... ... ... ... қабілетті болса бала да соғұрлым көбірек үйренеді.
Баланың өміріндегі ... ... ... ... оның болашақтағы
өміріне жағымды бағыт бере отырып, өмір бойы есінде қала-ды.
Жаңа ғасырда табиғатсыз баланы ... көз ... ... ... ... ... сабақ өтілетін бөлме ғана емес,
сонымен қатар мекеме ... ... та әсем ... ... Егер балалар
сұлулықты өмірден өз көздерімен көре ... оның ... ... ... онда олар сұлулықтың бар екеніне сенеді.
Балаларды табиғатқа ... ... ... барысында
оларды сұлулықты көріп қана қоймай, сол ... ... ... ... маңызы зор.
Балаларды өсімдіктер және жануарлар әлемімен таныстыру арқылы, оларды
күтіп-баптаудың жолдарын үйрете ... ... ... ... ... ... тірі және өлі табиғат арасында, тірі организм мен ... сүру ... ... ... ... ... балалар топтарында табиғат бұрыштары, тірі жәндіктер
бұрыштары ұйымдастырылған, олар арқылы балалар өсімдіктер мен ... ... ... ... Балаларды табиғи материалдармен жұмыс
атқарудың ... ... ... ... көп ... етуде.
Табиғатты танып, білу – балабақша оқушыларының ... ... ... ... ... ... тәрбиені бере отырып,
сонымен бірге оны қорғай, аялай білуге үйретеді.
Балабақша балаларының мәдениеттің алғашқы ... ... ... ... ... мен ... ... жолдарының алғы
шарттарын құру;
Балалардың сауығуының дамуы үшін ... ... ... құру және ... объектілерді күтіп-баптауға қолайлы ортаны іс жүзінде құру үшін іс-
шаралар ұйымдастыру;
Сабақта көркем ... ... және ... ... ойындарды, ойыншықтарды, түрлі ертегілер кейіпкерлерін жүйелі
түрде қолдану;
Тәрбиеші мамандардың ... ... мен ... ... ... ... ... үрдістің ең басты тұлғасы және ... ... ... ... ... Ол ... және арнайы
материалдармен кең көлемде таныс ... ... ... ... ... ... қолдана білуі керек.
Балаларға білім беруге бағытталған ... тыс ... ... алар орны ... Себебі, білім беру жүйесінде үйірме жұмыстары
ерекше міндеттер атқарады. Ол мынадай міндеттер:
- сабақпен салыстырғанда сыныптан тыс ... ... мен ... ... ... ... туғызады;
- оқушылардың теориялық материалдарды меңгеруге және ... ... ... бағалай алатын практикалық дағдыларын дамытуды
ұйымдастыру;
- оқушылардың ... ... түсу үшін ... ... ... сәйкес көзқарастарын іс-әрекеттерін іске асыруға мүмкіндік
жасау.
Сонымен қатар үйірме арқылы оқушылардың жұмыстарға ... ... ... ... ... орта ... қалыптастыратын экология
курсына деген құштарлығын айтуға болады.
Мектепте ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты балаларға білім беру, ... ... ... ... ортаны тікелей байланыста жүзеге
асыруда біршама жұмыстар іске асырылады.
1. Үйірме отырыстарында ... ... ... ... тікелей
байланыста жүзеге асыру.
2. Жерді тиімді пайдаланумен, оның сапасын сақтауға көңіл ... ... ... сақтауын дағдыландыру.
4. Жаңадан отырызылған балауса шыбықтарды қорғауға үйрету.
Балаларға табиғат қорғауға баулу жұмыстары ішінде мүмкіндіктерінің
өзіндік орны бар, ... ... әдет ... ... ортада іске
асырылмақ.
мүмкіндік балаларға не бермек?
Дүниетану сабағынан алған білімдерін тиянақтауға;
- табиғатқа деген сезім құштарлығын арттыруға;
- табиғатпен тікелей байланыста болу ... ... ... ... ... ... ... күтіп, баптауға, бақылаулар жүргізуге, ұқыпты қарауға
баулиды.
Балабақшадағы тәрбие бағдарламасына сәйкес балаларды табиғатпен
таныстыру ... ... ... ... білімділік және тәрбиелік
міндеттер жүзеге асырылады. Балаларды табиғатпен ... және ... алу ... ... және ... ... беру
мақсаты да ... ... ... ... ... ... жануарлар мен
өсімдіктердің болуы оларды қоршаған ортаға ұқыптылықпен қарауға, еңбекке
деген сүйіспеншілікке және ... ... ... ... ... біртіндеп тапсырылған іске жауапкершілік ... ... ... ... Д. ... «баланы табиғатпен жастай таныстыра дамыту, оның өзіндік
логикалык ойын, сөз қорының, санасының жетілуіне әсері мол ... ... ... ... ... ... баланың келешекте рухының жоғары
болуына, батыл ... ... ... ... және оны ... ... ... балалар табиғат және ондағы көптеген заттар, құбылыстар
жайлы мағлүматтардан хабардар болады. Жыл мезгілдеріне сәйкес /күз, ... жаз/ ... ... ... ... жылы жаққа ұшатыны,
тұманды, жаңбырлы күндердің көп болатыны т.б. бала түйсігінде із ... ... ... «жапырақтар сарғайып түседі» — деген ойдың пайда
болуы оларды күнделікті өмірмен тығыз байланыстырады. Себебі, ... ... ... ... ойнайтын кезі аз емес.
Бес жастағы бала жылдың төрт ... ... ... ... бере ... Бірақ, күзден кейін қыс, көктемнен кейін жаз келетінін
біледі. Сонымен ... бала ... ... ... қой-ешкі, сиыр мен жылқы
сияқты үй жануарларын, хайуанаттар әлемінен ... ит, ... ... ... мен ... ... Олар ... өзіндік ой- түйсіктері болады.
Мысалы: кірпі қыста ұйықтайды, жазда ... ... оның ... ... зат ... болса /жапырақтар, жидектер т.б./ сонымен
қоректенеді- деген ... Бес ... бала ... шындық пен
ертегідегі жағдайларды бір-бірімен шатастырады да, оларда мынадай ойлар
тууы мүмкін. Мысалы, «аю ... ... «аю ... үшін ... ... ... аюдың, кірпі, борсық т.б. ... ... ... ... мәні бар. ... табиғаттағы заттарды
бір-бірімен салыстыру, олардың бір-бірінен қандай ... бар, ... ... ... туа ... - алты ... балаларда табиғаттағы заттардың, жануарлардың,
өсімдіктердің бір-бірінен ... ... ... ... ... тұжырымдары анықтай түседі. Мысалы, "жануарлардың
пішіні, түр-түсі, сыртқы жамылғысы т.б, ... ... Бұл ... ... пен ... ... ... кірпінің терісі инелер, мысықта
тері, ал тері кірпінің бауырында ғана болады, мысықта мүлде инелер ... т.б. Бала осы ... ... пен кірпінің ерекшелігін толық
сипаттадым деп ойлайды, ал шын мәніндегі ... ... келе ... ... ... ... , ... әлемі» тақырыбын өткенде,
балаларды балабақша ... ... ... ... ... ... әр ... сай өзгеріп отыратындығын
түсіндіріп өткен жөн.
Мысалы, 5-6 жастағы балаға қыста ағаштардың ... ... ... ... ... бірақ ол ағашта қыста да тіршілік үзілмейтінін ... ... Ерте ... ... 2-3 ... ... ... суға салып
қою арқылы одан бүршік өсіп шығатынын, ... ... да өсу ... ... көздерін жеткізуге болады.
Бала өсімдікке қамкорлыққа, жануарларды ... ... ... ... ... күнделікті тікелей басшылығымен
тәрбиеленеді, сондықтан тәрбиешінің күнделікті іс-қимылын бала ... ... ... ... су ... ... т.б. /
Бұл орайда осы жастағы баланың «еңбекке» деген ... ... ... ... әр ... есінде ұстағаны жөн.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... қадағалап, мақсатын дұрыс ұғындыруы қажет. Осындай жағдайлардан
кейін бала шын көңілімен, ынтамен ... ... ... өсімдікті
суаруда, оған су өте қажет, өйткені ол сусыз өмір сүре ... және ... суды ... ... ... суды көп қажет етеді, себебі: күн
ыстық, қыста ... және ... ... ... келе ... ... болмауы үшін қуарған жапырақтарын алып тастауы керек
т.б. ақиқатты баланың есіне салып өту ... ... ... ... ... мен ... ... жұмысының бағдарламасында балаларды жылдың төрт
мезгілімен ... ... ... ... ... әр ... ерекшеліктеріне сәйкес, қайталанбас құбылыстар олардың ой-пікірін
ұштап, жетілдіріп, сыры мен ... ... ... ... ... бойынша өзгеретін сан алуан құбылыстарын білгісі келген мақсатта
балалардың ... ... ... ... Мәселен, «неге құстар күз
мезгілінде ұшып ... «Қар неге ... «Мұз ... ... ... ... ... баланың логикалық ойлау қабілетінің, сөз қорының дамуына
мүмкіндік береді.
Балабақшада тәрбиеленетін бала жыл ... ... ... әр мезгілдің өзіне тән құбылысын ерекше атап беру қабілетіне ие
болуы тиіс. ... әр ... тән ... ... барлық маусымда болуы
мүмкін, оны балаларға қалай түсіндіруге болады, ... ... ... ... де, ... да, ... де? ... Бірақ әр мезгілдің
жаңбырының өзіндік ерекшелігі бар, жаздағы жаңбыр ірі, тез жауып өтеді,
жылы; ... ... ұзақ ... ... — найзағайлы, суық, ... ... ... ... ... ... бойынша бес- алты
жасар баланың табиғатқа дұрыс көзқарасын қалыптастыру педагогикалық іс-
әрекетке байланысты, соның ... іске ... ... ... байланысты табиғи ортаның өзгеруіне толық көз
жеткізу үшін ғалымдарымыз мынадай ... ... ... де ... бір табиғи ортаға /өзен жағасына / алып
барған. Бұдан балалардың осы ... әр ... ... ... ... ... ... бойынша балаларға әр мезгілді 3-ке
бөліп / басы, ортасы, соңы/ түсіндіру немесе саяхатта ... ... көз ... ... ... әсер ... Саяхатқа бармас бұрын
тәрбиешінің жоспары болуы тиіс. Онда саяхаттың мақсаты, тәрбиелік мәні,
қандай сұрақтар ... ... ... әңгіме-жұмбақ айтуға болады, бұның
алдындағы саяхаттан қандай ерекшелігі бар, осыларды мейлінше қамту ... ... ... ... ... ... мазмұны да күрделене беруі
тиіс/. Табиғатқа серуен кезінде, түрлі дидактикалық ... ... ... ... ... ету, қызықты әңгімелер айтып беру, ... ... білу — ... бәрі ... жеке ... ... [11. ... таңда адамзат ауасын жұтып, суын ішіп ... ... ... аялау барша жұртқа тіршілік қамы, ... ... да ... ... табиғи ортамен үнемі қарым-қатынаста
болуға үйрету, олардың ұғымдарын қалыптастыру, ... ... ... ... ... тәрбие ісінің өзекті тармақтарының ... ... ... ...... ... оны ... алып
күту, табиғат жөнінде қарапайым білім бере отырып, тірі жөне ... ... ... ... ... ... Балаларға
жануарлар дүниесіндегі ғажайып құбылыстар, анасынан тірі туылғанмен,
жетілмеген, дәрменсіз, ... ... ... енелерінің қарнындағы тері
қатпарларының түзілген қалтада ... ... өсіп ... ... ... ... ... тіршілік ететін қалталы кішкентай аю, тиын,
кенгурудің суретін көрсете ... ... ... ... қиялына қанат
бітіру.
Балабақшадағы экологиялық тәрбие жұмысы, тәрбиенің ... ... ... адамгершілік, эстетикалык, еңбек тәрбиелерінің желісінде
және халыктық педагогиканың қайнар бұлағын пайдалана ... ... ... ... ... жалпылама ұғымдар нақтыланып, қалыптаса
береді. Экологиялық тәрбие жұмысына орай көрнекіліктерді қолдана отырып,
табиғат бұрышының ... ... ... ... ... ... жағымды-жағымсыз әрекеттер бейнеленген
картиналар пайдаланылғаны, ата-аналар, мен ... ... ... ... ... ... кітапхананы өлі және тірі
табиғатпен жабдықтау арқылы көрме ұйымдастырылғаны дұрыс. «Алтын ... ... ... ... т.б. ... бала ... әр педагогтің ізденімпаз әрекеті ғана болашақ табиғат жанашырын
тәрбиелей алады дей келіп, тәрбие жұмысын жүргізудің мынадай екі ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілігін оятып, ұғымын
кеңейту, оның әсемдігін нәзік сезінуге, өсімдіктер мен жануарлар дүниесін
қамқорлықка алуға баулу.
Ә. балабақшада ... ... ... ұғымды қалыптастыра отырып
қарапайым білім беріп, ... ... тірі және өлі ... жөнінде нақты және жалпылама таным-түйсік қалыптастыру. Табиғат
туралы ... ой- ... ... осы түйсіктер ... ... ... ұғындыру жөніндегі экологиялық тәрбиенің
ересектер тобына арналған жоба-бағдарламасын ұсынып отырмыз:
Бұл топтағы балаларда ортаны танудың физиологиялық механизмдері ... даму ... ... Іштей ойлау, ой түю пайда болады. Баладағы ой-
сана мен ... ... мен ... ... ... ... сипат
алады. Абстракты ойлау біршама дамиды, айналадағы орта ... ... ... ... ... ... туралы кәдімгідей түйсік таным қалыптасады.
Ол енді табиғаттың өзіне тән кейбір құбылыстары мен ... ... ... Ойын мен ... ... ұштаса жүреді. ... ... ... бұл құбылыстардың мерзімді
қайталануымен таныстырылады, ... ... ... ... ... ... ... құлшынысы, байқап- көре білуі, логикалық
ойлауы, табиғатқа ... ... ... ... ... ... туралы ұғымдары кеңейтіліп, оның ішінде күнбағысқа т.б.
өсімдіктерге тоқтала, оның күнге қарап ... ... ... ... май сығып алып, күнделікті ... ... ... олардың сондай-ақ өсуі үшін белгілі бір жағдайлар - ... ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Кейбір жануарлардың
өсіп дамуы жөнінде балалардың білімі толықтырылады, ... ... ... ... оларды азықтандырып асырайды және түйе ... ... ит ... ... ... өз ... асырайтындығы
түсіндіріледі. Балалардың жабайы хайуандар /қасқыр, аю, түлкі, қоян, кірпі/
олардың тіршілігі, қорек табу әрекеті жөніндегі ұғымдары кеңейтіледі.
Балалардың өлі ... ... ... мен ... ... өзгерістері туралы нақты түсініктерін кеңейту,
балаларға бұрыннан таныс ... ... мен ауа ... ... ... мен жануарлар тіршілігі арасындағы байланыстың ... ... ... ... ... ... ... жансыз табиғаттағы, құстардың хайуандардың өмірінде бірте-бірте
болатын өзгерістер: жапырақтардың түсуі, құстардың жылы ... ұшып ... ... ... ... балабақша егістігіндегі көкөніс жинау,
қазып алу, ауланы ... ... ... бір жерге үю) т.б. жұмыстарға
көмектесіп, пайдалы еңбекке араластырылады, әңгімелесулерде күз ... ... ... ... ... ... ... ауа-райының сипатты белгілері ағаштардың,
ормандағы құстар мен аңдардың тіршілігі туралы ... ... ... ... ... Еңбек дағдыларын қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... беру. Қар
жауып тұрған кезде балаларға қара қоңыр қағаз қиындысын беріп, оған ... ... ... оны ... ... ... ... салуды ұсыну, бала
қиялын ұштау. Қыс ... ... ... ... ... ... ерте түсуі, ай мен жұлдыздардың шығуы, ауа-райы құбылыстарына /
қардың жаууы, аяз, ... ... ... ... Қыс ... ... суықтан бал-бұл жанған балалардың ақ қар, жылтыраған көк мұзда
шана, шаңғымен сырғанап ... ... ... бейнеленген картиналар
арқылы «Қыс қызығы», «Ортақ шана» атты қимылды ойындарын ойнату. ... ... ... ... ... күреу /балалардың өз аулаларының
қарын тазалауға жәрдемдесулері. Қыс туралы картиналар, бақылаулар бойынша
әңгімелесу, қыс ... ... ... ... ... қорғай білуіне
назар аудару.
Табиғаттың көктемгі құбылыстары, олардың себептері туралы, көктемдегі
адамдардың еңбегі жайында балалардың ... ... ... ... ... ... Өлі ... өзгерістерді /күннің ұзаруын,
сеңнің жүруін, өсімдіктер ... ... мен ... бүр ... ... ... көктемгі гүлдердің гүлденуін ... іс- ... ... ... балалардың түйсіктерін
толықтыру. Құстардың ұшып келуін, ұя салып, балапандарына жем ... ... ... ұясы ... ... ... құстардың пайдасы,
оларды қорғау, қамқорлыққа алу жөнінде әңгімелесу. Мысалы, ... ... ... ... ... «ағаш дерігері» аталғаны, ал
қарлығаштың ұшуына қарап, олар шарқ ұрып ... күн ... ... ... ал шын ... ... «жұмыс істеп» құрттарды аулап жүретінін,
сондай-ақ тоқылдақ, ... ... ... ... ... ... ... «Қарлығаштың құйрығы неге айыр» атты
мультфильмді пайдалану. ... ... гүлі ... ... ... ... жұмысы бойынша суретін салғызу.
Егіс даласындағы көктемгі жұмыс, гүлзарлардағы балалар ... ... ... ... туралы дидактикалық ойындар ойнату.
Жаз мезгіліндегі күннің жарығы мен жылудың әсерінен өсімдіктердің өсіп
жетілуі жөніндегі бала ұғымы ... ... ... ... және ... мен шөптесін өсімдіктерді айыра білуге үйрету ескеріледі.
Адамдардың гүлзарлардағы, егістіктердегі ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелейді. Балалар арам
шөптерді отап, гүлдердің тұқымын жинауды үйренуі тиіс. Тәрбиеші ... ... ... ... ... ... бұлтсыз сөздерінің мағынасын
түсіндіру). Жаңбырдың жаууы ... ... ... оның ... түсіндіреді.
Тәрбиеші балаларды әдемі гүлмен, жағымды иісімен қызықтыратын шөптесін
өсімдіктермен таныстырады. ... ... ... үшін ... ... ... атауларына және олардың ерекшелігіне назар
аударған дұрыс, мысалы: жолжелкен — жол ... ... ... — басқа
шөптерге оралып, шырмалып өседі, т.б. ... ... ... ... туралы бүлдіршіндердің ой-өрісін дамытып,
толықтыру, өсімдіктерді күту, жануарларға қамқорлық жөніндегі адам ... Жаз ... ... ... ... ... туралы
түсініктерін нақтылау. Серуен, экскурсия кезінде жаздың әр кезеңінде
гүлдейтін өсімдіктердің, ... ... ... ... бақылау.
Гүлдерді жинау, шоқгүлдер тобын жасау арқылы топ бөлмелерді безендіру.
Табиғат бұрышында балалар бөлме ... ... ... ... ... ... ... құс торларын тазартады, өсімдіктер мен
жануарларды дұрыс күту мен олардың жақсы ... ... ... ... ... ... мүйісінің эстетикалық көркемдігіне
балалар назарын үнемі аударып отыру. Бұл ... ... ... мен көркем әдебиетті оқуды пайдалану арқылы әңгімелесулеріне
көп орын беріледі және табиғат ... ... өз ... табиғатын
қорғап, қамқор бола білу қасиеті бойына сініріледі.
Балабақшадағы экологиялық тәрбие жұмысының және бір ... ... ... саяды.
Адамгершілік тәрбиесінің мәнісі баланың адамдарға, айналадағы ... ... ... ... ... ... арттыруды
көздейді. Туған өлкеге сүйіспеншілікті тәрбиелеудің негізгі құралы — ұлттык
тілі, мәдениеті, көркем өнер туындылары. Бала ... ... ... ... ... ... аңыз- әңгіме, батырлар жырын тыңдау
арқылы ана тілінің құдіреттілігін сезінумен ... оны ... ... ... пен ... бар ... ән- жырға қосып, онын әдемі де сұлу
көріністерін бала санасына ән арқылы жетікізе ... ... ән- ... болмасын мейірім- шапағатқа, мәнді
мазмұнға, ұлағатты тәлім- тәрбие, ... ... ... ... да ол сезімге әсер етіп, балалардың мінез-құлқы мен адамгершілік
қасиеттерін, эстетикалық талғамын ... ... ... ... ... құпия сырларын ән арқылы жеткізумен бірге, өмір ... ... адал ... де баули білген. Оларга арнап ... ... ... ... ... ... шығарып, күнделікті бала
тәрбиесіне қолданған. Тәрбиенің осындай мол мұралары арқылы баланың сезімін
оятып, ... ... ... айнала қоршаған дүниені танытып, еңбекке
баулыған және де ... ... ... кең ... ... сан алуан
дыбыстарымен, жабайы аңардың үй жануарларының үнімен таныстырып, танымдық
қызығушылығын арттырған.
Эстетикалық тәрбие нысанасы- ... ... ... ... ... ... табиғат сұлулығын сезіне білу, сүйіне білу
қабілетін ұстарту, көзін ... ... ... ... ... Осы ... ... балаларға эстетикалық тәрбие ... ... ... ... ... ... орман, су, тау- тас, ... ... ... ... әсем ... жануарлар дүниесі олардың ... ... әсер етіп ... ... ... әсемдігі туралы түйсігін
тоғайтады. Тәрбиеші балаларды табиғат құбылыстарымен таныстырып қана
қоймай, әдемілікті түсініп, сезе ... күн ... ... ... ... құстардың сайрағанын зерделеп түсінуге баулиды. Балалардың
зейінін табиғат ... ... ... ... ... бақылатады, мұның бәрі балалардың эстетикалық сезімін оятып,
еңбектене білуге, ... ... оның ... ... ... тәрбиенің мәнісі тек баланың әсемдік атаулыны көре ... ғана ... ... бірге әрекет жасауға ынталандыру, әсемдік
атаулыны жасауға белсенді түрде қатыстыруда ... ... ... ... ... ... ... аударып, олардың әсем де епті
қимылдарын біріге отырып бақылауы шарт, мұның бәрі ... ... ... ... ... еңбек адамын құрметтеуге, табиғат әдемілігін
аялауға үйретеді. Сондай-ақ табиғат, жыл мезгілдерінің ауысуы, орман- ... ... ... адамның күнделікті еңбек әрекеті ... ... ... із ... ... ... ... әдемілікті сезініп, көре білуге баули
отырып, ... ... ... ... ғылым мен мәдениеттің
алтын қорына зор үлес ... ұлы ... ... ... ... жас ... ... ұғымын, сезімін қалыптастыруда үш
нәрсені негізге алады:
1.Баланың ішкі ынта- ықыласы, құмарлығы, табиғи қабілеті.
2.Ұстаз- тәрбиешінің шеберлігі, ар ... ... ... ... үрдісінің алатын орны. Тәрбие жұмысында барлық уақытта асқақ
мұрат, іскерлік, ұйымшылдық, құмарлык және әділетті бағалау ... ... ... ... тәрбиесінің басты нысанасы- баланы сәбилік шағынан
қарапайым еңбек дағдыларына баулу, еңбек ... ... ... ... ... тәрбиелік- білімдік жұмыс жүйесін
ұйымдастырудың амалы ретінде ... орын ... Бау- ... гүлзарларда
және табиғат мүйісінде үнемі жұмыс жасау өсімдіктер мен жануарларға ... ... ... ... ... заттарды сүюіне және
оларға ұқыпты қарауына ... ... пен ... да
адамгершілік саналарының қалыптасуына ықпал етеді. Істелген ... ... ... жете ... үшін ... ... да болмасын бір тәсілді
меңгеріп қана қоймай, оның неліктен ... ... де ... өте
маңызды. Сондықтан дәндерді себуді, көшеттерді отырғызуды, аквариумге суды
үстеп құюды және басқа да ... ... ... отырып, түсіндірулер
арқылы толықтыру қажет болады. Балаларды еңбекке үйретуде қолданылатын әдіс
түрлеріне үлкен ... ... ... өзінін еңбек үлгісімен
танысу, балаларға әртүрлі еңбек түрлерін тапсыру және олардың ... ... ... ... ... істеген жұмысына баға беруі жатады.
Еңбек тәрбиесі болашақ қоғам мүддесі үшін ... ... ... ... дамыған адам даярлау мақсатында бағытталады. ... ... ... ... ... ... Баланың жеке басының еңбекке
бейім болып өсуі оны еңбек ... ... ... ... ... ойластырылған еңбектің орны ерекше, мұндай еңбек
тәрбиесі ... бала ... ... ... ... орта жайында алғашқы
мағлұматтар алады, айналадағының бәріне қызыға қарайды, еңбекті жақсы
көруге әдеттенеді. ... ... ... ... ... пен ... ... өсімдіктер мен жануарларды күту, гүл, жеміс,
көкөністерді ... т.б. ... ... ... ... ... түрлері
балалардың білім- құмарлык, бақылағыштық, табиғатқа ... ... ... қасиеттерін жетілдіреді. Табиғат аясындағы еңбек
тәрбиесі баланың айнала қоршаған орта туралы талғамын ... ... ... ... ... ... қиялын
ұштап, ересектер еңбегін бағалауға үйретеді.
Еңбек тәрбиесін ұйымдастырудағы ... ... ... ... бала санасында еңбек туралы айшықты із ... ... ... ... қалыптастырады.
4. Халықтық тәлім-тәрбие арнасы халыктың ауыз әдебиетінен, салттарынан,
әдет-ғұрыптарынан, ырымдарынан, балалар ойындары арқылы жұрнақталған білім,
педагогикалық мағұлматтар мен ... ... ... ... ... ... жақсы көріп сүйе білуі және оған деген ... мен ... ... ... да тұла ... да ... ақ сүті
арқылы дарығанын мақтаныш сезіммен айта аламыз.
Халық даналығындағы «орман- жер ... ел ... ... ... тал ... ... үзбе», «көкті жұлма», «құмырсқаның илеуін
бұзба», «көкмайсаны таптама», т.б. ... ... бала ... ... ... ... Осылайша табиғат жайындағы өнегелі
өсиеттер, жырлар мен аңыздар қойнауындағы ... ... ... ... өте ... арна ... ... дарыны, Мағжан Жұмабаев Наурыз туралы өз ойын былай
түйіндеген екен: «...қазақтың Наурызы- дін ... ... ол ... ... ... ... игі іс ... етіп
ұйымдастыру керек. Наурыз мерекесі табиғатта ... ұлы ... күн мен ... ... тең келуімен тікелей сәйкес келеді.
Мұның өзі ерте дәуірлердің өзінде-ақ ... ... ... ... ұға ... және сол арқылы дұрыс ғылыми тұжырымдар жасай
білгендігін ... ... ... ... ... ... ... көбірек айтылатын табиғи тепе-теңдік /кейде оны экологиялық тепе-
теңдік деп те атайды/ деген пікірлермен сабақтасып жатады».
Наурыз мейрамының тойлануындағы ... тағы бір ... ... ... ортадан игілік атаулының көзін ашу. Оған көзі ... ... ... ... ... ашып, тіршілікке нәр беру, айналаға сая
боларлық ағаш отырғызу сияқты игілікті жұмыстарды ұйымдастыру ... ... ... ... және оны ... ... ... жайында қазіргі ұрпаққа өнеге боларлық асыл мұра,
даналық ұғымдар, мақал-мәтел тәрбиелік тағылымы мол аңыз-әңгімелер аз емес.
Табиғат ... ... ... ... ... ойлы ... ... беруде және болашақ ұрпақтың экологиялық ... ... ... құрал.
Қазақ халқының тәлімдік макал-мәтелдері, бұрынғы бабалардың көрген-
білген, кеңілге түйген, бастан кешкен ... ... ... ... елегінен өткен ақыл-ойының жиынтығы.
Бала тәрбиесіндегі өзіндік орны бар ерекше жанрлардың бірі — жаңылтпаш.
Ол баланың сөйлегенде кекештенбей, ... ... ... ... ... еркін игеруіне себін тигізеді, мазмұнында терең мән-мағына, үйлесімді
ой жатады.
Халық тәрбиесінде баланың ой- өрісін дамытып, ... ... ... шапшаңдыққа тәрбиелеу, зерделеу қабілетін ... ... ... ... Онда ... ... ... байланысты
ұғымдар, табиғат құбылыстары, жер әлем ... тән ... ... ... ... сол сипат-белгісі бойынша шешуі табылады.
Ғасырлар бойы санасына ... ... ... ... бірі ... ... ... сөздің негізінде айналадағы ортаға, табиғатқа,
адамгершілікке, көрегенділікке қажетті қасиеттерді уағыздап, жаман әдет, ... ... ... ... ... күні ... дейін тәрбиелік мәнін жоймаған осындай ырымдар
баланы ізгілікке, ... ... ... ... бірі ... ... Бәрі де табиғат- анадан арна тартады! [12.
52]
Қорытынды
Табиғат - адам тәрбиешісі. Адам - адам ... туып адам ... ... ... ... ролі зор. Табиғат бөлшектері: ... ... ... ... биік таулар, сағым тербеген сары ... ... ... ... ... - ... ... - күш, өнеріне шабыт,
көңіліне қанат бөреді.
Ерте замандардан бері адамзат өзінің тіршілігіне қажетті ... ... ... алып ... ... ... тоздырмай,
ортайтпай, қайта қорландырып, нәрлендіріп, молайтып отыруымыз да сондықтан.
Қазіргі кезде адам табиғат байлықтарын өз керегінше ... ... ... ... ... түріне ірі-ірі өзгерістер енгізуде. Біздің
көбіміз күнделікті тіршілікпен жүріп, өзіміздің айнала қоршаған ортаның күн
санап ... ... ... бірте-бірте табиғи кейпінен айырылып бара
жатқанын байқаймыз.
Қазіргі таңда біздің ғаламшарымызды келешекте адам өмір ... ... ... қалудың негізгі бір-ақ жолы қалды. Ол - бүкіл халыққа ... мен ... ... ... ... Соның арқасында әрбір азамат
өзі тұратын өлкенің өлі және тірі табиғатын ... - ... ... ... ... - ... көркемдігінің тапталуына саналы түрде іс
жүзінде қарсы тұруға үлес қоса алады.
Табиғат дегеніміз - бұл біздің санамыздан тыс, ... ... ... ... ... болып тұрған - болмыс, әлем, бар дүние. Адам
баласы өмірінің, материалдық және рухани тіршілігінің бір-ақ табиғи ... Ол - ... ... адам жоқ. ... адам ... сөз ... ... адам өмірінің барлық қажетін толық өтей алу үшін, ... ... ... ... уланбаған болуы тиіс.
Ғалымдардың зерттеу жұмыстары табиғат адам баласының ... ... ... ... тек таза ... ... адам баласының қолымен ластанып -
уланбағанда ғана атқара алатындығын көрсетіп отыр. өз қолымызбен ... ... ... ... - біздің сорымз. Ол бізге ... ... дерт ... мол ... ... шашып-төгетін - адам, адам-құрайтын
қоғам. Сондықтан қазір адамзат алдында ... ... ... бірі ... ... аялап, оны қорғаудың жолдарын ұтымды шешу.
Қазіргі оқыту ... ... ... ... ... басым бағыты екенін көрсетіп ... ... ... ... зор мүмкіндіктері бар, себебі биология
ғаламшардағы сирек тіршілік ... ... ... ... тірі ... қорғауға шақырады.
Туған жер - алтын бесік, сая бағым,
Тау-тасыңды, топырағыңды аялаймын.
Орманың жасыл желек, гүлді алқап,
Табиғат береріңді аямадың!
Көліңе сән ... аққу ... ... тауды бұзып,
Жан-жануар түрі мол аумағында
Тамсанамын, қараймын көзді сүзіп.
Мендегі табиғаттың бөлшегімен,
Табиғаттың берерін өлшеді кім?
Таусылмас түпсіз терең мұхит па ... кез ... ... ... ... ... сақтап, мәртебе әперейік!
Келер ұрпақ мәз болып ісімізге,
Жалғастырсын күш қосып күшімізге!
Табиғатты қорғайық, аянбайық!
Барды-жоқты пайымдап баяндайық!
Болашақта қызығын көру үшін
Қатысса деп ойлаймыз ... ... ... ... ... ... ... 27.VII – 2007ж.
Алматы.2007.
2.Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасы. «Ана
тілі». 19 ... ... ... 2015 ... ... ... ... дамыту
тұжырымдамасы. Астана, 26 желтоқсан. 2003.
4. Назарбаев Н.Ә. 2007 жылғы «Президенттің Қазақстан ... ... 2007ж. ... ... үрдісінде инновациялық әдіс-тәсілдерді пайдалану-заман
талабы. Республикалық ғылыми конференция материалдары Қаз ... ... ... ... Алматы, 2006
Қ.А.Иассауи атындағы ХҚТУ Шымкент ... ... ... Шымкент 2004.
7.Сабыров Т.А. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары. ... ... Т. ... ... мен ... қадір-қасиет. Алматы,
1990ж.
9.Савин Н.В.Педагогика., Москва, 1990.
10. М.Жұмабаев.Педагогика. "Рауан" баспасы 1993ж.
11. Мектептегі тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі. Алматы.1999ж.
12.Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... 2002ж.
13. Эстетикалық мәдениет «Қазақстан мектебі» журналы 10, 2002ж.
14.Ұзақбаева С. Тамыры терең тәрбие. Алматы. Білім. 1995ж.
15.Сухомилинский В.А. «Балаға жүрек жылуы». Алматы ... Жаңа ... ... - ... ... ... Бейнелеу өнері сабағында шығармашылықты қалыптастыру.
Алматы 2001.
18.М.Ералиева. Бастауыш сатыдағы оқу - ... ... ... 2005.
19.Ө.Танабаев. Эстетикалық тәрбиемен ұштастыру, Алматы 1999.
20.Н.Нұрмұхаметова. Эстетикалық тәрбие берудегі табиғаттың ... ... ... №11 ... ... ... ... «Бастауыш мектеп»
журналы, 1997ж. 7.
22.Ү.Мелдебекова, Т.Әлсатов. Оқушыларға эстетикалық ... ... ... ... ... Эстетикалық тәрбие туралы. Алматы 2002ж.
24.Роза Марғауина. Сазнаманың сыры мол. ... ... ... өнері белестері. Алматы 1999 ж.
26.Педагогикалық ізденіс. Алматы, "Рауан"баспасы. ... ... ... және ... ... ... М.,
1991.
28.В.Ф.Шаталов. Жаппай орта білім беру талабы. М., 1992.
29.Г.Ширашева. Оқушыларға ... ... ... М., 2001.
30.Ә.Нынанбаев, Т.Әбжанов. Ой. ... ... ... ... ашу
Саз тәрбиесі
“Табиғатпен таныстыру арқылы айнала қоршаған ортаны тануға деген
қызығушылықты ... ... ... ... түсініктерді қалыптастыру
Ойын әрекеттері
Экология
Еңбек қызметі
Мектеппен байланыс

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"резерфорд тәжірибелері. ритцтің комбинациялық принципі. бор-зоммерфольдтің квантталу ережелері. "12 бет
Драмалық шығармадағы тарихи тұлға, қазіргі қазақ комедиясы5 бет
М.Әуезов әңгімелеріндегі тарихи және көркем шындық3 бет
Тіл дыбыстары жөніндегі орныққан көзқарас7 бет
Қазақстанда табиғатты қорғау ғылым аспектілерінің орнығуы жайлы3 бет
Қазақстанда табиғатты қорғау ғылым аспектілерінің орнығуы туралы3 бет
Қазақстандағы табиғатты қорғау ісі3 бет
10 сынып оқушыларына ұлттық киім стиліндегі киім үлгісін дәстүрлі емес әдістер негізінде әзірлеуге үйрету68 бет
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне байланысты туған өлең-жырлар44 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь