Мұнай өндіретін және мұнай өңдейтін өндіріс орындары-техногенді экожүйелер

КІРІСПЕ

ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ

1.1 Мұнай өндіретін және мұнай өңдейтін өндіріс орындары.техногенді экожүйелер.
1.2 Қазақстан республикасында топырақтың мұнаймен ластануының негізгі мәселесі.
1.3 Топырақ биотасына мұнайлы ластанудың әсері.
1.4 Топырақтағы мұнай көмірсутектерінің биодеграциясына әсер ететін факторлар
1.5 Топырақтың микробиологиялық қасиеттеріне мұнаймен ластанудың әсері
1.6 М ұнаймен ластанған топырақтарды тазартудың қазіргі кездегі жағдайы.
1.7 Мұнаймен ластанған топырақтарды тазарту үшін өсімдік.фитомелиораттарды қолданудың жетістіктері

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының қарқынды дамып келе жатқан экономикасының басты факторларының бірі болып газ және мұнай өндіріс салалары саналады. Қазіргі кездегі мұнай өндіру және өңдеу технологиялары әлемдік стандарттарға бағыталғанымен, бұл үрдістерде қоршаған ортаны ластау деректері үнемі орын алатыны анық. Экологтардың пікірлері бойынша, қоршаған ортаны ластаушы заттардың ішінде мұнай мен оның өнімдері басты орындарды иемденеді. Мұнай өнімдері қоршаған ортаға өндіру, тасымалдау және өңдеу кездеріндегі технология тізбектерінде әртүрлі себептемен үнемі түсіп отырады. Сонымен қатар, бұл үрдістерде әртүрлі дәрежелердегі апаттарда жиі орын алады.
Оңтүстік Қазақстан облысы еліміздегі ең өндіріс салалары дамыған аймақ. Облыс арқылы мың шақырымға жуық «КазМұнайгаз» компаниясының магистральді мұнай құбырлары өтеді, бұл аймақтарда шикі мұнай апатының болу мүмкіншіліктері өте жоғары. Шымкент қаласында «Петро Казахстан Ойл Прадактс» (ПКОП) ірі мұнай өңдеу мекемесі орналасқан. Өндіріс технологиясына сәйкес, бұл мекемеде әр кезеңдік тізбектерден кейін шлам мен қосалқы өнімдер бөлініп шығады. Сонымен қатар, осы технологиялық тізбектерде де мұнайдың әртүрлі өнімдерімен топырақты ластау қауіпіде жоғары. Қазіргі кезде, осы аталған себептемен ластанған жер көлемі жүз гектардан асады.
Қала территориясындағы мұнай өнімдерін мол пайдаланатын мекеменің бірі – Жылу энергия орталығы (ЖЭО). Қалық саны миллионға жуық, Шымкент қаласын жылумен қамтамасыз ету үшін қажетті отын ретінде қою мазут және салярка сияқты мұнай өнімдері пайдаланылады. Сонымен қатар, қала ішінде орналасқан жанар-жағармай сату бекеттеріде мұнай өнімдерінің жеңіл түрлерімен айналадағы топырақты ластаушы факторлардың бірі болып табылады.
Мұнай өнімдері өте қауіпті экотоксиканттар қатарына жатады.
Мұнай және оның өнімдері өсімдіктерге токсикологиялық әсер ететін, негізгі техногенді факторларға жатады. Қоршаған ортаға түскен мұнай өнімдері топырақта жинақталуға қабілетті, ол олардың баяу деструктурленуімен байланысты. Мұнайдың ыдырауы нәтижесінде, түрлі органикалық ұшқыш қосылыстар түзіледі, олар атмосфералық ауаны бүлдіреді, ал мұнай шламының қалдықтары топырақтың физико-химиялық қасиеттерін нашарлатады, осыдан топырақ өсімдіктердің қалыпты өсуімен дамуына жарамсыз болады. Ластаушы факторлардың тұрақты және ұзақ мерізімді әсер етуі, өсімдіктердің түрлік құрамының өзгеруімен көрінетін, фитоценоз құрылғысының (структурасының) бұзылуына әкеледі. Мұнай өнімдерімен жоғары дәрежеде ластанған территориялар егіншілікке жарамсыз болып, пайдалы жер айналымынан шығып қалады. Мұндай территориялардың беткі қабаттары су және жел эррозияларынан қорғалмаған, антропогенді деградирленген және құлазыған жер сипатында болады [8].
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1.Минебаев В.Г. К вопросу охраны почвенного покрова в
нефтедобывающих районах. Казань, 1986, 412 с.
2.Исмаилов Н.М. Микробиологическая и ферментативная активность
нефтезагрязненных почв // Восстановление нефтезагрязненных почвенных экосистем. М., 1988, 258 с.
3.Пиковский Ю.И., Солнцева Н.П. Геохимическая трансформация
дерново-подзолистых почв под влиянием потока нефти // Техногенный Солнцева Н.И. Общие закономерности трансформации почв в регионах добычи нефти.-Восстановление нефтезагрязненных почвенных систем. М. 1988. “Наука”, С.23-42.
4.Пиковский Ю.И. Трансформация техногенных потоков нефти в
почвенных экосистемах.-Восстановление нефтезагрязненных почвенных систем.М.1988. “Наука”, С. 7-22.
5.Киреева Н.А., Юмагузина Х.А., Кузяхметов Г.Г. Рост и развитие
растений овса на почвах, загрязненных нефтью // Сельск. Биология, 1996, № 5, С. 48-54.
6.Киреева Н. А, Мифтахова А. М. Кузяхметов Г. Г. Рост и развитие
сорных растений в условиях техногенного загрязнения.//«Вестник Башкирского университета», №1, 2001 , С. 32-34.
7.Глазовская М.А. Способность окружающей среды к самоочищению //
Природа. 1979., № 3, С.15-20.
8.King D.H., Perry J.J. The origin of fatty acids in hydro-cardon-utlizing
microorganisms Mycrobacterium vaccae. Canad. J.MicrobioL, 1975. V. 21.№1.
9.Кахаткина М.И. Состав гумуса пойменных почв, загрязненных нефтью // Рациональное использование почв и почвенного покрова Западной Сибири. Томск, 1986, 245 с.
10.Абзалов Р.3. Влияние минеральных удобрений на свойства
нефтезагрязненных серых лесных почв лесостепной зоны Башкирии // Восстановление нефтезагрязненных почвенных экосистем. М., 1988, 364 с.
11.Ильинский В.В., Семяняко М.Н., Юферова С.Г., Трошина Н.Н.,
Коронелли Т.В. Азотно-фосфорные удобрения для стимуляции биодеградации нефтяных УВ в морской среде // Вестник МГУ. Сер. биол. 1991. № 2, С.54-61.
12.Исмаилов Н.М., Пиковский Ю.Ш. Биодинамика загрязненных нефтью почв // Миграция загрязняющих веществ в почвах и сопредельных средах. Л., 1985, С.211-216.
13.Тишкина Е.И., Киреева Н.А. Изменение биохимических и
микробиологических параметров нефтезагрязненных почв: Тезисы докладов 7 делегатского съезда ВО почвоведов. Ташкент, 1985. Ч. 2., 69 с.
14.Калачников И.Г. Влияние нефтяного загрязнения на экологию почв и
почвенных микроорганизмов // Экология и популяционная генетика микроорганизмов. Свердловск, 1987, С. 88-95.
15.Тишкина Е.И., Киреева Н.А. Изменение биохимических и микробиологических параметров нефтезагрязненных почв: Тезисы докладов 7 делегатского съезда ВО почвоведов. Ташкент, 1985. Ч. 2., С.129-144.
16.Никифорова Е.М. Полициклические ароматические УВ в выщелоченных черноземах и серых лесных почвах // Почвоведение.1989. № 2, С. 231-236.
17.Славнина Т.П. Влияние загрязнения нефтью и нефтепродуктами на
свойства почв // Мелиорация земель Сибири. Красноярск, 1984, С.312-340.
18.Dzienia Y.S., Westlake D.W.S. Crude oil utilization by fungi. Canad.
J.MicrobioL,1979.V.24.,р.561-564.
19.Голодяев Г.П. Биодеградация нефтепродуктов в почвах и почвогрунтах: Тезисы докладов 7 делегатского съезда ВО почвоведов. Ташкент, 1985. Ч. 2, С. 142-145.
20.Лиштвин Л.М., Зименко Т.Г. Влияние высоких доз нефтяного
загрязнения на биологическую активность дерново-подзолистых почв // Изв. АН ВССР. 1987. № 2, С. 256-259.
21.Хазиев Ф.Х. и др. Влияние нефтепродуктов на биологическую
активность почвы: Научн. докл. высш. школы. Отд. биолог, наук. 1988. № 10, С. 225-228.
21.Бочарникова Е.Д. Влияние нефтяного загрязнения на свойства серо-
бурых почв Апшерона и серых лесных почв Башкирии: Автореф. дис. ... канд. биол. наук. М., 1990, С. 123-130.
22.Керимов Ф.И. Численность азотфиксирующих микроорганизмов и
азотфиксаторов-биодеструкторов нефти в восточной части среднего и южного Каспия // Изв. АН Азерб. ССР. Сер. биол. 1985. № 4, С. 213-217.
23.Сороматин А.В. Причины и технология нефитяного загрязнения земель в зоне средней тайги Западной Сидири // Мат-лы международ. Научно-практ. Конференции «Рельеф и природопользование предгорных и низкогорных территорий». Барнаул, 2005. С. 307-309.
24.Обребко Л.А., Фролова В.А., Даршиева А.М. Экологические проблемы и утилизация отходов нефтяной промышленности : Аналитически обзор. Алматы, 2002.120 с.
25. Мансуров З.А., Органбаев Е.К., Тулеутаев Б.К. Разработка способа утилизации нефтеотходов и жорожно-строительные материалы на их основе // Нефть и газ. 2000. №1. С.67-75.
26.Исмаилов Н.М. Влияние нефтяного загрязнения на круговорот азота в почве // Микробиология. 1983. Т. 52. № 6, С. 422-426.
27.Перебитюк А.Н. и др. Метаболизм ароматических соединений в
культурах различных штаммов Azotobacter // Бюл. ВНИИСХМ. 1983. № 39, С.332-339.
        
        КІРІСПЕ
ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1. Мұнай өндіретін және мұнай өңдейтін өндіріс ... ... ... ... ... ... негізгі
мәселесі.
1.3 Топырақ биотасына мұнайлы ластанудың әсері.
1.4 Топырақтағы мұнай көмірсутектерінің биодеграциясына әсер ететін
факторлар
1.5 Топырақтың микробиологиялық қасиеттеріне мұнаймен ластанудың әсері
1.6 М ... ... ... ... ... ... ... Мұнаймен ластанған топырақтарды тазарту үшін өсімдік-фитомелиораттарды
қолданудың жетістіктері
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының қарқынды дамып келе
жатқан экономикасының басты факторларының бірі ... газ және ... ... ... ... ... ... өндіру және өңдеу технологиялары
әлемдік стандарттарға бағыталғанымен, бұл үрдістерде қоршаған ортаны ластау
деректері үнемі орын ... ... ... ... ... ... ... заттардың ішінде мұнай мен оның өнімдері басты орындарды
иемденеді. Мұнай өнімдері қоршаған ... ... ... және ... ... тізбектерінде әртүрлі себептемен үнемі түсіп
отырады. ... ... бұл ... ... ... апаттарда жиі
орын алады.
Оңтүстік Қазақстан облысы еліміздегі ең өндіріс салалары ... ... ... мың ... жуық ... ... ... құбырлары өтеді, бұл аймақтарда шикі мұнай апатының болу
мүмкіншіліктері өте жоғары. Шымкент ... ... ... ... (ПКОП) ірі мұнай өңдеу мекемесі ... ... ... бұл ... әр кезеңдік тізбектерден кейін шлам мен
қосалқы өнімдер бөлініп шығады. ... ... осы ... де ... әртүрлі өнімдерімен топырақты ластау қауіпіде
жоғары. Қазіргі кезде, осы аталған себептемен ластанған жер ... ... ... ... ... ... мол ... мекеменің
бірі – Жылу энергия орталығы (ЖЭО). Қалық саны миллионға жуық, Шымкент
қаласын жылумен ... ету үшін ... отын ... қою ... және
салярка сияқты мұнай өнімдері пайдаланылады. Сонымен қатар, қала ішінде
орналасқан ... сату ... ... өнімдерінің жеңіл
түрлерімен айналадағы топырақты ластаушы факторлардың бірі болып табылады.
Мұнай өнімдері өте қауіпті экотоксиканттар қатарына жатады.
Мұнай және оның ... ... ... әсер ... ... ... ... Қоршаған ортаға түскен ... ... ... ... ол ... ... байланысты. Мұнайдың ыдырауы нәтижесінде, түрлі
органикалық ұшқыш қосылыстар түзіледі, олар ... ... ... мұнай шламының қалдықтары топырақтың ... ... ... ... өсімдіктердің қалыпты өсуімен дамуына жарамсыз
болады. Ластаушы факторлардың тұрақты және ұзақ ... әсер ... ... ... ... көрінетін, фитоценоз құрылғысының
(структурасының) бұзылуына әкеледі. Мұнай өнімдерімен ... ... ... ... жарамсыз болып, пайдалы жер айналымынан
шығып қалады. Мұндай территориялардың беткі ... су және ... ... ... ... және ... ... болады [8].
Аридті климат жағдайында жерді тиімді ... ... өте ... ... ... ... Бұл қатынаста, жер
ресурстарын ластаушының көзін анықтау және ... ... ... ... ... ... ... маңызға ие болады.
Мұнайдың токсикологиялық әсеріне төзімді табиғи флора түрлері –
доминантты ... ... ... олар ... рекультивациялану үрдісіне
активті түрде қатысады. ... ... ... ... ... қабатын қопсыту арқылы оның су-ауа режимін жақсартады,
ол ... ... ... ... әрекетінің активтелуіне елеулі ... ... [2]. ... қатар, өсімдіктер топыраққа метаболизм өнімдерін
түрлі ... ... ... ... ... ... және
көмірсулар түрінде бөлуі де ... және ... ... ... белгілі роль атқарады [3]. ... ... ... ... ... үшін ... ... жалпы циклінде маңызы зор [4].
Біздің зерттеулеріміздің ... ... ... ... ... ... және фитоценоздардың
өздігінен қалпына келуін анықтау болды. ... ... ... ... ... қайта өңдейтін кәсіпорын «ПетроКазахстан
Ойл Продактс» (ПКОП) ЖШС-тің өнеркәсіптік зонасында жүргізілді. ... ... ... ... күңгірт және түссіз фракцияларымен
ластанған түрлі локальды (жергілікті) участкелер ... ... ... ... ... ... құрамы, доминантты түрлер,
жобалық өсімдік жабыны және оның ... ... ... өсімдіктердің
фитомассасы анықталды. Фитоценоздың түрлік құрамын және ... мол ... ... үшін ... және Быков әдістері қолданылды.
Жоғары сатыдағы өсімдіктердің түрлерін анықтау кезінде «Иллюстрированный
определитель растений Казахстана», 1969; ... ... 9 ... Фитоценоздың түрлік құрамының өзгеріс динамикасын зерттеу
2002жылдан 2007жылға дейін жүргізілді.
«ПКОП»ЖШС ... ... екі ... және ... ... қалпына келу ерекшелігін анықтауда 2002-2006
жылдар аралығында түрлер санының өзгеру динамикасы ... ... ... өнімдерінің күңгірт және түссіз фракцияларымен ластанған, ал
бақылаушы ретінде заут басқармасы маңындағы ... ... ... бақылаушы нұсқасында мұнаймен ... ... ... динамикасы анализделді, онда топырақтың
беткі қабаты сырттан әкелінген ластанбаған топырақпен алмастырылған.
Алынған анализ нәтижесінің көрсетуінше, мұнаймен ластанған ... ... ... соң, ... ... ... өсе ... ары, территорияның ұзақ оқшаулануына байланысты, топырақтың ... ... ... ... ... артады және
даминантты түрлер басымдылық көрсете бастайды. Кейбір түрлер ... ... ... Бес жыл ... ... жеке ... қалуы 2005-2006 жылдары байқалды. Бақылаушы нұсқада түр мөлшерін
анықтау жылдарында 19-дан 21-ге дейін ауытқып ... ... ... ... ... ... және ... – доминантты түрлер
саны сырттан әкелінген топырақтағы өсімдік тұқымының қорымен алдын-ала
анықталады. ... ... ... ... ... ... және ... флоралар басымдылық көрсетті.
36.Киреева Н.А, Тишкина Е.И. Ускорение биодеструкции нефтяных
загрязнений при рекультивации почв //Актуальные вопросы биотехнологии ......... Н.А. ... ... как индикаторы загрязнения
углводородами // К реакции организмов в условиях антропогенного окружения /
Межвуз. Сб.науч.тр.-Уфа, 1992.С.17-29.
38.Sextone A.J/, Atlas R.M/, Response of ... ... ... tundra soils to crude oil //Can.J.Microbiol. -1977. Vol. ... Н.А. ... ... в ... Уфа: ... 1994.-172 с.
ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
2. Мұнай өндіретін және ... ... ... ... ... саласы, әлемдік экономиканың интенсивті
дамуында негізгі ... бірі ... ... энергия тасымалдау көзі
болып саналады. Алайда, осы ... ... ... ... ... байланысты үрдістер өзімен қатар белгілі бір техногенді
жүктеме (жұмыстар( ала ... ... ... ... ... ... ластаушылардың бірі ретінде мұнай және оның өңделген өнімдері деп
есептейді. Қоршаған ортаға мұнай, оны өндіру кезінде, магистральді ... ... ... және түрлі маштабтағы апаттар нәтижесінде түседі
[1]. Қоршаған ... ... ... ... топырақта және микрорельефтің
түрлі тереңдіктерінде жинақталуға ... ... ... ... ... ... негізгі ластаушы көзінің бірі, мұнай және ... ... және ... ... кезінде түзілетін, құрамында мұнайы
бар ағын сулар. АҚШ ... ... ... ... мұндай
сулардың құрамында 23-130 мг/л мұнай өнімдері ,7,6-61 мг/л ... ... ... бойынша, ағын сулардағы мұнайдың және мұнай өнімдеренің
шектік мүмкіндік концентратциясы (ШМК) 25 мг/л құрайды. Су ... ... ... кем ... ластаушының 85-90%-нан тазаруын қамтамасыз етуі
тиіс [3].
Бұрғылау кезінде қолданылатын ... ... ... ... әкеледі. Жер бетінде ... ... ... ... ... топырақтың нағыз өнімді алғашқы қабатын
тіршілікке жарамсыз етеді. Бір ... ... ... ... ... көп емес ... орындар, автожағармай бекеттері, автобаз,
дала қосы маңдары( , алайда жыл өткен сайын ... ... арта ... бұзылған жердің әр гектары, көрші территориядағы сондай ауданға
залал тигізеді [4].
Әлемдік тәжірибеде мұнай ... және ... ... апаттар жиі болады. 1971 жылы Жапониядағы химиялық кәсіп
орында 173 апат ... ал ... 3600 апат ... [5]. 1988 ... "Пайпер Альфада" мұнай өндіру кезінде апат болып, онда 167
адам қаза болған. ... ... ... ... 1989 жылы ... ... ... 10 миллиард долларға бағаланды [6]. Рессейдің ... ... ... ... ... тек ауыл ... ... өзінде 1,2 мың гектарды құрайды [7].
Қоршаған ортаны ластаудың бір жолы, өңдеу кезінде мұнай ... оның ... ... ... ... келеді. Бұл кезде полициклды
ароматты көмірсутектер (ПАК) және ... ... -3,4 ... ... ... ... республикасында топырақтың мұнаймен ластануының негізгі
мәселесі.
Қазақстанның барлық территориясы бірнеше мұнай ... ... ... олар ... ауа ... және ... ... сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... қоршаған
ортаға әсері, топырақ және су ресурстарының шаруашылықта ... ... ... ... дәрежесімен анықталады. Мысалы, Каспий аймағы
көп мөлшерде мұнай және газ кен орнымен сипатталады, сонымен қатар ... осы ... 4,3 млн. ... аса жер ... оның ... 1,5 ... ... зона, 1,9 – азғындаған (жарамсыз( жайылым, 0,6 ... ... және 0,3 млн. га жер ... ... 1979 жылы ... ... кен орны әлемдегі ең тереңдерінің бірі.
Тенгиз мұнайы өзінің агрессивтігімен белгілі. Оның ... ... ... бар [10]. Мұндай типті мұнай металлды ... ... өте ... ... 1986 жылы ... ... ... кезінде үлкен көлемде мұнай төгілген. Осы ... жою ... ... ... ... ... түрлерді пайдалануда оларды қорғау және тепе-теңдікте
сақтау жөніндегі Халықаралық есептің» (1997ж.) ... ... ... Қазақстандағы экологиялық қауіпті аймақтардың ... ... ҚР ... ... жер ресурстары
басқармасының облыстық комитетінің мәлімдеуінше, ... ... жер ... облыс бойынша былай бөлінген (мың. га.((
Оңтүстік-Қазақстан облысының жалпы жер көлемі 11724,9 мың.га, ... ... ...... ... – 3176,9
– орман фонды – 3036,3
– өнеркәсіптік, транспорт, қорғаныс, байланыс және басқа ауылшаруашылық
емес мақсатта – 56
– аса ... ... ...... су ...... ... жерлер – 656,5
облыстан тыс қолданылатын жерлер – 0,9
басқа облдыстардың, мемлекеттердің жер игерушілері пайдалынатын жерлер –
46,2
Мемлекеттік жер кадастыры бойынша, ОҚО-да жердің ... ... ... ... ... ... ... жоқ(– 1838,8
– тұзданған (сорланған(– 2200,6
– сортаң және сортаңдау комплекстері ...... ... ... ... ... – 942,0
– тасты (защебненные( – 1017,6
– дефлированные (дефлирленген( – 3108,7.
Облыс территориясының бір бөлігін құмайт топырақ және ... жер ... (864,5 және 3019,5 ... ... жер ... шамамен 500,4
мың.га. құрайды.
Шымкент қаласының территориясында республикадағы ең ірі ... ... ... ЖШС ... ... Ойл ... ... бірнеше
ондаған гектар жерді алып жатыр, онда өндіріс қалдықтарын қайта өңдеу және
мұнаймен ластанған ... ... ... бар.
Қазіргі кезде табиғатты қорғау іс-шараларына және ... көп ... ... ... және ... ... және ... өңдеу үрдістерінің (процессов( технологтары әлемдік
стандартқа ... ... ... ... ... мәселелер ескі әдістермен шешіледі. Мұнаймен ластанған топырақ,
жақсы жағдайда болса, ... және ... ... өңделеді, жаман жағдайда
болса - өртеледі. ҚР экология Министірлігінің статистикалық ... ... ... 7-10 жылда рекультивациялық іс-шаралар, финанстық
қаржыландыру ... ... ... іс ... ... қатты (минералды бөліктер), сұйық (топырақ суы) және газ
тәрізді фазалардан құралған, ... ... ... жүйе ... Осы үш ... (құрамдастың( қатнасы, тірі ағзалардың
тіршілік ортасы ретінде топырақтың негізгі физикалық ... ... ... ... миниралды элементтерімен қатар, топырақтың
бөлінбейтін ... ... ... ... ... да тығыз
байланысты. Минералды ... ... ... құрамы және көлемі
(мөлшері( топырақтың механикалық қасиетін көрсетеді [12]. ... ... және ... - тірі ... тіршілік ортасы
ретіндегі олардың басты ... ... ... ... ... ылғалдылығы және ылғал сіңіргіштігі, жылу өткізгіштік
және термиялық режимі, сонымен қатар ... ... ... ағаш ... ... ... таралуы т.б. Қарап отырсақ, тек
топырақтың механикалық ... оған ... ... сіңу және оның
қанығу дәрежесін анықтайтын ... ... ... үшін ... газ ... ... зор. ... оттегі тірі ағзалардың тыныс алуы кезінде ... ... ... ... ... сіңіріледі де, ал СО2
қарқынды бөлінеді.
Топырақтың ... ... бірі ... ... ... ... өлі ағзалардың ыдырауы нәтижесінде түзіледі,
экскреттер құрамына кіреді. ... бір ... ... ... көп ... ... ... түседі. Органикалық заттардың
құрамы әртүрлі, оны лигнин, клетчатка, терпендер (эфир ... ... ... және т.б. ... ... ... ... ароматты
түзілістер) малекулаларының бір бөлігі ... де, ... ... ... ... ... гумус
түзіледі. Топырақтың өнімділігі оның құрамындағы гумуспен анықталады.
Гумус құрамы және басқа сипаттамалар бойынша топырақ ... ... ... ... ... ... ... ажыратады( А, В, С. А0 – жиегі орман ... ... ... (войлок( сейкес келеді, А1 – ...... ... бай), А2 – ... (органикалық заттар шайылған
жиек), В – ... жиек ... ... ... ... ... С – жиегі аналық жыныс [13].
Осылайша, топырақта биологиялық зат айналымымен қатысты, трофикалық
үрдістердің ... бойы ... ... орны бар. ... тіршілік етуге қолайлы және мүмкіндігінше тығыз ... жиек – А1 ... ... Онда тірі ... бай ... Тап осы жиек ... беттік төгілуі кезінде максималды
ластанады.
1.3 Топырақ ... ... ... ... ... жаңа экологиялық жағдай туғызады, осыдан барлық табиғи
биоценоздар қатарларының (звеньев( терең өзгеруіне немесе олардың ... ... ... ... ... ... жалпы
ерекшелігі, педобионттардың (топырақ мезо - және ... ... ... ... және әр ... шектелуімен
көрінеді. Педобионттардың түрлі топтарының ластануға ... беру ... ... емес:
- топырақ мезофаунасы жаппай өлімге ұшырайды : аппаттан соң үш күннен кейін
топырақ жәндіктерінің көп ... ... ... немесе
бақылаушының 1%-тейін құрайды. Олар үшін күшті уландырушы мұнайдың жеңіл
фракциялары болып келеді;
- қысқа уақытты ингибриленгеннен ... ... ... ... ... сан ... артуымен және активтілігінің күшейуімен
жауап береді. Ең ... бұл ... ... ... ластанбаған топырақтармен салыстырғанда олардың саны бірден
артады. Көмірсутектерді утилизатциялаудың түрлі этаптарына ... ... ... ... ... саны ... ... сәйкес және оның
кемуі топырақтағы көмірсутек концентрациясының азаюымен байланысты.
Микробиологиялық ... ... ... ... ... ... ... этапына түседі;
- топырақтағы мұнайдың ыдырау үрдісі кезінде, микроағзалардың жалпы ... ... ... бірақ мұнай тотықтырғыш бактериялар саны тағы
көп уақытқа шейін мұнайлы ластанған топырақтардағы (оңтүстік тайга ... ... ... ... ... экологиялық жағдайдың өзгеруі өсімдік ағзаларының фотосинтездеуші
белсенділігін тежейді. Ең ... бұл ... ... ... ... ... әлсіреуі және бір топты екінші топтың ығыстырып
алмастыруы немесе барлық альгофлораның жойылуы. Әсіресе балдырлардың ... ... ... және ... сулар ингибарленді (тежейді(;
- жоғарғы өсімдіктердің, көбнесе астық тұқымдастарының фотосинтездеуші
функциясы өзгереді. ... ... ... ... ... дозалы ластану (20 л/м2) кезінде өсімдіктер бір жылдан
соң да ластанған ... ... ... ... ... ... ластанған топырақтарда көптеген топырақ
ферменттерінің ... ... ... ... ... гудролазалар, протеазалар, нитроредуктазалар, дигодрогеназалар
ингибирленеді, топырақтың уреаздық және ... ... ... ... ... алуы да ... ластанудың алғашқы кезінде айқын жауап
береді, микрофлора көмірсутектің көп мөлшерімен басылған ... ... ... ... ... ... ... алу
итентенсивтігі артады [13,14].
Мұнайлы ластану ортаның физико – химиялық параметрлерін шартты түрде
өзгертеді, метоболиттік ... ... ... ... ... ... микроағзалардың түрлік мөлшері кемиді [15,16].
Сондықтан мұнаймен ... ... ... артуы, катаболиттік
активтіліктің артуы микроағзалардың сан мөлшерінің артуынан, сонымен қатар
топырақ микроағзаларының комплекстік құрылымының өзгеруінен болуы ... ... ... ... ...... топырақтардың жалпы ерекшелігі. Ол көмірсутектердің және олардың
ыдырау ... ... ... ... топырақтың ферментті
пуласының ингибирленуіне негізделген [19]. Әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... көмірсутектерге өте
сезімталдығын анықтайды, сонымен қатар микроағзалар жүйесінің ... және жеке ... ... ... ... әкеледі.
Нәтижесінде, экологиялық көзқарас бойынша, тұрақсыз қауымдастық құралады
(түзіледі( [13]. Бұл ... ... ... ... болуына
және микроағзалардың тіршілігінің негізгі ... ...... ... қайта өңдеуіне негізделуі мүмкін. Мұнайлы ластану
энергияның сыртқы көзі болып табылады, олар топырақтың ... ... ... ... және ... ... ... сонғы этапы топырақ микроағзалары ... ... ... суммарлы биомассасының және метоболиттік активтілігінің
төмендеуімен ... ... ... ... ластану топырақ микробиотасының түрлік
құрамына елеулі әсер ... ... ... ... ластануына көк – жасыл балдырлар біршама тұрақты ... ... ... Chlorophyta, Xanthophyta, Bacillariaphyta бөлімінің балдырлары
үшін мұнайдың төмен концентрациясының ... ... ... ... ... жоғары концентрациясы көпшілігіне 15 см дейінгі тереңдіктегі
барлық балдырлардың жойылуына әкелген. Көпжылдық зерттеулердің ... ... ... ормандағы шымды – күлді (дерновоподозлистный(
топырақтардың микробиоценозына мұнайлы ластанудың әсерінен, ... 22 л/м2 ... ... ұзақ ... ... ... ... – микробиоценоз құрылымының қайта қалыптасуы көрінген (байқалған(
[20,21]. Амилолиттік микробтар қауымдастығы мысалында ... ... ...... ... енгізілген сапалық
ерекшкленетін төрт мұнай концентрацясы интервалын бөліп алуға мүмкіндік
береді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ластануына сәйкес келеді [22].
Осылайша, топырқтың мұнаймен ластану ... ... ... ... ... де түрлі бағыттағы өзгерістер болады. Ластанған
территорияларда ... ... ... ре генерациялануы процесі
(үрдісі( баяу жүреді, ескеретін жағдай экожүйенің түрлі ярустарының қалпына
келу жиілігі (темп( түрліше ... ... және ... ... ... сапрофиттік жүйесі өте баяу қалыптасады, бұзылған
топырақтың пионер өсімдіктері көбнесе балдырлар болып ... ... ... көмірсутектерінің биодеграциясына әсер ететін
факторлар
Топыраққа мұнай түскеннен соң, оның тікелей деграциялану ... ... ... онда ... ... ... ... (басым( болады [23].
Топырақтағы мұнай көмірсуларының деградациялануының ... ... ... ... ... ... ... мұнай дағының
үстінгі қабатынан жазғы уақытта 15% - ке дейін мұнай булануы мүмкін, ... -ті ... ... 22%-ті керосинді, бірақ мазут компоненттерінің
тек 0,3%-тін құрайды [24], яғни, мұнай көмірсутегінің буланып ұшқыштығының
маңызы зор. Осы ... ... ... тез ... ... н-алкандар және С10 – ға дейінгі изоалкандар және топырақтан
булану арқылы жеңіл ... ... ... ... ... т.б.(. ... ... газойлды (С14–С17) және жеңіл майлардың
немесе солярлы (С18–С25) фракциялардың көмірсутектері аз буланып ұшады, ал
майлайтын ... ... ... ... және ... (С36–С60
және оданда жоғары) фракциялар іс – ... ...... ... [25]. ... ... ... жағдайдың да маңызы зор, яғни
оңтүстік аудан топырақтарында мұнай компоненттерінің абиотикалық желденіп
ұшу ... ... ... ... жүреді. Мұнай компоненттері,
топырақ бөлшектерімен түрліше әрекеттесі, топырақтың тік ... ... ... ... бойымен мұнайдың вертикальді (тік(
қозғалысы кезінде, гумусты ... ... ... жоғары қосылысты
компоненттері жинақталады, төменгі жиекке (горизонтқа( негізінен ... ... ... ... қарапайым құрылысты төменгі
молекулалы парафинді нафтенді және ароматты ... ... ... мұнай химиялық тотығады және ішін ара фотототығады. Алайда,
абиотикалық тотығудың баяу жүретінін ескеру ... ... ... көп ... бұзылуы олардың биохимиялық тотығу үрдісімен
байланысты, ал ол тек ... ... ... ... ... ... ... залалсыз (зиянсыз( қосылыстарға
трансформациялау (айналдыру( реакциясындағы негізгі биокатализоторлар болып
табылады және сондықтан тотықтандырғыш ... ... ... ... жағдай жасау мұнайдың биодеградациялау
эффектілігіне әсер ... ... ... ... ... үшін ... ... топырақтағы
минералды тұздардың концентрациясы, ылғалдылық, температура және ... ... ... болып табылады [26].
Психрофильді микроағзалар, өте баяу болса да, ... ... ... да ... ... ... ... деген мәләметтер бар [27].
Термофильді көмірсутектотықтырғыш бактериялардың ішінде қәзіргі кезде, 60°С-
ден жоғары ... ... ... ... [28], дегенмен 45°С
кезіде микроағзалар әрекеті толығымен әлсірейді және мұнай ыдырауы ... ... [29]. ... ... ... ... микроағзалардың
дамуына оптималды деп мезофильді жағдайды– 20-30°С ... ... ... ... ... ... 30-40°С [30] табылады.
Көпшілік мұнай тотықтырғыш микроағзалар ... ... ... негізгі ролге – оттегі ие болады [31].
Анаэробты жағдайда ... ... өте аз [32]. ... ... жеткілікті болуы, биодеградадция жылдамдығының лимиттелу
(шегіне жеткізу( факторы ... ... Тап ... ... ... немесе ауыр механикалық құрамды ... ... ... іс ... ... Ауадағы
оттегінің диффузиялану жылдамдығы суға қарағанда үш ретке жоғары екені
белгілі, микробты биодеградация зонасына ... ... ... ... қопсыту және тағы басқа іс-шараларды жүзеге асырудың маңызы
зор.[34]
Мұнай тотықтырушы микроағзалар ... ... ... ... белгілі.Топырақтағы су мөлшері қанығу дәрежесі ... ... ... ... ... су ... (100%) анықталады. Топырақ
зонларының бірқатарының мысалында, ылғалдылық топырақтың микробиологиялық
активтілігіне әсер ететіні және ... ... ... активтілік максимумы 7%-тен 30%- ке дейін ... ... ... мүмкіндігі анықталды [35], ол топырақтың
толық ылғалсиымдылығының немесе суармалы ылғалсиымдылығының 60% -на сәйкес
келеді. [36]. ... аз ... ... ... судың
жеткіліксіздігі, су артық болғанда, ауаның ... ... ... ... [37].
Топырақ қышқылдылығы, микроағзалардың оптимальді (барынша( дамуы дамуы
үшін, әр ... ... ... ... ... рН мәні ... ... болғанда - рН 6,0-7,5 [122], aл мицелиальды саңырауқұлақтар
және ашытқылар - ... ... ... ... ... (рН ... ... рН көрсеткіші циклдыкөмірсутектердің деградадциясы кезінде лимиттеуші
болатынын, атап көрсетеді . Сонымен ... екі ... ... рН
өзгерісі мұнай биодеградадциясына елеулі ықпал етпейді деген ... ... және ... ... жағдайлары болған кезде, табиғи
ортада мұнай өнімдерінің биодеградадциялануын лимиттеуші негізгі фактор
минералды ... ... ... ... ... ... ... микроағзалардың көмірсутектерді көбірек интенсивті қабылдауының
активті өсу үрдісінде орны ... ... [40]. ... ... ... ... ... өсуі шектеледі, және
микроағзалардың көмірсутектерді пайдалануы тек «тіршілік әрекетін ... ... ... ... ... ... микроағзалардың өсүін
қамтамасыз ететін қоректік элементтер ішінде негізгілері азот пен ... ... ... М.В. Гусев және соавторлары [41] ең ... ... ... ... ... ... және ... аз мөлшерде
болуы дизельді отынның ыдырауына әсер етпейтінін көрсетті және тек азоттың
424 мг/л және ... 178 мг/л ... (10 және 28 ... ... ... оның ... стимуляциясы байқалған.
Басқа мәліметтер бойынша, ... ... ... дұрысында
биодеградациялану жылдамдығын 5-10 есе арттырады.
Аммонидің және фосфаттың, қоректік ... ... ... ... өте төмен (500-1000мг/л аммони және ... ... ал ... жағдайына қарай авторлар азоттың түрлі дозаларын
(мөлшерін) ұсынады және бірдей пікір жоқ. ... ... ... [39] 600кг/га ұсынады, ал басқалары [40] гектарына 1,5 тоннадан
артық. Көптеген ... ... ... қатынас ретінде С:N=9:1
келтіреді, диапозонында көмірсутек ... ... 10% ... ~ 75% ... және 1 га ... 0-20 см ... 3 ... бар екені белгілі. Осыдан, 0,1% концентрациялы ... ... алып ... есеп ... азотты 225 кг/га енгізу керек екні
белгілі, ал 10% мұнай дозасында 20 тонна/га алынады. Екінші ... ... өзі ... ... ... ... ... және
микробтоксикантты қасиет көрсететіні белгілі [44].
Топырақтағы мұнай көмірсутектерінің ыдырауын стимульдеуші азоттың
оптимилды ... ... ... ... ... дейін жауапсыз.
Көптеген авторлар азотты аммонилы ... ... ... ... азот ... ... ... рН – ты қышқылдыққа қарай
өзгертеді және ол мұнайдың ыдырау үрдісін ингибирлеуі мүмкін.
Фосфорлы ... көзі ... ... ... ... ... (мысалы, моноаммонийфосфатта, монокалийфосфаттар, аммофос(. Мұнайдың
микроағзалармен активті деструкциялануы үшін қажетті фосфор мөлшері жөнінде
де бірдей ... жоқ. ... ... ... ... ... басқалары мұнайлы ластанған топыраққа ластану дәрежесіне
тәуелсіз 50 мг/кг қосуды ұсынады [53]. ...... ... бұл ... ... ... биогенді элементтердің қажетті мөлшерін
өсімдіктер сіңірсе, қалдықтарын – ризосфералы микроағзалар сіңіреді.
Мұнай тотықтырушы ... ... ... ... ... мырыштың, мыстың, ... ... ... өте аз болады және оларға сұраныс ... ... ... ... ... көмірсутектерінің
деградациялану үрдісі көптеген факторларға байланысты. Бұл ... ... ... даму жағдайларын оптимизатциялау
кезінде мүмкін болады.
1.5 ... ... ... ... ... әсері
Мұнай өндірудің және қайта өңдеудің жиілігінің артуы, мұнаймен
ластанған ... ... ... жетілдірудің өзектілігін
арттырды. Рекультивациялаудың биологиялық ... ... ... ... ол ... ... және ... негізделген. Мұнаймен ластанған жүйелерді биорекультивациялау
әдістерін ... ... ... сол ... ... ... қажет. Бұл байланыста, топырақтың сопротрофты
микробиоталарын зерттеу және эффективті пайдалану мүмкіндігі аса ... [54]. ... ... ... ластануына топырақ
микробиотасының жауап беру реакциясы берілген ... ... ... оқымыстылар зеттеуінде субстрат құраушыларына микоағзалар
бірлестігінің спецификалық реакциясы көрсетілген. Глюкоза немесе ... ... ... ... бар ... ... құрылады, олардың одан әрі ... осы ... ... ... ... қатар эксперимент кезінде
концентрация тиімділігін бақылау қиынға соғады, сондықтан ерімейтін өсімдік
текті полимирлерді пайдалану қолайлы. Целлюлоза ... ... тез ... және ... оны ... оңай ... ... иницитрленген микробтар бірлестігінің биомассасы аз болады
және салыстырмалы түрде түрлік құрамы кедей, ол ... ... ... ... активтендіретін ерекше қасиетке ие, олардың кей ... ... ... ... ... ортада кездеспейтін, тыныштық күйдегі
(споралар, цисталар) және аралас ортадағы ... ... көп ... ... белгілі: жоғарғы өсімдіктердің
сыртынан, аңдардың ішегінен және т.б. Бұл ... ... іс ... ... (функционирование( жағдайы болмаса да, бірақ олар
қоректік ортада кездесетін ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты бұл ... ... ... роль тіке ... ... ... ластану әсерін анықтауда елеулі қиындықтар кең ауқымды
кеңістік– уақыт вариабельдікке ... ... ... ... ... ... ... топырақ нұсқасында микробиологиялық үрдістің
табиғи (жаратылыс( данамикасы есебінде түрлі топтардағы ... ... ... ... ... [58,59,60].
Микробтық бірлестікке сипаттама берілгенде, активті функционерленетін
топта көп кездесетін микроағзалар популяциясына ... ... ... ... ... ... жиі және сирек кездесетін
ағзалар. Осы жеткіліктілік шкаласын пайдаланып, жақсы ... ... ... белгілі. Түрлі топырақтар бірлестігінде
доминирлеуші ағзалар салыстырмалы түрде көп ... ... ... ... ... ... да әр түрлі болады.
Топырақ бетінде крахмалдың едәуір ... ... ... ... және ... ... бойынша
токсикалогиялық активтілігі анықталады. Топырақтағы микробты биомассаны
микроскопиялық немадотар мен кенелердің таңдап пайдалануын, ... ... ... ... ... тест ... тұқымдары
өскіндерінің әлсіреуін тіркейді (фиксируют( [61]. ... ... ... ... ... ... ... әсерінен топырақ микроағзаларының сопротрофты
топтарында жүретін өзгерістердің сапасын бағалауда ... ... ... ... топырақ микроағзаларының сопротрофты
бірлестігінде байқалатын өзгерістер заңдылықтары, ... ... ... ... ... ... бірлестігін қолданып,
анықталады. Алғашында лабораториялық эксперименттерде, поллютанттарды
дозасын арттырып ... ... ... ... микробиотасы
жағдайының өзгеру тендентциясын анықтайды. Ластаушылардың ... өте аз ... ... ... ... ... Кез ... минимальды концентрациясы үшін, бақылаушымен салыстырғанда
топырақтың микробты бірлестігінде ешқандай өзгерістің ... ... ... табылады. Осы кезде биотикалық бірлестіктердің градиетті
анализдері бойынша жұмыстарды дамытуда [63], зерттеу нәтижелерін ... ... ... ... диограмма пайдаланылады, оның бір
осьінде ластанушы концентрациясы, ал ...... ... және сандық сипаттары кескінделеді. Лабороториялық ... ... ... ... ... және ... ... ластанған немесе толық ... ... ... ... нұсқаларды зерттеп, тексереді.
Ластану дәрежесіне топырақ биотасының реакциясын ... ... ... ... ... ... табиғатына
тәуелсіз, техногенді жүктеменің артуына жауап ретінде төрт адаптивті
зоналар түзілетіні байқалатынын ... [64]. ... зона ... ... ... активті функционерленген өзгекрістерінің
белгілі бір жиынтығымен көрінетін, зерттеліп жатқан агенттің ... ... ... ... ... ... ... зона
техногенді жүктеменің белгілі бір деңгейіне сәйкес келеді. Бұл ... ... ... бір ... ... ол ластаушы
концентрациясының әсер ету ... ... ... ... ... деңгейін сипаттайтын гомеостаз зонасы, әрекеттегі агент
концентрациясының диапазонын қоршап алады (басып алады(, онда топырақтағы
микроағзалардың активті ... ... ... ... ... ... өзгеріссіз болады. Есеңгіреу (стресс( зонасы,
концентрация ... ... ... ... ... ... онда
бірлестік құрамы өзгермейді, ал түрлердің сандық ... ... ... ол ... ... бойынша бірлестікте
покуляцияның қайта бөлінуінен көрінеді.
Резистенттік зона ... ... ... ... онда ... ... ... азаяды және топырақтағы активті
функционерлеуші микроағзалар құрамы ... ... ... ... ... ... ... жетіледі.Техногенді жүктеменің
аппатты деңгейімен сипатталатын топырақтың микробты ... ... ... ... ... микроағзалардың дамуы және өсуі
толықтай басылумен ерекшеленеді. Өзгерістің мұндай ... ... ... ... ... шыдамдылық қорын толығымен түгескеннің
(тауысқанның( және мұндай жағдайда микроағзалардың ... ... ... ... ... ... деңгейінің индикациясы үшін
микробиологиялық әдістің көрсеткіштері біншама сәйкес ... ... ... ... ... түрлері топырақта қалады және
активті әрекет етеді. Бұл кезде ... ... ... ... ... ... түрлерінің тікелей байланысын растау және
экспериментті анықтау, индентификациялау, ол гемеостоз зонасын ... ... ... тең ... дозада ластаушыны ... ... ... ... ... анықтауға
негізделген. Ластаушының тап осындай дозасын енгізудің негізі, ол есеңгіреу
(стресс( зонасының дозасына ... ... ... тән ... ... ... аз болатындығында. Сондықтан берілген поллютантпен
ластанбаған топыраққа көрсетілген (аз ... ... ... микроб
бірлестігін гомеостаз зонасынан (стресс( есеңгіреу зонасына ауыстыра ... ... ... ... ... қосымша байытқанда
доминанттар алмаспаса, онда сәйкесінше олардың қайта бөлінуі одан ... ... ... ... микроағзалар
бірлестігінің құрылу ерекшелігін анықтаудың және олардың сыртқы ортаның
белгілі факторларының әсерінен ... ... ... ... ... индикациялық әдістерін дайындаудың маңызы зор.
1.6 М ұнаймен ластанған топырақтарды тазартудың қазіргі ... ... ... ... ... абиотикалық, сондай–ақ биотикалық
факторлар әсерінен жүреді. Алайда, бұл үрдіс өте баяу ... ... ... ... ... және қолдану қажет. Бұл әдістердің негізгі
мақсаты – мұнай өнімдерін деструкциялау үрдісін ... ... бар ... екі ... ... ... ... топырақтың ластанған қабатын қырып алу және арнайы жабдықталған
орынға жеткізу, онда сәйкесінше мұнаймен ластануды тазарту үшін қайта ... ... ... ... топырақты тікелей ластаған жерінде қалпына
келтіру.
1. ... ... ... ... ... алып ... өңдеу
әдістерінде, экскавациялауға және ... ... көп ... ... ... ластаған территорияны
тазарту салыстырмалы тез, ластаушының жер асты суларына және ... ... ... ... Ластанған жерді арнайы
жабықталған орындарға апарғанда, онда оның ұзақ ... ... ... ... ... ... қосымша шығын келтірмейді [62,65]. 1,6 га –
дан қалындығы 15 см қабатты ... алу, ... 30 000 АҚШ ... атап өту ... [66]. Бұл әдіс ... ... бірақ елеулі
кемшіліктері бар: ластаушы қырып алынған топырақта қалады және жер асты
суларының ластануына қауіп ... ... ... ... болашақта
арнайы өңделмейінше пайдалануға болмайды; свалка ретінде пайдаланылатын
аудандар шектеулі( ... ең ... ... ... ... ... ... биологиялық тазарту технологиясы
бағытына ұқсас, технология бойынша тазарту мүмкін [67,68]. Көмірсулармен,
майлармен, ... және ... ... ... ... ... (смесительде( сумен жуылып, активті бактериялды культураны,
биологиялық ыдырайтын эмульгаторды, қажетті қоректік компонеттерді қосу
арқылы ... ... ... жолымен тазартылады. Жуылған ... ... ... ... ... істейтін
биореактордан және химиялық қауыз (жапалақ( түзетін – ... ... ... 1 ... ... тазалау құны 175 неміс маркасын [69]
құрайды, ... ... 5 м2 ... 15 ... ... ... бұл кезде экскавациялауға жұмсалған шығын есептелмейді.
Әдістің ... ... көп ... және ... ... соң ... қажеттілігі.
Жер астына өткізбейтін пленка немесе құм төселген арнайы бөлінген
территория участкесінде ластанған ... ... ... ... ... осы ... ... және қалыпты егістік жер
(пашня( ретінде өңделеді. Бұл кезде, ... ... және ... ... ала дайындалған [70] мұнайтотықтырғыш микроағзалардың
концентрациялы дозасын, ... ... ... ... 1 га, ... 15 см ... ... экскавациялау құны
10–15 мың АҚШ долларын құрайды, сонымен қатар бактериялық ... ... іс ... ... ... ... жерді компостирлеуді қолданады, бұл кезде жерді шым
сияқты түрлі толықтырмалармен, ... ... ... ... да,
биототығу зонасына (жиегіне( оттегінің жеткізілуін және ... ... ... ... [71,72]. Бұл ... атап ... 3 ... қолданылады, тыңайтқышқа қатысты, ... ... ... ... ... ... ... аэрациялау қолданылады,
ол сонымен қатар температураның реттелуін қамтамасыз етеді.
Кейбір жағдайларда биоқалпына келтірудің анаэробты жолы 3 және 4 ... ... ол ... ... қиын компоненттермен ластанған
топырақты қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... қоса ... әдісін пайдалану тиімді. Кейбір ластану
түрлері үшін қалпына келтірудің аэробты және ... ... ... ... ... ... топырақтарды экскаватциялаудан
тұратын және оларды арнайы бөлінген орындарда тазрту биоремедиация әдісінің
бірқатар елеулі артықшылығы бар ... ... ... ... ... және оның біршама жоғары дәрежесін қамтамасыз
етеді, бақылау сапасын және ... ... ... қаржының көп
жұмсалуымен және шаруашылық айналымынан ... жер ... ... ... ... ластанған топырақты тікелей сол жерде немесе in situ
қалпына келтіру әдісі ... ... ... ... жоюда актуальді,
сонымен қатар ластанған топырақты алып кету экономикалық жағынан тиімсіз,
мысалы, мұнаймен ластанған жерді, ... ... ... ... жинақтаушыларда рекультивациялау кезінде ылғал өткізгіштігі төмен.
Ластанған жерді биологиялық қалпына ... ... ... ... өнімдері және рекультивациялау іс-шаралары кезінде, сумен
қамту көзіне әсерін тигізбеу мақсатында гидрогиологиялық ... ... ... ... ... тиіс [72]. ... келу in ... өзінде жүретін, деградациялану үрдісінің табиғи стимуляциясына
негізделген.
Әдебиеттегі мәліметтерге сүйене отырып, ... ... ... келу ... интенсифтігін (жиілігін( екі негізгі әдіспен жүзеге
асыруға болады(
1) ластанған топырақ ... ... ... ... ... ластанған топыраққа арнайы таңдап алынған активті көмірсутек
тотықтырғыш микроағзаларды енгізу.
Бірінші тәсіл бойынша ... ... ... ... ... нәтижеге жетеді, яғни мұнайдың және мұнайөнімдерінің
биодеградациялану ... ... Осы ... кең ... ... ... мұнаймен ... ... ... ... ... Бұл әдіспен
интенсификациялануға мына ... ... ... ... қоректік элементтерді енгізу: азотты, фосфорлы және
калийлі [43,73]; азотты ... ... ... ... ... ... тыңайтқыштар дайындалуда, мысалы, күкіртпен жабылған мочевина
[75], құрамында олеофильді ... және ... бар [76] ... Inipol EAP 22, олар баяу ... ... ... эффективті
(тиімді(. Мұндай препараттарды қолдану, Арктика жағдайында да биодеградация
жылдамдығын арттырады.
2. Қоректік ... ... ... ... қышқылдығын
корректирлейтін реагенттер енгізіледі. Топырақ рН-ы ... ... ... мүмкін, әсіресе қышқыл реакциялы ... ... ... ... ... ... да, мұнайдың
токсикалогиялық заттарының қозғалысын тежейді [78]. Н.П. Солнцева [79],
мұнаймен ластанудың ... ... ақ ... және сортаң топырақтарға
айналған, шымды-күлді топырақтарды ... ... ... үшін ... Бұл ... су бар ... кальций натриді ығыстырып шығарады және
натрий ... ... ол ... ... және осының нәтижесінде
топырақтың техногенді міндетті сілтілігі төмендейді.
3. ... ... ... ... ... болу үшін
топырақты жыртады, қопсытады және дискілейді [55,80]. Мұнаймен ластанған
территорияны ... ... ... біраз уақыт өткеннен соң жүргізуді
ұсынады, бұл уақыт аралығында мұнай ... ... [81]. ... ... ластанған топырақтарды вентиляциялау ... үшін ... ... ... ... ауа буын, ауа (О2) ... ... ... үрлеу. Кейде ол үшін ластанған топырақтарды сутек
асқын тотығының ... ... ... ... су ... тиімділігін сақтау үшін, топырақ суға батып
кетпейтіндей жер асты ... ... ... ... ... ... ... оның құрғап кетуін болдырмау, сонымен қатар ылғалдылықтың
қажетті ... ... үшін ... ... ... [83].
5. Кәріз және жер асты суларын бұру және оларды аэротеккаларда немесе
биотоғандарда тазарту. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... үрдісінің интенсификациясы
үшін суару және оның келесі биологиялық тазаруы кезінде ПАВ пайдалану болып
табылады [84].
6. Биологиялық қалпына келу ... болу үшін ... ... ... ... сондықтан рекультивациялауды жылдың жылы мезгілінде жүргізу
ұсынылады.Климаттық жағдайлары суық болып келетін ... ... қара ... пленкамен [85] жауып қою ... бу ... ... ұсынылады [86]. Мұндай топырақтарға сонымен қатар
көмірсутектотықтандырғыш микроағзалардың психрофильді ... ... [87]. ... ... және суық ... ... қажетті
температура режимін ұстап тұру өте қиын екені белгілі және көп ... ... ... ... көмірсутектер метоболизмінің
біріккен интенсификациясы үшін, түрлі органикалық заттарды енгізу: тамақ,
өнеркәсіп және ауыл ... ... ... ... және ... қалдықтарды биоактиваторлар
ретінде ластанған топырақ микрофлорасына пайдалану оң ... ... ... ... ... интенсификациялау әдісінің
екінші тобына, өнеркәсіптік биопрепараттар түрінде ... ... ... ... ... ... ... мол препараттар жиынтығы пайдалануға ұсынылады. Ресейде олардың
ішінде көбінесе белгілісі ... [90], ... [91], ... ... [93] және ... ... келеді. Сонымен қатар шетелдік
аналогтары да белгілі "Hydrobac" [94], "Noggies"[95], "Biocrack" [96] ... ... - ... ... таза ... ... жоғары активті штамдары, арнайы
техналогиялық ... ... ... ... одан соң ... және ... жағдайда кептіреді. ... ... ... ... үшін 1г ... және ... үшін 1г-да 109 жасушаға жетеді. Кейде сұйық
биопрепараттар қолданылады, бірақ ... ... ... ... ... ... болады (1 айға дейін), құрғақ препараттарды 1 жылға
дейін ... ... ... ... ластануының ыдырауы үшін, ресей
оқымыстылары полифункционалды комплексті микробты ... ... ... негізі жаңа микробты тыңайтқыш Бамил және топырақтан бөліп алынған
және теңестірілген ... жаңа ... ... ... ... ... ... әдіс препарат
активтілігін 1 жылға дейін ... ... ... ... органоминералды қоспа «Бамил» мен бірге қолдану 50 күн ішінде
топырақтағы ластану концентрациясын 2-3 мг/кг ... ... ... ол 96% ... ... сонымен қатар топырақтың агрохимиялық
құрамын қалпына ... ... ... ... ... ценоздар
көмегімен түрлі күрделілік деңгейінде аса ластанған топырақтарды тазарту
тәсілдерін және техналогисын жасау үшін ... ААҚ - ... ... региондарын ауыр ... ... ... ... ... ... топырақты тазарту технологиясы жасалған еді. Бұл
кезде мұнай өнімдерінің жоғары концентрациясын деструкциялау үшін ... ... ... ... культура
жасушасын пайдалану аса тиімді болды, онда қоректік орта ... ... ... ... ... ... ... жағдайында мұнаймен ластанған жерлерді қалпына келтіру
үшін ... ... ... ... микроағзаларды
пайдалану кезінде екі модификацияда бакреиальды препарат дайындалды: тірі
жасушалардың суспензиясы – ... ... ... ... ... ... үшін) және органикалық ...... (15% - тен ... ... ... сонымен қатар батпақтанған және тығыз топырақты рекультивациялау
үшін) [97]. Зерттеулер барысында, тундра топырақтарының ... ... ... ... ... ... және дайындалған
препараттың тиімділігін төмендетіні анықталды, осыған байланысты Қиыр
Солтүстік жағдайында ... ... ... ... ... ... индивидуальды әдіс
қажет. Мұнайдың сапалық ... ... ала ... ... ... препараттарды пайдалану аса тиімді екені белгіленді.
Топырақты және суды мұнайдан, кейбір бұрғылау ... ... ... ... ... ... ластануды және Башкорстандағы НПС ... ... ... жою үшін ... ... Fusarium sp. №56 бөлініп алынды және идентифицирленді [98].
Rhodococcus erythropolis 1339Д және Fusarium sp. №59 ... ... және суда ... ... ... ... erythropolis АС-1339Д, Bacсillius.subtilis 1742Д [99] и Ps. putida BKM
1301 штамдарынан тұратын микроағзалар ... ... ... ... үшін ... ... «Родотрин» биопрепаратына
өнеркәсіптік – тәжірибелік зерттеулер жүргізілген.
Ресей ғалымдары жасаған синтетикалық полимерлі тасмалдаушы, ... ... ... вазопрон, «Олеоворин» биопрепаратын
иммобилизациялайтын әдіс парафиндердің, ... ... ... отын ... ... ететінін көрсетті [100]. Зертеулер
нәтижесінде «Олеоворин» ... ... ... ... ... ағын ... биологиялық тазарту үрдісінің
математикалық моделі ұсынылды, судағы мұнай ... ... ... ... ... ... анықтау әдісінде,
биопрепараттың мұнайтотықтырғыш микроағзалардың биомасасының арту моделінің
кинетиакалық ... ... ... ... заттардан және
мұнай өнімдерінен ағын суларды алдын ала тазартудың ... ... ... ... ... (құрылғысы( жасалған.
Башкириядағы мұнай – химиялық кәсіп орында ... және ағын ... ... ... ... ... ластаушының сапалық құрамына қатысты болады, ХПК
көрсеткіші ... ... ... ... ... ... емес [101].
Биотоғандардағы ағын суларды алдын ала тазарту өткір ... ... ... мұндай суда дафнияның тіршілігі 90 - 100%
сақталады. Сонда да, ... ... ... ... ... ағын ... ... биотест жүргізілгенде (30 тәулік) улағыштық көрсетеді. Ұсынылған
критерилер (шарттар( анализінің ... ... ... ... ААҚ – ның биалогиялық ... ... ... ... ... ... ағыны болып келетін,
"Уфаоргинтез" ААҚ-ның химиялық ластанған және ... ... 79,5 – ... ... ағын ... аса ... болатыны
анықталды. Микроағзалар үшін тасмалдаушы ретінде АБД маркалы активті көмір
қолданылған кезде алдын ала тазарту тиімділігі, ХПК ... - 72%, ... - 76%, ... бойынша - 94%, өлшенген заттар бойынша - 82%
және фенолмен - 90,5% ... ... ... ... ... 4" биопрепаратын қолдану арқылы "НУНПЗ" ААҚ-да шлам ... және ... ... ... үшін ... ... ... зеттеулер, мұнай және мұнайөнімдерінің эмульсиялық ... ... ... 54 - 89%-ке ... ... ... 95,0 - 99,5 % ... мөлшерінде компонентті
табиғи түзіліс және 0,05-5,0 % ... ... ... бар
адсорбент белгілі. Компонентті түзіліс ретінде шым немесе оның сапропелмен
қоспасы қолданылады, ал ... ...... қышқылдардың екі
валетті металл тұздары қолданылады. Ашылған жаңалық экологиялық ... ... ... береді. Мұнаймен ластанған топырақтарды
тазартудың физико – химиялық ... ... ... ... ... ... ... алмастырылуымен жүзеге
асырылады. Қажет болған жағдайда тазартылған жер өртеледі. Топырақ ... ... ... ... ... ... жұқа ... болып жайылады және
жаңбыр тәрізді ыстық жұмыс сұйықтығымен әсер ... ... ... етіп төсеу үшін вибрациялық елек ... ал ... ... ... ... ... салынған, шешілетін
тұндырғышта жиналған тұнба материалы ретінде алынады. Жұмысшы ... ... ... алу, ... ... өте биік ... ... көру
әйнегімен және патрубканың кіргізу каналының деңгейін ... ... ... ... ыдыста жүргізіледі.. ... ... ... ... ... және ... өндірістерде ағын суларды тазарту үшін,
минеральды жүктеу арқылы сүзу (фильтрациялау), ... ... ... ... және оны ... ... мұнай өнімдеріне қанықққан соң
бірнеше рет 200-700°С температурада өртеп немесе ... ... ... әдісін ұсынады. Топырақты мұнайдан, газ
конденсатынан, ... ... ... ... ... ... онда
тазартылатын участкедегі топыраққа орталық және ... ... ... олардың арасында кернеу градиентін ... ... ... ... ластамайтын сұйық-тасмалдаушы
беріледі, оны ... ... ... ... ... ... ... топырақтан көмірсутекті ығыстырып
шығарады және оларды шеткі электродтардан алып тастайды.Сұйық-тасмалдаушы
ретінде кавитация әсерімен алынған рН 9-ға тең ... ... ... ... рН 5,5 болатын су қолданылады. Мұнай және газ кен орындарын
өңдеу кезінде қабаттардан алынатын суды да ... ... ... ...... ... ... және
электродтардағы кернеу градиентін төмендету ... ... ... ... ... топырақтарды тазарту үшін Arthrobacter sp. МИА-74
штаммы ұсынылады, ол ... және ... азот бар ... ... ... көміртегінің жалғыз көзі болғанда, штамм ... ... ... топырақты және т.б ластанған беткі ... ... ... және ... мен ... ... утилизациялаудың жоғары
жылдамдылығымен сипатталады. Arthrobacter sp. ... ... жаңа ... ... ол ... ... көзі мұнай болған ортада жақсы өседі,
мұнайдың ауыр фракциясын аса активті сіңіреді. Штамм патогенді ... ... ... ... ... жоғары жылдамдығымен сипатталады.
Архангельск облысының ... ... ... Pseudomonas
alcaligenes В-1 бактерияларының жаңа штаммы белгілі болды. Штамм ВКПМ В-
7529 N мен ... Бұл ... ... мазутты, керосинді,
нафталинді, ... ... ... ... 5-ші күні-ақ 20-30°С-да утилизирлейді. ... ауыр ... Mn, Pb Zn, Mo, Fe, Ni, Cr ... ... ... ... кең диапазонында тиімді жүзеге асырады.
Москва облысының мұнаймен ластанған топырақтарынан бактериялардың жаңа
штаммы Pseudomonas putida ... ... ... ВКПМ ... Бұл ... ... мазутты, керосинді, нафталинді,
тетрадеканды, ... ... ... 20-30° С
температурада бесінші күні-ақ ... ... ауыр ... Mn, Pb, Zn, Mo, Fe, Cu, Ni, Cr, Hg ... Бұл ... мұнай мен мұнай өнімдерін утилизациялауда тиімділігі басым
болады (77% ке дейін). Осыған ұқсас Pseudomonas alcaligenes E7 ... ВКПМ ... ... Бұл ... ... мазутты, керосинді,
нафталинді, пентадеканды, тетрадеканды, гексадеценді, ... 20-30° С ... 5-ші ... ... Штамм фенолға,
сонымен қатар ауыр металлдар иондарына: Mn, Pb, Zn, Mo, Fe, Cr, Hg төзімді.
Бұл ... ... ... мен ... өнімдерін утилизациялаудағы
тиімділігі болып табылады (85%-ке дейін).
"Достық" мұнай құбырының ... жаңа ... species MFN, ... депанирленген бактериялар штаммы бөліп алынды. Бұл ... ... ... нафталинді, тетрадеканды, пентадеканды,
гексадеценді, фенилдеканды, бензин және ... ... ... ... ... ... газдарын көміртегінің жалғыз көзі ретінде утилизирлейді. Үрдіс
температураның кең ... ... 5-ші ... мұнай өнімдері 75-
95%-ке утилизирленеді. Штамм ауыр металлдар иондарына ... Mn, Ni, ... Cr, Cu, Fe, Pb, ... ... ... және суды ... үшін ... sp.
OC-1 бактериялар штаммдары ұсынылады,ол мұнаймен ластанған ... ... ... институтында ВКПМ-ге Ас—1556 ... ... ... биомассаның өнімділігі (2-3)·1010 кл/мл,
құрайды, мұнайлы Раймонд ортасындағы ... ... 5-ші ... 101-1010 көбейтілуімен көрінеді.
Штаммдардың әсерімен өңделмеген мұнайдың биоградациялану дәрежесі 30 ... 98-99% ... ... ... ... ... кеңінен
қолданылады. Осылайша мұнайдың апаттық төгілуі кезінде биорекультивациялық
қолдану үшін N 56, Fusarium sp ... жаңа ... ... утилизациялаудың жылдамдығының артуымен және бұрғылау ерітіндісінің
органикалық қоспаларының биотрансформациялау дәрежесімен сипатталады [102].
Мұнай және мұнай ... ... ... ... ... ... ластаушылар болып табылатынын ескерсек, зерттеулердің бірқатары
түрлі микроағзалардың токсономикалық ... ... ... арналған, осылай топырақты және суды мұнай мен мұнай өнімдерінен
тазалаудың биохимиялық бір ... ... putida ГНПО ... ... ГНПО ... Bacillus subtilis ГНПО ПЭ-В-7 штамдары
негізіндегі компазицияның және минералды комплексті тыңайтқышты – аммоний
дигидрофосфаты және калий хлориді, құрамы мынадай: ... ... ... ... putida ГНПО ... Bacillus subtilis ГНПО ПЭ-В-7
– 107-108 кл/мл, бактериялар штамы, аммоний дигидрофосфаты – ... ... ... ... кг/м, 1,0м3 – ке ... су қолданылады, оны
0,25-0,5 дм3/м2 мөлшерінде бүркеді және ... орта ... ... [103] Жерге бүркер алдында оны қайталап 5-8 см
тереңдікте қопсытады. Бұл әдіс суда және ... ... мен ... ... олардың құрамы мен химиялық құрылысына қарамай жылдам
және толық бұзылуына мүмкіндік береді. Мұнай мен ... ... ... ... ... белгілі [104]. Биопрепарат, аэробты
мұнайтотықтырғыш ... ... ... ... ... Аэробты мұнайтотықтырғыш бактериялар құрамын
Pseudomonas putida ПИ К0 -1, Pseudomonas ... ... ... ПИ Ку -1 ... бактериялары бар штаммдар консорциумы және
,frnthbzkfhls Pseudomonas fluorescens ПИ ЛБХ-3, Pseudomonas putida ПИ ЛБХ-
3, ... species ПИ ... ... ... ... ... ... төмендегідей мас. % -тік ... ... putida ПИ К0 -1 1-10, ... ... ПИ-896 1-
10, Micrococcus species ПИ Ку -1 1-10, ... ... ПИ ЛБХ-3 ... ... putida ПИ ЛБХ-8 1-10, Xanthomonas species ПИ ЛБХ-7 1-10,
минералды қоспалар: азот көзі 0,25-0,75, фосфордың көзі ... ... ... ... температураның және орта рН кең
диапозонында да ... ... ... мен ... өнімдерінің ластанған суды және
топырақты тазалау үшін ... ... oxydans Ac-1838D ... putida B-2443 ... ... дайындады. Ол мұнай
көмірсутектерін ортаның рН-ның кең диапозонында утилизирлеуге қабілетті.
Жаңалықтың ... ... рН 8,9 ... 93 ... биохимиялық
деструкция дәрежесі 87.4 % -ке жетуінде [105]. Қиыр Шығыстың Оңтүстік
зонасы жиегіндегі ... ... ... ... ... консорциум бөлінді. Консорциумның тотықтырғыш
активтілігі, тотығудың соңғы өнімі 30 тәулікте 2041 мг ... ... ... ... ... ... ... ортада
өсу қабілеттілігі, сонымен ... ... мен ... өнімдерін жылдам
тотықтыруы боып келеді. Бұл оны ... ... ... ... ... жер топырағын және суды ... ... ... ... ... және ... өнімдерін ыдырататын бактериялық препаратты
жұмысқа дайындау әдісі белгілі [107], онда ыдыста ... ... орта ... ... ретінде, бактериалды препаратпен
деградирленетін мұнай өнімі енгізеді. Дайындалған ... ... ... ... ... барлық көлемі бойынша араластыра
отырып, үрлеме ауа ағысымен аэрирлейді. Жаңалықты іске асыру, бактериальді
препараттың ... ... ... жұмыс ерітіндісін даярлау
уақытын қысқартуға мүмкіндік ... ... ... ... кәсіпорындық культивирлеу әдісі дайындалды, ол қоректік
ортаға құрамында (1,3-3,0)х1015-18 ... ... ... ... ... ... суспензиясын енгізуден құралады,
мынадай құрамдағы қоректік орта пайдаланылады кг/м3:
Аммоний дигидрофосфаты 2,1 ... ... ... су 1 м3 -ке ... орта ... 1:1 штамм суспензиясы, оған 1,3-1,7 кг/м3,
мөлшерінде тазартылмаған мұнай қосады, ... ... және ... ... ... ... штаммдар консорциумын
бастапқы титрге жеткенше 1,5-2,0мм көпіршіктері бар диспергирленетін сұйық
«қайнау қабатын» түзетін ... ... ... ауа ... Әдіс ... ... немесе штаммдар консорциумын белгілі
әдістермен салыстырғанда қысқа уақыт ... ... ... береді
және оның өзіндік құнын төмендетеді [108].
Монокультураларды немесе табиғи жағдайдағы композицияларды пайдалану
арқылы мұнай өнімдерін биодеградациялау кезіндегі ... ... ... ... ... ... ... қаралатын,
спонтанды және енгізілген микрофлоралардың тіршілік әрекеті үшін оптимальді
жағдайларды ... ... ... ... әдіс ... мұнай және мұнай
өнімдерімен ластанған топыраққа шым енізеді, оны алдын ... азот ... бар ... қоспалар енгізумен активтендіреді , және ондағы
көмірсутектотықтырғыш микроағзалар санын арттыру үшін мозофильді режимде 3-
7 ... бойы ... ... ... ... әрекетіне
қажетті микроэлементтер шымның өзінде болады. ... шым ... ... ... етеді және мұнай
деструкциясының жоғары ... ... ... ... ... ... тасмалдаушы болад [108]. Балама ретінде,
топырақты микроағзалары бар ... ... ... ... қолдануға болады. Алдын ала, төгілген мұнай және мұнай ... ... ... ... ... ... алады.
Бөлініп алынған микроағзаларды культуральды ... ... ... ... ... ... ... микроағзалардың концентрациясына, мұнай мен мұнай өнімдерін толық
ыдырату үшін жеткілікті мөлшерде ... ... ... ... ... Бұл ... қолдану, бөліп алу және кептіру стадияларын
қолданбай-ақ алынған микроағзалардың активтілігі есебінен мұнай және мұнай
өнімдерін ... ... ... ... мүмкіндік береді
[65,82,109]. Ресей ғалымдары, ... ... ... ... ... қолдануды ұсынады. Үрдісті ... ... ... ... ал ... ... метанды өнімімен. Үрдіс 38 °С ... ... ... ... ... ... соң, ... мұнайдан толығымен
тазартылады және топырақтың ... ... ... байытылады
[109]. ... ... ... ... ... коммерциялық ұсыныстардың таңдауы көп екенін көрсетеді. Бұл
салада ... ... ... Ресей федерациясы ғалымдарына тиеді.
Осылайша, мысалы, ... мен ... ... ... территорияларды
тазарту үшін, Mycobacterium flavescens ЕХ-91, Pseudomonas putida-9,
Acinetobacter sp. , ... ... ... ... су ... ... «Экойл» препараттарының
серияларын пайдалануды ... ... ... ... «Экойл» бірқатар ерекшеліктерге ие: биоэмульгирлеуші және
мұнай тотықтырғыштық активтілікке ие, ... тез- және баяу ... ... ол ... ... тез ... қамтамасыз етеді,
құраушы бактериялар 4-100С температурада да ... ... ... ... ... ластанған территорияларды тазарту үшін
пайдалануға болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... онда мұнай құбырының аппатты жарылуы нәтижесінде,
мұнаймен ластанған су қоймасы тазаланды. Су қоймасы ... ... ... ... ... Екі ... соң су қоймасының
ласталуы 0,06%-ті құрады. Запорожск АЭС-ның ... ағын ... ... ... ... 1,2х1010 кл/г концентрацияда
енгізген. Биофильтрдің эксплуатациялау ... 3 ай ... ... ... ... олардың бастапқы
концентрациясына тәуелсіз болды және 90-94% ... ... ... ... ... басқа мазутты, дизельді отынды, керосинді 10-
280С темепературада тиімді утилизирлейтінін ... ... ауыр ... ... ... және ... ... (продуцент – штамм Pseudomonas putida-36) бактериальды
препаратын қолданып балластты ... ... ... мұнай өнімдерін деградациялауға зерттеулер жүргізілді.
Құрылғылардың өткізетін суларында ... ... ... 30-100 ... ... ... қатар, препаратты қолдану кезінде су аэрациясы
елеулі артады, ол өз ... ... ... теңізге құйатын
аудандарда, теңіз суларын мұнай өнімдерінен табиғи өздігінен тазаруын
жылдамдатады [111]. ... ... ... ... Орта Обь ... ... ... пайдалану мүмкіндігі зерттелді.
[98,4,112]. Бакпрепараттың сулы ... ... ... 0,1 ... ... Бір мезгілде 0,1 г/м2 дозада ... ... ... 2,5 ... ... ... есеп, тәжірибелік учаскіде
мұнай өнімдерінің концентрациясы 40%-ке, ал осы ... ... ... 17% ... көрсетті. Мұнай және мұнай өнімдерімен ластанған топырақты
тазарту үшін «Noggies» препараты ... [113], ол ... ... ... ... ... ... аралас
культурасынан құралған. Ол топырақта мазутты, дизельді отынды, бензинді,
керосинді, түрлі фенолдарды және ... ... ... көбік түрінде енгізіледі, ол мұнай өнімдерімен ластанған жербетіне
микроағзаларды жеткізуші қызметін атқарады және бір ... ... ... және ... көзі ... ... [114] мұнаймен ластанған топырақтарды тазартуға ... ... ... ол ... ... бұзылуына
бейімделген бактериялар штаммының қоспаларынан құралған. Препаратты ПАВ-пен
ластанған топыраққа енгізген соң, ... ... ... ылғалды күйінде
ұстаған. 35 күннен кейін топырақтағы ... ... 66%-ке ... және
келесі айдың соңында, өңделгеннен кейін ол ауыл ... ... ... болған. Жүргізілген іс-шаралардың құны 16 мың ... ол 175 мың ... ... ... жер қабатын қырып алып
тастап, жаңасымен алмастыратын жұмыстарға жұмсалатын жұмыс шығынынан ... ... және дала ... ... ... ... ... тазарту үшін тәжірибелер жүргізілген
[114].Бұл препарат ... ... оны ... компонент, жаратылысы
биологиялық ПАВ және адсорбент құрайды. ... ... ... ... ... ... ... түрінде ластанған
учаскелерді суғару, қойыртпақ түрінде ... және ... ... ... ... қатар енгізу. Топырақты биокөбік түріндегі «Лестанмен»
өңдеу кезінде, көмірсутектерді ... ... ... көрсететін нәтижелер алынды. 35 ... ... ... 89%-ке жетті, ол бақылаушы тәжірибе нәтижесінен 43% артық
болған. Препаратты қойыртпақ түрінде пайдаланғанда тазарту ... ... ... ... ... ... пайдалану мүмкіндігі дала жағдайында
жүргізілді. Топырақты аэрирлеу және оның ... ... ... ... қопсытып және суғарып тұрды. Нәтижелердің көрсетуінше,
48 тәулік ішінде топырақтың тазару дәрежесі 73 %-ке ... Бұл ... ... ... орта жағдайларының өзгерістеріне және эксперименттік
температураларға төзімділігі жоғары болып шықты.
Пономарева соавторлармен бірге [115] мұнаймен ластанған топырақтарды
биоремидациялау үшін ... ... және ... пероксидін
пайдалануды ұсынады. Биопрепарат құрғақ, құм тәрізді өнім, ол мұнаймен
ластанған топырақтан ... ... ... алынған, ол үш
аэробты микроағзалардан тұрады, оның екеуі Arthrobacter туысының өкілдері
және біреуі ... varians. ... ... ... бақылаудағы биоутилизациялану және биотрансформациялану
үрдісі, тазартылатын топырақта ... ... ... ... ... ластанбаған таза топырақ құрамындағы
заттарға ұқсас сәйкесиендірді. Кальций ... ... ... ... ... ... мұнай
көмірсутектерінің биодекструкциясын және топырақ тазартуын елеулі арттырды.
Беткі қабатты ... ... 81 ... 88,6% ... ал осы ... тек
препаратты ғана қолданған кезде тазару ... сол ... ... ... ... ... районының мұнай құбырлары басқармасы
территориясындағы ... ... ... ... ... мұнайдың аппаттық төгілуінен ... ... ... ... ... АС-1339Д
және биоқосымшадан тұратын, «Родотрин» биопрепараты. [85,116] ... ... Бұл ... ... және ... өнімдерінің бастапқы
мөлшері 3,9-5,3%-ті құрайды. Ластанған учаскелерді биопрепаратпен (оның
жұмыс титрі 104-105 кг/мл) ... ... 30 ... соң ... мұнай мөлшері 3,935 г/100г ... ... ... ... ... ... биодеструкциялану дәрежесі 67,6% құрады, ал
өңделгеннен кейін 40 ... ... ... ... деструкциялану
дәрежесі өте жоғары болды және 79,7% құрады.
Топыраққа төгілген мұнайды ... ... үшін ... биопрепараттары қолданылады [117]. «МИКРОЗИМтм» ПетроТрит»
биопрепараты-көмірсутектотықтырғыш микроағзалардың және натуральды (табиғи)
ферменттердің концентрациялы ... ол ... ... ... ... 12 ... тұрады: родококкалар, бацилалар,
атеробактериялар, микрококкалар, кандидалар, сонымен қатар биопрепарат
құрамында ... ... ПАВ және ... ... ... ... ... арқасында биопрепарат мұнай көмірсутектерін ... ... ... ие, ... мұнайдың жеңіл және ауыр
фракцияларын энергияның ... көзі ... ... есебінен,
көмірсутектотықтырғыш микроағзалар мұнай ... СО2, ... ... ... тікелей мұнаймен ластанған жерлерде
зерттеудің көрсетуінше ластанған объектіні ... ... 24 ... ... ... ... бөлінуі ластаушының биодеструкциялау үрдісінің брлық жүру
уақытында болады. Биопрепаратты енгізгеннен соң 3-4 күннен кейін ... ... ... ... қабыршағында судың үстінгі жағында қызғылт
қоңыр түс ... ол ... ... ... ... активті
жүріп жатқанының белгісі, биопрепараттың көмірсутекті максимальды ... ... ... негізгі өңдеуден кейін 1 ай бойы 60% құрайды.
Нақты жағдайда ... ... ... ... ортаның физико-
химиялық өлшемдеріне және ластаушының ... ... ... Мұнай көмірсуларының биопрепаратпен максимальды бұзылуы негізгі
өңдеуден соң 3 ... 5 айға ... ... және 1-2 ... өңделеді.
Биопрепарат мұнайдың жеңіл және ауыр фракцияларын тиімді ыдыратады, ... ... ... ... ... ... тіршілік
әрекетін сақтайды. Биопрепарат шығыны, массасы 1 тонна ... ... 10-15 кг ... Тазарту технологиясы бір негізгі және ... ... ... ... ... ... ... талап етілмейді
-биогендердің концентрациясын енгізу қажет.
Топырақты мұнай өнімдерінен ... үшін ... ... ГНПО ... ... ... ГНПО ... subtillis ГНПО ПЭ-Р-7 композициясы және минералды ... ... және ... ... ... [118].
Композицияның жұмысшы титрі 107-108 кл/мл-ден кем емес құрайды. Зерттеу
жұмыстары ... ... ... ... ГНПО ПЭ ... ... Топырақты алдын-ала 5-8 см тереңдікте тырмалап қопсытқан,
содан соң ... ... ... ... арқылы өңдеген.
Нәтижесінде мұнай көмірсутектерінің мұнай ... ... ... ... ... тәуелсіз тез әрі толығымен, яғни 100% ыдырайтыны
көрінді.
Мурыгина В.П. ... ... [119] ... және ... ... үшін «Родер» биопрепаратын ұсынады. Тиімділігі жоғары
биопрепарат «Родер» тек R-диссоцанттар штаммдары ... ruber ВКМ ... Д және ... ... ВКМ ... негізінде жасалған
құрамында теңіз тұзы көп болатын ... ... ... ... ... ... ... және тұздылықтың (0,05-10%)
(ортаның оптимальды тұздылығы 3-5% және температураның 18-350С) (оптимальды
температура 25-270С) кең диапозонында мұнай көмірсутектерін ... ... ... ... ... ластанудан тазаруы 81%-ке
жетті, табиғи жағдайда бір сезонда жерді 65%-ке жеткен, ал су бетінде мұнай
ластаушысы 99% ... ... [120] ... тасымалдаушыдан және деструктор
–микроағзалардан тұрады, олар тасымалдаушы порасына иммобилизденген ... ... ... ... ... ... ретінде көбіктенген шыны
тектес, құрамы өзгермелі метафосфат ... ал ... ... микроағзалар штаммдары қолданылады. Тазалау әдісі,
тазаланатын беткі қабатқа сорбент ... одан соң ... ... ... ол ... ... ... метафосфат
тасымалдаушысынан тұрады, онда микроағзалар штаммдары ластану түріне қарай
таңдап ... ... ... ... ... ... ... үрдісін елеулі жеңілдетуге мүмкіндік береді, сонымен қатар,
мұнай және ... ... ... жоғары биологиялық
активтілік есебінен аса тиімді тазалауға қол жеткізуге мүмкіндік ... ... ... акционерлік қоғамы мұнаймен ластанған
топырақты ... үшін ... ... оның құрамына ... ... ... ... туысының
бактериялық культурасы және ... ... азот және ... ... қорек кіреді. Онда бактериялық культура және биогенді ... ... (шым ... ... ... тасымалдаушысы - гидрофобизирленген шым тезек ... ... ... табылады, осының есебінен мұнай қабыршағы
бұзылады және ауа жеткілікті ... ол ... ... ... активтейді. Биогенді қорек компоненттерінде азот және ... ... ... өте ... өсуді және бактериялық жасушлардың
тотықтырғыш активтілігін қамтамасыз етеді. Бұл мұнаймен ... ... ... ... ету және биопрепараттың
қолдану сферасының кеңейуіне мүмкіндік береді.
Қазақстан зерттеушілерінің мұнайтотықтырғыш микроағзалардың активті
штаммдарын бөліп ... ... ... жерді және суды тазартудың жаңа
биотехнологиясын енгізу және ... ... ... ... ... байланысты еңбектері белгілі.
Томск ғалымдарының, мұнаймен ластанған ... ... ... ... үшін ... композициясын пайдаланудың
жетістіктері көрсетілген [127]. Шым, беттік қабатының кеңдігіне және КТМ
болуына байланысты, ... ... ... ... олардың
деструкторы бола алады. Шымның мұнайға қатысты сыйымдылық көлемі ... ... және ... ... үшін 8-10, ал төменгілері үшін 6-
8 г мұнай мүлде құрғақ шым затынан 1 г-не топырақ көрсеткішінен ... ... 4-5 есе ... ... ... ... және оның жеке
фракцияларының көрсетуінше, көмірсутек тотықтырғыш микрофлоралардың жалпы
сан мөлшерінен ... ... ... ... ... КТМ ... тәжірибенің 13-18 тәулігінде байқалады және ... ... ... азотты-фосфорлы қорек енгізу қажет. Мұнайдың микробты
деструкциялануы жалғасуы үшін ... ... C:N:P ... сақтау керек. Алайда, азотты-фосфорлы қоректі 20-сыншы тәулікте
қосымша енгізсе, микроағзалар ... және ... ... ... әсер ... ол ... биототығудың бірінші
стадиясының ( сатысының) аяқталғанымен түсіндіріледі және ... тек ... ... ... ... ... ... үрдісінен мұнайда болған өзгерістер.
|Этаптар |Құраушы ... ... ... |Бастапқыдан |Фракциялар ... ... ... ... % | ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... |100 ... |
| | ... | |
| | ... | |
| | ... |18,7 |
| | ... | |
| | ... |12,5 |
| | ... |5,0 |
|1 (10 ... |59 ... |35,3 |
| | ... |8,9 |
| | ... |9,8 |
| | ... |4,8 ... (20 ... |50 ... |15,1 |
| | ... |5,7 |
| | ... |9,8 |
| | ... |20,0 ... (30 ... |28 ... |6,1 |
| | ... |6,6 |
| | ... |6,0 |
| | ... |9,0 ... жеке ... жасалған нұсқаларда, фракцияланбаған
мұнай жағдайындағы сияқты 1 ай өткенде қалдық ... ... ... ... полициклонафтенді қосылыстар үшін аса үлкен
дәрежеде кемиді. Тұтас алғанда, жүргізілген ... ... ... ... ... ... топырақтардың биологиялық
активтілігін арттыруда қолданудың перспективтілігі туралы қорытынды
жасалды.
Патенттік ... ... ... ... ... микроағзалар негізінде биопрепараттар алуда ғана
емес, сонымен қатар мұнай және ... ... ... ... ... биоремидиациялаудың түрлі әдістерін дайындауда да артықшылыққа ... ... ... ... ... үшін ... тыңайтқыштар, микробты биомасса немесе
өсімдіктер биомассасын-сидераттар ... ... ... Коронелланың
соавторламен бірге ... ... ... Е-15 ... культурасының сулы суспензиясымен
5-10г/м2 мөлшерінде қосымша 115 г/м2 ... ... ... ... ... болады. Е.И. Базенко соавторларымен бірге, топырақты
оны ... ... ... ... ... 5-10% ... ... (сыра ашытқысы) енгізу арқылы өңдеп, жерді тереңірек ... ... ... шөптерді егу арқылы қалпына келтіруді ұсынады.
Топырақтың мұнайлы ... ... үшін ... фильтроперлит және шым, ал қосымша әк, нитрилодиметифосфонды қышқылды
және өңделген бұрғылау сұйықтығын қолдануға ... ... ... тағы ... ... ретінде:
Mycobacterium ВНИИСХМ 375А бактериялар культурасын 15х106 кл/г мөлшерінде,
минералды ... ... ... ... Rhodocоссus sp:
Rhodocоссus maris, Rh. ... ... ... ... ... немесе мынадай түрлік ... ... ... ... М. Lactis: ... ... Candida ... және Acinetobacter oleovorium sub sp.
paraphinicum, Aspergillus niger, ... ... ... ... және ... ... ... енгізеді.
Көмірсутектотықтырғыш микроағзаларға тән негізгі қасиеті, ... ... ... ... ... көзі ретінде сіңіру
қабілетінің болуы [128-131].
Көмірсутектерді пайдаланатын микроағзалар табиғатта кең ... ... атам ... ... ... ... және 24
микроскопиялық саңырауқұлақтардың туысы сипатталған, олардың ... ... ... ... ... ... Олардың құрамында бактериялар (Achromobacter, Аcinetobacter,
Alcaligenes, ... ... ... ... ... ... Escherichia, Flavobacter,
Methanobacterim, Micrococcus, ... ... ... Brevidobacterium, Sarcina, Serratia, Spirillum, Vibrio,
Thiobacillus), актиномицеттер (Streptomyces, ... ... ... ... Mucor, Fusarium, Trichoderma),
ашытқылар (Candida, Endomyces, Rodotorulo, Torulopsis, Trichosporon,
Debaryomyces, ... ... ... [97-133].
Топырақ - көмірсутекті пайдаланатын Mycobacterium, ... Bacillus ... ... және басқа туыстарына
жататын бактерияларды бөліп алуға аса қолайлы субстрат ... ... ... ... ... топырақтары көмірсутек
тотықтырғыш артробактерияларға өте бай. ... ... ... (қаратопырақ, каштан топырақ) ... ... сан ... көп ... олар органикалық заттарға кедей
топырақтарда-биіктаулы құмды және таулы жыныстарда ... ... ... бактериялары арктикалық тундра зоналарының барлық топырақ
типтерінде кездескен. Бұл микроағзалары топырақ бактерияларының ... ... ... 60%-ке ... ... ... 90%-ке ... Көмірсутектотықтырғыш родококктар топырақтардың барлық типтерінде
дерлік ендік, сондай-ақ ... ... да ... ... ... ... ... және топырақтарда доминант
болады. Мұнай әбден сіңген топырақтардан спора түзуші бактериялар Bacillus
subtilis, B. brevis, B. сoagulans ... ... ... ашытқылар ( рр.
Candida, Rhodotorula, Rhodosporidium және тағы басқа) ... ... Г. ... ... ... ыдырауында аштқылардың рөлі күмән
туғызбайды, сондай-ақ Г. Готтшалктың [135] мәліметінше Bacillus subtilis
көмірсутектерде өсуге ... ... ... Украинаның мұнайлы кен
орындары ... ... ... ... ... ... ... туысының түрлерінен құралған: ... ... Ps. ... Ps. putida, Ps. ... ... ... ... қорек көзі ретінде өзіндік қатаң қатынасқа
ие болады [136]. ... ... ... топырағынан Pseudomonas,
Nocardia, Flavobacterium туыстарының ... және Candida ... ... ... [137]. Мұнай құбырындағы апат нәтижесінде
мұнаймен ластанған Нигерия ... ... ... ... ... ... ... алды, олар мұнай көмірсутектерін
активті утилизирлейді [138].
Әдебиеттерде тек ... ... ... ... ... ... келтірілген. Prototheсa zorfi балдырлары
өңделмеген ... ... ... ... ... н- және ... және ароматты көмірсутектерге қатысты активтілігі ... [139]. ... ... ... ... 24 түрі ,-k3y3g
алынды, сондай-ақ көк-жасыл балдырлар көптүрлілігі және биомассасы ... ... ... ... ... ... және түрі ... мұнай көмірсутектерін
утилизирлейтін микроағзлар топтары бар. ... ... ... тар шеңберіне ғана тән көмірсутектерді қолдануды, ерекше
қасиет ретінде ... ... ... тотықтырғыш микроағзалар
көміртектің басқа көздерінде қолданады: көмірсулар, спирттер, қант, ... және ... ... ... [123, 141].
Көмірсутектерді микробиологиялық тасымалдаудың барлық реакциялары
тотықтырғыш, сондықтан олар ... ... өте ... ... ... ... ... маңызын толық
қарастырған, ол өте ... емес және ... ... ... ... ... ... ластанған топырақтарды жоғарғы ... ... және оның ... ... анықталмаған.
Топырақта көмірсутектерді деструкциялауда абиотикалық факторлардың және
микроағзалардың рөлінің біріншілігін мойындай отырып, ... ... ... ... ... ... болмайды. Жалпы
алғанда ластанған топырақтарды рекультивациялауды күрелі жүйелі, ұзақ
уақытқа ... ... ... ... ... Жоғарғы сатыдағы
өсімдіктер микроағзаларға қарағанда, күшті техногенді ... ... ... ... ... ... біріншілік рөлі елеулі.
Рекультивацияның келесі этаптарында өсімдік өте ... рөл ... ... ... ... ... ... келтіру технологиясында маңызы зор. Шөптердің ремедиациялық әрекеті
жер асты және жер беті биомассаларын қалыптастыру және жинақтау ... ... ... құру ... ... ... ... (структурасын) ауа және су режимін жақсартады. ... ... ... ... режимге елеулі әсер етеді.
Өсімдіктің тамыр ... ... ... газ-ауа режимін
қалыптастырады. Өсімдіктер топырақтан түрлі заттарды сіңіреді, органикалық
заттарды ... ... амин ... ... ... емес (су, ... тұздар және қышқылдар). Тамырмен заттардың
сіңірілуінің негізінде түрлі механизмдер ... ... ... ... ... (ионды «насосты» және басқа АТФ-ке қатысты
механизмдер), катализдеуші өткізгіштік және тағы ... ... ... ғана ... жеке элементтерді де қажет етеді. Кальций жетіспеген
жағдайда меристемалар қатты ... ал ... ... ... ... немесе темір жетіспеген ... ... ... ... заттарды сіңіріп қана қоймайды, сонымен қатар тамыр жүйесі
маңында қоректік заттарды органикалық қышқылдарды көмірсуларды және ... СО2 бөлу ... ... ... ... заттар өсімдіктердің зат алмасу
процесіне әсер етеді. Минералды қоректенудің өзгеру ... ... ... ... ... ... ... Минералды
қоректену жағдайын өзгерте отырып тек зат аламасуға ғана ... ... ... ... соңын ішінде оның тамыр жүейсінің
қалыптасуына әсер етеміз. Өсімдіктердің минералды ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдай
жасауға болады [144].
Сібір зерттеушілері өсімдіктер фитомөлшеріндегі фенолдық құрамы мен
олардың ... ... ... байланысты анықтаған.
Фенолдық қосылыстар өсімдіктер ... кең ... ... зор. ... ... өсімдіктерде көптеген процестер жүреді: өсу,
даму, био- және абиотикалық ... ... және тағы ... ... ерекше бір әсер ететін ... ол – ... ... жыл сайын 120 кг/г осы ... ... ... ... бөгде өсімдіктер мен микробиологиялық қауымдастықтың
дамуын бәсеңдетеді, ... ... ... ... бағытталған
арнайы әсер етеді. Лабораториялық зерттеулерде алғашқы ... ... ... ... Рамонский 77 және Торедаг сорттары,
соңымен қатар симбиотикалық түйнексіз мутанты К1005м пайдаланылды. Тәжірибе
нәтижелері Торедаг пен ... 77 ... ... ... ... ажыратылатындығын, бірақ тамырына қарағанда құрамы
жағынан елеулі бай ... бұл ... ... ... екендігін көрсетті, әсіресе, азотофиксация деңгейі максимальды
болатын гүлдеу фазасында. Зерттеліп отырған ... ... ... ... ... ... белгіленген: Торедаг
түйнектік фракцияларының құрамында Рамонский 77 ... ... ... флавоноидтар бар болуы мүмкін. Соңғы сорттың
түйнегіндегі азотфиксация Торедагтың активті фиксациясымен ... ... ... ... сорттар мен мутанттардың физиологиялық
көрсеткіштері (биіктігі, дамуы, морфологиялық белгілері) мен ... ... ... ... ... ... ... биохимиялық құрамындағы өзгерістерді көрсететін ... ... ... ... ... ... атқара алады.
Көптеген әдебиеттерді талдау барысында өсімдіктердің ... ... ... ... ... аз екендігін көрсетті. Н. Кирееваның
соавторлармен зерттеулерінде [144] мұнаймен ластанған топырақ бірқатар ауыл
шаруашылық өсімдіктеріне улы әсер ... ... Арам ... ... әсерлерге төзімді келеді. Орыс ғалымдары өз
жұмыстарында ... және ... ... ... ... ... қонақот және т.б. өсетіндігін көрсеткен. Мұнаймен ластанған
орталық тайгада ... ... ... ... ... ... ... дақылдарды өсіру маңызды орын алатындығын
көптеген зерттеулер көрсеткен. Шөптердің ... ... ... ... мен жер беті ... құру ... негізделген. Тағы бір
зерттеулерде Башкирияның ... ... ... ... басшылығын көрсетті: сұр жұлдызша, бидайық, тауық ... ... бұл ... ... сидерациясында
қолдануға мүмкіншілік береді. Киреева өз ... ... ... және тауық тарысы өсімдіктердің өсуі мен дамуына ... ... ... ... әртүрлі дозада әсерін қарастырған. Бұл
өсімдіктер ұрықтарын мұнаймен ... ... ... бидайық өскіні 3-
ші; жұлдызша 4-і және ... ... 5-і күні өсіп ... (2-кесте).
Лабораториялық және дала тәжірибелері ... ... ... ... және ... мен ... ... көрсетті.
Өсімдіктің өсуі мен даму деңгейі мұнай дозасына пропорционалды екендігі
анықталды. ... ... ... тұқымы жерге себілгеннен кейін, оның
өсуіне бірден кері ... ... бұл ... ... және топырақ
гидрофобты қасиетке ие болатындылығын дәлелдейді. Жұлдызша мен тауық тарысы
тұқымында да осыған ұқсас жағдай болды. ... 4 ... соң, ... ... ... ... ... яғни мұнай концентрациясы жоғары болған
сайын, өскін саны аз болады. Мұнайдың ингибирлік әсері ластану деңгейі ... ... ... ... Бақылаушыда, егілгеннен кейін 3-10 ... өсу ... ... тең ... ... дозасын жоғарылатқанда
ұрықтың өсуі төмендеді, ал топырақ 20%-ке ластанғанда бидайық, жұлдызша
және тауық ... ... ... ... ... өсуін анықтайтын
көрсеткіштердің бірі, ол олардың ұзындығы болып ... ... ... ... ... ... ... жас өсімдіктерге зиянды
әсерін тигізетіндігі анықталды. ... ... ... ... ... ... өсімдігінен төмен болды, әртүрлі
дозада өсімдіктің биіктігі бақылау өсімдігінен 2есе және одан көп ... (2 ... ... Топырақтың мұнаймен ластануының минимальды дозасы
(топырақ салмағынан 0,5%) ... ... ... әсер ететіндігі
анықталды. Жұлдызша мен тауық тарысында өсудің ингибитрленуі ластаушының 1%
дозасында басталды. Мұнай концентрациясы жоғарылаған ... ... ... ... ... күрт төмендегені белгіленді (2-сурет). Топырақты
6%-тен 15% ... ... ... 50% өлген. Ластануы 20%-тік
деңгейде болғанда тұқымның өсуі ... ... ... жас ... ... өте ... жағдай туған. Бұл кезде бірен-саран
өскіндер шыққан, ... 5-6 ... ... өліп ... Алайда, ластаушы доза
6-8% болғанда өсімдіктің ... ... ... ... ... ... қалыптасуына да мұнай ингибитрлік ... ... ... ... ... 0,5-6% ... ... жапырақтың пайда болуы 3-6 күнге кешіккен, ал ластау деңгейі 8%
болғанда екінші жапырақ мүлдем қалыптаспаған. ... ... ... ... ... ... ... жұптарының саны да төмендеген.
Мұнаймен ластанған ... ... ... ... ... ... ... көбеймейтіндігі анықталған. Сонымен қатар, мұнайдың ... ... ... ... ... жоғарғы
бөлімдерінде жапырақ түзуін әлсіреткен, сондықтан жапырақтың ұзындығы мен
жалпақтығы да қысқарған. ... ... ... ... тамыр
жүйесінің дамуына әсерін зерттегенде, 0,5% ... ... ... тамырының өсуіне стимульдеуші жағдай жасайтындығы анықталды.
Ластаушы ... ... ... ... ... ... ... қысқарды. Мұнайдың төмен дозасы (0,5-4%) ... ... ... ... ... саны ... салыстырғанда
көп болды. Жоғары дозаларда (6-25%) керісінше, ... ... ... Бұл кезде олардың жалпы ұзындығы да қысқарды.
Мұнаймен ластану жұлдызшаның тамырының ұзындығына ерекше қатты әсер
етті. ... ... ... ... ... ... ... нұсқаның
тек 2/3 бөлігін құрады. Ластану деңгейі 8% болғанда жұлдызша өсімдігінің
тамырының жалпы ұзындығы ластанбаған топырақта ... ... ... 2 есе аз ... ... Осыған ұқсас заңдылық тауық тарысында
да байқалды. Мұнаймен ... ... ... ... әсер етеді, ол
фенофаздың бақылаушымен салыстырғанда 5-10 күнге кешігуімен дәлелденеді.
Тәжірибелік өсімдіктер ... ... мен ... баяу ... ... ... ... 1% болғанда
түйнектелу фазасы 4-5 күнге кідірді. ... ... аса ... ... ... ... ... Ластанған топырақтарда мұнай мөлшері
тұқымның өсуіне, өсімдіктердің морфогенетикалық үрдістеріне ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында,
химиялық түзілулер жоғары өсімдіктер мен ризосферлі ... ... ... реттеуші нодуляциясы болатындығы анықталды
[145].
Топырақтың ... ... ... реакциясы байқалды.
Мұнаймен ластанудың алдыңғы дәрежесімен салыстырғанда, өсімдік биіктігінің
қысқаруы 1,2,4,6 және т.б дамыта әсер ету ... ... анық ... ... ... (8-10%) ... өсу ... төмендетті. Бұл
құбылыс кейбір морфологиялық қасиеттерінде де байқалды: ортаңғы жапырақтың
ұзындығы мен ... ... ... және т.б.. ... қасиетін салыстыру, мысалы, мұнаймен ластанған топырақта
өскен жұлдызша мен ... ... ... ... бар ... ... жыл бұрын дала жағдайында мұнайдың төмен дозасы мен ... егін ... ... ... өсуі және ... ... ... Вегетациялық мерзімі ұзарды; сонымен қатар ластанған ... ... ... ... ... ... топырақта (0,5-4%)
өсімдіктің жер үсті бөлігінің өнім мөлшері төмендеді. Мұнайдың әсерінен
бидайық шөбінің құрғақ ... ... ... екі есе ... ... және ... тарысының жасыл массасы құрамында 3,4 бенз(а)пиреннің
бар екендігі ... оның ... ПДК ... ... ... асады (10-
15есе), сондықтан бұл өсімдіктерді мал азығы ... ... ... ... ... ... бидайықты шым түзу қабілеті
болғандықтан, мұнаймен ... ... ... ... ... егуді ұсынады.
Көмірсутек тотықтырғышмикроағзалар препаратын пайдалана отырып
шөптесін ... өсуі мен ... ... ... әсері зерттелді. Микродала тәжірибесі ... ... ... бақылаушы; ІІ-мұнай; ІІІ-мұнай +қышқылдандырушы; ІV- мұнай +
қышқылдандырушы ... V- ... ... +N120P120К90; VІ-
мұнай + қышқылдандырушы + NPК + препарат; VІІ-мұнай + қышқылдандырушы +
шымтезек; VІІІ- ... + ... ... ... + NPК+шымтезек; Х-мұнай+ қышқылдандырушы + NPК + шымтезек ... ... ... нұсқаларында 30 см тереңдікте қопсытылды. Топырақ-
Обь өзенінің бұлақ террасаларының қабатты құмайттары және ... мен ... ... ... ... мұнаймен 40г/кг ластанды.
5 рет қайталанды. Қолданылған дақылдар: егістік сиыр жоңышқа (Vicia sativa)
және костер ... ... Әр ... әртүрлі дақылдардың 200
тұқымынан егілді. Лабораториялық өнгіштігі 99%. Костердің алғашқы өскіндері
4-і күні, егістік сиыр ... 5-і күні ... ... ... өскіндер біркелкі емес, солғын, жапырақ тақташалары әлсіз нашар
дамыған. Тәжірибе барысында, минералды ... мен ... бар ... ... ... ... ... шымтезек түйіршіктері түрінде қосу өскіннің саны мен өсу
қуатына айтарлықтай әсер етпеді.
1-кесте.
Рекультивацияның әр ... ... ... ... ... % ... ... |
| ... ... сиыр ... |
| |4 |8 |12 |5 |8 |15 ... |72 |88 |97 |41 |67 |96 ... |27 |31 |47 |14 |38 |51 ... |41 |48 |54 |39 |40 |48 ... |42 |50 |56 |40 |43 |56 |
|V |67 |74 |89 |65 |69 |81 ... |69 |77 |91 |61 |63 |71 ... |51 |53 |55 |41 |41 |43 ... |59 |60 |61 |32 |39 |41 ... |68 |69 |74 |42 |49 |57 ... |60 |61 |63 |43 |47 |51 ... ... өсуі мен ... ... ... ... Айтарлықтай мәліметтік көрсеткіштерді жер үсті бөлігі мен тамыр
жүйесінің дамуы берді.
2-кесте
Рекультивация жүйесіне ... ... ... 45 ... дамуы (орташа статистикалық өлшемдер көрсетілген)
|Морфологиялық |Тәжірибе ... ... | ... |ІІ |ІІІ |ІV |V |VІ |VІІ |VІІІ |ІХ |Х | ... ... мм |51,2 |19,1
|21,8 |23,8 |44,2 |45,4 |22,1 |24,1 |68,0 |68,4 | | |30,2 |18,1 |17,1 ... |33,0 |19,4 |20,1 |40,2 |44,2 | ... ... ... мм ... |30,1 |32,4 |78,5 |87,4 |30,4 |33,5 |110,4 |118,9 | | |89,0 ... |19,5 |57,7 |61,0 |21,8 |23,9 |71,4 |89,9 | ... утилизациясының
тиімділігі% | |68,8 |78,1 |77,4 |71,6 |82,2 |77,0 |81,4 |73,9 |76,9 | |
* Ескерту: алымда костер, бөлгіште ... сиыр ... ... және ... ... ... кезінде өсімдіктердің
белсенді дамитындығы анық байқалды. Тәжірибе басталғаннан соң, 45 ... ІХ және Х ... ... ... ... ... ... болды (2-кесте). Бұған топырақ ... ... ... ... активизациясы себеп болды. Осы ... ... ... ... болды, бірақ бақылау түрінің
көрсеткішінен жоғары емес, Оның себебі ... ... бар ... ... ... ... ... қалдықтарының және мұнайдың өсімдіктің
физиологиялық ... ... ... Олар ... ... мұнай скважиналарын бұрғылау нәтижесінде ... ... ... жоғары сатыдағы өсімдіктердің физиологиялық жағдайы
өзгеретіндігі айтылған.
Бұрғылау қалдықтарының бірі мұнай болып табылады, оның құрамы ... 1 % және одан да көп ... ... ... ... ... таза ... және бұрғылау қалдығының әсерін
анықтау қажеттілігі туды. Көптеген ... ... ... ... ... мұнайдың әсері туралы мәліметтер бар.
Көбінесе, олар шикі ... ... ... ... ... және ... өскіндерінің доминантты түрлерінің тікелей
вегетация кезеңінде зақымдалуына ... ... ... ... ... ... ... және тұқымының өнгіштігіне
мұнайдың әсері туралы айтылған [146]. Зерттеу объектісі ретінде ... ... ... ал ... ... мен сібір кедрі (Pinus sibirsia) таңдап ... ... ... өңгіштігі, тұқымның шыдамдылығы және
өсімдіктердің өсу интенсивтілігі анықталды. Ол үшін ... ... ... 400 м3 ... ... субстрат жеңіл грануломерлік орман
сұр топырағынан, шымтезек және құмнан 2:1:1 қатысында құралды. ... ... ... сай 10 ... ... әр ... ... қайталанды. Бидайдың тұқымының өнгіштігі егілгеннен соң 7 күннен
кейін 200С ... ал ... 2 ... соң осы ... ... ... сақталып қалған өсімдіктердің сан мөлшері
бақылаушы ... ... ... ... Дала тәжірибесінде
бұрғылау қалдықтары мен мұнай әсеріне 10 жылдық сібір кедрі сыналды, сынақ
тамыз айында, яғни ... ... ... ... ... ... 20 см беткейіне (құрамы орташа гранулометрлі сілтілі
қарашірік) бұрғылау қалдығы және мұнай ... 20% ... ... енгізілді. Бұл көлемге қосылған мұнай 1% құрады. Топыраққа ... ... таза ... 1:3 ... сұйылтты, олар вертикальды
бағытта жақсы фильтрацияға ие болу үшін, оның 1 бөлігі қалдықтар, 3 ... ... Бұл ... ... ... әр нұсқада 13 тен 16-ға
дейінгі сан мөлшеріндегі дана жеке ... ... ... ... егіндердің шыдамдылығына, өсу қарқынымен және
экологиялық төзімділік –ассимилдеуші ағзалардың су ... ... ... ... жеке ... қатнасы бойынша көрсеткішімен
бағаланды. Нұсқалар арасындағы айырмашылық зерттелген ... ... ... ... табу ... ... [146, 147].
Жүргізілген лабораториялық тәжірибелер нәтижесінде топырақтағы мұнай
концентрациясының жоғарылауы 1 ден 5% ... ... ... ... ... емес ... анықталды. Оның 1% құрамы тұқымның өнгіштігіне
жағдай жасады, ал 3%-тен ... ... ... құрамындағы 1% мұнай, 20% бұрғылау қалдығы ... ... ... ... ... өніп шыққан соң 2,5 айдан кейін
бақылау нұсқасында егіндердің саны біршама көбейді. Топыраққа ... ... ... енгізген нұсқаларда , оның концентрациясына байланыссыз,
өніп шыққаннан кейін бастапқы 6 апта ішінде ... ... ... ... ... ... бар нұсқада бұрғылау қалдығы бар нұсқаға
қарағанда егіс ... өлуі ... есе көп ... ... нәтижесінде
екі жағдайдағы егіндердің саны бақылау нұсқасымен салыстырылды, 3 нұсқаның
ішінен бұрғылау ... бар ... ... ... ... Бұл ... қолданылған мұнай және бұрғылау қалдығының концентрациясы
бидай мен кәдімгі қарағай тұқымының өнгіштігіне ... әсер ... ... ... ... ... ... аса сезімтал болуынан
бастапқы мөлшерін сақтауы мүмкін блмады
Бұл жағдайлардың қолайсыз әсері топыраққа таза ... ... ... ... өсу ... дәліденеді. Топырақтағы оның 1%
деңгейі барлық жүргізілген ... ... ... ... ... ... ... фазасына дейін өсімдіктің өсуін 40
% ке ... ал 3-5 % ... бұл ... ... іс ... әсер етті. Мұнайдың мұндай концентрациясы өсімдіктің өсуін
ғана емес, оның дамуын да тежеді.
Қоршаған ортаның қолайсыз ... ... ... ... мен ... ... ... барлығымызға белгілі.
Өсімдіктер өзіне қолайлы жағдайда өсіп, вегетация кезінде адаптацияланғанға
және төзімділігі жоғары ... ... ... ... анаболиттік
процестерінің интенсивтілігі төмендейді.Бір жылдық ... ... ... ... ... топырақтың 20 см бетіне бұрғылау
қалдығын ... ... ... ... ... ... хлорофилл
концентрациясының қатынасы «а» хлорофиллден «в» хлорофиллға көбейді, бұл
орман кедрінің зақымдануының қайтымдылығы мен ... ... ... көрсетті. Зақымдалуды жеңіл қайтаруға боады, ... ... ... ... ылғал сақтау қабілеті бақылаушы
өсімдіктермен салыстырғанда ... ... Бұл ... ... ... енгізген соң 1,5 айдан кейін тәжірибе өсімдіктерінің
хлорофилл концентрациясында а/в қатынасының реверсиясы ... ... ... ... ... ... ... мұнаймен бұрғылау қалдығының (20% бұрғылау қалдығы + 1% мұнай)
бірлесіп әсер еткен нұсқаларға да ... ... ... ... ... ... болды, «қалдық + мұнай» нұсқасыда тәжірибе соңында қылқанның ылғал
сақтау қабілеті өте ... ... ... бұл ... ... формасы қатнасымен сәйкестелмегенін көрсетеді. Қылқан
егіндері 1,5 ай ішінде ылғал сақтағыштығы төмен екендігін көрсетті. Бірақ
мұнай ... ... ... ... ... ... көбейгені байқалмады, ал мұнай жоқ бұрғылау қалдығы бар
нұсқаларда бұл көрсеткіш бақылаушы ... ... ... салыстырмалы түрде «қалдық + мұнай» ... ... ... Бұл ... ... ... ... әсері басымдау көрінеді деп есептеуге болады. Минералды аморфты
топырақ бетіне 20 см көлемінде 1% ... оны ... ... сол
нұсқадағы өсімдіктердің тіршілік үрдісі мен тұқымының өнгіштігі жақсарғанын
көреміз. Мұнайды топырақ бетіне 00,5 см ... оның ... ... ... ... ... 1% мұнайды 0-20 см есебімен
тереңдікке енгізгенде, ағаш ... ... ... ... ... кең ... ... 5 сантиметрден төмен деңгейде оның
концентрациясы аса төмен болатыны белгілі, сондықтан мұнайдың ... 1% -тен ... ... ... ... ... айтуға болады.
Мұнаймен бұрғылау қалдығының топырақ бетінен төмен жатқан қабаттарға
өтуі, оларды енгізгеннен кейін екінші ... ... Бұл жылы ... ... ... ... жағдайында болғандықтан,
кедрдің өсуі мен төзімділік ... ... ... ... оны хлорофилдер канцентрациясы қатынасымен «а» /«в»
анықтауға болады, мұнайсыз ... ... ... ... ... ... сақтағыштығы нашар болды, ол ... ... ... ... Бұл ... өсімдіктерде
бүкіл вегетациялық кезең бойы қылқындардың ылғылдылық сақтау қабілетінің
риверсиясы жүрді, бірақ оның ... ... ... ... ... ... ... бұл кезеңде хлорофиллдердің
концентрациясы көбейді.
Келесі вегетациялық мерзімде «қалдық+мұнай» нұсқасында да ... ... ... ... тек ... жаңадан өсуі
кезінде ғана. Бұл жөнінде бір ... ... ... ... өте ... және ондағы хлорофил «а»-ның хлорофил «в»
концентрациясына қатнасының артуымен есептеуге болады.
Жоғарыда аталған өзгерістер ... ... ... ... ... ... Бұрын көрсетілгендей, бұрғылау қалдығы
мен мұнай енгізілген жылы ... ... ... кедр өсімдіктері
адаптациялық белгілерге ие болды, оларға үрдістер ... ... болы тән. ... –ақ, ... жылы жаңадан өсіудің
бастапқы кезінде вегетациялануы бақылаушымен салыстырғанда ... ... ... Одан ары, олар өздерінің өсуін интенсифицирледі
және «қалдық+мұнай» нұсқасындағы ... ... ... ие ... бұл ... ... тиімділіктің ерте көрінуімен түсіндіруге
болады.
Алынған мәліметтер негізінен авторлар келесі қорытындыға келді:
1. Топырақ құрамындағы 1% ... ... мен ... қарағай тұқымының
өнгіштігін жылдамдатады, бірақ қарағайдың тіршілігіне әсер етпейді және
бидай өсімдігінің өсу қарқындылығына ... ... ... ... ... ... топырақ көлемінде 3% тен көп болғанда бидай
тұқымының өнгіштігіне зиян келтіреді.
3. ... ... ... 20 см ... 20% бұрғылау қалдығын
енгізгенде өсімдікке ... тез өз ... ... ... ... ... өсуі жақсарады.Оған 1% мұнай қосса кедр ... ... ... ... ... ... сапротрофты саңырауқұлақтардың мұнаймен ластанған
аймақтардағы жоғары сатылы өсімдіктер үшін ... ... ... ... РАН Орал ... ... ... ғылыми зерттеу институтының қызметкерлері М.В. Назаров пен С.А.
Илларионов ... ... ... ... рөлін зерттеді
[148]. Олар мұнаймен ластанған топырақтағы көмірсутектердің өсімдіктерге
тигізетін улы қасиетін ... және ... ... ... ... ... ... зерттеген. Мұнайдың әртүрлі концентрациясы
бар топырақта өсірілген өсімдіктердің өнімділігі мен өнгіштігі ... ... ... топырақтың ризосферлі микробиотаға әсері ... ... ... ... ... ... ... Жұмыста дала жоңышқасы (Trifolium pratenseL.) мен қылтықсыз
арпабас (Bromopsis inermis(Leys.). пайдаланылды. Ластанған топырақтағы су-
ауа ... ... ... үшін ... ... алдын-ала бір
тәулікке дистилденген суға жібітілді,содан соң ... ... ... бұл ... топырақ пен мұнайдың тікелей улы әсерін ... ... ... ... ... ... ... және құрғақ биомассасының ... ... ... ... тест ... ретінде дала
жоңышқасы қолданылды.
Егу үшін тұқымдар алдын-ала стерилизацияланды. 2 рет 1 сағат бойы ... ... ... ... ... мұнайсыз және 30%
мұнаймен ластанған топыраққа отырғызылды. Кейбір нұсқаларда бактериялардың
жинақтаушы культуралары немесе сапрофитті ... мен ... ... ... ... сақталмады.
Бұл микроскопиялық саңырауқұлақтардың таза культурасы 30% ... ... ... ... ризосферасынан бөлініп алынған. Бактерия
немесе саңырауқұлақтардың спораларының титрі 103-104 кл/г құрады. ... ... ... ... және ластанбаған топыраққа
стерильді емес өсімдіктер отырғызылды. ... ... ... ... ... ... Микроорганизмдердің кейбір
түрлерінің топырақтың фитоулылығының артуында рольін анықтау үшін тәжірибе
нұсқаларына триходермин ... мен ... ... ... ... кейбір негативті факторларының тұқымдардың
өнгіштігіне әсерін зерттеу үшін ... ... ... ... әр ... қалған негативті факторлардың
тиімділігін компенсирлеп отырды. Мысалы, тұқымды себр ... ... ... ... өтеп ... ал ... ішіне емес бетіне
себу, ауа оттегісінің жетіспеушілігін өтеді. ... ... ... ... ... әсер ... ... фактор мұнаймен
ластанған топырақтағы су мен ауа режімінің бұзылуы болып ... бұл ... ... ... ... ... ... іс жүзінде
байқалмады. Мұнаймен ластанған топырақтың беткі қабатына егілген, сондықтан
ауа, ... ... ... жібітілген тұқымдар ... тек ... ... ... ... ... ғана өсіп ... саны төмен болатыны көрінген. Топырақтағы мұнайдың мұндай
концентрациясы, топырақ бөлшектерімен ... ... ... ... ... ... өсімдіктер 40% ластануда да өсіп шықты.
Алынған мәліметтер дала ... ... ... ... 24 л/м2 ... әт ... ... ластанған топыраққа егілді.
Тұқымды себер ... ... ... бір ... екі қабатты
полиэтиленді пленка төселді- топырақтың бетіне және 15 см ... ... ... ... ... ... тұру үшін қажет. Нәтижесінде
полиэтиленді пленкасы бар бөлімдегі өсіп ... ... ... ... ... ... ... көп болды және ластанған топыраққа 1,2,3,4
жылдан кейін өсіп ... ... ... таза ... аз ... Бірақта, мұнаймен ластанған топырақтың фитоулылығы
болады, сондықтан онда өсіп ... ... көп ... ... ... ... ... үшін оны улы ететін қандай да бір фактор
жинақталатыны белгілі болды. Осы ... ... үшін ... жүргізілді, онда таза және 30% мұнаймен ластанған топырақта,
стирильді және стирильденбеген ... ... ... ... аймағынан
бөлініп алынған бактериялардың жинақтаушы ... және ... ... ... ... ... ... сақтау қабілеті анықталды. Бір ... ... ... ... ... саны ... Мұнаймен ластанған топырақта
өсімдіктің тірі қалуына тамыр ... u1084 әсер ... ... ең жоғары тіршілік әрекеті, болжағандай таза
стерильді топырақта 92,4% байқалды, ал стерильді емес 30% ... ... ... ... ... ... стирильді жағдайда осы
уақытта мұнайы бар топырақтағы өсімдіктердің тіршілігі таза ... ... ... ... ... ... ... бактерияларды қосқанда тірі қалған өсімдіктердің саны төмендейді,
ал жинақтаушы топырақ саңырауқұлақтар культурасын енгізгенде ... ... Бұл ... ... ... ... ... болатын микроағзалар сапротрофты саңырауқұлақтар екенін ... жер асты ... ... ... талдау жасалды, онда
ластанған топырақтағы мұнайдың концентрациясын ... ... саны ... ... бұл ... ... эдафосферасында- 1 сатыға, ал жоңышқада -2сатыға көтерілді ... ... ... топырақтың улылық деңгейі сапрофитті
микромицеттердің санына байланысты ... ... үшін ... ... ластанған топырақта өсірілген жоңышқа мен қылтықсыз
арпабастың эдасферасы мен ... ... ... ... қарастырылды. Алынған мәліметтер өсіп шыққан тұқымның ... ... ... ... тәуелділігін теріске
шығарды. Корреляция ... 0,8 ... Дала ... ... ... топырақтарда саңырауқұлақтарға қарсы препараттардың
«Агат-25К» және «Триходермин», соның ішінде ... ... өсуі мен ... ... ... ... ауруларынан сақтайтын препараттарымен топырақты ... ... мен ... ... мөлшері азайды және
өсімдіктердің өсуі мен ... ... тек сол жылы ... ... ... ... болмайды (4-кесте). Соңғы жағдайда
саңырауқұлақтарға ... ... ... ... ... санын төмендетуге және ластанған топырақтың фитоулылығын
кемітуге әсері ... ... ... ... ... саны мен тірі ... ... арасындағы корреляция
коэффициенті 0,5-ке, ал өнімділігі мен саны бойынша 0,4-ке тең ... ... үшін -0,3 және ... бакпрепаратымен және нистатин антибиотигімен ... ... ... тамырында микромицеттер саны аз болды. «Агат-
25 К» препаратымен өңделген мұнаймен ... ... ... ... ең жоғары көрсеткіштерді көрсетті, осыған ұқсас
жағдайда нистатин мен «Триходермин» микрофунгицидінің әсері ... және ... аз ... Бұл ... К» ... ... кең ... және көп ... ... ... ... ғана ... ... бактерияларға да әсер етуі, өсу стимуляторының болуы, өсімдіктің
минеральды қоректенуін жақсартуымен) ... ... ... препаратымен өңдеумұнаймен ластанған топырақтарда өсіп
шыққан өсімдіктердің жалпы биомассасын 2-3 есе, ал ... ... ... есе ... ... ... ... топырақта тіршілік ету
қабілеті бірінші жағдайда 2-3 есе, ... 4-10 есе ... ... ... ... ... бөлімінде
микромицеттердің мына түрлері кездесті: Fusarium oxysporum Schlecht және
 Penicillum sp.;  мұнаймен ластанған топырақтың ... ... ... ... Fusarium туыстарының өкілдері даминантты болды,
нистатинмен өңделген өсімдіктер ризосферасында Fusarium туысының өкілдері
басымдылық ... ... ... ... ... сонымен қатар мұнайдың топырақтағы 30% ... ... ... ... улы ... жоқ ... ... Жаңадан
өсіп шыққан өскіндер мұнаймен ластанған топырақта су мен ауа жеткілікті
болған жағдайдын өзінде 10-15 ... соң ... бұл ... ... ... белгілері байқалмады. Мұндай өскіндердің жаппай өлуін көптеген
ғалымдар анықтаған. Су жеткілікті ... ... ... ... ... жыл бойы ластанып жатқан топырақта өсімдіктердің көп болып
шыққанын ... Бұл ... ... ... ... ... емес, өйткені топырақтағы мұнай қосындылары шайылады және ауа
режимін қалпына ... Бұл ... ... ... улылығымен де
түсіндірілмейді, өйткені өсімдіктердің жаппай өлуі жаңадан ... ... жыл ... ... ... да ... ... мұнаймен ластануға өте сезімтал екендігі сөзсіз.
Жоңышқа мен қылтықсыз ... ... мен ... ... қарастырғанда, бұл түрдің екеуінде де мұнайсыз
топырақта гетеротрофты микроорганизмдердің пайыздық көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... концентрациясы өскен
сайын ризосфера мен ризопландағы симбиотикалық емес саңырауқұлақтардың саны
бірнеше ... ... ... ... ... қылтықсыз арпабастың
тамырына қарағанда жоңышқа ... көп ... және 30% ... ... ... 69,3% ... [148]. ... та қылтықсыз
арпабастың мұнаймен ластануға төзімділігі жоңышқаға қарағанда төмен болады.
Топырақ ... дала ... ... ... ... ... ... тәуелді екендігі анықталды, ол сапротрофты
саңырауқұлақтар арқылы ... ... ... ... микроағзалар көмегімен, микромициттердің антогонистік
белгілерімен сапротрофты саңырауқұлақтарды ... ... ... ... ... ... ... және биомассасын
арттыруға болады.
Зерттеу нәтижелері қалыпты ... ... ... ... ... жоғарылауына ризосферлі сапрофитті микроорганизмдер
әсер ететіндігін көрсетті. Топырақтағы мұнай дозасы көтерілген ... ... ... ... де ... ... көбейеді,
осыған сәйкес ризосферлі топырақтың фитоулылығы да жоғары. Осылайша,
мұнаймен ... ... ... ... ... бір фактор-
өсімдіктің тамыр бөліміндегі микромицеттер тіршілік ... ... ... ... ... ... қолдану бұл фактордың
әсерін төмендетеді және мұнаймен ластанған топырақты рекультивациясының
фитомелиоративті ... ... ... бұл ... алғашқы сатысында биоремидизацияға пайдалануға мүмкіншілік
береді.
Бұл жұмыста ... ... Т.Г. ... ... ... [149], ол, ... ... ластанған эдафосферлі топырақтағы
микромицеттер санының өсуіне негізделген. Кейбір мәліметтер ... 15 см ... 0,5% ... болуынан жер оты толығымен өлді.
Өсімдік жабынына ластанудың теріс әсері Канада мен ... ... ... ... ... [152], ... ... [153],
украин даласында [154,155,156], тропикалық зоналарында [157] белгіленген,
мұнаймен қатты ластанған кезде өсімдік жабыны 10-20 жыл ... ... ... қарамастан өсімдіктерге оң немесе мұнаймен ластануға әлсіз
негативті әсер ететін экожүйелерде кездеседі. Шөлді және ... ... ... ... бар жердің терең қабаттарында өсімдіктердің жақсы
өсетіндігі байқалады. Олардың түсі бүкіл вегетативтік кезең бойы ашық-жасыл
түсті болады, ал бұл ... ... ... ... жыбыны шілде айының
басында қурап тұрады, бұл өсімдіктердің ұзындығыластанбаған участкелермен
алыстырғанда 2-3 есе ... ... ... өсімдіктер қауымының да өнімділігі
жоғары болады [158]. Мұнай және мұнай өнімдерін (мазут, ... ... т.б) ... ... зат ... ... қатар шөл мен шөлейт
зоналарындағы өсімдіктердің өсуін жақсарту үшін қолдану ұсынылады ... ... ... ... өсімдіктер үшін улы
заттарды бөлетіндігі көптеген басқа әдебиеттерде де көрсетілген. ... ... ... ... ... ризосферасында сапротрофты
микоризо түзбейтін микромицеттердің ризосферлі микроағзалардың жалпы
санындағы ... 1% ... ... ... ... ... ... тұрғанда, тамыр жүйесі өлгенде микомицеттердің ризосфера
бөлігіндегі мөлшері күрт ... ... ... ... мұнайсыз
топырақтағы өсімдіктердің тамыр жүйесіне сапрофитті микромицеттердің әсері
байқалады (минералды тыңайтқыштарды қолданғанда, ... ... ... монокультуралы өсімдіктерді бірнеше жыл ... ол ... ... ... мен ... ... [149,170].
Ғылыми зерттеулердің нәтижелерін талдау барысында, қазіргі уақытта
мұнаймен ластанған топырақтың ... ... ... пайдаланылатындығын көрсетті. Жаңа микроорганизмдер
түрлері мен ... ... ... қарқынды жүруде.
Микробиологиялық ... іс ... ... жүзеге асырылуда.
1.7 Мұнаймен ластанған топырақтарды тазарту үшін өсімдік-фитомелиораттарды
қолданудың ... ... ... ... ... мен ... жылдан жылға актуальды болып келеді. Мұнаймен ластанған
территориялырдаңы өсуі ... ... жаңа ... кен ... ... тура ... [171].
Қазіргі уақытта мұнаймен ластанған жерлердің рекультивациясы ғылыми
негіздеусіз-ақ жүргізіледі. Рекультивация ... ... ... ... ... ... ... Бұл ластанған топырақтарды
қалпына келтіру әдістері мен тәсілдеріне жүйелі түрде қарауды талап етеді.
Ластану деңгейі мен ... ... әсер ету ... ... ... ... ерекшеліктері мен топырақтың түрлеріне
байланысты рекультивацияның оптимальды жолдары, ... ... ... қажет.
Механикалық және физикалық әдістер топырақтағы ... мен ... ... ... ... ... және бұл жағдайда ... ... ал оның ... ... көп ... ... ... Бұл
жерде ең қолайлысы биологиялық әдіс болып табылады.
Ластанған топырақ ... ... ... ... бұл оның ... ... екендігін көрсетеді.
Жаңа микробиологиялық объектілерді табу жөнінде ... ... ... ... жаңа биопрепараттар мен ... жаңа ... іске ... ... ... ... ағзалардың әртүрлінен немесетүрлі
штамдардан құралатын ... ... ... ... ... ... ... объектілерімен жүргізіледі. Табиғат
жағдайында жоғары сатыдағы өсімдіктер қоршаған ... ... ... тазартуда активті рольге ие болады [172].
Бұрғылау ерітінділеріне биодеградациялау компоненттерін қосу ... жыл бойы ... және ... ... жоғары тиімділігін
сақтап қалуға мүмкіндік береді. Алынағ микрофлора 10-30 ... ... ... ... бар ... улы емес органикалық заттар түрінде толық
ыдыратуға мүмкіндік береді. Мұнай мен ... ... ... метанол
бөлінеді, сондықтан бір мезгілде метанол мен көмірсутектерді ыдырататын
микроағзалар комплексі ... ААҚ 8 жыл бойы ... ... және Қиыр ... ... ... жерлерді рекультивациялау үрдісіне
активті қатысып келеді, олар жерді рекультивациялауда өз ... яғни ... ... ... алынған мұнай деструкторлеуші-
микроағзаларды пайдалануға негізделген. «ЭКОЙЛ» фирмасының мұнай шламм
жинақтаушылары мен мұнай шыламм ... ... ... ... Бұл ... Сібірдің экстремальды жағдайларына ... ... ... ... ... ... ... бойынша Коми Республикасына қарайтын Ханты-Мансийск автономды
округы мен Томск обылысының 1,2 мың ... ... жері ... ... ... жауапты комиссияларға тапсырылған.
2002 жылы Томск облысының (Стрежевой қ, Пионерный ауылы) территориясы
мен Ханты-Манскийск автономды округынан ... ... ... 206 ... және 100 га ... ... ... дайындалған.
Жасанды саз батпақ - жаңа табиғ тазарту жүйесін жасау ... ... ... ... әдебиеттерде бұл жүйелерге жалпы терминологиялық
сипаттау да әлі ... ... ... ... тоған немесе
(гидро-) ботаникалық ... деп ... ... да, ... ... –ақ ... шаруашылық-тұрмыстық, ауылшаруашылық және аралас ағын
сулар жолдарынағы су қоймаларында биоплата немесе сужинақтау ... ... құру ... талап қойылған.
Мұнаймен ластанған топырақты дұрыс биорекультивациялау ... ... ... биопрепараттарды да пайдаланады,
онда фиторемидиационды іс шаралар биорекультивациялық жұмыстардың ... ... ... ... ... отырып судағы дизелді
отын, парафин, ... ... ... зерттеу барысында биопрепарат
н-алкандардың әртүрлі фракцияларын пайдаланатындығы анықталды. Судағы
көмірсутектердің деструкциясына ... ... ... ... ... ортасында әртүрлі жағдайдағы
мұнайдың түрлі концентрациясы мен ластанған заттар пайдаланылды: мұнай-1%;
дизельді отын-10% ... ... ... ... 2-3 ... ... ... оның эффективтілігі парафин үшін-
96%, дизельді отын 99%, мұнай 99%, мазут 98,2% ... ... ... ... ... ... ... тазару үрдістері, азот,
фосфор, калий тұздарын ... ... ... ... ... ... оның ... 6 айда 17,8%-ке, ал биопрепараттың микробты
компонентін қолданғанда 72,4% көтерді. ... ... және ... ... ... ... анықталды, сондықтан топырақты дайындау ... ... ... ... бөлшектерінің бетінен микроағзаларды десорбтап
микроб клеткаларын деагрегаттау қажет. ... ... ... ... ... микроорганизмдердің жалпы
санының динамикасына әсер ... ... ол ... ... емес ... ... ... мүмкін. Бірақ топыраққа
минералды тұздарды енгізгенде микроағзалардың ... саны ... үш есе ... ... адсорбенттер пен ПАВ енгізгенде
микробты компонент жоғары деңгейде болды. Микроорганизмдердің трофикалық
топтарының ... ... ... ... ... ... ... бактериялардың саны
көбейетіндігі анықталды. Рекультивациялық жұмыстардан ... ... ... ... ... бұл ... негізгі
критерийі мұнаймен ластанудың әртүрлі концентрациясында ... ... ... ғана ... және оның ... ... ... «Биодеструктор» биопрепаратының топыраққа белгілі
уақытта әсерінің тиімділік дәрежесін бағалау.
Өсімдіктерді егу ... ... соң 2 ... соң ... сұлы өсімдігінің биомассасы бастапқы мұнаймен ластанған
кездегі концентрациясына ... ... ... ... егер
бақылаушыда препаратсыз биомассаның артуы дизельді отынның концентрациясына
тәуелді1г өсімдік массасына 0,03-0,39 г ... онда ... соң ... ... 1,5-2,0 есе артты.
1сурет .Ластанған топырақ жағдайында сұлы биомассының ... ... [173] ... ... ... ... үшін мынадай техникалық іс-шаралар жүргізілуі керек:
1. биологиялық ... ... ... ... өте ... ... ... 5-10% деңгейге дейін өңдеу;
2. органикалық топырақ қопсытқышын (ағаш ... ... ... 1:6-8
қопсытқыш:топырақ қатынасында енгізу ;
3. бір ай бойы аптасына бір рет, одан соң ... 1 рет ... ... ... мына ... ... ... 0,5-1,0 м3 топыраққа
10 ... 20% ... ... тұру үшін ... периотты түрде қопсыту және
суару.
5. фиторемидиацияны қолдану(көпжылдық өсімдіктерді егу) ... ... ... ... ... жүргізілген
фиторемидиация көмегімен топырақ құнарлығы толығымен қалпына ... ... ... ... ... соң (8 аптадан кейін) көпжылдық шөптесін
өсімдіктер егіледі. Егу ... ... ... ... ... тимофеевка (Phleum prаtense), ... ... ... 1:1:1 ... ... Себу дозасы:
1 м3 топыраққа 3 г тұқым.
2сурет. Ластанған ... ... ... ... және ... ... [174] мұнаймен ластанған
топырақтарды тазарту үшін қолданғанда, тазарту тәсілдері ... ... ... өнімдерінің құрамын бастапқымен салыстырғанда 82 мг/кг
немесе 98,1% төмендетеді. Бұл ... ... ... ... өсімдіктерді қолдану элементі бар. ... ... ... ... үшін ... ... ... тест-дақыл
ретінде алынды, бұл жерде топырақтағы мұнай ... ... ... ... төмендегені байқалды. Авторлар қылтықсыз арпабас
жабыныңдағы топырақты ... жоқ ... ... мұнай өнімдерінің тотығуы белсенді түрде төмендейтінін атап
көрсетті (3-сурет). Өсімдіксіз вариаттағы мұнай ... ... яғни ... ... шығаратын мұнайды тотықтырғыш
микроағзалардың болмауымен түсіндіріледі, ал қылтықсыз арпабас өсімдігі бар
топырақта бәсекелестік эпифитті микрофлора жағынан артуы ... ... ... ... ... тәжірибе
нұсқаларында оларды енгізгеннен кейін 60 күннен соң ... ... ... ... жер бетіндегі құрғақ-кепкен массасындағы (г/м2)
мұнай ... ... ... (1, 2, 3, 4 –тәжірибе нұсқалары)
Ресейдің экологиялық НПО қызметкерлерімен С.В. ... ... [175] ... ластанған топыраққа ... ... ... егу ... тез ыдырауына әкеледі ... ... ... ... ... ... өсімдіктердің
оң әсері, олардың дамыған тамыр жүйесі ... азот және ... ... ... ... ластанған топырақтың газ-ауа режимінің
жақсаруына ықпал етеді. Мұның бәрі ... ... ... ... мен ... ... ... жылдамдатады. Сонымен қатар,
өсімдіктердің өзінің де ... ... ... ... ... жөн. ... ластанған топырақтардың фиторекультивациясы үшін
авторлар бір –және ... ... ... қолдануды ұсынады, кг/га:
кең жапырақты қоға- 40, дала ... 35, ... ... ... 35, ... 35, сұлы- 200. Осыдан рекультивацияның жалпы ұзақтығы
ластанудың сипаты мен топырақтың климаттық жағдайына байланысты.
Жоғары түтікшелі өсімдіктер мұнаймен ... және ... ... ... белсенді қолданылады. Макрофиттер ... ... ... ... ... ... жинау,
токсиканттарды өзгерту және судың оттегімен байытылыу арқылы ... ... суды ... [176]. Су ... су ... ... ... және химиялық оттегін сіңіру сияқты төмендетеді.
Көптеген елдерде ... ... ... Жапония, Ұлыбритония,
Ресей және Украинада ағын суды тазарту үшін жергілікті гидрофлора өкілдері
қолданылады, олар ... ... және ... ... қоға, бұйра және
айдарлы шылаң, көптамырлы спироделла, элодея, көл ... ... ... лилия түрлері және т.б. [177,178,179,180,181,182,183].
Ирландияда су ... ... 2 жыл ... ... ... пайыздық көрсеткішінің төмендеуін растайтын ... ... ... үшін 83%, ... азот үшін 51 %, жалпы фосфор ... ... ... ... 99,77% ... [184]. ... ағын суларына су гиацинтін қолдану нәтижесінде су күміс,
фософр және азот қосылыстарынан сәйкесінше 100%, 53,9% және 92,9% ... ... ... және ... ... ... ... ағын
суларын тазартудын технологиясын ұсынды. Алынған нәтижелер тазарған судағы
биогенді элементтердің ... есе ... ... ... ... ... ... тұрмыстық ағын суларды тазарту, элодеяны
пайдалануға негізделген, онда белгілі климат жағдайында жыл бойы ... ағын ... ... ... ... ... ... талдау, фиторемидиация мониторинг
және ластанған топырақтарды техногенді қалпына ... ... ... ... ... мұнаймен ластанған топырақтардың
рекультивациясының маңызды этапы . Биорекультивацияның тиімділігін көтеру
үшін және мұнаймен ... ... ... ... ... ... ... мен бірге жоғары ... ... ... бұл жердегі фиторемидиациялық жұмыстар биорекультивацияның
баға жетпес бөлімі болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Минебаев В.Г. К ... ... ... ... ... ... ... 1986, 412 с.
2.Исмаилов Н.М. Микробиологическая и ферментативная активность
нефтезагрязненных почв // ... ... ... М., 1988, 258 с.
3.Пиковский Ю.И., Солнцева Н.П. Геохимическая трансформация
дерново-подзолистых почв под влиянием потока нефти // Техногенный ... ... ... ... почв в регионах добычи ... ... ... ... М. 1988. “Наука”, С.23-
42.
4.Пиковский Ю.И. Трансформация техногенных потоков нефти в
почвенных ... ... ... ... С. ... Н.А., ... Х.А., Кузяхметов Г.Г. Рост и развитие
растений овса на почвах, загрязненных нефтью // Сельск. ... 1996, ... С. ... Н. А, ... А. М. ... Г. Г. Рост и ... растений в условиях техногенного загрязнения.//«Вестник Башкирского
университета», №1, 2001 , С. 32-34.
7.Глазовская М.А. Способность окружающей ... к ... ... 1979., № 3, С.15-20.
8.King D.H., Perry J.J. The origin of fatty acids in ... ... vaccae. Canad. ... 1975. V. ... М.И. ... ... пойменных почв, загрязненных нефтью
// Рациональное использование почв и почвенного ... ... ... 1986, 245 ... Р.3. Влияние минеральных удобрений на свойства
нефтезагрязненных серых лесных почв ... зоны ... ... нефтезагрязненных почвенных экосистем. М., 1988, 364 с.
11.Ильинский В.В., Семяняко М.Н., Юферова С.Г., Трошина Н.Н.,
Коронелли Т.В. ... ... для ... ... УВ в ... среде // Вестник МГУ. Сер. биол. 1991. № 2, С.54-61.
12.Исмаилов Н.М., Пиковский Ю.Ш. ... ... ... // ... загрязняющих веществ в почвах и сопредельных средах. Л.,
1985, С.211-216.
13.Тишкина Е.И., Киреева Н.А. Изменение биохимических и
микробиологических ... ... ... ... ... ... ... ВО почвоведов. Ташкент, 1985. Ч. 2., 69 ... И.Г. ... ... ... на ... почв и
почвенных микроорганизмов // ... и ... ... ... 1987, С. ... Е.И., ... Н.А. Изменение биохимических и
микробиологических параметров ... ... ... ... 7
делегатского съезда ВО почвоведов. Ташкент, 1985. Ч. 2., С.129-144.
16.Никифорова Е.М. ... ... УВ в ... и ... лесных почвах // Почвоведение.1989. № 2, С. 231-236.
17.Славнина Т.П. Влияние загрязнения нефтью и нефтепродуктами ... почв // ... ... ... ... 1984, ... Y.S., Westlake D.W.S. Crude oil ... by fungi.
Canad.
J.MicrobioL,1979.V.24.,р.561-564.
19.Голодяев Г.П. Биодеградация ... в ... ... ... докладов 7 делегатского съезда ВО почвоведов. Ташкент,
1985. Ч. 2, С. ... Л.М., ... Т.Г. ... ... доз ... на ... ... дерново-подзолистых почв // Изв. АН
ВССР. 1987. № 2, С. 256-259.
21.Хазиев Ф.Х. и др. Влияние нефтепродуктов на ... ... ... ... ... ... Отд. ... наук. 1988. № 10,
С. 225-228.
21.Бочарникова Е.Д. Влияние нефтяного загрязнения на свойства серо-
бурых почв Апшерона и серых ... почв ... ... дис. ... ... наук. М., 1990, С. 123-130.
22.Керимов Ф.И. Численность азотфиксирующих микроорганизмов ... ... в ... ... ... и ... // Изв. АН Азерб. ССР. Сер. биол. 1985. № 4, С. 213-217.
23.Сороматин А.В. Причины и ... ... ... в зоне ... ... ... Сидири // Мат-лы международ. Научно-
практ. Конференции «Рельеф и природопользование предгорных и низкогорных
территорий». Барнаул, 2005. С. ... Л.А., ... В.А., ... А.М. ... ... утилизация отходов нефтяной промышленности : Аналитически обзор. ... ... ... З.А., ... Е.К., ... Б.К. ... ... нефтеотходов и жорожно-строительные материалы на их
основе // Нефть и газ. 2000. №1. С.67-75.
26.Исмаилов Н.М. ... ... ... на ... ... ... // ... 1983. Т. 52. № 6, С. 422-426.
27.Перебитюк А.Н. и др. ... ... ... ... различных штаммов Azotobacter // Бюл. ВНИИСХМ. 1983. № 39, С.332-
339.
28.Квасникова Е.И. и др. ... ... ... окисляющими углеводороды // ДФН СССР. 1973. № 3, С. 125-
132.
29.Пиковский Ю.И. Экспериментальные исследования трансформации
нефти в почвах // ... ... ... в ... и сопредельных
средах. Л., 1985, С. 251-258.
30.Никифорова Е.М., Теплицкая Т.А. ... ... ... почвах Валдайской возвышенности // Почвоведение. 1979. № 9, С. 241-246.
31.Хантургаев Ф.А. и др. ... ... для ... ... от ... // Бюл. ... 1979. № 27, С. 111-117.
32.Кульман А. Искусственное структурообразование почвы. М., ... Н.В. ... ... ... групп
почвенных микроорганизмов и биологической активности ... под ... ... ... почв//Наука и образование XXI века:
Сборник ... ... ... окружной конференции молодых ученых ХМАО.
Ч. 1. Сургут: Изд-во СурГУ, 2001. С. 14-16
34.Миронов О.Г. нефтеокисляющие микроорганизмы в морею – ... 1971.- 223 ... – Phillips G.J. Stewart J.E. ... of ... in ... Atlantic waters and coastal ... // ... -1974. Vol.20,N7.P.955-962.
36.Киреева Н.А, Тишкина Е.И. Ускорение биодеструкции нефтяных
загрязнений при рекультивации почв //Актуальные ... ... ......... Н.А. Почвенные микроорганизмы как индикаторы загрязнения
углводородами // К реакции организмов в условиях антропогенного окружения /
Межвуз. Сб.науч.тр.-Уфа, ... A.J/, Atlas R.M/, Response of ... ... in
Arctic tundra soils to crude oil //Can.J.Microbiol. -1977. Vol. 23,N10-P.
1327-1333.
39.Киреева Н.А. Микробиологические процессы в нефтезагрязненных
почвах.- Уфа: ... ... ... И.П., ... Г.М. ... ... М.: ... МГУ, 1983.-
248с.
41.Микроорганизмы и охрана почв / Под ред. ... Д.Г. –М.: ... МГУ, ... Л.В., ... Е.В. ... ... монокультурами и
природными ассоциациями почвенных бактерий //Вестник МГУ.Сер.17.-1994.-№1.-
С.58-62.
43.Билай В.И., Коваль Э.З. Рост грибов на ... ... ... с.
44.Горлатов С.Н., Беляев С.С. Аэробная микрофлора нефтяного
Месторождения и способность ее к деструкции нефти //Микробиология .-1984.
Т.53,№5. – ... В.Ф., ... А.В. ... ... и
природопользование в России. М., Финансы и статистика, 1995-524с.
46.Ситникова А.С. Влияние промышленных загрязнений на ... М., ... 1990, 472 ... Н.Г., ... И.И. ... ... ... радионуклидов и трансформация их водорастворимых форм в ... ... ... действие факторов радиационной и
нерадиационной ... на ... и ... ... 2000, C.132-
141.
48.Ильинских Е.Н., Огородова Л.М., ... П.А., ... ... И.Н. ... генотоксикология тяжелых металлов и
здоровье человека.., ... ... ... 2003., ... А.П., Юракова Т.В. Тяжелые металлы в ... ... ... реки ... « биологическое разнообразие
животных Сибири», Томск, ТГУ, 1998, C.212-213.
50.Козлова С.И., ... Ю.В. ... ... и ... в ... дельты Дуная// Миграция загрязняющих веществ в почвах ... ... Л., ... ... А.И., ... А.Н. Практикум по экологии и охране
окружающей среды. М., ... 2001. ... П.И. Роль ... в ... и ... ... ... среды.Алма-Ата, 1980, С.28-30.
53.Коронелли Т.В. Принципы и методы интенсификации биологического
разрушения углеводородов в окружающей среде: Обзор//Прикладная ... ... 1996, Т.32, ... Р.П. ... метаболизм неприродных соединений//Казань,
1985, 239 с.
55.Дмитренко Г.Н. Новые направления ... ... 1984, ... по НИР ... ... ... Санкт-Петербургского государственного университета (БиНИИ СПбГУ).
Изучение биоразнообразия грибов, водорослей и лишайников в местообитаниях
с ... ... ... нагрузки 2000, 116 с.
57.Горьяшина Т.К. Экология растений.М., 1979, С.42.
58.Середина В.П., Протопопов Н.Ф., Цуцаева В.В., ... ... ... ... ... ... Западной Сибири на
состояние почв// Проблемы антропогенного почвообразования: Тез. ... ... Т.3, ... С.173 - ... В.С. ... ... ... Опыт оценки
экологической обстановки и поиск способов ее оздоровления // ... ... ... 1997, № 3, С.4 - ... Н.П., ... А.П. Закономерности миграции нефти и
нефтепродуктов в почвах лесотундровых ... ... ... //
Почвоведение, 1998,№ 8, С.996.
61.Гусева О.А. Закономерности ... ... и ... в
почвах тундровых ландшафтов: (На примере Большеземельской ... дис. ... ... наук / МГУ им. ... ... 24 ... А.П. ... техногенной геохимической трансформации почв
и ландшафтов лесотундры Западной Сибири в сфере влияния добычи нефтегазо-
конденсатного сырья: (На ... ... ... ... ... наук . МГУ им. ... М.,1998, 24 с.
63.Бузмаков С.А. Трансформация компонентов природных ... ... ... ... ... (На ... ... дис. канд. биол. ... ... гос. ун-т. ... 16 с.
64.Бачурин Б.А., Авербух Л.М., Одинцова Т.А. ... ... ... ... ... // ... ... на
рубеже XXI века: Матер. Междунар. конф. , ... С.400 - ... Е.В., ... С.В. Радиус воздействия нефтяных скважин на
прилегающие экосистемы // Современные проблемы геодезии и ... ... ... посвящ. 65-летию СГГА . Тез. ... С.248 ... А.В. ... ... в ... Среднего Приобья (на примере Федоровского месторождения) //
Проблемы географии и экологии Западной ... Вып. 3. ... - ... Н.П., ... А.П. ... ... нефти и
нефтепродуктов в почвах лесотундровых ландшафтов Западной Сибири //
Почвоведение, 1998, № 3, С.334 - ... А.Е., ... О.В., ... С.П., ... О.В. ... ... ... загрязнения Среднего Приобья //
Горный информационно-аналитический бюллетень . Моск. горн. ин-т. 1999, №
3, С.19 - 22.
69.Романенко Ю.В. ... ... в ... ... и
транспортировки нефти и газа в Западной Сибири // ... на ... ... ... ... Материалы Междунар. науч. конф. Т.
3. Курск,1999, С.208 - 218.
70.апута В.Ф., Садовский А.П., ... С.Е. ... ... ... ... ... ... угольных котельных и электростанций // Экологические проблемы
угледобывающей отрасли в регионе при переходе к ... ... ... ... ... Т. 2. , ... С.29 - ... С.Х. Оценка негативного воздействия нефтегазового
комплека на ... ... ... ... округа: на
земле, на воде и в воздухе // Северный регион: образование, ... 2000, № 1, С.58 - ... Т.И., ... Т.А., ... И.Б. Ландшафтно-
экологический ... к ... ... Карачаганакского
газоконденсатного месторождения на степные ландшафты Предуралья // Степи
Северной Евразии: Стратегия сохранения природного разнообразия и ... в 21 ... ... ... ... Оренбург, 2000,
С.93 - 94.
73.Ганиев Х.И., Рамазанов Р.Я., ... Р.Н. ... ... ... водами (НСВ) на агрофизические свойства почв
Приуралья // ... ... 3 ... Докучаевского общества почвоведов.
Кн. 1. М., 2000, С.223-235.
74.Ларионова Е.А., ... Е.А. ... ... ... ... с ... уровнем почвенного загрязнения // Тезисы
докладов 3 съезда Докучаевского общества почвоведов. Кн. 1. М., ... - ... И., ... А. ... ... ... и урбанизированных ландшафтов // Экологическая кооперация.
1989, № 3/4, С.94 – ... С.А., ... С.М., ... Г.Ф., ... ... ... крупного города с нефтехимической промышленностью
// Гигиена производственной и окружающей среды, охрана здоровья рабочих в
нефтегазодобывающей и нефтехимический промышленности . ... С.103 ... М.Г., ... И.Ю., ... В.М., ... ... нефтепродуктами почв Тюменского Севера // Вестник ... ... Сер. 7. ... география, 1996, Вып.3, С.87 - 90.
78.Панова Н.Ф. Воздействие предприятий нефтегазового комплека на
окружающую среду ХМАО // ... ... ... ... ... НИИ ВОУН. Ханты-Мансийск,1996, С.5 - 6.
79.Бутолин А.П., Ложкин И.В. ... ... почв и ... в ... ... ... месторождения //
Вестник Оренбургского педагогического института. 1997, № 1, С.87 - 94.
80.Крупенио Н.Н., Пармузин И.Ю., Пармузин П.И. ... ... ... ... ... ... района
Республики Коми по ... ... ... // Геоэкология.
Инженерная геология. Гидрогеология. геокриология. 1997, № 4, С.98 - ... В.Г., ... В.К., ... Т.А., Подольский В.П.,
Ксенофонтов Б.С. Опыт рекультивации нефтезагрязненных почв// Биотехнология
в охране и реабилитации окружающей среды: ... ... ... М.: Изд-во МГУ, 2003, С.216-218.
82.Артюхов В.Г., Батурин В.К., ... В.П., ... ... Г.А. ... ... ... почв в зоне
влияния автомагистралей // ... ... ... гос. ... ... сер. ... ... вып. №1, 2003 , С.56-57.
83.Никифорова Е.М., Солнцева Н.П., ... Н.В. ... ... дерново-подзолистых почв под воздействием нефти //
Влияние промышленных предприятий на ... ... М,1987. С.241 – ... С.В., ... Н.В., ... Н.Н. Микрофлора почв,
загрязненных нефтепродуктами // Экология. 2002, № 2, С.148 - 150.
85.Киреева Н.А., ... Г.Ф. ... ... ... в ... ... Республики Башкортостан //
Биоразнообразие и биоресурсы Урала и ... ... ... конф., Оренбург, 2001, С.12 - 13.
86.Ворошилова А.А., Дианова Е.Д. Окисляющие нефть ... ... ... ... ... в природных
условиях // Микробиология, 1952, Т.21, вып.4.,С.408-415.
87.Боронин А.М., Скрябин Г.К. генетические аспекты ... ... // ... ... 1985, Т.20, С.39-60.
88.Гуревич Ю.Л., Теремова М.И. Деградация ... ... ... ... ... 1 ... Конф., Киев, 1982, С.101-102.
89.Джусупова Д.Б., Алиева Р.М. Выделение, изучение и идентификация
микроорганизмов, разрушающих α-метилстирол // Изв.АН ... ... №3, ... Г.К., ... Л.А. ... ... ... // Биотехнология.М., 1984, С.29-34.
91.Розанова Е.П., Саввичев А.С., Миллер Ю.М., Иванов ... ... в ... ... ... ... с ... комплекса органических веществ//Микробиология,
Т.66, 1997, №6, С.852-859.
92.Исмаилов Н.М. Влияние ... ... на ... ... ... 1983, т.52, №6, ... А.М., Кабыш Н.Ф. О роли ... в ... ... прибрежных вод дагестанского
побережья Каспийского моря от нефтяного ... ... ... ... РАН, 2002, № 11, ... J.D. Chemical fate of toxic substances: biodegredation of
petroleum//Mar.Techn.Soc.J.,1985, Vol.18,№3, ... J.J. The fate of ... ... in ... ... New York: ... ... Co.,
1984, P.399-434.
96.Шигаева М.Х., ... Т.Д. ... ... к ... ... ... ... экология и охрана водных экосистем», Алматы, 1997,
С.62-68.
97.Мукашева Т.Д., Шигаева М.Х. Выделение ... ... ... с ... ... ... ... №3,
С.1-66.
98.Мукашева Т.Д., Шигаева М.Х. Микроорганизмы в почвах Казахстана с
разной ... ... ... ... ... , СПб, ... Р.М., Шустова Л.Г., Файзулина Э.Р. особенности окисления
ароматических субстратов ... ... ... из
северной части Каспийского моря//Биотехнология: теория и практика. ... ... А.А., ... Д.Б., ... А.С. ... использования бактерий рода Pseudomonas для ... почв ... ... ... ... ... Земля» , СПб, 2004, С.45-49.
101.Розвага Р.И. Разработка и ... ... ... по ... и ... ... от углеводородов нефти
//Сб. науч.тр:»Технология, обогащение, промышленная ... ... ... Р.И., ... Е.В., Клец А.Н., ... Г.И., ... Абпамова О.В.. Липкер Т.В. ... ... ... ... для ... ... вод // ... Микробиология.,2000, ч.2, №6, С.28 -31.
103.Розвага Р.И., Клец А.Н., Космухамбетов А.Р., ... ... В.Г. ... ... ... ... для ... и нефтепродуктов//Промышленность Казахстана, 2001, 5 (8), С.67-68.
104.Розвага Р.И. ... ... ... ... Казахстана, 2001, №4(8), С.67-68.
105.Сорокина Т.А., Мишустин Е.Н., Писарчук Е.Н. Почвенные организмы
как компонент биогеоценоза.М., 1984, С.199-217.
106.Томпсон Л.М., Троу Ф.Р. ... и их ... 1982, ... И.И., ... М.Б., Бирюков В.В., Янкевич М.И.
Биовосстановление загрязненной нефтью почвы при ... ... на ... ... ... ... 1995, ... В.Е., Блинов В.М., ... В.И. ... ... в ... ... и ... ... электрометаллургического комбината// Проблемы
экологии и экологического образования Челябинской ... Тез. ... ... С.98 - ... Г.Я., ... О.М., ... Ф.Ф., ... Г.Г.
Мониторинг загрязнения 3,4-бенз(а)пиреном различных объектов окружающей
среды Башкортостана / // Медицина труда и промышленная экология. 1997, ... С.35 – ... Л.В., ... Г.С., ... Н.Л., Хесина А.Я. Уровни
канцерогенного бенз(а)пирена в районах размещения предприятий отрасли //
Экология в ... ... : ... к ... `Газовая
промышленность`, М.,1998, С.44 - 45.
111.Иларионов С.И. Самоочищение нефтезагрязненных почв и ... // ... ... и ... рекультивации: Доклады III
Междунар. конф., Сыктывкар,1997, С.333 – 340.
112.Коваленко Л.А., Бабушкина Л.Г., Шебалова Н.М., Коковкина ... в ... ... ... ... и почвы сосновых
насаждений в зоне загрязнения серусодержащими соединениями и тяжелыми
металлами// ... ... ... ... ... совещ. Екатеринбург,1997, С.125 – 136.
113.Шебалова Н.М., Бабушкина Л.Г. Биологическая активность ... и ... ... ... в ... ... ... //
Биологическая рекультивация нарушенных земель: Матер. междунар. ... С.259 – ... Н.А., ... Т.С., ... Е.И. ... ... для биоиндикации нефтезагрязненных ... почв // ... ... ... ... территорий: Тез. докл. Всерос. науч.-практ. конф.
Ульяновск,2000, С.51 - 53.
115.Карпов Д.Н. Влияние нефтяного загрязнения на растительность ... в ... реки Демы // ... исследования на Урале.
Свердловск,1990, ... Е.Е., ... С.Т. ... ... ... на растительный покров Западной Сибири // Фундаментальные проблемы
нефти и ... ... ... ... ... T. 5, ... С.295 - 303.
117.Юркина Е.В., Шергина Н.Н. Вторичные ... ... ... // ... ... и проблемы рекультивации:
Доклады III Междунар. ... , ... С.225 – ... А.Ж. Оценка ... ... ... комплекса на почву и растения // Проблемы степного
природопользования (экология,плодородие и ... ... ... С.101 – 105.
119.Реморов В.В. Загрязнение земель на нефтепромыслах и его влияние
на состояние наземных ... ... ... ... и ... ... науч. конф., посвящ. 120-летию основания Tомского гос. ун-
та Т. 4, Томск,1998, С.208 - 210.
120.Батурин В.К. Техногенное воздействие на ... и ... ... ... и ... в ... отрасли, 2002, №1.
121.Чекасина Е.В., Егоров И.В. ... ... ... и ... ... ... 2002 ... Н. А., Мифтахова А. М., Кузяхметов Г. Г. Рост ... ... ... в ... техногенного загрязнения
почвы//Вестник Башкирского университета. 2001. № 1. , С. 32 - 34.
123.Киреева Н. А., ... Х. А., ... Г. Г. Рост и ... овса на почвах, загрязненных нефтью//Сельск. биология. 1996. , ... С. 48 - ... Н. А., ... Е. И., ... Г. Г. Продуктивность
сельскохозяйственных культур на нефтезагрязненных и ... ... ... Башкортостан. Уфа: БГПИ, 1997,
С. 293 - 299.
125.Ившина И.Б., ... С.М., ... М.С., ... ... биоремедиации почв и грунтов, ... ... ... ... и ... 2003, №10, С.66-68.
126.Aronstein B.N., Alexander M. Surfactants at Low ... ... of Sorbed ... in Samples of Aquifer ... Soil Slurries ... Tjxicol. Chem. -1992. -V. 11. -N 9. -P. i 227-
1233.
127.Atlas R.M. ... ... of ... ... ... //Microbiol. Rev. -1981. -V.45.
-P. 180-209.
128.Бурханов Б.Ж., Ногаев Ш.Н., Кунбазаров А.К. ... почв с ... ... шелухи //Нефт и газ.
2007.№3. С.113-119.
129.Киреева Н.А., Онегова Т.С., ... А.А. ... ... и детоксикации нефтезагряненных почв с использованием
биопрепарата // Мат. 2-го съезда общества биотехнологов России. М., ... ... ... Р.И., Клец А.Н., ... З.О. и др. Способ
промышленного биохимического ... ... //БИ. 2005. ... А.У. ... и ... ... почв и вод в ... условиях юга Казахстана: Автореф.
Док. дис. ... 2006. С.38 - ... А.Ю., ... О.В., Антонюк Л.П. и ... ... ... рода ... // ... ... С. 248- ... Н.Б., Горнова И.Б., Эддауди ... ... ... рода ... при ... ... // Прикладная биохимия и микробиология. 2003. Т.39. №3. С. 318-321.
134.Соловьев В.И., Кожанова Г.А., ... Т.В., ... ... Н.В. ... как основа восстановления нефтезагряненных почв
// Прболемы сбора и переработки и утилизации отходов. Одесса. ОЦНТЭИ, 2001.
С.339-345.
135.Кобзев Е.Н., ... С.Б., ... А.Н. ... ... микроорганизмов – нефтедеструктуров в открытой
системе // Прикл. Биохимия и микробиология. 2001. Т.37. №4. ... Р.И., Клец А.Н., ... С.А. О ... ... по ... ... и рекультивации объектов от
углеводородов нефти // Нефть и газ. 2006. №5.С. ... Н.Н., ... С.В., ... ... ... биоремедиации нефтезагрязненных почв // Тез.
Докл. 3-го ... ... ... ... ... ... развития». М., 2005. С. 245-256.
138.Петрикевич С.Б., Кобзев Е.Н., ... А.Н. ... ... ... // ... биохимия и
микробиология. 2003. С.25-30.
139.Давдова С.Л., ... В.И. ... и ... а ... М: ... 2004. 163 ... О.Б. ... функционирования альго-бактериальных
сообществ техногенных экосисте: Автореф.докт. дис. М., 2005. С. ... Г.П. ... ... ... ... для очистки почв, почвогрунтов, вод от нефти, нефтерподуктов и
остаточной замазученности / Патент РФ RU 21607 19 С1 от ... И.Б., ... С.М., ... М.С и др. ... почв и ... загряненных нефтью и нефтепродуктами / Патент
РФ RU 2 193 464 С1 от 27.11.2002.
143.Мазлова Б.А. Мещеряков С.В., Ефимов Н.В. Последствия ... ... ... ... // ... ... 1998. №8. С. 53-58.
145.Пиковский Ю.И., Геннадиев А.Н., Чернянский Н.Н. ... ... ... и ... ... почв ... ... // Почвоведение. 2003. №9. С. 1132-1140.
146.Коронелли Т.В. Принципы и методы ... ... ... в ... ... // ... ... и
микробиолгия. 1996. Т.32. вып. 6. С.579-585.
147.Усачева Г.М., ... В.И., ... Л.М. ... ... ... ... почв ... нефтяных
загрянений // Ин-т орг. И физ. ... ... ... ... Деп. В ... от ... 16с.
148. Назаров М.А., Илларионов С.В. Изучение причин фитотоксичности
нефтезагрязненных почв // Альтернативная эенергетика и ... ... №1. ... ... Т.Г. ... ... М.: ... МГУ, 1988. 220 с.
150. Hunt P.G., Ricard W.E., Denece F.J. Terrestrial oil spills ... ... effects and ... Proc. of joint conf. ... and control of oilspills. Washington: 1973. P. 733-740.
151.Freedman W., Hutchinson T.C. Physical and ... effects ... crude oil spills on Low Arctic tundra in the vicinity ... N.W.T. Canada // Canad. J. Bot. 1976. V. 54, № 19. P. ... И.И. ... ... ... на техногенных
песчаных обнажениях в нефтегазодобывающих ... ... ... ... 1977. № 6. С. ... Шуйцев Ю.К. Деградация и восстановление растительных сообществ
тайги в сфере ... ... // ... полезных ископаемых и геохимия
природных экосистем. М.: Наука, 1982. С. ... Л.В., ... п.д. ... ... в ... ... их при ... и добыче нефти и газа // Агрохимия и почво-
ведение. Вып. 29. ... 1975. С. ... Л.В., ... Л.Д. О влиянии на ... ... при ... и ... на ... и газ // Растения и
промышленная
среда. Киев: Наук. думка, 1976. ... А.Я., ... В.М. Пути ... почв ... зоны ... // ... ... экосистем. М.: наука, 1988, С.197-206.
157.Baker J.M. Seasonal effects of oil pollution on salt ... // Oikos. 1971. V. 22. № 1. P. ... ... О.М. ... ... как поисково-разведочный
критерий нефтегазоносности // Экология. № 1. 1982. С. 18-22.
159.Леонтьев А.А., Ким В.И. Новые методы ... и ... // ... ... на песчанных территориях Средней Азии.
Вып. XV. Ташкент: ... 1973. С. ... А.С. ... ... ... ... // ... условия и ресурсы пустынь СССР, их рациональное
использование. М.: 1984. С. ... И.П. ... ... ... песков с
применением вяжущих веществ // Природные условия и ресурсы пустынь СССР, ... ... М.: 1984. С. ... Н.Е. ... создания защитных насаждений на донных
отложениях побережья Арала // Тр. Среднеазиатского НИИ лесного хозяйства.
1986. Т. 24. С. ... Б.Х.; ... К.М. ... оптимальных доз
противодефляционных химических препаратов // Тр. СоюзНИХИ. 1989. Т. 62. С.
62-66.
164. ... М.Г., ... Т.А., ... Б.Н. ... для ... // Тезисы докладов 5 Всесоюзной научной конференции. М.: 1988. С. 43-
45.
165. Данилин А.Л.; Сабиров М.К. ... ... ... на ... ... Узбекской ССР // Тр. ... ... ... 1986. Т. 24. С. ... Кожевин П.А. Микробные популяции в природе. М.: Изд.-во ... 175 ... ... Д.Г., ... Т.Г., ... Л.В. ... ... формирования бактериальных сообществ // Журнал общей биологии.
1993. Т. 54. № 2. С. ... ... Л.В., ... Л.С. ... и ... ... //
Успехи микробиол. 1990. Т. 24. С. 26-65.
169. Возняковская Ю.М. ... ... с ... и ... // ... ... Л.: ... 1976. С.
144-179.
170. Берестецкий О.А., Надкеречный С.П. Содержание ... ... ... в почве при бессменном выращивании и в
севообороте // ... ... ... микроорганизмов. Л.:
ВНИИСХМ, 1978. С. 94-104.
171.Айткельдиева С.А., Курманбаев А.А. Способы биологического
восстановления ... почв // Нефт и газ. ... ... М.И., ... М.С., ... А.З. и др. ... ... свойств биопрепаратов
микробиологического происхождения // Вест. Пермского ун-та. 2004 №2.
С.142-147.
173.Плешакова Е.В., Поздняков Н.Н., Турковская О.В., Получение
нефтеокисляющего ... ... ... ... микрофлоры // Прикладная биохимия и микробиология.
2005. Т,41.№6. С.634-639.
174.Лукашев А.А., Шишкова Н.К. и др. ... ... на ... ... // Нефт и газ. ... С.106-112.
175.Тимофеева С.С. Биотехнология обезвреживания сточных вод // Хим.
и технол. Воды. — 1995. — 17, № 5. — С. ... J.S., Bowner K.H. ... use of ... for ... of industrial wasterwaters containing mettals ... Total. Environ. — 1992. — 111, N 2/3. — P. ... E.G., Putten W.H., Vander ... met ... een ... ... ... en. afvalwater. — 1992. — 25, N 3. — Р. ... ... ... ... ... ... очистки
сточных вод на увлажненных землях с зарослями тростника // Chim. ... Sci. — 1992. — 13, N 2. — P. ... ... Miyoshi Eiich, Fukukawa Keita. ... ... прибрежних вод тростниковыми зарослями // Rept. Part and
Harbour. Res. Inat. — 1991. — 30, N 11. — P. ... Simon. An ... reed // Chem. Brit. — 1991. ... N 4. — P. ... A.-G.B., ... B.C. ... » — a wetland
testfield in Norway. ... of ... ... and ... ... agriculture runoff: Diffuse Pollut. Conf., Dublin, 2003.
182.Lloyd S.D., Fletcher T.D., Wong T.H.F., Wootton ... ... of ... Removal Performance in a Bio-
filtration System: Preliminary Results, 2nd South Pacific ... ... the ... ... 27-29 June 2001, ... New Zealand. — ... A., Cawleyb M. Nutrient ... Capacity of a
Constructed Wetland in Western Ireland // J. Environ. Quality. — 2002. ... — P. ... ... Дай ... Пи Юй, Чжан Хан. ... ... ... гиацинта в серебросодержащих сточных водах и определение
предела безвредного для него ... ... в ... ... // J. Ecol. ... — 11, № 2. — P. ... Е.М. ... сооружения типа «биоплато» как блок
доочистки и водоотведения с ... ... ... ... ... ... 1999. — С. ... Paul L., Eighmy T. Tayler. Aguatic wastewater treatment
using Elodea nuttallii // Water Pollut. Contr. Fed. — 1989. — 61, N 5. — ...

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий теңізінің экологиясы4 бет
Мұнаймен ластанған топырақты зерттеу әдістері19 бет
Су ресурстары және оны қорғау14 бет
«Ақсай» нан комбинаты25 бет
Ақсай ЖШС7 бет
Дизайн және дизайнер ұғымдарына түсінік10 бет
Кәсіпкерлік құпия6 бет
Сүректі механикалық өңдеу тәсілі8 бет
Топырақ өңдейтін агрегаттар санын есептеу4 бет
Химиядан топсеруен өткізу3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь